વાદન્યાય · ભાગ 2134

03614 યત્ તુ વિરુદ્ધમ્ ઉત્તરં પર-પક્ષે સ્વ-સિદ્ધેન ગોત્વ-આદિના
03615 અનૈકાન્તિક-ચોદના ઇતિ, તદ્ અસમ્બદ્ધમ્ એવ. યદિ હિ સ્વ-સિદ્ધેન
03616 ગોત્વ-આદિના પરસ્ય વ્યભિચાર-સિદ્ધિમ્ આકાઙ્ક્ષેત,
03617 તસ્ય તત્ સ્વ-પક્ષ-વિરુદ્ધં ન અભિમતમ્ ઇતિ વિરોધ
03618 યુજ્યેત. સ હિ સ્વયં પ્રતિપન્ને ગોત્વે હેતુ-વૃત્તેઃ સંશયાનો
03619 અપ્રતિપત્તિમ્ આત્મનસ્ તથા ખ્યાપયતિ. સ ચ હેતુઃ
03620 સત્ય્ અસતિ ગોત્વે અપ્રસાધિત-સાધન-સામર્થ્યઃ સંશય-હેતુત્વાદ્
03701 અનૈકાન્તિક એવ પ્રસાધિતે તુ સામર્થ્યે ગોત્વે
03702 અવૃત્ત્યા હેતોર્ ન સંશય એવ સર્વ-સંશય-પ્રકારાણાં
03703 પરિહારેણ સમર્થનાત્. એતેન સ્વ-પક્ષ-અનપેક્ષ-હેતુ-પ્રયોગસ્ય
03704 અનૈકાન્તિકતા વ્યાખ્યાતા, સો અપિ સ્વ-અભિમત-નિત્ય-ગોત્વ-
03705 વૃત્તિં હેતુમ્ અનિત્યત્વે બ્રુવાણો અસમર્થિત-સાધન-અઙ્ગતયા
03706 સંશય-હેતુમ્ એવ આહ ઇતિ. યત્ પુનર્ ઉક્તમ્ ઉભય-પક્ષ-સમ્પ્રતિપન્નેન
03707 વસ્તુના અનૈકાન્તિક-ચોદના ઇતિ, તત્ર અપ્ય્ અવશ્યં
03708 સંશય-હેતુત્વ-મુખેન એવ અનૈકાન્તિકો વક્તવ્યઃ. તદ્
03709 અસમર્થિતે અન્યત્ર અપિ તુલ્યમ્ ઇતિ ન ઉભય-સિદ્ધ-ઇતરયોર્ અનૈકાન્તિકત્વૈર્
03710 વિશેષઃ.
03711 યદ્ અપ્ય્ ઉક્તમ્, દૃષ્ટાન્ત-આભાસ-હેત્વ્-આભાસ-પૂર્વકત્વાત્
03712 તદ્-અભિધાનેન એવ ઉક્તા ઇતિ ન પૃથગ્ નિગ્રહસ્થાનેષુ ઉક્તા ઇતિ,
03713 તદ્ અપ્ય્ અવયવ-અન્તર-વાદિનો અયુક્તમ્. યો અવયવ-અન્તરં
03714 દૃષ્ટાન્તં હેતોર્ આહ, તસ્ય ન હેત્વ્-આભાસ-ઉક્ત્યા દૃષ્ટાન્ત-આભાસ-
03715 ઉક્તિર્ વ્યાપ્યા તદ્-વચનેન ગમ્યમાનસ્ય તસ્માત્ સાધન-અન્તર-
03716 અભાવ-પ્રસઙ્ગાત્. દૃષ્ટાન્ત-આભાસાનાં હેત્વ્-આભાસેષ્વ્
03717 અન્તર્ભાવાદ્ દૃષ્ટાન્તસ્ય અપિ હેતાવ્ અન્તર્ભાવ ઇષ્ટો ભવતિ,
03718 તથા ચ ન દૃષ્ટાન્તઃ પૃથક્ સાધન-અવયવઃ સ્યાદ્ અપૃથગ્-વૃત્તેઃ.
03719 યો દૃષ્ટાન્ત-સાધ્યો અર્થસ્ તસ્ય હેતાવ્ અન્તર્ભાવાદ્
03720 હેતુના એવ સાધિત ઇતિ ન દૃષ્ટાન્તસ્ય પૃથક્ કિંચિત્ સામર્થ્યમ્.
03801 અપિ ચ ન કિંચિત્ પૂર્વ-પક્ષ-વાદિનો હેત્વ્-આભાસ-અસંસ્પર્ષે
03802 ન્યાય્યં નિગ્રહસ્થાનમ્ અસ્તિ ઇતિ તત્-સમ્બન્ધીનિ સર્વાણ્ય્
03803 એવ હેત્વ્-આભાસ-વચનેન એવ ઉક્તાનિ ઇતિ ન પૃથગ્ વાચ્યાનિ
03804 સ્યુઃ. અર્થ-અન્તર-ગમન-આદેર્ અપિ હેતોર્ અસામર્થ્ય એવ સમ્ભવાત્.
03805 ન હિ સમર્થે હેતૌ સાધ્યે ચ સિદ્ધે અર્થ-અન્તર-
03806 ગમનં કશ્ચિદ્ આરભતે અસમર્થસ્ય મિથ્યા-પ્રવૃત્તેર્ ઇતિ.
03807 પક્ષ-પ્રતિષેધે પ્રતિજ્ઞાતા-અર્થ-અપનયનં પ્રતિજ્ઞા-સંન્યાસઃ.
03808 યઃ પ્રતિજ્ઞાતમ્ અર્થમ્ અનિત્યઃ શબ્દ ઐન્દ્રિયકત્વાદ્
03809 ઇતિ સામાન્ય-વૃત્ત્યા હેતોર્ વ્યભિચાર-પ્રદર્શનેન
03810 પ્રતિષેધે કૃતે ક એવમ્ આહ અનિત્યઃ શબ્દ ઇતિ પરિત્યજતિ,
03811 તસ્ય પ્રતિજ્ઞા-સંન્યાસો નામ નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.
03812 અત્ર અપિ યદ્ય્ ઉદ્ભાવિતે અપિ હેતોર્ વ્યભિચારે ન સ પક્ષં
03813 પરિત્યજતિ, કિં ન ગૃહ્યેત. નિગૃહીત એવ હેત્વ્-આભાસ-અભિધાનાદ્

03814 ઇતિ ચેત્, કિમ્ ઇદાનીમ્ ઉત્તર-પ્રતિજ્ઞા-સાંન્યાસ-અપેક્ષયા,
03815 તસ્ય તદ્ એવ અદ્યં નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ કિમ્ અન્યૈર્
03816 અશક્ય-પરિચ્છેદૈઃ ક્લીબ-પ્રલાપ-ચેષ્ટિતૈર્. ઉપન્યસ્તૈર્ એવં
03817 હ્ય્ અતિપ્રસઙ્ગઃ સ્યાત્. પક્ષ-પ્રતિષેધે તૂષ્ણીંભવતસ્
03818 તૂષ્ણીંભાવો નામ નિગ્રહસ્થાનમ્ પ્રપલાયમાનસ્ય
03901 પ્રપલાયિત્વં નામ નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇત્ય્ એવમ્ આદ્ય્ અપિ વાચ્યં
03902 સ્યાત્, તસ્માદ્ એતદ્ અપ્ય્ અસમ્બદ્ધમ્ ઇતિ.
03903 અવિશેષ-ઉક્તે હેતૌ પ્રતિષિદ્ધે વિશેષમ્ ઇચ્છતો હેત્વ્-અન્તરમ્.
03904 નિદર્શનમ્ એક-પ્રકૃતિ ઇદં વ્યક્તં પરિમાણાત્, મૃત્-પૂર્વકાણાં
03905 શરાવ-પ્રભૃતીનાં દૃષ્ટં પરિમાણમ્ ઇતિ. અસ્ય
03906 વ્યભિચારેણ પ્રત્યવસ્થાનં નાના-પ્રાકૃતીનામ્ એક-પ્રકૃતીનાં
03907 ચ દૃષ્ટં પરિમાણમ્ ઇતિ એવં પ્રત્યવસ્થિત આહ
03908 એક-પ્રકૃતિ-સમન્વય-વિકારાણાં પરિમાણ-દર્શનાત્ સુખ-
03909 દુઃખ-મોહ-સમન્વિતં હિ ઇદં સર્વં વ્યક્તં પરિમિતં
03910 ગૃહ્યતે. તસ્ય પ્રકૃત્ય્-અન્તર-રૂપ-સમન્વય-અભાવે સત્ય્ એક-
04001 પ્રકૃતિકત્વમ્ ઇતિ. તદ્ ઇદમ્ અવિશેષ-ઉક્તે હેતૌ પ્રતિષિદ્ધે વિશેષં
04002 બ્રુવતો હેત્વ્-અન્તરં ભવતિ. સતિ ચ હેત્વ્-અન્તર-ભાવે
04003 પૂર્વસ્ય હેતોર્ અસાધકત્વાન્ નિગ્રહસ્થાનમ્.
04004 અત્ર અપિ પૂર્વસ્ય એવ હેતોર્ અનૈકાન્તિકસ્ય અભિધાનાન્ નિગૃહીતે
04005 હેત્વ્-અન્તર-ચિન્તા ક્વ ઉપયુજ્યતે. યદિ પ્રાક્-સાધન-વાદી
04006 હેતુમ્ અનૈકાન્તિકમ્ ઉક્ત્વા દત્ત-ઉત્તર-અવસરઃ, તેન એવ નિગૃહ્યતે
04007 અદત્ત-ઉત્તર-અવસરઃ, હેત્વ્-અન્તર-અભિધાને અપિ ન નિગ્રહમ્
04008 અર્હત્ય્ અવિરામાત્.
