વામન પુરાણ · અધ્યાય 30

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે એકોનત્રિંશોધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ચણ્ડમુણ્ડૌ ચ નિહતૌ સૈન્યં ચ વિદ્રુતમ્ ।
સમાદિદેશાતિબલં રક્તબીજં મહાસુરમ્ ।
અક્ષૌહિણીનાં ત્રિંશદ્ભિઃ કોટિભિઃ પરિવારિતમ્

તમાપતન્તં દૈત્યાનાં બલં દૃષ્ટ્વૈવ ચણ્ડિકા ।
મુમોચ સિંહનાદં વૈ તાભ્યાં સહ મહેશ્વરી

નિનદન્ત્યાસ્તતો દેવ્યા બ્રહ્માણી મુખતો ઽભવત્ ।
હંસયુક્તવિમાનસ્થા સાક્ષસૂત્રકમણ્ડલુઃ

માહેશ્વરી ત્રિનેત્રા ચ વૃષારૂઢા ત્રિશૂલિની ।
મહાહિવલયા રૌદ્રા જાતા કુણ્ડલિની ક્ષણાત્

કણ્ઠાદથ ચ કૌમારી બર્હિપત્રા ચ શક્તિની ।
સમુદ્ભૂતા ચ દેવર્ષે મયૂરવરવાહના

બાહુભ્યાં ગરુડારૂઢા શઙ્ખચક્રગદાસિની ।
શાર્ઙ્ગબાણધરા જાતા વૈષ્ણવી રૂપશાલિની

મહોગ્રમુશલા રૌદ્રા દંષ્ટ્રોલ્લિખિતભૂતલા ।
વારાહી પૃષ્ઠતો જાતા શેષનાગોપરિ શ્થિતા

વજ્રાઙ્કુશોદ્યતકરા નાનાલઙ્કારભૂષિતા ।
જાતા ગજેન્દ્રપષ્ઠસ્થા માહેન્દ્રી સ્તનમણ્ડલાત્

વિક્ષિપન્તી સટાક્ષેપૈર્ગ્રહનક્ષત્રતારકાઃ ।
નખિની હૃદયાજ્જાતા નારસિંહી સુદારુણા

તાભિર્નિપાત્યમાનં તુ નિરીક્ષ્ય બલમાસુરમ્ ।
નનાદ ભૂયો નાદાન્ વૈ ચણ્ડિકા નિર્ભયા રિપૂન્ ।
તન્નિનાદં મહચ્છ્રુત્વા ત્રૈલોક્યપ્રતિપૂરકમ્

સમાજગામ દેવેશઃ શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ ।
અભ્યેત્ય વન્દ્ય ચૈવૈનાં પ્રાહ વાક્યં તદામ્બિકં

સમાયાતો ઽસ્મિ વૈ દુર્ગે દેહ્યાજ્ઞાં કિં કરોમિ તે ।
તદ્વાક્યસમકાલં ચ દેવ્યા દેહોદ્ભવા શિવા

જાતા સા ચાહ દેવેશં ગચ્છ દૌત્યેન શઙ્કર ।
બ્રૂહિ શુમ્ભં નિશુમ્ભં ચ યદિ જીવિતુમિચ્છથ

તદ્ ગચ્છધ્વં દુરાચારાઃ સપ્તમં હિ રસાતલમ્ ।
વાસવો લભતાં સ્વર્ગં દેવાઃ સન્તુ ગતવ્યથા

યજન્તુ બ્રાહ્મણાદ્યામી વર્ણા યજ્ઞાંશ્ચ સામ્પ્રતમ્ ।
નોચેદ્ બલાવલેપેન ભવન્તો યોદ્ધુમિચ્છથ

તદાગચ્છધ્વમવ્યગ્રા એષાહં વિનિષૂદયે ।
યતસ્તુ સા શિવં દૌત્યે ન્યયોજયત્ નારદ

તતો નામ મહાદેવ્યાઃ શિવદૂતીત્યજાયત ।
તે ચાપિ શઙ્કરવચઃ શ્રુત્વા ગર્વસમન્વિતમ્। ।
હુઙ્કૃત્વાભ્યદ્રવન્ સર્વે યત્ર કાત્યાયની સ્થિતા

