વામન પુરાણ · અધ્યાય 23

દેવદેવ ઉવાચ ।
તસ્યાં તપત્યાં નરસત્તમેન જાતઃ સુતઃ પાર્થિવલક્ષણસ્તુ ।
સ જાતકર્માદિભિરેવ સંસ્કૃતો વિવર્દ્ધતાજ્યેન હુતો યથાગ્નિઃ

કૃતો ઽસ્ય ચૂડાકરણશ્ચ દેવા વિપ્રણ મિત્રાવરુણાત્મજેન ।
નવાબ્દિકસ્ય વ્રતબન્ધનં ચ વેદે ચ શાસ્ત્રે વિધિપારગો ઽબૂત્

તતશ્ચતુઃપડ્ભિરપીહ વર્ષૈઃ સર્વજ્ઞતામભ્યગમત તતો ઽસૌ ।
ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં પુરુષોત્તમો ઽસૌ નામ્ના કુરુઃ સંવરણસ્ય પુત્રઃ

તતો નરપતિર્દૃષ્ટ્વા ધર્મિકં તનયં શુભમ્ ।
દારક્રિયાર્થમકરોદ્ યત્નં શુભકુલે તતઃ

સોદામિનીં સુદામ્નસ્તુ સુતાં રૂપાધિકાં નપઃ ।
કુરોરર્થાય વતવાન્ સ પ્રાદાત્ કુરવે ઽપિ તામ્

સ તાં નૃપસુતાં લબ્ધ્વા ધર્માર્થાવવિરોધયન્ ।
રેમે તન્વ્યા સહ તયા પૌલોમ્યા મઘવાનિવ

તતો નરપતિઃ પુત્રં રાજ્યભારક્ષમં બલી ।
વિદિત્વા યોવરાજ્યાય વિધાનેનાભ્યષેચયત્

તતો રાજ્યે ઽભિષિક્તસ્તુ કુરુઃ પિત્રા નિજે પદે ।
પાલયામાસ સ મહીં પુત્રવચ્ચ સ્વયં પ્રજાઃ

સ એવ ક્ષેત્રપાલો ઽભૂત્ પશુપાલઃ સ એવ હિ ।
સ સર્વપાલકશ્ચાસીત્ પ્રજાપાલો મહાબલઃ

તતો ઽસ્ય બુદ્ધિરુપન્ના કીર્તિર્લોકે ગરીયસી ।
યાવત્કીર્તિઃ સુસંસ્થા હિ તાવદ્વાસઃ સુરૈઃ સહ

સ ત્વેવં નૃપતિશ્રેષ્ઠો યાથાતથ્યમવેક્ષ્ય ચ ।
વિચચાર મહીં સર્વાં કીર્ત્યર્થં તુ નરાધિપઃ

તતો દ્વૈતવનં નામ પુણ્યં લોકેશ્વરો બલી। ।
તદાસાદ્ય સુસંતુષ્ટો વિવેશાભ્યાન્તરં તતઃ

તત્ર દેવીં દદર્શાથ પુણ્યાં પાપવિમોચનીમ્ ।
પ્લક્ષજાં બ્રહ્મણઃ પુત્રીં હરિજિહ્વાં સરસ્વતીમ્

સુદર્શનસ્ય જનનીં હ્વન્દં કૃત્વા સુવિસ્તરમ્ ।
સ્થિતાં ભગવતીં કૂલે તીર્થકોટિભિરાપ્લુતામ્

તસ્યાસ્તજ્જલમીક્ષ્યૈવ સ્નાત્વા પ્રીતો ઽભવન્નૃપઃ ।
સમાજગામ ચ પુનઃ બ્રહ્મણો વેદિમુત્તરામ્

સમન્તપઞ્ચકં નામ ધર્મસ્થાનમનુત્તમમ્ ।
આકમન્તાદ્ યોજનાનિ પઞ્ચ ચ સર્વતઃ

દેવા ઊચુઃ ।
કિયન્ત્યો વેદયઃ સન્તિ બ્રહ્મણઃ પુરુષોત્તમ ।
યેનોત્તરતયા વેદિર્ગાદિતા સર્વપઞ્ચકા

દેવદેવ ઉવાચ। ।
વેદયો લોકનાથસ્ય પઞ્ચ ધર્મસ્ય સેતવઃ ।
યાસુ યષ્ટં સુરેશેન લોકનાથેન શંભુના

પ્રયાગો મધ્યમા વેદિઃ પૂર્વા વેદિર્ગયાશિરઃ ।
વિરજા દક્ષિણા વેદિરનન્તફલદાયિની

પ્રતીચી પુષ્કરા વેદિસ્ત્રિભિઃ કુણ્ડૈરલઙ્કૃતા ।
સમન્તપઞ્ચકા ચોક્તા વેદિરેવોત્તરાવ્યયા

તમમન્યત રાજર્ષિરિદં ક્ષેત્રં મહાફલમ્ ।
કરિષ્યામિ કૃષિષ્યામિ સર્વાન્ કામાન્ યથેપ્સિતાન્

ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા ત્યક્ત્વા સ્યન્તનમુત્તમમ્ ।
ચક્રે કીર્ત્યર્થમતુલં સંસ્થાનં પાર્થિવર્ષભઃ
કૃત્વા સીરં સ સૌવર્ણં ગહ્ય રુદ્રવૃષં પ્રભુઃ ।
પૌણ્ડ્રકં યામ્યમહિષં સ્વયં કર્ષિતુમુદ્યતઃ