04009 પ્રકૃતાદ્ અર્થાદ્ અપ્રતિબદ્ધ-અર્થમ્ અર્થ-અન્તરમ્. યથોક્ત-
04010 લક્ષણે પક્ષ-પ્રતિપક્ષ-પરિગ્રહે હેતુતઃ સાધ્ય-સિદ્ધૌ
04011 પ્રકૃત્યાયાં કુર્યાન્ નિત્યઃ શબ્દો અસ્પર્શત્વાદ્ ઇતિ હેતુઃ,
04012 હેતુશ્ ચ નામ હિનોતેર્ ધાતોસ્ તુ-શબ્દે પ્રત્યયે કૃદ્-અન્તં
04013 પદમ્. પદં ચ નામ-આખ્યાત-ઉપસર્ગ-નિપાતા ઇતિ પ્રસ્તુત્ય
04014 નામ-આદીનિ વ્યાચષ્ટે, ઇદમ્ અર્થ-અન્તરં નામ નિગ્રહસ્થાનમ્
04015 અભ્યુપગત-અર્થ-અસંગતત્વાદ્ ઇતિ.
04016 ન્યાય્યમ્ એતન્ નિગ્રહસ્થાનમ્, પૂર્વ-ઉત્તર-પક્ષ-વાદિનોઃ
04017 પ્રતિપાદિતે દોષે પ્રકૃતં પરિત્યજ્યા-સાધન-અઙ્ગ-વચનમ્
04018 અદોષ-ઉદ્ભાવનં ચ. સાધન-વાદિનો હ્ય્ ઉપન્યસ્ત-સાધનસ્ય
04101 સમર્થને કર્તવ્યે તદ્ અકૃત્વા અપરસ્ય પ્રસઙ્ગેન અપ્રસઙ્ગેન
04102 વા અતન્-નાન્તરીયકસ્ય અપ્ય્ અભિધાનં પરાજય-
04103 સ્થાનમ્ ઉત્તર-વાદિનો અપિ દોષ-ઉદ્ભાવન-માત્રાદ્ અપરસ્ય ઉપક્ષેપ
04104 ઇતિ.
04105 વર્ણ-ક્રમ-નિર્દેશવન્ નિરર્થકમ્. યથા નિત્યઃ શબ્દો
04106 જબગડદશત્વાત્ ઝભઞ્ઘઢધષવદ્ ઇતિ. સાધન-અનુપાદાનાન્
04107 નિગૃહ્યત ઇતિ.

04108 ઇદમ્ અપ્ય્ અસમ્બદ્ધમ્, ન હિ વર્ણ-ક્રમ-નિર્દેશાદ્ એવ ઇષ્ટ-
04109 અર્થ-સિદ્ધાવ્ આનર્થક્યમ્. યદ્ એવ કિંચિદ્ અસાધન-અઙ્ગસ્ય
04110 વચનમ્, તદ્ એવ અનર્થકં સાધ્ય-સિદ્ધ્ય્-ઉપયોગિનો
04111 અભિધેયસ્ય અભાવાત્ નિષ્પ્રયોજનત્વાચ્ ચ ઇતિ, પ્રકાર-વિશેષ-ઉપાદાનમ્
04112 અસમ્બદ્ધમ્.
04113 વતેર્ ઉપાદાનાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્, સ્યાદ્ એતત્, વર્ણ-ક્રમ-નિર્દેશવદ્
04114 ઇતિ વતિર્ અત્ર ઉપાત્તઃ સો અન્યદા અપ્ય્ અનનુરૂપં ગૃહ્નતિ ઇત્ય્
04115 અદોષ ઇતિ. ન, અર્થ-અન્તર-આદેર્ નિગ્રહસ્થાનસ્ય અવચન-પ્રસઙ્ગાત્,
04116 એવં હિ તા ન પૃથગ્ વાચ્યા નિરર્થકેન એવ અભિધાનાત્.
04201 ન સાધ્ય-સિદ્ધાવ્ અનર્થકં નિરર્થકમ્, યસ્ય ન એવ
04202 કશ્ચિદ્ અર્થઃ, તન્ નિરર્થકમ્ ઇષ્ટમ્ ઇતિ ચેત્, યસ્ય કસ્યચિદ્
04203 અવાદિનો અપિ હિ નિરર્થક-અભિધાને કિં ન નિગ્રહો નિગ્રહ-
04204 નિમિત્ત-અવિશેષાત્.
04205 ન, તસ્ય ઇહ અપ્રસ્તાવાદ્ ઇતિ ચેત્, આયાતમ્ ઇહ યો નિરર્થકં
04206 બ્રવીતિ, તસ્ય તેન એવ નિગ્રહ ઇતિ. તત્ તુલ્યં સર્વસ્ય અસાધન-
04207 અઙ્ગ-વાદિન ઇતિ. સ સર્વો નિરર્થક-અભિધાય્ય્ અનેન એવ
04208 નિગ્રહસ્થાનેન નિગ્રહ-અર્હઃ.
04209 ન ચ વર્ણ-ક્રમ-નિર્દેશઃ સર્વત્ર નિરર્થકઃ ક્વચિત્-
04210 પ્રકરણે તસ્ય અપિ અર્થવત્ત્વાત્. તસ્માદ્ અત્ર એવ અસ્ય આનર્થક્યાત્
04211 નિગ્રહસ્થાનત્વમ્.
04212 અપિ ચ અત્યલ્પમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે વર્ણ-ક્રમ-નિર્દેશો નિગ્રહસ્થાનમ્
04213 ઇતિ કપોલ-વાદિત-કક્ષ-ઘટ્ટિતકમ્ ઇત્ય્ એવમ્-આદીનામ્
04214 અપિ વાચ્યત્વાત્.
04215 પર્ષત્-પ્રતિવાદિભ્યાં ત્રિર્-અભિહિતમ્ અપ્ય્ અવિજ્ઞાતમ્
04216 અવિજ્ઞાત-અર્થમ્. યદ્ વાક્યં પર્ષદા પ્રતિવાદિના ચ ત્રિર્-અભિહિતં
04217 ન વિજ્ઞાયતે શ્લિષ્ટ-શબ્દમ્ અપ્રતીત-પ્રયોગમ્ અતિદ્રુત-
04218 ઉચ્ચારિતમ્ ઇત્ય્ એવમ્ આદિના કારણેન, તદ્ અવિજ્ઞાત-અર્થમ્, અસામર્થ્ય-
04301 સંવરણાય પ્રયુક્તં નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.
04302 ન ઇદં નિરર્થકાદ્ ભિદ્યતે. સ યદિ પ્રકૃત-અર્થ-સમ્બદ્ધં
04303 ગમકમ્ એવ કુર્યાત્, ન અસ્ય-અસામર્થ્યમ્, તત્ર
04304 જાડ્યાત્ પર્ષદ્-આદયો ન પ્રતિપદ્યન્ત ઇતિ ન વિદ્વાન્ નિગ્રહમ્
04305 અર્હતિ.
04306 પર્ષત્-પ્રજ્ઞામ્ અપરિકલ્પ્ય વચનાન્ નિગ્રહ-અર્હ એવ ઇતિ ચેત્,
04307 ન્યાયવાદિનો જાડ્યાદ્ ઉક્તમ્ અજાનન્ કિં ન પ્રતિવાદી નિગૃહ્યતે.
04308 જાડ્યાત્ પર્ષદ્-આદેર્ અવિજ્ઞાત-પ્રતિપાદન-અસામર્થ્ય ઇતિ વિજેતા ન
04309 સ્યાન્ ન નિગ્રહ-અર્હઃ. અસમ્બદ્ધ-અભિધાને નિરર્થકમ્
04310 એવ ઇતિ ન પૃથગ્ અવિજ્ઞાત-અર્થં નામ નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.
04311 પૌર્વાપર્ય-અયોગાદ્ અપ્રતિબદ્ધ-અર્થમ્ અપાર્થકમ્. યત્ર
04312 અનેકસ્ય પદસ્ય વાક્યસ્ય વા પૌર્વાપર્યેણ યોગો
04313 ન અસ્તિ ઇત્ય્ અસમ્બદ્ધ-અર્થતા ગૃહ્યતે, તત્ સમુદાય-અર્થસ્ય અપાયાદ્

04314 અપાર્થકમ્, દશ-દાડિમ-આદિ-વાક્ય-વત્.
04401 ઇદં કિલ પદાનામ્ અસમ્બન્ધાદ્ અસમ્બદ્ધ-વર્ણાન્
04402 નિરર્થકાત્ પૃથગ્ ઉક્તમ્ નન્વ્ એવમ્ અસમ્બદ્ધ-વાક્યમ્
04403 અપિ પૃથગ્ વાચ્યં સ્યાત્. ન ઉભય-સંગ્રહાત્ અપાર્થકમ્,
04404 નિરર્થકસ્ય અપિ સંગ્રહ-પ્રસઙ્ગાત્. એવંવિધાચ્ ચ વિશેષ-
04405 સમાશ્રયાત્ પૃથગ્-નિગ્રહસ્થાન-લક્ષણ-પ્રલપને અતિપ્રસઙ્ગો
04406 અપ્ય્ ઉક્તઃ. ન ચ સંગ્રહ-નિર્દેશે કિંચિદ્ દોષં પશ્યામઃ
04407 પ્રભેદે વા ગુણ-અન્તરમ્ ઇતિ યત્ કિંચિદ્ એતત્.
