વામન પુરાણ · અધ્યાય 17

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે ષોડશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ ।
યાનેતાન્ ભગવાન્ પ્રાહ કામિભિઃ શશિનં પ્રતિ ।
આરાધનાય દેવાભ્યાં હરીશાભ્યાં વદસ્વ તાન્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ। ।
શૃણુષ્વ કામિભિઃ પ્રોક્તાન્ વ્રતાન્ પુણ્યાન્ કલિપ્રિય ।
આરાધનાય શર્વસ્ય કેશવસ્ય ચ ધીમતઃ

યદા ત્વાષાઢી સંયાતિ વ્રજતે ચોત્તરાયણમ્ ।
તદા સ્વપિતિ દેવેશો ભોગિભોગે શ્રિયઃ પતિઃ

પ્રતિસુપ્તે વિભૌ તસ્મિન્ દેવગન્ધર્વગુહ્યકાઃ ।
દેવાનાં માતરશ્ચાપિ પ્રસુપ્તાશ્ચાપ્યનુક્રમાત્

નારદ ઉવાચ। ।
કથયસ્વ કુરાદીનાં શયને વિધિમુત્તમમ્ ।
સર્વમનુક્રમેણૈવ પુરસ્કૃત્ય જનાર્દનમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
મિથુનાભિગતે સૂર્યે શુક્લપક્ષે તપોધન ।
એકાદશ્યાં જગત્સ્વામી શયનં પરિકલ્પયેત્

શેષાહિભોગપર્યઙ્કં કૃત્વા સંપૂજ્ય કેશવમ્ ।
કૃત્વોપવીતકં ચૈવ સમ્યક્સંપૂજ્ય વૈ દ્વિજાન્

અનુજ્ઞાનં બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દ્વાદશ્યાં પ્રયતઃ શુચિઃ ।
લબ્ધ્વા પીતામ્બરધરઃ સ્વસ્તિ નિદ્રાં સમાનયેત્

ત્રયોદશ્યાં તતઃ કામઃ સ્વપતે શયને શુભે ।
કદમ્બાનાં સુગન્ધાનાં કુસુમૈઃ પરિકલ્પિતે

ચતુર્દશ્યાં તતો યક્ષાઃ સ્વપન્તિ સુખશીતલે ।
સૌવર્ણપઙ્કજકૃતે સુખાસ્તીર્ણોપધાનકે

પૌર્મમાસ્યામુમાનાથઃ સ્વપતે ચર્મસંસ્તરે ।
વૈયાઘ્રે ચ જટાભારં સમુદ્ગ્રન્થ્યાન્યચર્મણા

તતો દિવાકરો રાશિં સંપ્રયાતિ ચ કર્કટમ્ ।
તતો ઽમરાણાં રજની ભવતે દક્ષિણાયનમ્

બ્રહ્મા પ્રતિપદિ તથા નીલોત્પલમયે ઽનઘ ।
તલ્પે સ્વપિતિ લોકાનાં દર્શયન્ માર્ગમુત્તમમ્

વિશ્વકર્મા દ્વિતીયાયાં તૃતીયાયાં ગિરેઃ સુતા ।
વિનાયકશ્ચુર્થ્યા તુ પઞ્ચમ્યામપિ ધર્મરાટ્

ષષ્ઠ્યાં સ્કન્દઃ પ્રસ્વપિતિ સપ્તમ્યાંભગવાન્ રવિઃ ।
કાત્યાયની તથાષ્ટમ્યાં નવમ્યાં કમલાલયા

દશમ્યાં ભુજગેન્દ્રાશ્ચ સ્વપન્તે વાયુભોજનાઃ ।
એકાદશ્યાં તુ કૃષ્ણાયાં સાધ્યા બ્રહ્મન્ સ્વપન્તિ ચ

