વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.19

ઇતિ વૈશ્વવર્ગાઃ ।
ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે ત્રૈવર્ણિકવર્ગકીર્ત્તનં નામાષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ ।
અથોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ:
સત્શૂદ્રશ્ચૈવ શૂદ્રશ્ચ શૂદ્રસ્તુ દ્વિવિધો મતઃ ।
આદ્યો વિપ્રવિશોઃ શૂદ્ર્યાં દ્વિતીયઃ પાદજઃ સ્મૃતઃ

બ્રાહ્મણાત્ ક્ષત્ત્રકન્યાયાં મૌલો નામ પ્રજાયતે ।
બ્રાહ્મણાત્ વૈશ્યકન્યાયામમ્બષ્ઠસ્તનયઃ સ્મૃતઃ

અમ્બષ્ઠાદ્વૈશ્યકન્યાયાં વૈદ્યો નામ પ્રજાયતે ।
શૂદ્રાયાં કરણો વૈશ્યાત્ કરણ્યાઞ્ચ તતઃ પુનઃ ।
સ્થિતઃ કરણકાયેષુ તતઃ કાયસ્ય ઉચ્યતે ।
પાદજાઃ સન્તિ કાયસ્થાસ્તથૈવામ્બષ્ઠજા અપિ ।
યે તુ કિરાતકાયસ્થા તે સર્વ્વે નિન્દિતાઃ સ્મૃતા

નિગમશ્ચ ગન્ધિકશ્ચ વૈશ્યવંશસમુદ્ભવૌ ।
શનૈઃ શૂદ્રત્વમાપન્નૌ ક્રિયાલોપાદિહેતુના

[[088]]
રત્નકારાઃ સ્વર્ણકારા રૂપ્યકારલિપીકરૌ ।
તામ્રકારા લોહકારાઃ શઙ્ખકારાશ્ચ તન્ત્રિણઃ

તણ્ડુલિનો વ્યઞ્જનિનઃ સત્શૂદ્રાશ્ચ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ।
વૈશ્યાદ્રામકવૈદેહૌ બ્રાહ્મણીક્ષત્રિયાસુતૌ

રામકાત્ ક્ષત્રકન્યાયામુગ્રો નામ પ્રજાયતે ।
બ્રાહ્મણાદુગ્રકન્યાયામાવૃતો નામ જાયતે

આભીરઃ શૂદ્રઃ શૂદ્રાયાં બ્રાત્યક્ષત્રવિશોરપિ ।
વૈશ્યાદ્વૈદેહકન્યાયાં કાંસકારઃ પ્રજાયતે

વૈશ્યાદમ્બષ્ઠકન્યાયાં ગોપગોપાલકૌ સુતૌ ।
જજ્ઞે વૈદેહકન્યાયાં લેષકારસ્તુ રામકાત્

વૈશ્યાયાં જાયતે શૂદ્રાત્ તૈલકાર ઇતિ સ્મૃતઃ ।
અમ્બષ્ઠાયાં સ્વર્ણકારાત્ શૌચિકો નામ જાયતે

વિશઃ કુવિન્દકન્યાયાં કૃષિકો નામ જાયતે ।
કૃષિકાત્ગોપકન્યાયાં તામ્બોલિરિતિ નઃશ્રુતમ્

વણિજઃ શૂદ્રકન્યાયાં કન્દુકો નામ જાયતે ।
કન્દુકાદ્વિપ્રકન્યાયાં કલુપાલો વ્યજાયત

શૂદ્રાદાયોગવો વૈણશ્ચાણ્ડાલશ્ચાધમો નૃણામ્ ।
વૈશ્યરાજન્યવિપ્રાસુ જાયન્તે વર્ણસઙ્કરાઃ

કદાચિદ્વીજમાહાત્માત્ ક્ષેત્રમાહાત્મતઃ ક્વચિત્ ।
નીચોત્તમત્વં ભવતિ શ્રેષ્ઠત્વં ક્ષેત્રવીજતઃ

[[089]]
[[વેર્સે નુમ્બેર્ જુમ્પ્સ્ fરોમ્ "14" તો "16"]]
કદાચિદાનુલોમ્યેન જાતિર્માતૃસમા સ્મૃતા ।
કર્મ્મણોત્તમનીચત્વં કાલતશ્ચ ભવેદ્ગુણૈઃ

જાતો નાર્ય્યામનાર્ય્યાયામાર્ય્યાદાર્ય્યોભવેદ્ગુણૈઃ ।
અનાર્ય્યાજ્જાત આર્ય્યાયામનાય્ય ઇતિ નિશ્ચયઃ

અમ્બષ્ઠાયાન્તુ કૃષિકાદ્વ્યજાયન્ત કુટુમ્બિનઃ ।
કુટુમ્બિનશ્ચ ગોપાલ્યાં કુમ્ભકારો વ્યજાયત

કરણ્યાં લોહકારાત્તુ વર્દ્ધકિ ર્નામ જાયતે ।
વર્દ્ધકેસ્તામ્રકારિણ્યાં વારકિ ર્નામ જાયતે

કુમ્ભકારેણ શૂદ્રાયાં જનિતઃ પલગણ્ડકઃ ।
શૂદ્રાત્ કુમ્ભકારનાર્ય્યાં માલાકારઃ પ્રજાયતે

ક્રયક્રીતાસુ કન્યાસુ ભવન્તિ દાસજાતયઃ ।
બ્રાહ્મણાચ્છૂદ્રકન્યાયાં નાપિતો નામ જાયતે

અજાયન્ત ચ ક્ષેત્રેષુ હતાનાં મુખજન્મનામ્ ।
શૂદ્રવિટ્ ક્ષત્રૈશ્ચણ્ડાલાઃ કિરાતાભરજાતયઃ

કિરાતાવેલ્લોહકારિણ્યાં કર્મ્મારઃ શસ્ત્રવિક્રયી ।
તામ્રકુટ્યાં તન્તુવાયાત્ પટ્ટકારઃ પ્રજાયતે

શૂદ્રાદાયોગવં વૈશ્યા જનયામાસ વૈ સુતમ્ ।
કલુપાલાત્ કુવિન્દાયાં શૌણ્ડિકોનામ જાયતે

[[090]]
રઙ્ગાજીવસ્તુ શૌણ્ડિક્યાં સુતો વર્દ્ધકિસમ્ભવઃ ।
સઙ્કરાણાન્તુ સાઙ્કર્ય્યાસાઙ્કર્ય્યાચ્ચ પુનઃ પુનઃ

જાત્યાનન્ત્યન્તુ સંપ્રાપ્તં સર્વ્વં વક્તું ન શક્યતે ।
પૌણ્ડ્રાઃ સુહ્માશ્ચ પલ્હાશ્ચ પુલિન્દાશ્ચ કિનારયઃ

કોલા ભૂષારા વરટાસ્તુર્કાનાઃ શવરાઃ શકાઃ ।
પારદા દરદા વ્યાધા નિષાદાઃ પુક્કશા અમી

મ્લેચ્છવાચશ્ચાર્ય્યવાચો દસ્યવઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ

રજકશ્ચર્મ્મકારશ્ચ નટો વરુડ્ એવ ચ ।
કૈવર્ત્તમેદભિલ્લાશ્ચ સપ્તૈતે ચાન્ત્યજાઃ સ્મૃતાઃ

અન્ત્યજાનાં ગૃહે તોયં ભાણ્ડે પર્ય્યુષિતન્તુ યત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં યદા પીતં તદૈવ હિ સમાચરેત્