04408 અવયવ-વિપર્યાસ-વચનમ્ અપ્રાપ્તકાલમ્. પ્રતિજ્ઞા-આદીનાં
04409 યથાલક્ષણમ્ અર્થ-વશાત્ ક્રમઃ, તત્ર અવયવાનાં વિપર્યયેણ
04410 અભિધાનં નિગ્રહસ્થાનમ્.
04411 ન, એવમ્ અપિ સિદ્ધેર્ ઇતિ ચેત્, ન પ્રયોગ-અપેત-શબ્દ-તુલ્યત્વાત્.
04412 યથા ગૌર્ ઇત્ય્ અસ્ય પદસ્ય અર્થે ગોણી ઇતિ પ્રયુજ્યમાનં
04413 પદં કકુદ-આદિમન્તમ્ અર્થં પ્રતિપાદ્યતિ ઇતિ. ન શબ્દ-અન્વાખ્યાનં
04414 વ્યર્થમ્, અનેન પદેન ગો-શબ્દમ્ એવ પ્રતિપદ્યતે,
04415 ગો-શબ્દાત્ કકુદ-આદિમન્તમ્ અર્થમ્; તથા પ્રતિજ્ઞા-આદ્ય્-
04416 અવયવ-વિપર્યયેણ અનુપૂર્વીં પ્રતિપદ્યતે, આનુપૂર્વ્યા
04501 ચ અર્થમ્ ઇતિ, તથા હિ પૂર્વં કર્મ-ઉપાદીયતે તતઃ કરણં
04502 મૃત્-પિણ્ડ-આદિકં લોક ઇતિ.
04503 તદ્ એતદ્ ઉન્મત્તસ્ય ઉન્મત્ત-સંવર્ણનમ્ ઇવ પ્રયોગ-અપેત-
04504 શબ્દ-વદ્ એતદ્ ઇતિ. યદિ ગોણી-શબ્દાત્ કકુદ-આદિમત્ય્
04505 અર્થે પ્રતીતિઃ, શબ્દ-અન્વાખ્યાન-પ્રયત્નેન અર્થં ન પશ્યામઃ.
04507 ગોણી-શબ્દસ્ય અર્થ-પ્રતિપાદને અસામર્થ્યાત્ પ્રતિપાદક-
04508 વ્યુત્પત્ત્ય્-અર્થમ્ અન્વાખ્યાનમ્ ઇતિ ચેત્, નનુ ગોણી-શબ્દાદ્ અપિ
04509 લોકે પ્રતીતિર્ દૃષ્ટા. સત્યં દૃષ્ટા, ન તુ સાક્ષાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્.
04510 ઉક્તમ્ એતન્ ન પુનર્ યુક્તમ્, સ્ત્રી-શૂદ્રાણામ્ ઉભય-પ્રતીતેર્
04511 અભાવાત્. યઃ ખલુ ઉભયં વેત્તિ શબ્દમ્ અપશબ્દં ચ, સ
04512 એવં પ્રતિપદ્યતે. યસ્ તુ નક્ક-શબ્દં મુક્ક-શબ્દમ્ એવ
04513 વા વેત્તિ, ન નાસા-શબ્દમ્, સ કથમ્ અપશબ્દાચ્ શબ્દં પ્રતિપદ્ય
04514 તતો અર્થં પ્રતિપદ્યેત. દૃષ્ટા ચ અનુભય-વેદિનો અપિ
04515 પ્રતીતિર્ ઇતિ ન પરંપરયા પ્રતીતિઃ.
04516 અર્થે અસમર્થસ્ય શબ્દે અપિ પ્રતીતિ-જનન-અસામર્થ્યાચ્ ચ.
04517 ન હ્ય્ અર્થે અપિ વાચકત્વં નામ અન્યદ્ એવ તદ્-વિષય-પ્રતીતિ-
04518 જનનાત્. અપશબ્દશ્ ચેચ્ શબ્દે પ્રતીતિં જનયેત્, અર્થ એવ
04519 કિં ન જનયતિ. ન હ્ય્ એતસ્ય અર્થાત્ કિંચિદ્ ભયં પશ્યામો
04520 યેન તં પરિહરેત્.
04601 અકૃત-સમયસ્ય શબ્દે અપ્ય્ અપ્રતીતિ-જનનાચ્ ચ. ન હ્ય્
04602 અયમ્ અપશબ્દઃ શબ્દે અપિ સ્વભાવતઃ પ્રતીતિં જનયત્ય્
04603 અદર્શનાત્, સમયત એવ તુ જનયેત્. સમય-વશાદ્ વર્તમાનો
04604 અર્થ એવ કિં ન પ્રવર્તતે. એવં હિ પ્રતિપત્તિ-પરંપરા-

04605 પરિશ્રમઃ પરિહૃતો ભવતિ.
04606 વિપર્યય-દર્શનાચ્ ચ. શબ્દાદ્ અર્થમ્ અપ્રતિપદ્યમાનાઃ
04607 અપશબ્દૈર્ એવ બહુલં વ્યુત્પદ્યમાના લોકે દૃશ્યન્તે
04608 ઇતિ વ્યર્થં શબ્દ-અનુશાસનમ્.
04609 ન વ્યર્થં સંસ્કૃત-શબ્દ-વ્યુત્પત્ત્ય્-અર્થત્વાદ્ ઇતિ ચેત્,
04610 કો અયં શબ્દાનાં સંસ્કારઃ. ન હ્ય્ એષાં પ્રજ્ઞા-બાહુ-શ્રુત્ય્-
04611 આદિકં સંસ્કારં પશ્યામઃ, ન અપ્ય્ એષામ્ એકાન્તેન
04612 શ્રવ્યતા, ન અપ્ય્ અર્થ-પ્રત્યાયને કશ્ચિદ્ અતિશયઃ. ન
04613 ધર્મ-સાધનતા મિથ્યા-વૃત્તિ-ચોદનેભ્યઃ સંસ્કૃતેભ્યો
04614 અપ્ય્ અધર્મ-ઉત્પત્તેઃ, અન્યેભ્યો અપિ વિપર્યયે ધર્મ-ઉત્પત્તેઃ.
04615 શબ્દસ્ય સુપ્રયોગાદ્ એવ સ્વર્ગ-મોદન-ઘોષણા વચન-માત્રમ્.
04616 ન ચ એવંવિધાન્ આગમાન્ આદ્રિયન્તે યુક્તિજ્ઞાઃ. ન ચ
04617 દાન-આદિ-ધર્મ-સાધન-ચોદના-શૂન્ય-કેવલ-શબ્દ-સુપ્રયોગાન્
04618 નરક-પાતમ્ ઇતિ બ્રુવાણસ્ય કસ્યચિન્ મુખં વક્રીભવતિ.
04619 તસ્માન્ ન સંસ્કૃતો નામ કશ્ચિચ્ શબ્દઃ.
04701 શિષ્ટ-પ્રયોગઃ સંસ્કાર ઇતિ ચેત્, કે શિષ્ટાઃ. યે વિદિત-વેદ્યતા-
04702 આદિ-ગુણ-યુક્તાઃ. કઃ પુનર્ એષાં ગુણ-ઉત્કર્ષ-અનપેક્ષો અલીક-નિર્બન્ધઃ,
04703 યત્ તે અમૂન્ એવ શબ્દાન્ પ્રયુઞ્જતે, ન અપરાન્. ન
04704 ચ અત્ર કશ્ચિચ્ શબ્દે પરોક્ષઃ સાક્ષી, યત ઇદમ્ એવં નિશ્ચિનુમઃ
04705 પ્રયુઞ્જતે નામ શિષ્ટાઃ. નન્વ્ એવં વયં ગુણ-અતિશયમ્
04706 અપશ્યન્તઃ સંસ્કારં કેષાંચિચ્ શબ્દાનામ્
04707 અનુમન્યામહે, તદ્-અન્વાખ્યાન-યત્નં વા, ગુણ-અતિશય-અભાવાત્.
04708 વેદ-રક્ષ-આદિકં ચ અપ્રયોજનમ્ એવ અતત્-સમય-સ્થાયિનઃ.
04709 સત્ય્ અપિ ગુણ અતિશયે ન કરણીય એવ અન્વાખ્યાને યત્નઃ
04710 તત્-સ્વભાવસ્ય અન્યતો અપિ સિદ્ધેઃ, પ્રાકૃત-અપભ્રંશ-
04711 દ્રમિડ-અન્ધ્ર-આદિ-ભાષા-વત્. ન હિ પ્રતિદેશં ભાષાણાં
04712 કિંચિલ્ લક્ષણમ્ અસ્તિ, અથ ચ સમ્પ્રદાય-વશાત્ તા લોકસ્
04713 તથા એવ પ્રતિપદ્યતે તાસાં ચ પ્રયોગ-ભ્રંશમ્ તથા
04714 સંસ્કૃતાનાં શબ્દાનાં પ્રતીતિર્ ભવિષ્યતિ ઇતિ. જડ-પ્રવૃત્તિર્
04715 એવ એષા, યા શબ્દાનાં લક્ષણે પ્રવૃત્તિઃ.