તતઃ શરૈઃ શક્તિભિરઙ્કુર્વરૈઃ પરશ્વધૈઃ શૂલભુશુણ્ડિપટ્ટિશૈઃ ।
પ્રાસૈઃ સુનીક્ષ્ણૈઃ પરિઘૈશ્ચ વિસ્તૃતૈર્વવર્ષતુદૈત્યવરૌ સુરેશ્વરીમ્

સા ચાપિ બાણૈર્વરકામુકચ્યુતૈશ્ ચિચ્છેદ શસ્ત્રાણ્યથ બાહુભિઃ સહ ।
જઘાન ચાન્યાત્ રણચણ્ડવિક્રમા મહાસુરાન્ બાણશતૈર્મહેશ્વરી

મારી ત્રિશૂલેન જઘાન ચાન્યાન્ ખટ્વાઙ્ગપાતૈરપરાંશ્ચ કૌશિકી ।
મહાજલક્ષેપહતપ્રભાવાન્ બ્રાહ્મી તથાન્યાનસુરાંશ્ચકાર

માહેશ્વરી શૂલવિદારિતોરસશ્ ચકાર દગ્ધાનપરાંશ્ચ વૈષ્ણવી ।
શક્ત્યા કુમારી કુલિશેન ચૈન્દ્રી તુણ્ડેન ચક્રેણ વરાહરૂપિણી

નખૈર્વિભિન્નાનપિ નાલસિંહી અટ્ટાટ્ટહાસૈપિ રુદ્રદુતી ।
રુદ્રસ્ત્રિશૂલેન તથૈવ ચાન્યાન્ વિનાયકશ્ચાપિ પરશ્વધેન

એવં હિ દેવ્યા વિવિધૈસ્તુ રૂપૈર્નિપાત્યમાના દનુપુગવાસ્તે ।
પેતુઃ પૃથિવ્યાં ભુવિ ચાપિ ભૂતૈસ્તે ભક્ષ્યમાણાઃ પ્રલયં પ્રજગ્મુઃ

તે વધ્યમાનાસ્ત્વથ દેવતાભિર્મહાસુરા માતૃભિરાકુલાશ્ચ ।
વિમુક્તકેશાસ્તરલેક્ષણા ભયાત્ તે રક્તબીજં શરણં હિ જગ્મુઃ

સ રક્તબીજઃ સહસાભ્યુપેત્ય વરાસ્ત્રમાદાય ચ માતૃમણ્ડતમ્ ।
વિદ્રાવયન્ ભૂતગણાન્ સમન્તાદ્ વિવેશ કોપાત્ સ્ફુરિતાધરશ્ચ

તમાપતન્તં પ્રસમીક્ષ્ય માતરઃ શસ્ત્રૈઃ શિતાગ્રૈર્દિતજં વવર્ષુઃ ।
યો રક્તબિન્દુર્ન્યપતત્ પૃથિવ્યાં સ તત્પ્રમાણસ્ત્વસુરો ઽપિ જજ્ઞે

તતસ્તદાશ્ચર્યમયં નિરીક્ષ્ય સા કૌશિકી કેશિનિમભ્યુવાચ ।
પિબસ્વ ચણ્ડે રુધિરં ત્વરાતેર્વિતત્ય વક્ત્રં વડવાનલાભમ્

સા ત્વેવમુક્તા વરદામ્બિકા હિ વિતત્ય વક્ત્રં વિકરાલમુગ્રમ્ ।
ઓષ્ઠં નભસ્પૃક્ પૃથિવીં સ્પૂશન્તં કૃત્વાધરં તિષ્ઠતિ ચર્મમુણ્ડા

તતો ઽમ્બિકા કેશવિકર્ષણાકુલં કૃત્વા રિપું પ્રાક્ષિપત સ્વવક્ત્રે ।
બિભેદ શૂલેન તથાપ્યુરસ્તઃ ક્ષતોદ્ભવાન્યે ન્યપતંશ્ચ વક્ત્રે

તતસ્તુ શોષં પ્રજગામ રક્તં રક્તક્ષયે હીનબલો બભૂવ ।
તં હીનવીર્યં શતધા ચકાર ચક્રેણ ચામીકરભૂષિતેન