એષ ક્રમસ્તે ગદિતો નભાદૌ સ્વપને મુને ।
સ્વપત્સુ તત્ર દેવેષુ પ્રાવૃટ્કાલઃ સમાયયૌ

કઙ્કાઃ સમં બલાકાભિરારોહન્તિ નગોત્તમાન્ ।
વાયસાશ્ચાપિ સુર્વન્તિ નીડાનિ ઋષિપુઙ્ગવ ।
વાયસાશ્ચ સ્વપન્ત્યેતે ઋતૌ ગર્ભભરાલસાઃ

યસ્યાં તિથ્યાં પ્રસ્વપિતિ વિશ્વકર્મા પ્રજાપતિઃ ।
દ્વિતીયા સા શુભા પુણ્યા અશૂન્યશયનોદિતા

તસ્યાં તિથાવર્ચ્ય હરિં શ્રીવત્સાઙ્કં ચતુર્ભુજમ્ ।
પર્યઙ્કસ્થં સમં લક્ષ્મ્યા ગન્ધપુષ્પાદિભિર્મુને

તતો દેવાય શય્યાયાં ફલાનિ પ્રક્ષિપેત્ ક્રમાત્ ।
સુરભીણી નિવેદ્યેત્થં વિજ્ઞાપ્યો મધુસૂદનઃ

યથા હિ લક્ષ્મ્યા ન વિયુજ્યસે ત્વં ત્રિવિક્રમાનન્ત જગન્નિવાસ ।
તથાસ્ત્વશૂન્યં શયનં સદૈવ અસ્માકમેવેહ તવ પ્રસાદાત્

યથા ત્વશૂન્યં તવ દેવ તલ્પં સમં હિ લક્ષ્મ્યા વરદાચ્યુતેશ ।
સત્યેન તેનામિતવીર્ય વિષ્ણો ગાર્હસ્થ્યનાશો મમ નાસ્તુ દેવ

ઇત્યુચ્ચાર્ય પ્રણમ્યેશં પ્રસાદ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
નક્તાં ભુઞ્જીત દેવર્ષે તૈલક્ષારવિવર્જિતમટ્

દ્વિતીયે ઽહ્નિ દ્વિજાગ્ર્યાય ફલાન્ દદ્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
લક્ષ્મીધરઃ પ્રીયતાં મે ઇત્યુચ્ચાર્ય નિવેદયેત્

અનેન તુ વિધાનેન ચાતુર્માસ્યવ્રતં ચરેત્ ।
યાવદ્ ચવૃશ્ચિકરાશિસ્થઃ પ્રતિભાતિ દિવાકરઃ

તતો વિબુધ્યન્તિ સુરાઃ ક્રમશઃ ક્રમશો મુને ।
તુલાસ્થેર્ઽકે હરિઃ કામઃ શિવઃ પશ્ચાદ્વિબુધ્યતે

તત્ર દાનં દ્વિતીયાયાં મૂર્ત્તિર્લક્ષ્મીધરસ્ય તુ ।
સશય્યાસ્તરણોપેતા યથા વિભવમાત્મનઃ

એષ વ્રતસ્તુ પ્રથમઃ પ્રોક્તસ્તવ મહામુને ।
યસ્મિંશ્ ચીર્ણે વિયોગસ્તુ ન ભવેદિહ કસ્યચિત્

નભસ્યે માસિ ચ તથા યા સ્યાત્કૃષ્ણાષ્ટમી શુભા ।
યુક્તા મૃગશિરેણૈવ સા તુ કાલાષ્ટમી સ્મૃતા

તસ્યાં સર્વેષુ લિઙ્ગેષુ તિથૌ સ્વપિતિ શઙ્કરઃ ।
વસતે સંનિધાને તુ તત્ર પૂજાક્ષયા સ્મૃતા

તત્ર સ્નાયીન વૈ વિદ્વાન્ ગોમૂત્રેણ જલેન ચ ।
સ્નાતઃ સંપૂજયેત્ પુષ્પૈર્ધત્તૂરસ્ય ત્રિલોચનમ્