04801 અવયવ-વિપર્યયે અપિ યદિ તેષાં વચનાનાં સમ્બન્ધ-પ્રતીતિર્, ન
04802 વિપર્યયો ન અપ્ય્ અર્થ-અપ્રતીતિઃ સામર્થ્યાત્. ન હ્ય્ અત્ર કશ્ચિત્
04803 સમયઃ પ્રત્યાયન-અવિશેષે અપ્ય્ એવમ્ એવ અવયવાઃ પ્રયોક્તવ્યા
04804 ઇતિ.
04805 સ એવ તેષાં ક્રમો યથાવસ્થિતેભ્યો અર્થ-પ્રતીતિર્ ભવતિ ઇતિ
04806 ન વિપર્યયાત્ પ્રતીતિઃ, તત આનુપૂર્વી-પ્રતિપત્ત્યા પ્રતીતિર્
04807 ઇતિ ચેત્, ન અપ્રતીયમાન-સમ્બન્ધેભ્ય આનુપૂર્વી-પ્રતિપત્તિઃ.
04808 યેષાં શબ્દાનાં કશ્ચિત્ સમ્બન્ધો જાયતે, ઇદમ્ ઇહ
04809 સમ્બધ્યત ઇતિ તેષુ વિદિત-સમ્બન્ધેષુ કઃ કસ્ય પૂર્વો
04810 અપરો વા ક્રમઃ, યેન ક્રમેણ વ્યવસ્થાપ્યેરન્. સમ્બન્ધ-

04811 પ્રતિપત્તૌ સ એવ તેષાં ક્રમઃ, યો યથાવસ્થિતાનાં
04812 સમ્બન્ધઃ પ્રતીયતે. ન હિ વાક્યેષુ પદાનાં ક્રમ-નિયમઃ
04813 કશ્ચિત્, યથા રાજ્ઞઃ પુરુષઃ, પુરુષો રજ્ઞ ઇતિ. યાવદ્ભિઃ
04814 પદૈર્ અર્થ-પરિસમાપ્તિઃ તદા એકં વાક્યમ્, યથા
04815 દેવદત્ત ગામ્ આનય કૃષ્ણામ્ ઇતિ. અત્ર પદાનાં યથાકામં
04816 પ્રયોગે અપિ ન અર્થ-પ્રતીતૌ વિશેષ ઇતિ કશ્ચિત્ ક્રમ-અભિનિવેશઃ.
04818 પ્રતિપાદિતં ચ પ્રતિજ્ઞા-વચન-અન્તરેણ અપિ યથાર્થં
04819 પ્રતીતિર્ ભવિષ્યતિ ઇતિ પ્રતીયમાન-અર્થસ્ય ચ શબ્દસ્ય પ્રયોગે
04820 અતિપ્રસઙ્ગઃ. પરિશિષ્ટેષુ ચ સમ્બન્ધં પ્રદર્શ્ય
04901 ધર્મિણિ ભાવઃ પ્રદર્શ્યેત, ધર્મિણિ ભાવં પ્રદર્શ્ય
04902 સમ્બન્ધઃ પ્રદર્શ્યેત ઇતિ ન નિયમઃ કશ્ચિદ્ ઉભયથા અપિ
04903 પ્રતીત્ય્-ઉત્પત્તેર્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્. અપ્રતીયમાન-સમ્બન્ધેષુ ચ પદેષુ
04904 ન તેભ્ય આનુપૂર્વ્યા અપિ પ્રતીતિર્ ઇતિ ન ઇદમ્ અપાર્થકાદ્
04905 ભિદ્યત ઇતિ; ન અપ્રાપ્તકાલં પૃથગ્ વાચ્યં સ્યાદ્ ઇતિ.
04906 હીનમ્ અન્યતમેન અપ્ય્ અવયવેન ન્યૂનમ્. યસ્મિન્ વાક્યે
04907 પ્રતિજ્ઞા-આદીનામ્ અન્યતમો અવયવો ન ભવતિ, તદ્ વાક્યં
04908 હીનં સાધન-અભાવે સાધ્યા-સિદ્ધેઃ.
04909 ન પ્રતિજ્ઞા-ન્યૂનં હીનં તદ્-અભાવે પ્રતીતિ-ભાવાદ્ ઇતિ
04910 પ્રતિપાદિતમ્. હીનમ્ એવ તત્ ન્યૂનતાયામ્ અપિ નિગ્રહાદ્ ઇત્ય્
04911 અપરઃ. યઃ પ્રતીયમાન-અર્થમ્ અનર્થકં શબ્દં પ્રયુઙ્ક્તે,
04912 સ નિગ્રહમ્ અર્હેત્. ન અર્થ-ઉપસંહિતસ્ય અભિધાતા ઇત્ય્
04913 અસમીક્ષિત-અભિધાનમ્ એતત્. અત એવ ચ પ્રતિજ્ઞાયા ન સાધન-
04914 અઙ્ગ-ભાવ ઇતિ.
04915 હેતુ-ઉદાહરણ-અધિકમ્ અધિકમ્. એકેન કૃતત્વાદ્ અન્યતરસ્ય
04916 આનર્થક્યમ્ ઇતિ તદ્ એતન્ નિયમ-અભ્યુપગમે વેદિતવ્યમ્.
04918 યત્ર એક-સાધન-વાક્ય-પ્રયોગ-પૂર્વકો વિચારઃ, તત્ર અધિક-
04919 અભિધાનમ્ અનર્થકમ્ ઇતિ નિગ્રહસ્થાનમ્. પ્રપઞ્ચ-કથાયાં
04920 તુ ન કશ્ચિદ્ દોષો નિયમ-અભાવાદ્ ઇતિ.
05001 શબ્દાર્થયોઃ પુનર્વચનં પુનરુક્તમ્ અન્યત્ર અનુવાદાત્.
05002 શબ્દ-પુનરુક્તમ્ અનિત્યઃ શબ્દો અનિત્યઃ શબ્દ ઇતિ.
05003 અર્થ-પુનરુક્તમ્ અનિત્યઃ શબ્દો નિરોધ-ધર્મકો ધ્વાન
05004 ઇતિ.
05005 અત્ર ન શબ્દ-પુનરુક્તં પૃથગ્ વાચ્યમ્ અર્થ-પુનરુક્ત-
05006 વચનેન એવ ગતત્વાત્. ન હ્ય્ અર્થ-ભેદે શબ્દ-સામ્યે અપિ
05007 કશ્ચિદ્ દોષઃ, યથા
05008 હસતિ હસતિ સ્વામિન્ય્ ઉચ્ચૈ રુદત્ય્ અતિરોદિતિ ।
05009 કૃત-પરિકરં સ્વેદ-ઉદ્ગારં પ્રધાવતિ ધાવતિ ।
05010 ગુણ-સમુદિતં દોષ-અપેતં પ્રણિન્દતિ નિન્દતિ ।
05011 ધન-લવ-પરિક્રીતં યન્ત્રં પ્રનૃત્યતિ નૃત્યતિ ॥2॥
05012 યથા વા યદ્ યસ્મિન્ ભવતિ ભવતિ, ન ભવતિ ન ભવતિ,

05013 તત્ તસ્ય કાર્યમ્, ઇતરત્ કારણમ્ ઇતિ.
05014 ગમ્યમાન-અર્થં પુનર્વચનમ્ અપિ પુનરુક્તં નિયત-
05015 પદ-પ્રયોગે સાધન-વાક્યે યથા પ્રતિજ્ઞા-વચનમ્ ઇતિ.
05016 અર્થ-પુનરુક્તેન એવ ગત-અર્થત્વાત્ ન પૃથગ્ વાચ્યમ્. અયમ્
05017 અપિ નિયત-સાધન વાક્ય એવ દોષો વક્તવ્યઃ, ન વિસ્તર-કથાયામ્,
05018 વ્યાચક્ષાણો હિ કદાચિદ્ અસમ્યક્-શ્રવણ-પ્રતિપત્તિ-
05019 શઙ્કયા સાક્ષિ-પ્રભૃતીનાં પુનઃ પુનર્ બ્રૂયાત્, અપિ ન તત્ર
05020 કિંચિચ્ છલમ્.
05021 ન અવિષયત્વાદ્ ઇતિ ચેત્, ન અયં ગુરુર્ ન શિષ્ય ઇતિ ન યત્નતઃ
05101 પ્રતિપાદનિયઃ, યેન પુનઃ પુનર્ ઉચ્યત ઇતિ પુનર્વચને
05102 નિગ્રહ એવ ઇતિ ચેત્, ન, સાક્ષિણાં યત્નેન પ્રતિપાદ્યત્વાત્,
05103 તદ્-અપ્રતિપાદને દોષ-અભિધાનાત્, પ્રતિપાદ્યસ્ય શિષ્યત્વાત્,
05104 વિજિગીષુ-વાદ-પ્રતિષેધત્વાત્, ત્રિર્-અભિધાન-વચનાત્, પુનર્વચન-
05105 પ્રસઙ્ગે સમય-નિયમ-અભાવાચ્ ચ.
05106 ન ચ ઇદમ્ અધિકાદ્ ભિદ્યત ઇતિ ન પૃથગ્ વાચ્યમ્. વિનિયત-
05107 પદ-પ્રયોગે હિ સાધન-વાક્યે આધિક્ય-દોષ ઇતિ પુનર્વચને
05108 અપિ ગત-અર્થસ્ય-આધિક્યમ્ એવ પદસ્ય ઇતિ.
