વામન પુરાણ · અધ્યાય 33

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ ।
યો ઽસૌ મન્ત્રયતાં પ્રાપ્તો દૈત્યાનાં શરતાડિતઃ ।
સ કેન વદ નિર્ભિન્નઃ શરેણ દિતિજેશ્વરઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
આસીન્નૃપો રઘુકુલે રિપુજિન્મહર્ષે તસ્યાત્મજો ગુમગણૈકનિર્ધિર્મહાત્મા ।
સૂરો ઽસૈન્યદમનો બલવાન્ સુહૃત્સુ વિપ્રાન્ધદીનકૃપણેષુ સમાનભાવઃ

ઋતધ્વજો નામ મહાન્ મહીયાન્ સ ગાલવાર્થે તુરગાધિપૂઢઃ ।
પાતાલકેતું નિજઘાન પૃષ્ઠે બાણેન ચન્દ્રાર્ધનિભેન વેગાત્

નારદ ઉવાચ। ।
કિમર્થં ગાલવસ્યાસૌ સાધયામાસ સત્તમઃ ।
યેનાસૌ પત્રિણા દૈત્યં નિજઘાન નૃપાત્મજઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
પુરા તપસ્તપ્યતિ ગાલવર્ષિર્મહાશ્રમે સ્વે સતતં નિવિષ્ટઃ ।
પપાતાલકેતુસ્તપસો ઽસ્ય વિઘ્નં કરોતિ મૌઢ્યાત્ સ સમાધિભઙ્ગમ્

ન ચેષ્યતઽસૌ તપસો વ્યયં હિ શક્તો ઽપિ કર્ત્તુ ત્વથ ભસ્મસાત્ તમ્ ।
આકાશમીક્ષ્યાથ સ દીર્ઘમુષ્ણં મુમોચ નિઃશ્વાસમનુત્તમં હિ

તતો ઽમ્બરાદ્ વાજિવરઃ પપાત બભૂવ વાણી ત્વશરીરિણી ચ ।
અસૌ તુરઙ્ગો બલવાન્ ક્રમેત અહ્ના સહસ્રાણિ તુ યોજનાનામ્

સ તં પ્રગૃહ્યશ્વવરં નરેન્દ્રં ઋતધ્વજં યોજ્ય તદાત્તશસ્ત્રમ્ ।
સ્થિતસ્તપસ્યેવ તતો મહર્ષિર્દૈત્યં સમેત્ય વિશિખૈર્નૃપજો બિભેદ

કેનામ્બરતલાદ્ વાજી નિસૃષ્ટો વદ સુવ્રત ।
વાક્ કસ્યાદેહિની જાતા પરં કૌતૂહલં મમ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
વિશ્વવસુર્નામ મહેન્દ્રગાયનો ગન્ધર્વરાજો બલવાન્ યશસ્વી ।
નિસૃષ્ટવાન્ ભૂવલયે તુરઙ્ગં ઋતધ્વજસ્યૈવ સુતાર્થમાશુ

નારદ ઉવાચ ।
કોર્ઽથો ગન્ધર્વરાજસ્ય યેનાપ્રૈષીન્મહાજવમ્ ।
રાજ્ઞઃ કુવલયાશ્વસ્ય કોર્ઽથો નૃપસુતસ્ય ચ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
વિશ્વવસોઃ શીલગુણોપપન્ના આસીત્પુરન્ધ્રીષુ વરા ત્રિલોકે ।
લાવણ્યરાશિઃ શશિકાન્તિતુલ્યા મદાલસા નામ મદાલસૈવ

તાં નન્દને દેવરિપુસ્તરસ્વી સંક્રીડતીં રૂપવતીં દદર્શ ।
પાતાલકેતુસ્તુ જહાર તન્વીં તસ્યાર્થતઃ સો ઽશ્વવરઃ પ્રદત્તઃ

હત્વા ચ દૈત્યં નૃપતેસ્તનૂજો લબ્ધ્વા વરોરૂમપિ સંસ્થિતો ઽભૂત્ ।
દૃષ્ટો યથા દેવપતિર્મહેન્દ્રઃ શચ્યા તથા રાજસુતો મૃગાક્ષ્યા