ધૂપં કેસરનિર્યાસં નૈવેદ્યં મધુસર્પિષી ।
પ્રીયતાં મે વિરૂપાક્ષસ્ત્વિત્યુચ્ચાર્ય ચ દક્ષિણામ્ ।
વિપ્રાય દદ્યાન્નૈવેદ્યં સહિરણ્યં દ્વિજોત્તમ

તદ્વદાશ્વયુજે માસિ ઉપવાસી જિતેન્દ્રિયઃ ।
નવમ્યાં ગોમયસ્નાનં કુર્યાત્પૂજાં તુ પઙ્કજૈઃ ।
ધૂપયેત્ સર્જનિર્યાસં નૈવેદ્યં મધુમોદકૈઃ

કૃતોપવાસસ્તવષ્ટમ્યાં નવમ્યાં સ્નાનમાચરેત્ ।
પ્રીયતાં મે હિરણ્યાક્ષો દક્ષિણા સતિલા સ્મૃતા

કાર્ત્તિકે પયસા સ્નાનં કરવીરેણ ચાર્ચનમ્ ।
ધુપં શ્રીવાસનિર્યાસં નૈવેદ્યં મધુપાયસમ્

સનૈવેદ્યં ચ રજતં દાતવ્યં દાનમગ્રજે ।
પ્રીયતાં ગવાન્ સ્થાસુરિતિ વાચ્યમનિષ્ઠુરમ્

કૃત્વોપવાસમષ્ટમ્યાં નવમ્યાં સ્નાનમાચરેત્ ।
માસિ માર્ગશિરે સ્નાનં દધ્નાર્ચા ભદ્રયા સ્મૃતા

ધૂપં શ્રીવૃક્ષનિર્યાસં નૈવેદ્યં મધુનોદનમ્ ।
સંનિવેદ્યા રક્તશાલિર્દક્ષિણા પરિકીર્ત્તિતા ।
નમો ઽસ્તુ પ્રીયતાં શર્વસ્ત્વિતિ વાચ્યં ચ પણ્ડિતૈઃ

પૌષે સ્નાનં ચ હવિષા પૂજા સ્યાત્તગરૈઃ સુભૈઃ ।
ધૂપો મધુકનિર્યાસો નૈવેદ્યં મધુ શષ્કુલી

સમુદ્ગા દક્ષિણા પ્રોક્તા પ્રીમનાય જગદ્ગુરોઃ ।
વાચ્યં નમસ્તે દેવેશ ત્ર્યમ્બકેતિ પ્રકીર્તયેત્

માઘે કુશોદકસ્નાનં મૃગમદેન ચાર્ચ્યનમ્ ।
ધૂપઃ પદમ્બનિર્યાસો નૈવેદ્યં સતિલોદનમ્

પયોભક્તં સનૈવેદ્યં સરુક્મં પ્રતિપાદયેત્ ।
પ્રીયતાં મે મહાદેવ ઉમાપતિરિતીરયેત્

એવમેવ સમુદ્દિષ્ટં ષડ્ભિર્માસૈસ્તુ પારણમ્ ।
પારણાન્તે ત્રિનેત્રસ્ય સ્નપનં કારયેત્ક્રમાત્

ગોરોચનાયાઃ સહિતા ગુડેન દેવં સમાલભ્ય ચ પૂજયેત ।
પ્રીયસ્વ દીનો ઽસ્મિ ભવન્તમીશ મચ્છોકનાશં પ્રકુરુષ્વ યોગ્યમ્

તતસ્તુ ફાલ્ગુને માસિં કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં યતવ્રત ।
ઉપવાસં સમુદીતં કર્તવ્યં દ્વિજસત્તમ

દ્વિતીયે ઽહ્નિ તતઃ સ્નાનં પઞ્ચગવ્યેન કારયેત્ ।
પૂજયેત્કુન્દકુસુમૈર્ધૂપયેત્ ચન્દનં ત્વપિ

નૈવેદ્યં સઘૃતં દદ્યાત્ તામ્રપાત્રે ગુડોદનમ્ ।
દક્ષિણાં ચ દ્વિજાતિભ્યો નૈવેદ્યસહિતાં મુને ।
વાસોયુગં પ્રીણયેચ્ચ રુદ્રમુચ્ચાર્ય નામતઃ