05109 પ્રપઞ્ચ-કથાયામ્ અપ્ય્ અકથિત-એક-અર્થ-સાધન-અધિકરણાયાં
05110 નાના-અર્થ-સાધન-ઈપ્સાયાં નાના-સાધન-ઈપ્સાયાં વા
05111 શ્રોતુર્ હેત્વ્-આદિ-બાહુલસ્ય પુનર્વચનસ્ય અદોષત્વાત્ પ્રતીત-
05112 પ્રત્યય-અભાવાદ્ હેત્વ્-આદિ-બાહુલ્યં વચન-બાહુલ્યં ચ સાધન-
05113 દોષ ઇતિ આધિક્ય-પુનર્વચનયોસ્ તુલ્ય-દોષ ઇતિ સંગ્રહ-
05114 વચનં ન્યાય્યમ્, દોષ-અભાવાદ્ એવ ગુણ-અભાવાત્, એવંપ્રકારાનાં
05115 ભેદાનાં વચને ચ અતિપ્રસઙ્ગાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્.
05116 પર્યાય-શબ્દ-કલ્પો હ્ય્ અપરો હેતુર્ એક-હેતુ-પ્રતિપાદિતે વિષયે
05117 વર્તમાનઃ પ્રતિપાદ્યસ્ય વિશેષ-અભાવાત્. અર્થઃ પુનઃ-
05118 પ્રતિપાદનાન્ ન ભિદ્યતે.
05201 યત્ પુનર્ ઉક્તમ્, અનુવાદે ત્વ્ અપુનરુક્તં શબ્દ-અભ્યાસાદ્
05202 અર્થ-વિશેષ-ઉપપત્તેઃ, યથા હેત્વ્-અપદેશાત્ પ્રતિજ્ઞાયાઃ
05203 પુનર્વચનં નિગમનમ્ ઇતિ, પ્રતિજ્ઞાયા એવ ગમ્યમાન-અર્થાયા
05204 વચનં પુનર્વચનમ્, કિં પુનર્ અસ્યાઃ પુનર્વચનમ્
05205 ઇત્ય્ અયુક્તં નિગમનમ્.
05206 વિજ્ઞાતસ્ય પર્ષદા ત્રિર્-અભિહિતસ્ય અપ્રત્યુચ્ચારણમ્ અનનુભાષણમ્.
05207 વિજ્ઞાત-વાક્ય-અર્થસ્ય પર્ષદા પ્રતિવાદિના
05208 ત્રિર્-અભિહિતસ્ય યદ્ અપ્રત્યુચ્ચારણમ્, તદ્ અનનુભાષણં
05209 નામ નિગ્રહસ્થાનમ્. અપ્રત્યુચ્ચારયન્ કિમ્-આશ્રયં પર-
05210 પક્ષ-પ્રતિષેધં કુર્યાદ્ ઇતિ.
05211 ઉત્તરેણ અવસાનાન્ ન ઇદં નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ ચેત્, સ્યાદ્
05212 એતત્, ઉત્તરેણ ગુણ-દોષવતા મૂઢ-અમૂઢત્વં ગમ્યત ઇતિ
05213 કિં પુનર્-ઉચ્ચારિતેન. અસ્તિ હિ કશ્ચિદ્ ઉત્તરે સમર્થો ન પ્રત્યુચ્ચારણે,

05214 ન અસૌ તાવતા નિગ્રહમ્ અર્હેદ્ ઇતિ.
05215 ન, ઉત્તર-વિષય-અપરિજ્ઞાનાત્. યદ્ય્ અયં ન પ્રત્યુચ્ચારયતિ,
05216 નિર્વિષયમ્ ઉત્તરં પ્રસજ્યેત. અથ ઉત્તરં બ્રવીતિ,
05217 કથં ન ઉચ્ચારયતિ. તદ્ ઇદં વ્યાહતમ્ ઉચ્યતે, ન ઉચ્ચારયત્ય્
05301 ઉત્તરં ચ બ્રવીતિ ઇતિ. અપ્રતિજ્ઞાનાચ્ ચ. ન ચ ઇદં પ્રતિજ્ઞાયતે,
05302 પૂર્વં સર્વમ્ ઉચ્ચારયિતવ્યમ્, પશ્ચાદ્ ઉત્તરમ્
05303 અભિધાતવ્યમ્ ઇતિ, અપિ તુ યથાકથંચિદ્ ઉત્તરં વાચ્યમ્,
05304 ઉત્તરં ચ આશ્રય-અભાવે અયુક્તમ્ ઇતિ, યુક્તમ્ અપ્રત્યુચ્ચારણં
05305 નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.
05306 યદિ નામ વાદી સ્વ-સાધન-અર્થ-વિવરણ-વ્યાજેન પ્રસઙ્ગાદ્
05307 અપરાપરં ઘોષયેત્, વિવાદ-આસ્પદં ચ જિજ્ઞાસિતમ્
05308 અર્થ-માત્રમ્ ઉક્ત્વા પ્રતિજ્ઞા-આદિષ્વ્ અર્થ-વિશેષ-પરંપરયા અપરાન્
05309 અર્થાન્ ઉપક્ષિપ્ય કથાં વિસ્તારયેત્, તચ્ ચ સર્વં યદા
05310 ન અનુવક્તું શક્નુયાત્, કસ્ તસ્ય વિવાદ-આશ્રય-અર્થ-માત્ર-ઉત્તર-
05311 વચને સામર્થ્ય-વિઘાતઃ, યેન વાદિ-વચન-અનનુભાષણં
05312 નિગ્રહસ્થાનમ્ ઉચ્યતે. તસ્માદ્ સર્વાં વાદિ-કથામ્
05313 અનનુભાષમાણો ન ઉત્તરે અસમર્થઃ.
05314 યદ્-વચન-નાન્તરીયકા જિજ્ઞાસિત-અર્થ-સિદ્ધિઃ યથા પક્ષધર્મતા-
05315 વ્યાપ્તિ-પ્રસાધન-માત્રં ન તત્ર અપિ પ્રસઙ્ગ-અન્તર-
05316 ઉપક્ષેપઃ, તદ્ અવશ્યં સાધન-અઙ્ગ-વિષયત્વાદ્ દૂષણેન ઉપદર્શ્યત
05317 એવ. તત્ર અપિ ન સર્વં પ્રાગ્ અનુક્રમેણ ઉચ્ચારિતવ્યમ્,
05318 પશ્ચાદ્ દૂષણં વાચ્યં દ્વિર્ ઉચ્ચારણ-પ્રસઙ્ગાત્. દૂષણ-
05401 વિષય-ઉપદર્શન-અર્થે અનુભાષણે વાદિ-વચન-અનુક્રમ-
05402 ઘોષણં વ્યર્થમ્ ઇતિ, ન કાર્યમ્ એવ દૂષયતા અસ્ય અયં દોષ
05403 ઇતિ નાન્તરીયત્વાત્ પ્રતિદોષ-વચનં વિષય-ઉપદર્શનં
05404 ક્રિયત એવ. ન હિ સર્વ-વિષય-ઉપદર્શનં કૃત્વા યુગપદ્
05405 દોષઃ શક્યતે અભિધાતુમ્, પ્રત્યર્થં દોષ-ભેદાત્. તસ્માદ્
05406 યં પદાર્થં દૂષયતિ, સ એવ તદ્-દૂષણ-વિષયસ્ તદા
05407 પ્રદર્શનીયો ન અપરઃ, તદ્-દૂષણે અપર-ઉપદર્શનસ્ય અસમ્ભવાત્.
05408 તસ્મિન્ દૂષિતે પુનર્ અન્યો અર્થો અપર-દોષ-વિષય ઇત્ય્
05409 અયમ્ અનુભાષણે દૂષણે ચ ન્યાયઃ. સકૃત્-સર્વ-અનુભાષણે
05410 અપિ દોષ-વચન-કાલે પુનર્ વિષયઃ પ્રદર્શનીય એવ, અપ્રદર્શિતે
05411 દોષસ્ય વક્તુમ્ અશક્યત્વાત્. તથા ચ દ્વિર્-અનુભાષણં
05412 કૃતં સ્યાત્. તત્ર પ્રથમં સર્વ-અનુક્રમ-અનુભાષણં નિષ્પ્રયોજનમ્.
05413 દૂષણ-વાદિના દૂષણે વક્તવ્યે યન્ ન તત્ર ઉપયુજ્યતે,
05414 તસ્ય અભિધાનમ્ અદોષ-ઉદ્ભાવનં દ્વિર્-ઉક્તિશ્ ચ ઇતિ
05415 સકૃત્-સર્વ-અનુભાષણં પરાજય-અધિકરણં વાચ્યમ્.
05416 તથા અસ્ત્વ્ ઇતિ ચેત્, સ્યાદ્ એતત્, ઉક્તં એતદ્ અર્થ-અન્તરં નિગ્રહસ્થાનમ્
05417 ઇતિ. તત્ર સાધને યતઃ કુતશ્ચિત્ પ્રસઙ્ગ-આદિના
05418 અનાન્તરીયકા-અભિધાનં વાદિનો અર્થ-અન્તર-ગમનમ્ એવ ઇતિ

05419 સ નિગ્રહા-અર્હઃ. ન કશ્ચિત્ તત્-કથિત-ક્રિયમાણ-પ્રસઙ્ગો
05420 ન પ્રસજ્યતે. ન અપિ તત્ તસ્ય અનુભાષણીયમ્, ન ચ ઇદમ્ અપ્ય્
05421 અસ્માભિર્ અનુજ્ઞાયતે, સર્વં પ્રાક્ સકૃદ્ વક્તવ્યં પશ્ચાદ્
05422 દૂષણમ્ ઇતિ, કિં તુ દૂષયતા અવશ્યં વિષયો દર્શનીયો
05423 અન્યથા દૂષણા-વૃત્તેર્ ઇતિ.
