વામન પુરાણ · અધ્યાય 4

ઇતિ શ્રીવામપુરાણે તૃતીયો ઽધ્યયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
એવં કપાલી સંજાતો દેવર્ષે ભગવાન્હરઃ ।
અનેન કારણેનાસૌ દક્ષેણ ન નિમન્ત્રિતઃ

કપાલિજાયેતિ સતીં વિજ્ઞાયાથ પ્રજાપતિઃ ।
યજ્ઞે ચાર્હાપિ દુહિતા દક્ષેણ ન નિમન્ત્રિતા

એતસ્મિન્નન્તરે દેવીં દ્રષ્ટું ગૌતમનન્દિની ।
જયા જગામ શૈલેન્દ્રં મન્દરં ચારુકન્દરમ્

તામાગતાં સતી દૃષ્ટ્વા જયમેકામુવાચ હ ।
કિમર્થં વિજયા નાગાજ્જયન્તી ચાપરાજિતા

સા દેવ્યા વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ પરમેશ્વરીમ્ ।
ગતા નિમન્ત્રિતાઃ સર્વા મખે માતામહસ્ય તાઃ

સમં પિત્રા ગૌતમેન માત્રા ચૈવાપ્યહલ્યયા ।
અહં સમાગતા દ્રષ્ટું ત્વાં તત્ર ગમનોત્સુકા

કિં ત્વં ન વ્રજસે તત્ર તથા દેવો મહેશ્વરઃ ।
નામન્ત્રિતાસિ તાતેન ઉતાહોસ્વિદ્ વ્રજિષ્યસિ

ગતાસ્તુ ઋષયઃ સર્વે ઋષિપત્ન્યઃ સુરાસ્તથા ।
માતૃષ્વસઃ શશાઙ્કશ્ચ સપત્નીકો ગતઃ ક્રતુમ્

ચતુર્દશસુ લોકેષુ જન્તવો યે ચરાચરાઃ ।
નિમન્ત્રિતાઃ ક્રતૌ સર્વે કિં નાસિ ત્વં નિમન્ત્રિતા

પુલસ્ત્ય ઉવાચ। ।
જયાયાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા વજ્રપાતસમં સતી ।
મન્યુનાભિપ્લુતા બ્રહ્મન્ પઞ્ચત્વમગમત્ તતઃ

જયા મૃતાં સતીં દૃષ્ટ્વા ક્રોધશોકપરિપ્લુતા ।
મુઞ્ચતી વારિ નેત્રાભ્યાં સસ્વરં વિલલાપ હ

આક્રન્દિતધ્વનિં શ્રુત્વા શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ ।
આઃ કિમેતદિતીત્યુક્ત્વા જયાભ્યાશમુપાગતઃ

આગતો દદૃશે દેવીં લતામિવ વનસ્પતેઃ ।
કૃત્તાં પરશુના ભૂમૌ શ્લથાઙ્ગીં પતિતાં સતીમ્

દેવીં નિપતિતાં દૃષ્ટ્વા જયાં પપ્રચ્છ શઙ્કરઃ ।
કિમિયં પતિતા ભૂમૌ નિકૃત્તેવ લતા સતી

સા શઙ્કરવચઃ શ્રુત્વા જયા વચનમબ્રવીત્ ।
શ્રત્વા મખસ્થા દક્ષસ્ય ભગિન્યઃ પતિભિઃ સહ

આદિત્યાદ્યાસ્ત્રિલોકેશ સમં શક્રાદિભિઃ સુરૈઃ ।
માતૃષ્વસા વિપન્નેયમન્તર્દુઃખેન દહ્યતી

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
એતચ્છ્રુત્વા વચો રૌદ્રં રુદ્રઃ ક્રોધાપ્લુતો બભૌ ।
ક્રુદ્ધસ્ય સર્વગાત્રેભ્યો નિશ્ચેરુઃ સહસાર્ચિષઃ

તતઃ ક્રોધાત્ ત્રિનેત્રસ્ય ગાત્રરોમોદ્ભાવ મુને ।
ગણાઃ સિંહમુખા જાતા વીરભદ્રપુરોગમાઃ

ગણૈઃ પરિવૃતસ્તસ્માન્મન્દરાદ્ધિમસાહ્વયમ્ ।
ગતઃ કનખલં તસ્માદ્ યત્ર દક્ષો ઽયજત્ ક્રતુમ્