ચૈત્રે ચોદુમ્બરફલૈઃ સ્નાનં મન્દારકાર્ચનમ્ ।
ગુગ્ગુલું મહિષાખ્યં ચ ઘૃતાક્તં ધૂપયેદ્ બુધઃ

સમોદકં તથા સર્પિઃ પ્રીણનં વિનિવેદયેત્ ।
દક્ષિણા ચ સનૈવેદ્યં સૃગાજિનમુદાહૃતમ્

નાટ્યેશ્વર નમસ્તે ઽસ્તુ ઇદમુચ્ચાર્ય નારદ ।
પ્રીણનં દેવનાથાય કુર્યાચ્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

વૈશાખે સ્નાનમુદિતં સુગન્ધકુસુમામ્ભસા ।
પૂજનં શઙ્કરસ્યોક્તં ચૂતમઞ્જરિભિર્વિભો

ધૂપં સર્જાજ્યયુક્તં ચ નૈવેદ્યં સફલં ઘૃતમ્ ।
નામજપ્યમપીશસ્ય કાલઘ્નેતિ વિપશ્ચિતા

જલકુમ્ભાન્ સનૈવેદ્યાન્ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।
સોપવીતાન્ સહાન્નાદ્યાંસ્તચ્ચિત્તૈસ્તત્પરાયણૈઃ

જ્યેષ્ઠે સ્નાનં ચામલકૈઃ પૂજાર્ઽકકુસુમૈસ્તથા ।
ધૂપયેત્તત્ત્રિનેત્રં ચ આયત્યાં પુષ્ટિકારકમ્

સક્તૂંશ્ચ સઘૃતાન્ દેવે દધ્નાક્તાન્ વિનિવેદયેત્ ।
ઉપાનદ્યગલં છત્રં દાનં દદ્યાચ્ચ ભક્તિમાન્

નમસ્તે ભગનેત્રઘ્ન પૂષ્ણો દશનનાશન ।
ઇદમુચ્ચારયેદ્ભક્ત્યા પ્રીણનાય જગત્પતેઃ

આષાઢે સ્નાનમુદિતં શ્રીફલૈરર્ચનં તથા ।
ધત્તૂરકુસુમૈઃ શુક્લૈર્ધૂપયેત્ સિલ્હકં તથા

નૈવેદ્યાઃ સઘૃતાઃ પૂપાઃ દક્ષિણા સઘૃતા યવાઃ ।
નમસ્તે દક્ષયજ્ઞઘ્ન ઇદમુચ્ચૈરુદીરયેત્

શ્રાવણે મૃગભોજ્યેન સ્નાનં કૃત્વાર્ઽચયેદ્ધરમ્ ।
શ્રીવૃક્ષપત્રઃ સફલૈર્ધૂપં દદ્યાત્ તથાગુરુમ્

નૈવેદ્યં સઘૃતં દદ્યાત્ દધિ પૂપાન્ સમોદકાન્ ।
દધ્યોદનં સકૃસરં માષધાનાઃ સશષ્કુલીઃ

દક્ષિણાં શ્વેતવૃષભં ધેનું ચ કપિલાં શુભામ્ ।
કનકં રક્કવસનં પ્રદદ્યાદ્ બ્રાહ્મણાય હિ ।
ગઙ્ગાધરેતિ જપ્તવ્યં નામ શંભોશ્ચ પણ્ડિતૈઃ

અમીભિઃ ષડ્ભિરપરૈર્માસૈઃ પારણમુત્તમમ્ ।
એવં સંવત્સરં પૂર્ણં સંપૂજ્ય ષભધ્વજમ્ ।
અક્ષયાન્ લભતે કામાન્ મહેશ્વરવચો યથા

ઇદમુક્તં વ્રતં પુણ્યં સર્વાક્ષયકરં શુભમ્ ।
સ્વયં રુદ્રણ દેવર્ષે તત્તથા ન તદન્યથા