05501 એવં તર્હિ ન અનનુભાષણં પૃથગ્ નિગ્રહસ્થાનં
05502 વાચ્યમ્ અપ્રતિભયા ગતત્વાત્, ઉત્તરસ્ય હ્ય્ અપ્રતિપત્તિર્
05503 અપ્રતિભા. ન ચ ઉત્તર-વિષયમ્ અપ્રદર્શયન્ન્ ઉત્તરં પ્રતિપત્તું
05504 સમર્થઃ. ન હ્ય્ અનાક્ષિપ્ત-અનુત્તર-પ્રતિપત્તિકમ્
05505 અનનુભાષણમ્. તેન અનનુભાષણસ્ય વ્યાપિકાયામ્ અપ્રતિભાયાં
05506 વિહિતં નિગ્રહસ્થાનત્વમ્ અનનુભાષણે લબ્ધમ્
05507 એવ, ગવિ વિહિતમ્ ઇવ સાસ્ના-આદિમત્ત્વં બાહુલેયે અપિ. તસ્માદ્
05508 અપ્રતિભા એવ નિગ્રહ-અધિકરણત્વેન વાચ્યા, ન અનનુભાષણમ્.
05510 કશ્ ચ અયં સમય-નિયમસ્ ત્રિર્-અભિહિતસ્ય અનનુભાષણમ્
05511 ઇતિ. યદિ તાવત્ પર-પ્રતિપાદન-અર્થા પ્રવૃત્તિઃ, કિં
05512 ત્રિર્ અભિધીયેત. તથા તથા સ ગ્રાહણીયઃ, યથા અસ્ય પ્રતિપત્તિર્
05513 ભવતિ. અથ પર-ઉપતાપન-અર્થા, તદા અપિ કિં ત્રિર્
05514 અભિધીયતે, સાક્ષિણાં કર્ણે નિવેદ્ય પ્રતિવાદી કષ્ટ-પ્રતીત-
05515 દ્રુત-સંક્ષિપ્ત-આદિભિર્ ઉપદ્રોતવ્યઃ, યથા-ઉત્તર-પ્રતિપત્તિ-
05601 વિમૂઢસ્ તૂષ્ણીંભવતિ. ન હિ પર-ઉપતાપન-ક્રમે કશ્ચિન્
05602 ન્યાયઃ, યેન કષ્ટ-પ્રતીત-પ્રયોગ-દ્રુત-ઉચ્ચારિતાનિ નિવાર્યન્તે
05603 ત્રિર્-અભિધાનં વા વિધીયતે. ન ચ પર-ઉપતાપાય સન્તઃ પ્રવર્તન્તે
05604 શાસ્ત્રાણિ વા પ્રણીયન્તે ઇત્ય્ અદો વક્તવ્યમ્. તસ્માત્
05605 તાવદ્ વક્તવ્યમ્, યાવદ્ અનેન ન ગૃહીતમ્, ન ત્રિર્ એવ. અગ્રહણ-
05606 સામર્થ્યે પ્રાગ્ એવ પરિચ્છિન્ન-સામર્થ્યેન પરિહર્તવ્યઃ
05607 પરાન્ અનુપ્રતિબોધ્યેતિ.
05608 અવિજ્ઞાતં ચ અજ્ઞાનમ્. વિજ્ઞાતં પર્ષદા પ્રતિવાદિના યદ્
05609 અવિજ્ઞાતમ્, તદ્ અજ્ઞાનં નામ નિગ્રહસ્થાનમ્. અર્થે ખલ્વ્
05610 અવિજ્ઞાતે ન તસ્ય પ્રતિષેધં બ્રૂયાદ્ ઇતિ.
05611 એતદ્ અપ્ય્ અનનુભાષણ-વદ્ અપ્રતિભયા એવ ગમ્યત્વાદ્
05612 અવાચ્યમ્. યથા અનનુભાષણે અપ્રદર્શિત-વિષયત્વાદ્ ઉત્તર-
05613 પ્રતિપત્તિર્ અશક્યા ઇતિ અનુત્તર-પ્રતિપત્ત્યા એવ નિગ્રહસ્થાનત્વમ્
05614 ઉત્તર-વિષય-પ્રદર્શન-પ્રસઙ્ગમ્ અન્તરેણ અનુભાષણસ્ય
05615 વૈયર્થ્યાત્, તથા-જ્ઞાને અપ્ય્ ઉત્તર-અપ્રતિપત્ત્યા એવ
05616 નિગ્રહસ્થાનત્વમ્, અજાનાનઃ કથમ્ ઉત્તરમ્ ઉત્તર-વિષયં
05701 ચ ઉત્તરં બ્રૂયાદ્ ઇતિ વિષય-અજ્ઞાનમ્ ઉત્તર-જ્ઞાનં
05702 ચ નિગ્રહસ્થાનમ્, અન્યથા-પ્રતિભાયા નિર્વિષયત્વાત્. અનવધારિત-
05703 અર્થો હિ ન અનુભાષેત્. અનનુભાષમાણો વિષયમ્
05704 અપ્રદર્શ્ય-ઉત્તરં પ્રતિપત્તું ન શક્નુયાદ્ ઇતિ ઉત્તરં
05705 ન પ્રતિપદ્યેત જ્ઞાત-ઉત્તર-તદ્-વિષયસ્ય ઉત્તર-અપ્રતિપત્તેર્ અસમ્ભવાત્.

05706 ઉભયમ્ એતદ્ ઉત્તર-અપ્રતિપત્તેઃ કારણમ્ ઇતિ.
05707 તદ્-અભાવે પ્રતિપત્તિર્ ભવત્ય્ એવ ઇતિ તયોઃ પૃથગ્ વચને
05708 અપ્રતિભાયાઃ કો વિષય ઇતિ વક્તવ્યમ્, નિર્વિષયત્વાદ્ અવાચ્યા
05709 એવ સ્યાત્.
05710 ન ઉત્તર-અજ્ઞાનમ્ અજ્ઞાનં કિં તર્હિ વિષય-અજ્ઞાનમ્, અજ્ઞાતે
05711 હિ વિષયે ઉત્તર-અજ્ઞાનાત્ તન્ ન પ્રતિપદ્યેત ઇતિ અસ્તિ વિષયો અપ્રતિભાયા
05712 ઇતિ ચેત્, એવં તર્હ્ય્ અનનુભાષણં નિર્વિષયમ્,
05713 અજ્ઞાનેન આક્ષેપાત્. ન હિ વિષયં સમ્યક્ પ્રતિપદ્યમાનઃ
05714 કશ્ચિન્ ન અનુભાષેત ઇતિ ન અનનુભાષણં પૃથગ્ વાચ્યમ્.
05715 ઉત્તર-અજ્ઞાનસ્ય ચ આક્ષેપાત્. વિષય-અજ્ઞાનેન ઉત્તર-અજ્ઞાનમ્ અપ્ય્
05716 આક્ષિપ્તમ્ એવ. ન હિ વિષયમ્ અજાનન્ન્ ઉત્તરં જાનાતિ ઇતિ ન એવ અપ્રતિભાયા
05717 વિષયો અસ્તિ.
05801 જ્ઞાતે અપિ વિષયે પુનર્ ઉત્તર-અજ્ઞાનમ્ અપ્રતિભાયા વિષય
05802 ઇતિ ચેત્, એવં તર્હિ વિષય-ઉત્તર-અજ્ઞાનયોર્ અપિ પ્રભેદાન્ નિગ્રહસ્થાન-
05803 અન્તરાણિ વાચ્યાનિ. યથા અજ્ઞાનસ્ય વિષય-અજ્ઞાનમ્ ઉત્તર-
05804 અજ્ઞાનમ્ ઇતિ પ્રભેદાદ્ અસત્ય્ અપિ ગુણ-અતિશયે નિગ્રહસ્થાન-
05805 અન્તર-વ્યવસ્થા ક્રિયતે, તથા અજ્ઞાનયોર્ અપિ સર્વા-જ્ઞાન-અર્ધ-
05806 અજ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ આદિ-પ્રભેદાન્ નિગ્રહસ્થાન-અન્તરાણિ કિં ન ઉચ્યન્તે.
05807 ન ચ ઉભયસ્ય અપ્ય્ અજ્ઞાનસ્ય સંગ્રહ-વચને કશ્ચિદ્
05808 દોષઃ, ગુણસ્ તુ સ્યાદ્ ઇતિ સંગ્રહ-વચનં ન્યાય્યમ્.
05809 તસ્માદ્ અનનુભાષણ-જ્ઞાનયોર્ અપ્રતિભા-વિષયત્વાન્ ન
05810 પૃથગ્-વચનમ્. અપિ ચ ન પૂર્વ-ઉત્તર-વાદિનો હેત્વ્-આભાસા-પ્રતિભાભ્યામ્
05811 અન્યન્ નિગ્રહસ્થાનં ન્યાય્યમ્ અસ્તિ તદ્-ઉભય-
05812 વચનેન એવ સર્વમ્ ઉક્તમ્ ઇતિ. તદ્-ઉભય-આક્ષિપ્તેષુ પ્રભેદેષુ
05813 ગુણ-અતિશયમ્ અન્તરેણ વચન-આદેર્ અતિપ્રસઙ્ગાદ્ વ્યર્થઃ
05814 પ્રપઞ્ચ ઇતિ.