તતો ગણાનામધિપો વીરભદ્રો મહાબલઃ ।
દિશિ પ્રતીચ્યુત્તરાયાં તસ્થૌ શૂલધરો મુને

જયા ક્રોધાદ્ ગદાં ગૃહ્ય પૂર્વદક્ષિણતઃ સ્થિતા ।
મધ્યે ત્રિરશૂલધૃક્ શર્વસ્તસ્થૌ ક્રોધાન્મહામુને

મડગારિવદનં દૃષ્ટ્વા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ।
ઋષયો યક્ષગન્ધર્વાઃ કિમિદં ત્વિત્યચિન્તયન્

તતસ્તુ ધનુરાદાય શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્ ।
દ્વારપાલસ્તદા ધર્મો વીરભદ્રમુપાદ્રવત્

તમાપતન્તં સહસા ધર્મં દૃષ્ટ્વા ગણેશ્વરઃ ।
કરેણૈકેન જગ્રાહ ત્રિશુલં વહ્નિસન્નિભમ્

કાર્મુકં ચ દ્વિતીયેન તૃતીયેનાથ માર્ગણાન્ ।
ચતુર્થેન ગદાં ગૃહ્ય ધર્મમભ્યદ્રવદ્ ગણઃ

તતશ્ચતુર્ભુજં દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજો ગણેશ્વરમ્ ।
તસ્થાવષ્ટભુનજો ભૂત્વા નાનાયુધધરો ઽવ્યયઃ

ખડ્ગચર્મગદાપ્રાસપરશ્વધવરાઙ્કુશૈઃ ।
ચાપમાર્ગણભૃત્તસ્થૌ હન્તુકામો ગણેશ્વરમ્

ગણેશ્વરો ઽપિ સંક્રુદ્ધો હન્તું ધર્મ સનાતનમ્ ।
વવર્ષ માર્ગણાસ્તીક્ષ્ણાન્ યથા પ્રાવૃષિ તોયદઃ

તાવન્યોન્યં મહાત્માનૌ શરચાપધરૌ મુને ।
રુધિરારુણસિક્તાઙ્ગૌ કિંશુકાવિવ રેજતુઃ

તતો વરાસ્ત્રૈર્ગણનાયકેન જિતઃ સ ધર્મઃ તરસા પ્રસહ્ય ।
પરાઙ્મુખો ઽભૂદ્વિમના મુનીન્દ્ર સ વીરભદ્રઃ પ્રવિવેશ યજ્ઞમ્ । ।
4.30 યજ્ઞાવાટં પ્રવિષ્ટં તં વીરભદ્રં ગણેશ્વરમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તુ સહસા દેવા ઉત્તસ્થુઃ સાયુધા મુને

વસવો ઽષ્ટૌ મહાભાગા ગ્રહા નવ સુદારુણાઃ ।
ઇન્દ્રાદ્યા દ્વાદશાદિત્યા રુદ્રાસ્ત્વેકાદશૈવ હિ

વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ સિદ્ધગન્ધર્વપન્નગાઃ ।
યક્ષાઃ કિંપુરુષાશ્ચૈવ ખગાશ્ક્રધરાસ્તથા

રાજા વૈવસ્તાદ્વંશાદ્ ધર્મકીર્તિસ્તુ વિશ્રુતઃ ।
સોમવંશોદ્ભવશ્ચોગ્રો ભોજકીર્તિર્મહાભુજઃ

દીતિજા દાનવાશ્ચાન્યે યે ઽન્યે તત્ર સમાગતાઃ ।
તે સર્વે ઽભ્યદ્રવન્ રૌદ્રં વીરભદ્રમુદાયુધાઃ

તાનાપતત એવાશુ ચાપબાણધરો ગણઃ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન સર્વાનેવ શરોત્કરૈઃ

તે શસ્ત્રવર્ષમતુલં ગણેશાય સમુત્સૃજન્ ।
ગણેશો ઽપિ વરાસ્ત્રૈસ્તાન્ પ્રચિચ્છેદ બિભેદ ચ

