વૈશેષિકસૂત્ર · અધ્યાય 5.2

નોદનાદ્ અભિઘાતાત્ સંયુક્તસંયોગાચ્ ચ પૃથિવ્યાં કર્મ

તદ્ વિશેષેણાદૃષ્ટકારિતમ્

અપાં સંયોગાભાવે ગુરુત્વાત્ પતનમ્

તદ્ વિશેષેણાદૃષ્ટકારિતમ્

દ્રવત્વાત્ સ્યન્દનમ્

નાડ્યા વાયુસંયોગાદ્ આરોહણમ્

નોદનાત્ પીડનાત્ સંયુક્તસંયોગાચ્ ચ

વૃક્ષાભિસર્પણમ્ ઇત્ય્ અદૃષ્ટકારિતમ્

અપાં સઙ્ઘાતો વિલયનં ચ તેજસઃ સંયોગાત્

તત્રાવસ્ફૂર્જથુર્ લિઙ્ગમ્

વૈદિકં ચ

અપાં સંયોગાદ્ વિભાગાચ્ ચ સ્તનયિત્નુઃ

પૃથિવીકર્મણા તેજઃકર્મ વાયુકર્મ ચ વ્યાખ્યાતમ્

અગ્નેર્ ઊર્ધ્વજ્વલનં વાયોશ્ ચ તિર્યગ્પવનમ્ અણુમનસોશ્ ચાદ્યં કર્મેત્ય્ અદૃષ્ટકારિતાનિ

હસ્તકર્મણા મનસઃ કર્મ વ્યાખ્યાતમ્

આત્મેન્દ્રિયમનોઽર્થસન્નિકર્ષાત્ સુખદુઃખે તદનારમ્ભઃ

આત્મસ્થે મનસિ સશરીરસ્ય સુખદુઃખાભાવઃ સ યોગઃ

કાયકર્મણાત્મકર્મ વ્યાખ્યાતમ્

અપસર્પણમ્ ઉપસર્પણમ્ અશિતપીતસંયોગઃ કાર્યાન્તરસંયોગાશ્ ચેત્ય્ અદૃષ્ટકારિતાનિ

તદભાવે સંયોગાભાવો ઽપ્રાદુર્ભાવઃ સ મોક્ષઃ

દ્રવ્યગુણકર્મવૈધર્મ્યાદ્ ભાવાભાવમાત્રં તમઃ

તેજસો દ્રવ્યાન્તરેણાવરણાચ્ ચ

દિક્કાલાવ્ આકાશં ચ ક્રિયાવદ્ભ્યો વૈધર્મ્યાન્ નિષ્ક્રિયાણિ

એતેન કર્માણિ ગુણાશ્ ચ વ્યાખ્યાતાઃ

નિષ્ક્રિયાણાં સમવાયઃ કર્મભ્યઃ પ્રતિષિદ્ધઃ

કારણં ત્વ્ અસમવાયિનો ગુણાઃ

ગુણૈર્ દિગ્ વ્યાખ્યાતા

કારણેન કાલઃ