નારદ ઉવાચ ।
એવં નિરસ્તે મહિષે તારકે ચ મહાસુરે ।
હિરણ્યાક્ષસુતો ધીમાન્ કિમચેષ્ટત વૈ પુનઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તારકં નિહતં દૃષ્ટ્વા મહિષં ચ રણે ઽન્ધકઃ ।
ક્રોધં ચક્રે સુદુર્બુદ્ધિર્દેવાનાં દેવસૈન્યહા

તતઃ સ્વલ્પપરીવારઃ પ્રગૃહ્ય પરિઘં કરે ।
નિર્જગામાથ પાતાલાદ્ વિચચાર ચ મેદિનીમ

તતો વિચરતા તેન મન્દરે ચારુકન્દરે ।
દૃષ્ટા ગૌરી ચ ગિરિજા સખીમધ્યે સ્થિતાશુભા

તતો ઽભૂત્ કામબાણાર્ત્તઃ સહસૈવાન્ધકો ઽસુરઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં ગિરિરાજસુતાં વને

અથોવાચાસુરો મૂઢો વચનં મન્મથાન્ધકઃ ।
કસ્યેયં ચારુસર્વાઙ્ગી વને ચરતિ સુન્દરી

ઇયં યદિ ભવેન્નૈવ મમાન્તઃપુરવાસિનિ ।
તન્મદીયેન જીવેન ક્રિયતે નિષ્ફલેન કિમ્

યદસ્યાસ્તનુમધ્યાયા ન પિરષ્વઙ્ગવાનહમ્ ।
અતો ધિઙ્ મમ રૂપેણ કિં સ્થિરેણ પ્રયોજનમ્

સ મે બન્ધુઃ સ સચિવઃ સ ભ્રાતા સામ્પરાયિકઃ ।
યો મામસિતકેશાં તાં યોજયેન્ મૃગલોચનામ્

ઇત્થં વદતિ દૈત્યેન્દ્રે પ્રહ્લાદો બુદ્ધિસાગરઃ ।
પિધાય કર્ણો હસ્તાભ્યાં શિરઃકમ્પં વચો ઽબ્રવીત્

મા મૈવં વદ દૈત્યેન્દ્ર જગતો જનની ત્વિયમ્ ।
લોકનાથસ્ય ભાર્યોયં શઙ્કરસ્ય ત્રિશૂલિનઃ

મા કુરુષ્વ સુદુર્બુદ્ધિં સદ્યઃ કુલવિનાશિનીમ્ ।
ભવતઃ પરદારોયં મા નિમજ્જ રસાતલે

સત્સુ કુત્સિતમેવં હિ અસત્સ્વપિ હિ કુત્સિતમ્ ।
શત્રવસ્તે પ્રકુર્વન્તુ પરદારાવગાહનમ્

કિઞ્ચિત્ ત્વયા ન શ્રુતં દૈત્યનાથ ગીતં શ્લોકં ગાધિના પાર્થિવેન ।
દૃષ્ટ્વા સૈન્યં વિપ્રધેનુપ્રસક્તં તથ્યં પથ્યં સર્વલોકે હિતં ચ

વરં પ્રાણાસ્ત્યાજ્યા ન ચ પિશુનવાદેષ્વભિરતિઃ વરં મૌનં કાર્યં ન ચ વચનમુક્તં યદનૃતમ્ ।
વરં ક્લીબૈર્ભાવ્યં ન ચ પરકગલત્રાભિગમનં વરં ભિક્ષાર્થિત્વં ન ચ પરધનાસ્વાદમસકૃત્

સ પ્રહ્લાદવચઃ શ્રુત્વા ક્રોદાન્ધો મદનાર્દિતઃ ।
ઇયં સા શત્રુજનનીત્યેવમુક્ત્વા પ્રદુદ્રુવે