તસ્મિન્ વિશસ્તે દનુસૈન્યનાતે તે દાનવા દીનતરં વિનેદુઃ ।
હા તાત હ ભ્રાતરિતિ બ્રુવન્તઃ ક્ત યાસિ તિષ્ઠસ્વ મુહૂર્ત્તમેહિ

તથાપરે વિલુલિતકેશપાશા વિશીર્ણવર્માભરણા દિગમ્બરાઃ ।
નિપાતિતા ધરણિતલે મૃડાન્યા પ્રદુદ્રુવુર્ગિરિવરમુહ્ય દૈત્યાઃ

વિશીર્ણવર્માયુધભૂષણં તત્ બલં નિરીક્ષ્યૈવ હિ દાનવેન્દ્રઃ ।
વિશીર્મચક્રાક્ષરથો નિશુમ્ભઃ ક્રોધાન્મૃડાનીં સમુપાજગામ

ખડ્ગં સમાદાય ચ ચર્મ ભાસ્વરં ધુન્વન્ શિરઃ પ્રેક્ષ્ય ચ રૂપમસ્યાઃ ।
સંસ્તમ્ભમોહજ્વરપીડિતે ઽથ ચિત્રે યથાસૌ લિખિતો બભૂવ

તં સ્તમ્ભિતં વીક્ષ્ય સુરામગ્રે પ્રોવાચ દેવી વચનં વિહસ્ય ।
અનેન વીર્યેણ સુરાસ્ત્વયા જિતા અનેન માં પ્રાર્થયસે બલેન

શ્રુત્વા તુ વાક્યં કૌશિક્યા દાનવઃ સુચિરાદિવ ।
પ્રોવાચ ચિન્તયિત્વાથ વચનં વદતાં વરઃ

સુકુમારરીરો ઽથં મચ્છસ્ત્રપતનાદપિ ।
શતધા યાસ્યતે ભીરુ આમપાત્રમિવામ્ભસિ

એતદ્ વિચિન્તયન્નર્થ ત્વાં પ્રહર્ત્તુ ન સુન્દરિ ।
કરોમિ બુદ્ધિ તસ્માત્ ત્વં માં ભજસ્વાયતેક્ષણે

મમ ખઙ્ગનિપાતં હિ નેન્દ્રો ધારયિતું ક્ષમઃ ।
નિવર્ત્તય મતિં યુદ્ધાદ્ ભાર્યા મે ભવ સામ્પ્રતમ્

ઇત્થં નિશુમ્ભવચનં શ્રુત્વા યોગીશ્વરી મુને ।
વિહસ્ય ભાવગમ્ભીરં નિશુમ્ભં વાક્યમબ્રવીત્

નાજિતાહં રણે વીર ભવે ભાર્યા હિ કસ્યચિત્ ।
ભવાન્ યદિહ ભાર્યાર્થો તતો માં જય સંયુગે

ઇત્યેવમુક્તે વચને ખઙ્ગમુદ્યમ્ય દાનવઃ ।
પ્રચિક્ષેપ તદા વેગાત્ કૌશિકીં પ્રતિ નારદ

તમાપતન્તં નિસ્ત્રિંશં ષડ્ભિર્બર્હિણરાજિતૈઃ ।
ચિચ્છેદ ચર્મણા સાર્દ્ધ તદદ્ભુતમિવાભવત્

ખડ્ગે સચર્મણિ છિન્ને ગદાં ગૃહ્ય મહાસુરઃ ।
સમાદ્રવત્ કોશભવાં વાયુવેગસમો જવે

તસ્યાપતત એવાશુ કરૌ શ્લિષ્ટૌ સમૌ દૃઢૌ ।
ગદયા સહ ચિચ્છેદ ક્ષુરેપ્રેણ રણે ઽમ્બિકા

તસ્મિન્નપતિતે રૌદ્રે સુરશત્રૌ ભયઙ્કરે ।
ચણ્ડાદ્ય માતરો હૃષ્ટાશ્ચક્રુઃ કિલકિલાધ્વનિમ્

ગગનસ્થાસ્તતો દેવાઃ શતક્રતુપુરોગમાઃ ।
જયસ્વ વિજયેત્યૂચુર્હૃષ્ટાઃ શત્રૌ નિપાતિતે

તતસ્તૂર્યાણ્યવાદ્યન્ત ભૂતસંઘૈઃ સમન્તતઃ ।
પુષ્પવૃષ્ટિં ચ મુમુચુઃ સુરાઃ કાત્યાયનીં પ્રતિ