05815 ઉત્તરસ્ય અપ્રતિપત્તિર્ અપ્રતિભા. પર-પક્ષ-પ્રતિષેધ
05816 ઉત્તરં યદા ન પ્રતિપદ્યતે, તદા નિગૃહીતો વક્તવ્યઃ.
05817 સાધન-વચન-અનન્તરં પ્રતિવિષયમ્ ઉત્તરે વ્યર્થં
05818 તદ્-અજ્ઞાન-ક્રમ-ઘોષણ-શ્લોક-પાઠ-આદિના કાલં ગમયન્ કર્તવ્ય-
05819 અપ્રતિપત્ત્યા નિગ્રહ-અર્હ ઇતિ ન્યાય્યં નિગ્રહસ્થાનમ્
05820 ઇતિ.
05901 કાર્ય-વ્યાસઙ્ગાત્ કથા-વિચ્છેદો વિક્ષેપઃ. યત્ કિંચિત્ કર્તવ્યં
05902 વ્યાસજ્ય કથાં વિચ્છિનત્તિ, ઇદં મે કરણીયં
05903 પરિહીયતે, અસ્મિન્ન્ અવસિતે પશ્ચાત્ કરિષ્યામિ, પ્રતિશ્યાયકલા
05904 મે કણ્ઠં ક્ષિણોત્ય્ એવમ્-આદિના કથાં વિચ્છિનત્તિ, સ વિક્ષેપો
05905 નામ નિગ્રહસ્થાનમ્. એકતર-નિગ્રહ-અન્તાયાં કથાયાં
05906 સ્વયમ્ એવ કથા-અન્તં પ્રતિપદ્યત ઇતિ.
05907 ઇદમ્ અપ્ય્ યદિ પૂર્વપક્ષ-વાદી કુર્યાદ્ વ્યાજ-ઉપક્ષેપ-માત્રેણ,
05908 ન પુનર્ ભૂતસ્ય તથાવિધ-કથા-ઉપરોધિનઃ કાર્યસ્ય

05909 ભાવે, તસ્ય સ્વ-સાધન-અસામર્થ્ય-પરિચ્છેદાદ્ એવ
05910 વિક્ષેપઃ સ્યાત્. તથા ચ ઇદમ્ અર્થ-અન્તર-ગમન એવ અન્તર્ભવેદ્
05911 અસમર્થ-સાધન-અભિધાનાદ્ હેત્વ્-આભાસેષુ વા. પ્રકૃત-
05912 સાધન-અસમ્બદ્ધ-પ્રતિપત્તેશ્ ચ નિરર્થક-અપાર્થકાભ્યાં
05913 ન ભિદ્યતે. અતિપ્રસઙ્ગશ્ ચ એવંપ્રકારાણામ્ અસમ્બદ્ધ-
06001 સાધન-વાક્ય-પ્રતિપત્તિ-ભેદાનાં પૃથગ્-નિગ્રહસ્થાન-
06002 વ્યવસ્થાપને પ્રોક્તઃ. અથ ઉત્તરપક્ષ-વાદ્ય્ એવં વિક્ષિપેત્,
06003 તસ્ય અપિ સાધન-અનન્તરમ્ ઉત્તરે પ્રતિપત્તવ્યે તદ્-અપ્રતિપત્ત્યા
06004 વિક્ષેપ-પ્રતિપત્તિર્ અપ્રતિભાયામ્ અર્થ-અન્તરે વા અન્તર્ભવતિ.
06006 નનુ ન અવશ્યં સાધન-દૂષણાભ્યામ્ એવ સર્વસ્ય પ્રતિપત્તિર્,
06007 યેન સર્વા વાદિ-પ્રતિવાદિનોર્ ન અસમ્યક્-પ્રતિપત્તિર્
06008 હેત્વ્-આભાસેષ્વ્ અપ્રતિભાયાં વા અન્તર્ભવેત્. ભવતિ હિ અનિબદ્ધેન
06009 અપિ કથા-પ્રપઞ્ચેન વિવાદ ઇતિ, ન, અસમ્ભવાત્.
06010 એકત્ર અધિકરણે વિરુદ્ધ-અભ્યુપગમયોર્ વિવાદઃ સ્યાત્, અવિરુદ્ધ-
06011 અભ્યુપગમયોર્ અનભ્યુપગમયોર્ વા વિવાદા-અભાવાત્.
06012 તત્ર અવશ્યમ્ એકસ્ય પ્રાગ્-વચન-પ્રવૃત્તિઃ, યુગપત્-પ્રવૃત્તૌ
06013 પરસ્પર-વચન-શ્રવણ-અવધારણ-ઉત્તરાણામ્ અસમ્ભવેન
06014 પ્રવૃત્તિ-વૈફલ્યાત્ સ્વસ્થ-આત્મનામ્ અપ્રવૃત્તેઃ. તેન
06015 ચ સ્વ-ઉપગમ-ઉપન્યાસે અવશ્યં સાધનં વક્તવ્યમ્,
06016 અન્યથા પરેષામ્ અપ્રતિપત્તેઃ, અપરેણ ચ તત્-સમ્બન્ધિ દૂષણમ્.
06017 ઉભયોર્ અસમ્યક્-પ્રતિપત્તૌ હેત્વ્-આભાસ-અપ્રતિભયોઃ
06018 પ્રસઙ્ગ ઇતિ. સર્વો ન્યાય-પ્રવૃત્તઃ પૂર્વ-ઉત્તરપક્ષ-ઉપન્યાસો
06101 દ્વયં ન અતિપતતિ. એતેન એવ વિતણ્ડા પ્રત્યુક્ત-અભ્યુપગમ-
06102 અભાવે વિવાદ-અભાવાત્.
06103 યદા તર્હ્ય્ અભ્યુપગમ્ય વાદં વિફલતયા ન કિંચિદ્
06104 વક્તિ, અન્યદ્ વા યત્ કિંચિત્ પ્રલપતિ, તદા કથં હેત્વ્-આભાસ-
06105 અન્તર્ભાવઃ. અસમર્થિત-સાધન-અભિધાન એવમ્ ઉક્તમ્,
06106 અનભિધાન અન્ય-અભિધાનયોર્ અપિ પરાજય એવ ઇત્ય્ ઉક્તમ્
06107 અભ્યુપગમ્ય વાદમ્ અસાધન-અઙ્ગ-વચનાત્. એતેન અધિકસ્ય
06108 પુનરુક્તસ્ય ચ પ્રતિજ્ઞા-આદેર્ વચનસ્ય ચ નિગ્રહસ્થાનત્વં
06109 વ્યાખ્યાતમ્, તદ્ અપિ હિ પ્રતિપાદિત-અર્થ-વિપર્યયત્વાત્
06110 સાધન-સામર્થ્ય-અનભિધાનમ્. અપ્રતીત-પ્રત્યયતયા લક્ષણાત્
06111 સાધનસ્ય અસાધન-અઙ્ગ-વચનમ્ ઇતિ નિગ્રહસ્થાનમ્
06112 ઇતિ.
06113 સ્વ-પક્ષ-દોષ-અભ્યુપગમાત્ પર-પક્ષે દોષ-પ્રસઙ્ગો મત-અનુજ્ઞા.
06114 યઃ પરેણ ચોદિતં દોષમ્ અનુદ્ધૃત્ય, ભવતો
06115 અપ્ય્ અયં દોષ ઇતિ બ્રવીતિ, યથા ભવાંશ્ ચૌરઃ પુરુષત્વાદ્
06116 ઇત્ય્ ઉક્તે સ તં પ્રતિબ્રૂયાદ્, ભવાન્ અપિ ઇતિ, સ સ્વ-પક્ષે દોષ-અભ્યુપગમાત્
06117 પર-પક્ષે તં દોષં પ્રસઞ્જયન્ પર-મતમ્
06118 અનુજાનાતિ ઇતિ મત-અનુજ્ઞા નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.

06201 અત્ર અપિ યદિ પુરુષત્વાચ્ ચૌરો ભવાન્ અપિ સ્યાત્, ન ચ ભવતા
06202 આત્મા એવમ્ ઇષ્ટઃ, તસ્માન્ ન અયં ચૌર્ય-હેતુર્ ઇતિ યદ્ય્
06203 અયમ્ અભિપ્રાયઃ, તદા ન કશ્ચિદ્ દોષઃ, અનભિમતે તદ્-આત્મનિ
06204 ચૌરત્વેન હેતુ-દર્શનેન દૂષણાત્.
06205 પ્રસઙ્ગમ્ અન્તરેણ આઞ્જસેન એવ કિં ન વ્યભિચારિત ઇતિ
06206 ચેત્, યત્ કિંચિદ્ એતત્, સન્તિ હ્ય્ એવંપ્રકારા અપિ વ્યવહારા લોક
06207 ઇતિ. અથ તદ્ ઉપક્ષેપમ્ અભ્યુપગચ્છત્ય્ એવ, તદા અપ્ય્
06208 અસાવ્ ઉત્તર-અપ્રતિપત્ત્યા એવ તત્-સાધને નિગ્રહ-અર્હઃ, ન અપરત્ર
06209 સ્વ-દોષ-ઉપક્ષેપાત્, તત્-સાધન-નિર્દોષતાયાં હિ તદ્-અભ્યુપગમ
06210 એવ ઉત્તર-અપ્રતિપત્તિર્ ઇતિ તાવતા એવ પૂર્વમ્ આપન્ન-નિગ્રહસ્ય
06211 પર-દોષ-ઉપક્ષેપસ્ય અનપેક્ષણીયત્વાદ્ ઇતિ.