શરૈઃ શસ્ત્રૈશ્ચ સતતં વધ્યમાના મહાત્મના ।
વીરભદ્રેણ દેવાદ્યા અવહારમર્કુત

તતો વિવેશ ગણપો યજ્ઞમધ્યં સુવિસ્તૃતમ્ ।
જુહ્વાના ઋષયો યત્ર હવીંષિ પ્રવિતન્વતે

તતો મહર્ષયો દૃષ્ટ્વા મૃગેન્દ્રવદનં ગણમ્ ।
ભીતા હોત્રં પરિત્યજ્ય જગ્મુઃ શરણમચ્યુતમ્

તાનાર્તાશ્ચક્રભૃદ્ દૃષ્ટ્વા મહર્ષીસ્ત્રસ્તમાનસાન્ ।
ન ભેતવ્યમિતીત્યુક્ત્વા સમુત્તસ્થૌ વરાયુધઃ

સમાનમ્ય તતઃ શાર્ઙ્ગ શરાનગ્નિશિખોપમાન્ ।
મુમોચ વીરભદ્રાય કાયાવરણદારણાન્

તે તસ્ય કાયમાસાદ્ય અમોઘા વૈ હરેઃ શરાઃ ।
નિપેતુર્ભુવિ ભગ્નાશા નાસ્તિકાદિવ યાચકાઃ

શરાસ્ત્વમોઘાન્મોઘત્વમાપન્નાન્વીક્ષ્ય કેશવઃ ।
દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્વીરભદ્રં પ્રચ્છાદયિતુમુદ્યતઃ

તાનસ્ત્રાન્વાસુદેવેન પ્રક્ષિપ્તાન્ગણનાયકઃ ।
વારયામાસ શૂલેન ગદયા માર્ગણૈસ્તથા

દૃષ્ટ્વા વિપન્નાન્યસ્ત્રાણિ ગદાં ચિક્ષેપ માધવઃ ।
ત્રિશુલેન સમાહત્ય પાતયામાસ ભૂતલે

મુશલં વીરભદ્રાય પ્રચિક્ષેપ હલાયુધઃ ।
લાઙ્ગલં ચ ગણેશો ઽપિ ગદયા પ્રત્યવારયત્

મુશલં સગદં દૃષ્ટ્વા લાઙ્ગલં ચ નિવારિતમ્ ।
વીરભદ્રાય ચિક્ષેપ ચક્રં ક્રોધાત્ ખગધ્વજઃ

તમાપતન્તં શતસૂર્યકલ્પં સુદર્શનં વીક્ષ્ય ગણેશ્વરસ્તુ ।
શૂલં પરિત્યજ્ય જગાર ચક્રં યથા મધું મીનવપુઃ સુરેન્દ્રઃ

ચક્રે નિગીર્ણે ગણનાયકેન ક્રોધાતિરક્તો ઽસિતચારુનેત્રઃ ।
મુરારિરભ્યેત્ય ગણાધિપેન્દ્રમુત્ક્ષિપ્ય વેગાદ્ ભુવિ નિષ્પિપપેષ

હરિબાહૂરુવેગેન વિનિષ્પિષ્ટસ્ય ભૂતલે ।
સહિતં રુધિરોદ્ગારૈર્મુકાચ્ચક્રં વિનિગતમ્

તતો નિઃસૃતમાલોક્ય ચક્રં કૈટભનાશનઃ ।
સમાદાય હૃષીકેશો વીરભદ્રો મુમોચ હ

હૃષીકેશેન મુક્તસ્તુ વીરભદ્રો જટાધરમ્ ।
ગત્વા નિવેદયામાસ વાસુદેવાત્પરાજયમ્

તતો જટાધરો દૃષ્ટ્વા ગણેશં શોણિતાપ્લુતમ્ ।
નિશ્વસન્તં યથા નાગં ક્રોધં ચક્રે તદાવ્યયઃ

તતઃ ક્રોધાભિભૂતેન વીરભદ્રો ઽથ શંભુના ।
પૂર્વોદ્દિષ્ટે તદા સ્થાને સાયુધસ્તુ નિવેશિતઃ

વીરભદ્રમથાદિશ્ય ભદ્રકાલીં ચ શઙ્કરઃ ।
વિવેશ ક્રોધતામ્રાક્ષો યજ્ઞવાટં ત્રિશૂલભૃત્

તતસ્તુ દેવપ્રવરે જટાધરે ત્રિશૂલપાણૌ ત્રિપુરાન્તકારિણિ ।
દક્ષસ્ય યજ્ઞં વિશતિ ક્ષયઙ્કરે જાતો ઋષીણાં પ્રવરો હિ સાધ્વસઃ