વજ્રસૂચી · શ્લોક 1-20

વજ્રસૂચી (વ્સ્)
જગદ્ગુરું મઞ્જુઘોષં નત્વા વાક્કાયચેતસા ।
અશ્વઘોષો વજ્રસૂચીં સૂત્રયામિ યથામતમ્

વેદાઃ પ્રમાણં સ્મૃતયઃ પ્રમાણં ધર્માર્થયુક્તં વચનં પ્રમાણમ્ ।
યસ્ય પ્રમાણં ન ભવેત્પ્રમાણં કસ્તસ્ય કુર્યાદ્વચનં પ્રમાણમ્

સપ્તવ્યાધા દશાર્ણેષુ મૃગાઃ કાલઞ્જરે ગિરૌ ।
ચક્રવાકાઃ શરદ્વીપે હંસાઃ સરસિ માનસે

તે ઽપિ જાતાઃ કુરુક્ષેત્રે બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

અધીત્ય ચતુરો વેદાન્ સાઙ્ગોપાઙ્ગેન તવત્ત્તઃ ।
શૂદ્રાત્પ્રતિગ્રહગ્રાહી બ્રાહ્મણો જાયતે ખરઃ

ખરો દ્વાદશજન્માનિ ષષ્ઠિજન્માનિ શૂકરઃ ।
શ્વાનઃ સપ્તતિજન્માનિ ઇત્યેવં મનુરબ્રવીત્

હસ્તિન્યામચલો જાત ઉલૂક્યાં કેશપિઙ્ગલઃ ।
અગસ્ત્યો ઽગસ્તિપુષ્પાચ્ચ કૌશિકઃ કુશસમ્ભવઃ

કપિલઃ કપિલાજ્જાતઃ શરગુલ્માચ્ચ ગૌતમઃ ।
દ્રોણાચાર્યસ્તુ કલશાત્તિત્તિરિસ્તિત્તિરીસુતઃ

રેણુકાજનયદ્રામમૃષ્યશૃઙ્ગમુનિં મૃગી ।
કૈવર્તિન્યજનયદ્ વ્યાસં કુશિકં ચૈવ શૂદ્રિકા

વિશ્વામિત્રં ચ ચણ્ડાલી વસિષ્ઠં ચૈવ ઉર્વશી ।
ન તેષાં બ્રાહ્મણી માતા લોકાચારાચ્ચ બ્રાહ્મણાઃ

સદ્યઃ પતતિ માંસેન લાક્ષયા લવણેન ચ ।
ત્ર્યહાચ્છૂદ્રશ્ચ ભવતિ બ્રાહ્મણઃ ક્ષીરવિક્રયી

આકાશગામિનો વિપ્રાઃ પતન્તિ માંસભક્ષણાત્ ।
વિપ્રાણાં પતનં દૃષ્ટ્વા તતો માંસાનિ વર્જયેત્

બ્રાહ્મણત્વં ન શાસ્ત્રેણ ન સંસ્કારૈર્ન જાતિભિઃ ।
ન કુલેન ન વેદેન ન કર્મણા ભવેત્તતઃ

નિર્મમો નિરહઙ્કારો નિઃસઙ્ગો નિષ્પરિગ્રહઃ ।
રાગદ્વેષવિનિર્મુક્તસ્તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ

સત્યં બ્રહ્મ તપો બ્રહ્મ બ્રહ્મ ચેન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।
સર્વભૂતે દયા બ્રહ્મ એતદ્ બ્રાહ્મણ લક્ષણમ્

સત્યં નાસ્તિ તપો નાસ્તિ નાસ્તિ ચેન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।
સર્વભૂતે દયા નાસ્તિ એતચ્ચાણ્ડાલલક્ષણમ્

દેવમાનુષનારીણાં તિર્યગ્યોનિગતેષ્વપિ ।
મૈથુનં નાધિગચ્છન્તિ તે વિપ્રાસ્તે ચ બ્રાહ્મણાઃ

ન જાતિર્દૃશ્યતે તાવદ્ ગુણાઃ કલ્યાણકારકાઃ ।
ચણ્ડાલો ઽપિ હિ તત્રસ્થસ્તં દેવા બ્રાહ્મણં વિદુઃ

વૃષલીફેનપીતસ્ય નિઃશ્વાસોપહતસ્ય ચ ।
તત્રૈવ ચ પ્રસૂતસ્ય નિષ્કૃતિર્નોપલભ્યતે

શૂદ્રીહસ્તેન યો ભુંક્તે માસમેકં નિરન્તરમ્ ।
જીવમાનો ભવેચ્છૂદ્રો મૃતઃ શ્વાનશ્ચ જાયતે