નિશુમ્ભં પતિતં દૃષ્ટ્વા શુમ્ભઃ ક્રોધાન્મહામુને ।
વૃન્દારકં સમારુહ્ય પાશપાણિઃ સમભ્યગાત્

તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વાથ સગજં દાનવેશ્વરમ્ ।
જગ્રા હ ચતુરો વાણાંશ્ચન્દ્રાર્ધાકરવર્ચસઃ

ક્ષુરપ્રાભ્યાં સમં પાદૌ દ્વૌ ચિચ્છેદ દ્વિપસ્ય સા ।
દ્વાભ્યાં કુમ્ભે જઘાનાથ હસન્તી લીલયામ્બિકા

નિકૃત્તાભ્યાં ગજઃ પદ્મ્યાં નિપપાત તથેચ્છયા ।
શક્રવજ્રસમાક્રાન્તં શૈલરાજશિરો યથા

તસ્યાવર્જિતનાગસ્ય શુમ્ભસ્યાપ્યુત્પતિષ્યતઃ ।
શિરશ્ચિચ્છેદ બાણેન કુણ્ડલાલઙ્કૃતં શિવા

છિન્ને શિરસિ દૈત્યેન્દ્રો નિપપાત સકુઞ્જરઃ ।
યથા સમહિષઃ ક્રોઞ્ચો મહાસેનસમાહતઃ

શ્રુત્વા સુરાઃ સુરરિપુ નિહતૌ મૃડાન્યા સેન્દ્રાઃ સસૂર્યમરુદશ્વિવસુપ્રધાનાઃ ।
આગત્ય તં ગિરિવરં વિનયાવનમ્રા દેવ્યાસ્તદા સ્તુતિપદં ત્વિદમીરયન્તઃ

દેવા ઊચુઃ। ।
નમો ઽસ્તુ તે ભગવતિ પાપનાશિનિ નમો ઽસ્તુ તે સુરરિપુદર્પશાતનિ ।
નમો ઽસ્તુ તે હરિહરરાજ્યદાયિનિ નમો ઽસ્તુ તે મખભુજકાર્યકારિણિ

નમો ઽસ્તુ તે ત્રિદશરિપુક્ષયઙ્કરિ નમો ઽસ્તુ તે શતમખપાદપૂજિતે ।
નમો ઽસ્તુ તે મહિષવિનાસકારિણિ નમો ઽસ્તુ તે હરિહરભાસ્કરસ્તુતે

નમો ઽસ્તુ તે ઽષ્ટાદશબાહુશાલિનિ નમો ઽસ્તુ તે શુમ્ભનિશુમ્ભઘાતિનિ ।
નમો ઽસ્તુ લોકાર્ત્તિહરે ત્રિશૂલિનિ નમો ઽસ્તુ નારાયણિ ચક્રધારિણિ

નમો ઽસ્તુ વારાહિ સદા ધરાધરે ત્વાં નારસિંહિ પ્રણતા નમો ઽસુત તે ।
નમો ઽસ્તુ નારસિંહિ પ્રણતા નમો ઽસ્તુ તે ।
નમો ઽસ્તુ તે વજ્રધરે ગજધ્વજે નમો ઽસુત કૌમારિ મયૂરવાહિનિ

નમો ઽસ્તુ પૈતામહહંસવાહને નમો ઽસ્તુ માલાવિકટે સુકેશિનિ ।
નમઽસ્તુ માલાવિકટે સુકેશિનિ ।
નમો ઽસ્તુ તે રાસભપૃષ્ઠવાહિનિ નમો ઽસ્તુ સર્વાર્ત્તિહરે જગન્મયે

નમો ઽસ્તુ વિશ્વેશ્વરિ પાહિ વિશ્વં નિષૂદયારીન્ દ્વિજદેવતાનામ્ ।
નમો ઽસ્તુ તે સર્વમયિ ત્રિનેત્રે નમો નમસ્તે વરદે પ્રસીદ

