વાક્યપદીય · અધ્યાય 3.10

પ્રત્યક્તા પરભાવશ્ ચાપ્ય્ ઉપાધી કર્તૃકર્મનોઃ
તયોઃ શ્રુતિવિશેષેણ વાચકૌ મધ્યમોત્તમૌ ॥

સદ્ અસદ્ વાપિ ચૈતન્યમ્ એતાભ્યામ્ અવગમ્યતે
ચૈતન્યભાગે પ્રથમઃ પુરુષો ન તુ વર્તતે ॥

બુધિજાનાતિચિતિભિઃ પ્રથમે પુરુષે સતિ
સમ્જ્ઞાનાર્થૈર્ ન ચૈતન્ય સ્યોપયોગઃ પ્રકાશ્યતે ॥

સંબોધનાર્થઃ સર્વત્ર મધ્યમે કૈશ્ ચિદ્ ઇષ્યતે
તથા સંબોધને સર્વાં પ્રથમાં યુષ્મદો વિદુઃ ॥

સંબોધનં ન લોકે ઽસ્તિ વિધાતવ્યેન વસ્તુના
સ્વાહેન્દ્રશત્રુર્ વર્ધસ્વ યથા રાજા ભવેતિ ચ ॥

યુષ્મદર્થસ્ય સિદ્ધત્વાન્ નિયતા ચાદ્યુદાત્તતા
યુષ્મદઃ પ્રથમાન્તસ્ય પરશ્ ચેન્ ન પદાદ્ અસૌ ॥

ગુણપ્રધાનતાભેદઃ પુરુશાદિવિપર્યયઃ
નિર્દેશશ્ ચાન્યથા શાસ્ત્રે નિત્યત્વાન્ ન વિરુધ્યતે ॥

યથાનિર્દેશમ્ અર્થાઃ સ્યુર્ યેસાં શાસ્ત્રં વિધાયકમ્
કિમ્ ચિત્ સામાન્યમ્ આશ્રિત્ય સ્થિતે તુ પ્રતિપાદનમ્ ॥

યો ઽશ્વે યઃ પીઠ ઇત્ય્ અત્ર ભૂતયોર્ અશ્વપીઠયોઃ
યથોપલક્ષણાર્થત્વં તથાર્થેષ્વ્ અનુશાસનમ્ ॥