તતો ઽન્વધાવન્ દૈતેયા યન્ત્રમુક્તા ઇવોપલાઃ ।
તાન્ રુરોધ બલાન્નન્દી વજ્રોદ્યતકરો ઽવ્યયઃ

મયતારપુરોગાસ્તે વારિતા દ્રાવિતાસ્તથા ।
કુલિશોનાહતાસ્તૂર્ણં જગ્મુર્ભીતા દિશો દશ

તાનર્દિતાન્ રણે દૃષ્ટ્વા નન્દિનાન્ધકદાનવઃ ।
પરિઘેણ સમાહત્ય પાતયામાસ નન્દિનમ્

શૈલાદિં પતિતં દૃષ્ટ્વા ધાવમાનં તથાન્ધકમ્ ।
શતરૂપાભવદ્ ગૌરી ભયાત્ તસ્ય દુરાત્મનઃ

તતઃ સ દેવીગણમધ્યસંસ્થિતઃ પરિભ્રમન્ન ભાતિ મહાસુરેન્દ્રઃ ।
યથા વને મત્તકરી પરિભ્રમન્ કરેણુમધ્યે મદલોલદૃષ્ટિઃ

ન પિરજ્ઞાતવાંસ્તત્ર કા તુ સા ગિરિકન્યકા ।
નાત્રાશ્ચર્યં ન પશ્યન્તિ ચત્વારો ઽમી સદૈવ હિ

ન પશ્યતીહ જાત્યન્ધો રાગાન્ધો ઽપિ ન પશ્યતિ ।
ન પશ્યતિ મદોન્મત્તો લોભાક્તાન્તો ન પશ્યતિ ।
સો ઽપશ્યમાનો ગિરિજાં પશ્યન્નપિ તદાન્ધકઃ

પ્રહારં નાદદત્ તાસાં યુવત્ય ઇતિ ચિન્તયન્ ।
તતો દેવ્યા સ દુષ્ટાત્મા શતવર્યા નિરાકૃતઃ

કુટ્ટિતઃ પ્રવરૈઃ શસ્ત્રૈર્નિપપાત મહીતલે ।
વીક્ષ્યાન્ધકં નિપતિતં શતરૂપા વિભાવરી

તસ્માત્ સ્થાનાદપાક્રમ્ય ગતાન્તર્ધાનમમ્બિકા ।
પતિતં ચાન્ધકં દૃષ્ટ્વા દૈત્યદાનવયૂથપાઃ

કુર્વાન્તઃ સુમહાશબ્દં પ્રાદ્રવન્ત રણાર્થિનઃ ।
તેષામાપતતાં શબ્દં શ્રુત્વા તસ્થૌ ગણેશ્વરઃ

આદાય વજ્રં બલવાન્ મઘવાનિવ ગણેશ્વરઃ

સમ્ભ્યેત્યામ્બિકાં દૃષ્ટ્વા વવન્દે ચરણૌ શુભૌ ।
દેવી ચ તા નિજા મૂર્તિઃ પ્રાહ ગચ્છધ્વમિચ્છયા

વિહરધ્વં મહીપૃષ્ઠે પૂજ્યમાના નરૈરિહ ।
વસતિર્ભવતીનાં ચ ઉદ્યાનેષુ વનેષુ ચ

વનસ્પતિષુ વૃક્ષેષુ ગચ્છધ્વં પ્રણિપત્યામ્બિકાં ક્રમાત્

દક્ષુ સવાસુ જગ્મુસ્તાઃ સ્તૂયમાનાશ્ચ કિન્નરૈઃ ।
અન્ધકો ઽપિ સ્મૃતિં લબ્ધ્વા અપશ્યન્નદ્રિનન્દિનીમ્ ।
સ્વબલં નિર્જિતં દૃષ્ટ્વા તતઃ પાતાલમાદ્રવાત્

તતો દુરાત્મા સ તદાન્ધકો મુને પાતાલમભ્યેત્ય દિવા ન ભુઙ્ક્તે ।
રાત્રૌ ન શેતે મદનેષુતાડિતો ગૌરીં સ્મરન્કામબલાભિપન્નઃ