તં કર્ષન્તં નરવરં સમભ્યેત્ય તક્રતુઃ ।
પ્રોવાચ રાજન્ કિમિદં ભવાન્ કર્તુમિહોદ્યતઃ

તં કર્ષન્તં નરવરં સમભ્યેત્ય શતક્રતુઃ ।
પ્રોવાચ રાજન્ કિમિદં ભવાન્ કર્તુમિહોદ્યતઃ

રાજાબ્રવીત્ સુરવરં તપઃ સત્યં ક્ષમાં દયામ્ ।
કૃષામિ શૌચં દાનં ચ યોગં ચ બ્રહ્મચારિતામ્

તસ્યોવાચ હરિર્દેવઃ કસ્માદ્બીજો નરેશ્વર ।
લબ્ધો ઽષ્ટાઙ્ગેતિ સહસા અવહસ્ય ગતસ્તતઃ

ગતે ઽપિ શક્ર રાજર્ષિરહન્યહનિ સીરધૃક્ ।
કૃષતે ઽન્યાન્ સમન્તાચ્ચ સપ્તક્રોશાન્ મહીપતિઃ

તતો ઽહમબ્રુવં ગત્વા કુરો કિમિદમિત્યથ ।
તદાષ્ટાઙ્ગં મહાધર્મં સમાખ્યાતં નૃપેણ હિ

તતો મયાસ્ય ગદિતં નૃપ બીજં ક્વ તિષ્ઠતિ ।
સ ચાહ મમ દેહસ્થં બીજં તમહમબ્રુવમ્ ।
દેહ્યહં વાપયિષ્યામિ સીરં કૃષતુ વૈ ભવાન્

તતો નૃપતિના બાહુર્દક્ષિણઃ પ્રસૃતઃ કતઃ ।
પ્રસૃતં તં ભુજં દૃષ્ટ્વા મયા ચક્રેણ વેગતઃ

સહસ્રધા તતશ્છિદ્ય દત્તો યુષ્માકમેવ હિ ।
તતઃ સવ્યો ભુજો રાજ્ઞા દત્તશ્ છિન્નો ઽપ્યસૌ મયા

તથૈવોરુયુગં પ્રાદાન્મયા છિન્નૌ ચ તાવુભૌ ।
તતઃ સ મે શિરઃ પ્રાદાત્ તેન પ્રીતે ઽસ્મિ તસ્ય ચ ।
વરદો ઽસ્મીત્યથેત્યુક્તે કુરુર્વરમયાચત

યાવદેતન્મયા કૃષ્ટં ધર્મક્ષેત્રં તદસ્તુ ચ ।
સ્નાતાનાં ચ મૃતાનાં ચ મહાપુણ્યફલં ત્વિહ

ઉપવાસં ચ દાનં ચ સ્નાનં જપ્યં ચ માધવ ।
હોમયજ્ઞાદિકં ચાન્યચ્છુભં વાપ્યશુભં વિભો

ત્વત્પ્રસાદ્ધૃષીકેશ શઙ્ખચક્રગદાધર ।
અક્ષયં પ્રવરે ક્ષેત્રે ભવત્વત્ર મહાફલમ્

તથા ભવાન્ સુરૈઃ સાર્ધં સમં દેવેન શલિના ।
વસ ત્વં પુણ્ડરીકાક્ષ મન્નામવ્યઞ્જકે ઽચ્યુત ।
ઇત્યેવમુક્તસ્તેનાહં રાજ્ઞા બાઢમુવાચ તમ્

તથા ચ ત્વં દિવ્યવપુર્ભવ ભૂયો મહીપતે ।
તથાન્તકાલે મામેવ લયટમેષ્યસિ સુવ્રત

કીર્તિશ્ચ શાશ્વતી તુભ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
તત્રૈવ યાજકા યજ્ઞાન્ યજિષ્યન્તિ સહસ્રશઃ

તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય રક્ષાર્થં દદૌ સ પુરુષોત્તમઃ ।
યક્ષં ચ ચન્દ્રનામાનં વાસુકિં ચાપિ પન્નગમ્

વિદ્યાધરં શઙ્કુકર્ણં સુકેશિં રાક્ષસેશ્વરમ્ ।
અજાવનં ચ નૃપતિં મહોદેવં ચ પાવકમ્

એતાનિ સર્વતો ઽભ્યેત્ય રક્ષન્તિ કુરુજાઙ્ગલમ્ ।
અમીષાં બલિનો ઽન્યે ચ ભૃત્યાશ્ચૈવાનુયાયિનઃ

અષ્ટૌ સહસ્રાણિ ધરનુર્ધરાણાં યે વારયન્તીહ સુદુષ્કૃતાન્ વૈ ।
સ્નાતું ન યચ્છન્તિ મહોગ્રરૂપાસ્તવન્યસ્ય ભૂતાઃ સચરાચરાણામ્

તસ્યૈવ મધ્યે બહુપુણ્ય ઉક્તઃ પૃથૂદકઃ પાપહરઃ શિવશ્ચ ।
પુણ્યા નદી પ્રાઙ્મુખતાં પ્રયાતા યત્રૌઘયુક્તસ્ય શુભા જતાઢ્યા

પૂર્વં પ્રજેયં પ્રપિતામહેન સૃષ્ટા સમં ભૂતગણૈઃ સમસ્તૈઃ ।
મહી જલં વહ્નિસમીરમેવ ખં ત્વેવમાદૌ વિબભૌ પૃથૂદકઃ

તથા ચ સર્વાણા મહાર્ણવાનિ તીર્થાનિ નદ્યઃ સ્ત્રવણાઃ સરાંસિ ।
સંનિર્મિતાનીહ મહાભુજેન તચ્ચૈક્યમાગાત્ સલિલં મહીષુ