વામન પુરાણ · અધ્યાય 12

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે એકાદશો ઽધ્યાયઃ
સુકેશિરુવાચ ।
કર્મણા નરકાનેતાન્ કેન ગચ્છન્તિ વૈ કથમ્ ।
એતદ્ વદન્તુ વિપ્રેન્દ્રાઃ પરં કૌતૂહલં મમ

ઋષય ઊચુઃ ।
કર્મણા યેન યેનેહ યાન્તિ શાલકટઙ્કટ ।
સ્વકર્મફલભોગાર્થં નરકાન્ મે શૃણુષ્વ તાન્

વેદવેવદ્વિજાતીનાં યૈર્નિન્દા સતતં કૃતા ।
યે પુરાણેતિહાસાર્થાન્ નાભિનન્દન્તિ પાપિનઃ

કુરુનિન્દાકરા યે ચ સખવિઘ્નકરાશ્ચ યે ।
દાતુર્નિવારકાયે ચ તેષુ તે નિપતન્તિ હિ । ।
12.4 સુહૃદ્દમ્પતિસોદર્યસ્વામિભૃત્યપિતાસુતાન્ ।
યાજ્યોપાધ્યાયયોર્યૈશ્ચ કૃતો ભેદો ઽધમૈર્મિથઃ

કન્યામેકસ્ય દત્ત્વા ચ દદત્યન્યસ્ય યે ઽધમાઃ ।
કરપત્રેણ પાટ્યન્તે તે દ્વિધા યમકિઙ્કરૈઃ

પરોપતાપજનકાશ્ચન્દનોશીરહારિણઃ ।
બાલવ્યજનહર્ત્તારઃ કરમ્ભસિકતાશ્રિતાઃ

નિમન્ત્રિતો ઽન્યતો ભુઙ્ક્તે શ્રાદ્ધે દૈવે સપૈતૃકે ।
સ દ્વિધા કૃષ્યતે મૂઢસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડૈઃ ખગોત્તમૈઃ

મર્માણિ યસ્તુ સાધૂનાં તુદન્ વાગ્ભિર્નિકૃન્તતિ ।
તસ્યોપરિ તુદન્તસ્તુ તુણ્ડૈસ્તિષ્ઠન્તિ પત્ત્રિણઃ

યઃ કરોતિ ચ પૈશુન્યં સાધૂનામન્યથામતિઃ ।
વજ્રતુણ્ડનખા જિહ્વામાકર્ષન્તે ઽસ્ય વાયસાઃ

માતાપિતૃગુરૂણાં ચ યે ઽવજ્ઞાં ચક્રુરુદ્ધતાઃ ।
મજ્જન્તે પૂયવિમ્મૂત્રે ત્પ્રતિષ્ઠે હ્યધોસુખાઃ

દેવતાતિથિભૂતેષુ ભૃત્યેષ્વભ્યાગતેષુ ચ ।
અભુક્તવત્સુ યે ઽશ્નન્તિ બાલપિત્રગ્નિમાતૃષુ

દુષ્ટચાસૃક્પૂયનિર્યાસં ભુઞ્જતે ત્વધમા ઇમે ।
સૂચીમુખાશ્ચ જાયન્તે ક્ષુધાર્ત્તા ગિરિવિગ્રહાઃ

એકપઙ્ક્ત્યુપવિષ્ટાનાં વિષમં ભોજયન્તિ યે ।
વિડ્ભોજનં રાક્ષસેન્દ્ર નરકં તે વ્રજન્તિ ચ

એકસાર્થપ્રયાતં યે પશ્યન્તશ્ચાર્થિનં નરાઃ ।
અસંવિભજ્ય ભુઞ્જન્તિ તે યાન્તિ શ્લેષ્મભોજનમ્

ગોબ્રાહ્ણણાગ્નયઃ સ્પૃષ્ટા યૈરુચ્છિષ્ટૈઃ ક્ષપાચર ।
ક્ષિપ્યન્તે હિ કરાસ્તેષાં તપ્તસુમ્ભે સુદારુણે

સૂર્યેન્દુતારકા દૃષ્ટા યૈરુચ્છિષ્ટૈશ્ચ કામતઃ ।
તેષાં નેત્રગતો વહ્નિર્ધમ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ

મિત્રજાયાથ જનની જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા પિતા સ્વસા ।
જામયો ગુરવો વૃદ્ધા યૈઃ સંસ્પૃષ્ટાઃ પદા નૃભિઃ

બદ્ધાઙ્ઘ્રયસ્તે વિગડૈર્લોહૈર્વાહ્નિપ્રતાપિતૈઃ ।
ક્ષિપ્યન્તે રૌરવે ઘોરે હ્યાજાનુપરિદાહિનઃ

પાયસં કૃશરં માંસં વૃથા ભુક્તાનિ યૈર્નરૈઃ ।
તેષામયોગુડાસ્તપ્તાઃ ક્ષિપ્યન્તે વદને ઽદ્ભુતાઃ

ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં વેદાનાં ચ નરાધમૈઃ ।
નિન્દા નિશામિતા યૈસ્તુ પાપાનામિતિ કુર્વતામ્

તેષાં લોહમયાઃ કીલા વહ્નિવર્ણાઃ પુનઃ પુનઃ ।
શ્રવણેષુ નિખન્યન્તે ધર્મરાજસ્ય કિઙ્કરૈઃ

પ્રપાદેવકુલાલામાન્ વિપ્રવેશ્મસભામઠાન્ ।
કૂપવાપીતડાગાંશ્ચ ભઙ્ક્ત્વા વિધ્વંસયન્તિ યે

તેષાં વિલપતાં ચર્મ દેહતઃ ક્રિયતે પૃથક્ ।
કર્ત્તિકાભિઃ સુતીક્ષ્ણીભિઃ સુરૌદ્રૈર્યમકિઙ્કરૈઃ

ગોબ્રાહ્મણાર્કમગ્નિં ચ યે વૈ મેહન્તિ માનવાઃ ।
તેષાં ગુદેવ ચાન્ત્રાણિ વિનિઃકૃન્તન્તિ વાયસાઃ

સ્વપોષણપરો યસ્તુ પરિત્યજતિ માનવઃ ।
પુત્રભૃત્યકલત્રાદિબન્ધુવર્ગમકિઞ્ચનમ્ ।
દુર્ભિક્ષે સંભ્રમે ચાપિ સ શ્વભોજ્યે નિપાત્યતે

શરણાગતં યે ત્યજન્તિ યે ચ બન્ધનપાલકાઃ ।
પતન્તિ યન્ત્રપીડે તે તાડ્ય માનાસ્તુ કિઙ્કરૈઃ

ક્લેશયન્તિ હિ વિપ્રાદીન્ યે હ્યકર્મસુ પાપિનઃ ।
તે પિષ્યન્તે શિલાપેષે શોષ્યનતે ઽપિ ચ શોષકૈઃ

ન્યાસાપહારિણઃ પાપા બધ્યન્તે નિગડૈરપિ ।
શ્રુત્ક્ષામાઃ શુષ્કતાલ્વોષ્ઠાઃ પાત્યન્તે વૃશ્ચિકાશને

પર્વમૈથુનિનઃ પાપાઃ પરદારરતાશ્ચ યે ।
તે વહ્નિતપ્તાં કૂટાગ્રામાલિઙ્ગન્તે ચ શાલ્મલીમ્

ઉપાધ્યાયમધઃકૃત્ય યૈરધીતં દ્વિજાધમૈઃ ।
તેષામધ્યાપકો યશ્ચ સ શિલાં શિરસા વહેત્

મૂત્રશ્લેષ્મપુરીષાણિ યૈરુત્સૃષ્ટાનિ વારિણિ ।
તે પાત્યન્તે ચ વિણ્મૂત્રે દુર્ગન્ધે પૂયપૂરિતે

શ્રાદ્ધાતિથેયમન્યોન્યં યૈર્ભુક્તં ભુવિ માનવૈઃ ।
પરસ્પરં ભક્ષયન્તે માંસાનિ સ્વાનિ બાલિશાઃ

વેદવહ્નિગુરુત્યાગી ભાર્યાપિત્રોસ્તથૈવ ચ। ગિરિશૃડ્ગાદધઃપાતં પાત્યન્તે યમકિઙ્કરૈઃ

પુનર્ભૂપતયો યે ચ કન્યાવિધ્વંસકાશ્ચ યે ।
તદ્ગર્ભશ્રાદ્ધભુગ્ યશ્ચ કૃમીન્ભક્ષેત્પિપીલિકાઃ

ચાણ્ડાલાદન્ત્યજાદ્વાપિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ દક્ષિણામ્ ।
યાજકો યજમાનશ્ચ સો ઽસ્માન્તઃ સ્થૂલકીટકઃ

પૃષ્ઠમાંસાશિનો મૂઢાસ્તથૈવોત્કોચજીવિનઃ ।
ક્ષિપ્યન્તે વૃકભક્ષે તે નરકે રજનીચર

સ્વર્ણસ્તેયી ચ બ્રહ્મઘ્નઃ સુરાપો ગુરુલલ્પગઃ ।
તથા ગોભૂમિહર્ત્તરો ગોસ્ત્રીબાલહનાશ્ચ યે

એત નરા દ્વિજા યે ચ ગોષુ વિક્રયિણસ્તથા ।
સોમવિક્રયિણો યે ચ વેદવિક્રયિણસ્તથા

કૂટસભ્યાસ્ત્વશૌચાશ્ચ નિત્યનૈમિત્તનાશકાઃ ।
કૂટસાક્ષ્યપ્રદા યે ચ તે મહારૌરવે સ્થિતાઃ