બ્રહ્માણી ત્વં મૃડાની વરશિખિગમના શક્તિહસ્તા કુમારી વારાહી ત્વં સુવક્ત્રા ખગપતિગમના વૈષ્ણવી ત્વં સશાર્ઙ્ગો ।
દુર્દૃશ્યા નારસિંહી ઘુરઘુરિતરવા ત્વં તથૈન્દ્રી સવજ્રા ત્વં મારી ચર્મમુણ્ડાશવગમનરતા યોગિની યોગસિદ્ધા

નમસ્તે ત્રિનેત્રે ભગવતિ તવચરણાનુષિતા યે અહરહર્વિનતશિરસો ઽવનતાઃ ।
નહિ નહિ પરિભવમસ્ત્યશુભં ચ સ્તુતિબલિકુસુમકરાઃ સતતં યે

એવં સ્તુતા સુરવરૈઃ સુરશત્રુનાશિની પ્રાહ પ્રહસ્ય સુરસિદ્ધમહર્ષિવર્યાન્ ।
પ્રાપ્તો મયાદ્ ભુતતમો ભવતાં પ્રસાદાત્ સંગ્રામમૂર્ધ્વિ સુરશત્રુજયઃ પ્રમર્દાત્

ઇમાં સ્તુતિં ભક્તિપરા નરોત્તમા ભવદ્ભિરુક્તામનુકીર્ત્તયન્તિ ।
દુઃસ્વપ્નનાશો ભવિતા ન સંશયો વરસ્તથાન્યો વ્રિયતામભીપ્સિતઃ

દેવા ઊચુઃ ।
યદિ વરદા ભવતી ત્રિદશાનાં દ્વિજશિશુગોષુ યતસ્વ હિતાય ।
પુનરપિ દેવરિપૂનપરાંસ્ત્વં પ્રદહ હુતાશનતુલ્યશરીરે

દેવ્યુવાચ। ।
ભૂયો ભવિષ્યામ્યસૃગુક્ષિતાનના હરાનનસ્વેદજલોદ્ભવા સુરાઃ ।
અન્ધાસુરસ્યાપ્રતિપોષણે રતા નામ્ના પ્રસિદ્ધા ભુવનેષુ ચર્ચિકા

ભૂયો વધિષ્યામિ સુરારિમુત્તમં સંભૂય નન્દસ્ય ગૃહે યશોદયા ।
તં વિપ્રચિત્તિં લવણં તથાપરૌ શુમ્ભં નિશુમ્ભં દશનપ્રહારિમી

ભૂયઃ સુરાસ્તિષ્યયુગે નિરાશિની નિરીક્ષ્ય મારી ચ ગૃહે શતક્રતોઃ ।
સંભૂય દેવ્યામિતસત્યધામયા સુરા ભરિષ્યામિ ચ શાકમ્ભરી વૈ

ભૂયો વિપક્ષક્ષપણાય દેવા વિન્ધ્યે ભવિષ્યમ્યૃષિરક્ષણાર્થમ્ ।
દુર્વૃત્તચેષ્ટાન્ વિનિહત્ય દૈત્યાન્ ભૂયઃ સમેષ્યામિ સુરાલયં હિ

યદારુણાક્ષો ભવિતા મહાસુરઃ તદા ભવિષ્યામિ હિતાય દેવાતાઃ ।
મહાલિરૂપેણ વિનષ્ટજીવિતં કૃત્વા સમષ્યામિ પુનસ્ત્રિવિષ્ટપમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા વરદા સુરાણાં કૃત્વા પ્રણામં દિવજપુઙ્ગવાનામ્ ।
વિસૃજ્ય ભૂતાનિ જગામ દેવી ખં સિદ્ધસંઘૈરનુગમ્યમાના

ઇદં પુરાણં પરમં પવિત્રં દેવ્યા જયં મઙ્ગલદાયિ પુંસામ્ ।
શ્રોતવ્યમેતન્નિયતૈઃ સદૈવ રક્ષોઘ્નમેતદ્ભગવાનુવાચ

અભિજાનીહિ ભવતઃ શાપાદ્વારતાં ગત્મ્ ।
સુબહૂનિ ચ પાપાનિ મયા યાનિ કૃતાનિ હિ

દદૃશે રૂપસંપન્નાં ઘૃતાચીં સ પ્લવઙ્ગમઃ ।
સાપિ તં બલિનાં શ્રેષ્ઠં દૃષ્ટ્વૈવ કપિકુઞ્જરમ્