દશવર્ષ સહસ્રાણિ તાવત્ તામિસ્રકે સ્થિતાઃ ।
તાવચ્ચૈવાન્ધતામિસ્રે અસિપત્રવને તતઃ

તાવચ્ચૈવ ઘટીયન્ત્રે તપ્તકુમ્ભે તતઃ પરમ્ ।
પ્રપાતો ભવતે તેષાં યૈરિદં દુષ્કૃતં કૃતમ્

યે ત્વેતે નરકા રૌદ્રા રૌરવાદ્યાસ્તવોદિતાઃ ।
તે સર્વે ક્રમશઃ પ્રોક્તાઃ કૃતઘ્ને લોકનિન્દિતે

યથા સુરાણાં પ્રવરો જનાર્દનો યથા ગિરીણામપિ શૈશિરાદ્રિઃ ।
યથાયુધાનાં પ્રવરં સુદર્શનં યથા ખગાનાં વિનતાતનૂજઃ ।
મહોરગાણાં પ્રવરો ઽપ્યનન્તો યથા ચ ભૂતેષુ મહી પ્રધાના

નદીષુ ગઙ્ગા જલજેષુ પદ્મં સુરારિમુખ્યેષુ હરાઙ્ઘ્રિભક્તઃ ।
ક્ષેત્રેષુ યદ્વત્કુરુજઙ્ગલં વરં તીર્થેષુ યદ્વત્ પ્રવરં પૃથૂદકમ્

સરસ્સુ ચૈવોત્તરમાનસં યથા વનેષુ પુણ્યેષુ હિ નન્દનં યથા ।
લોકેષુ યદ્વત્સદનં વિરિઞ્ચેઃ સત્યં યથા ધર્મવિધિક્રિયાસુ

યથાશ્વમેધઃ પ્રવરઃ ક્રતૂનાં પુત્રો યથા સ્પર્શવતાં વરિષ્ઠઃ ।
તપોધનાનામપિ સુમ્ભયોનિઃ શ્રુતિર્વરા યદ્વદિહાગમેષુ

મુખ્યઃ પુરાણેષુ યથૈવ માત્સ્યઃ સ્વાયંભુવોક્તિસ્ત્વપિ સંહિતાસુ ।
મનુઃ સ્મૃતીનાં પ્રવરો યથૈવ તિથીષુ દર્શા વિષુવેષુ દાનમ્

તેજસ્વિનાં યદ્વદિહાર્ક ઉક્તો ઋક્ષેષુ ચન્દ્રો જલધિર્હ્વદેષુ ।
ભવાન્ યથા રાક્ષસસત્તમેષુ પાશેષુ નાગસ્તિમિતેષુ બન્ધઃ

ધાન્યેષુ શલિર્દ્વિપદેષુ વિપ્રઃ ચતુષ્પદે ગૌઃ શ્વપદાં મૃગેન્દ્રઃ ।
પુષ્પેષુ જાતી નગરેષુ કાઞ્ચી નારીષુ રમ્ભા શ્રમીણાં ગૃહસ્થઃ

કુશસ્થલી શ્રેષ્ઠતમા પુરેષુ દેશેષુ સર્વેષુ ચ મધ્યદેશઃ ।
ફલેષુ ચૂતો મુકુલેષ્વશોકઃ સર્વૌષધીનાં પ્રવરા ચ પથ્યા

મૂલેષુ કન્દઃ પ્રવરો યથોક્તો વ્યાધિષ્વજીર્ણં ક્ષણદાચરેન્દ્ર ।
શ્વેતેષુ દુગ્ધં પ્રવરં યથૈવ કાર્પાસિકં પ્રાવરણેષુ યદ્વત્

કલાસુ મુખ્યા ગણિતજ્ઞતા ચ વિજ્ઞાનમુખ્યેષુ યથેન્દ્રજાલમ્ ।
શાકેષુ મુખ્યા ત્વપિ કાકમાચી રસેષુ મુખ્યં લવણં યથૈવ

તુઙ્ડ્ગેષુ તાલો નલિનીષુ પમ્પા વનૌકસેષ્વેવ ચ ઋક્ષરાજઃ ।
મહીરુહેષ્વેવ યથા વટશ્ચ યથા હરો જ્ઞાનવતાં વરિષ્ઠઃ

યથા સતીનાં હિમવત્સુતા હિ યથાર્જુનીનાં કપિલા વરિષ્ઠા ।
યથા વૃષાણામપિ નીલવર્ણો યથૈવ સર્વેષ્વપિ દુઃસહેષુ ।
દુર્ગેષુ રૌદ્રેષુ નિશાચરેશ નૃપાતનં વૈતરણી પ્રધાના

પાપીયસાં તદ્વદિહ કૃઘ્નાઃ સર્વેષુ પાપેષુ વનશાચરેન્દ્ર ।
બ્રહ્મઘ્નગોઘ્નાદિષુ નિષ્કૃતિર્હિ વિદ્યેતત નૈવાસ્ય તુ દુષ્ટચારિણઃ ।
ન નિષ્કૃતિશ્ચાસ્તિ કૃતઘ્નવૃત્તેઃ સુહૃત્કૃતં નાશયતો ઽબ્દકોટિભિઃ