06212 નિગ્રહ-પ્રાપ્તસ્ય અનિગ્રહઃ પર્યનુયોજ્ય-ઉપેક્ષણમ્. પર્યનુયોજ્યો
06213 નામ નિગ્રહ-ઉપપત્ત્યા ચોદનીયઃ, તસ્ય ઉપેક્ષણં
06214 નિગ્રહ-પ્રાપ્તો અસિ ઇત્ય્ અનનુયોગઃ. એતચ્ ચ કસ્ય પરાજય
06215 ઇત્ય્ અનુયુક્તયા પર્ષદા વક્તવ્યમ્, ન ખલુ નિગ્રહ-પ્રાપ્તઃ
06216 સ્વ-કૌપીનં વિવૃણુયાદ્ ઇતિ.
06301 અત્ર અપિ યદિ સાધન-વાદિનં નિગ્રહ-પ્રાપ્તમ્ ઉત્તર-વાદી
06302 ન પર્યનુયુઙ્ક્તે, અપ્રતિભા એવ અસ્ય ઉત્તર-અપ્રતિપત્તેર્ ઇતિ ન
06303 પર્યનુયોજ્ય-ઉપેક્ષણં પૃથગ્ નિગ્રહસ્થાનમ્. ન્યાય-ચિન્તાયાં
06304 પુનર્ ન દ્વયોર્ એકસ્ય અપિ અત્ર જય-પરાજયૌ, સાધન-
06305 આભાસેન અર્થ-અપ્રતિપાદનાદ્ ભૂત-દોષ-અનભિધાનાચ્ ચ.
06306 અથ કંચિદ્ દોષમ્ ઉદ્ભાવયતિ, કંચિન્ ન, ન તદા
06307 નિગ્રહમ્ અર્હતિ ઉત્તર-પ્રતિપત્તેઃ.
06308 અર્હતિ એવ, સર્વસ્ય સતો દોષસ્ય અનુદ્ભાવનાદ્ ઇતિ ચેત્, ન
06309 સન્ત ઇતિ કૃત્વા સર્વે દોષા અવશ્યં વક્તવ્યા અવચને વા
06310 નિગ્રહઃ, એકેન અપિ તત્-સાધન-વિઘાતાદ્, એક-સાધન-વચન-વત્.
06311 યથા એકસ્ય અર્થ-અસ્ય અનેક-સાધન-સદ્ભાવે અપ્ય્ એકેન એવ
06312 તત્-સિદ્ધેર્ ન સર્વ-ઉપાદાનમ્ ઇતિ ન દોષમ્ ઉદ્ભાવયન્ન્ એવ અપરસ્ય
06313 અનુદ્ભાવનાન્ નિગ્રહ-અર્હઃ.
06401 અથ પૂર્વ-પક્ષ-વાદી ઉત્તર-પક્ષ-વાદિનં નિગ્રહ-પ્રાપ્તં
06402 ન નિગૃહ્ણાતિ, તદા તયોર્ ન્યાયેન ન એકસ્ય અપિ પૂર્વવજ્
06403 જય-પરાજયૌ. દોષ-આભાસં બ્રૂવાનમ્ ઉત્તર-વાદિનં સ્વ-
06404 સાધનાદ્ અનુત્સારયતો અસમર્થિત-સાધન-અઙ્ગત્વાન્ ન જયો
06405 વાદિનઃ, સર્વ-દોષ-અસમ્ભવ-પ્રદર્શનેન સાધન-અઙ્ગ-સમર્થનાત્.
06406 ન અપ્ય્ ઉત્તર-વાદિનો ભૂત-દોષ-અપ્રતિપાદનાત્. તસ્માદ્
06407 એવમ્ અપિ ન પર્યનુયોજ્ય-ઉપેક્ષણં નામ પરાજય-અધિકરણમ્
06408 ઇતિ.
06409 અસ્થાને નિગ્રહસ્થાન-અનુયોગો નિરનુયોજ્ય-અનુયોગઃ. નિગ્રહસ્થાન-
06410 લક્ષણસ્ય મિથ્યા-અવસાયાદ્ અનિગ્રહસ્થાને નિગૃહીતો
06411 અસિ ઇતિ બ્રુવન્ નિરનુયોજ્ય-અનુયોગાન્ નિગૃહીતો વક્તવ્યઃ.

06412 અત્ર અપિ યદિ તત્-સાધન-વાદિનમ્ અભૂતૈર્ દોષૈર્ ઉત્તર-
06413 વાદ્ય્ અભિયુઞ્જીત, સો અસ્થાને નિર્દોષે નિગ્રહસ્થાનસ્ય અભિયોક્ત-
06414 ઉદ્ભાવયિતા ન ભવતિ. તથા ચ ભૂત-દોષ-ઉદ્ભાવન-લક્ષણસ્ય
06415 ઉત્તરસ્ય અપ્રતિપત્તેર્ ઇતરેણ ઉત્તર-આભાસત્વે પ્રતિપાદિતે
06501 અપ્રતિભયા એવ નિગૃહીત ઇતિ ન ઇદમ્ અતો નિગ્રહસ્થાન-અન્તરમ્.
06503 અથ ઉત્તર-વાદિનં ભૂતં સાધન-દોષમ્ ઉદ્ભાવયન્તમ્
06504 અપરો દોષ-આભાસ-વચનેન અભિયુઞ્જીત, તસ્ય તેન ભૂત-
06505 દોષત્વે પ્રતિપાદિતે સાધન-આભાસ-વચનેન એવ નિગૃહીત ઇતિ.
06506 એવમ્ અપિ ન ઇદં હેત્વ્-આભાસેભ્યો ભિદ્યતે. અવશ્યં હિ
06507 વિષય-અન્તર-વ્યાપ્ત્ય્-અર્થં હેત્વ્-આભાસા નિગ્રહસ્થાનત્વેન
06508 વક્તવ્યાઃ, તદ્-ઉક્તાવ્ અપર-ઉક્તિર્ અનર્થકા ઇતિ.
06509 સિદ્ધાન્તમ્ અભ્યુપેત્યા-નિયમાત્ કથા-પ્રસઙ્ગો અપસિદ્ધાન્તઃ.
06510 કસ્યચિદ્ અર્થસ્ય તથાભાવં પ્રતિજ્ઞાય પ્રતિજ્ઞાતા-
06511 અર્થ-વિપર્યયાત્ કથા-પ્રસઙ્ગં કુર્વતો અપસિદ્ધાન્તો
06512 વિજ્ઞેયઃ. યથા ન સતો વિનાશઃ, ન અસદ્ ઉત્પદ્યત ઇતિ સિદ્ધાન્તમ્
06513 અભ્યુપેત્ય પક્ષમ્ અવસ્થાપયતિ એકા પ્રકૃતિર્
06514 વ્યક્તસ્ય, વિકારાણામ્ અન્વય-દર્શનાત્. મૃદ્-અન્વયાનાં શરાવ-
06515 આદીનાં દૃષ્ટમ્ એક-પ્રકૃતિકત્વમ્, તથા ચ અયં વ્યક્ત-
06601 ભેદસ્ સુખ-દુઃખ-મોહ-સમન્વિતો ગૃહ્યતે. તત્ સુખ-આદિભિર્
06602 એક-પ્રકૃતિર્ ઇતિ. સ એવમ્ ઉક્તવાન્ પર્યનુયુજ્યતે.
06603 અથ પ્રકૃતિર્ વિકાર ઇતિ કથં લક્ષયિતવ્યમ્ ઇતિ. યસ્ય અવસ્થિતસ્ય
06604 ધર્મ-અન્તર-નિવૃત્તૌ ધર્મ-અન્તરં પ્રવર્તતે,
06605 સા પ્રકૃતિઃ. યત્ તદ્ ધર્મ-અન્તરમ્, સ વિકાર ઇતિ. સો અયં
06606 પ્રકૃત-અર્થ-વિપર્યયાદ્ અનિયમાત્ કથાં પ્રસઞ્જયતિ. પ્રતિજ્ઞાતં
06607 ખલ્વ્ અનેન ન અસદ્ આવિર્ભવતિ, ન સત્ તિરોભવતિ ઇતિ.
06608 સદ્-અસતોશ્ ચ તિરોભાવ-આવિર્ભાવાવ્ અન્તરેણ ન કસ્યચિત્ પ્રવૃત્ત્ય્-
06609 ઉપરમઃ પ્રવૃત્તિર્ વા ઇતિ એવં પ્રત્યવસ્થિતો યદિ સત
06610 આત્મ-હાનમ્ અસતશ્ ચ આત્મ-લાભમ્ અભ્યુપૈતિ, અપસિદ્ધાન્તો
06611 ભવતિ અથ ન અભ્યુપૈતિ, પક્ષો અસ્ય ન સિધ્યતિ ઇતિ.
06612 ઇહ અપિ ન કશ્ચિદ્ અનિયમાત્ કથા-પ્રસઙ્ગઃ યત્ તેન ઉપગતન્
06613 ન અસદ્ ઉત્પદ્યતે, ન સદ્ વિનશ્યતિ ઇતિ તસ્ય સમર્થનાય
06614 ઇદમ્ ઉક્તમ્ એક-પ્રકૃતિકમ્ ઇદં વ્યક્તમ્ અન્વય-દર્શનાદ્
06615 ઇતિ. તત્ર એકા પ્રકૃતિઃ સુખ-દુઃખ-મોહઃ. તદ્-અવિભક્ત-
06616 યોનિકમ્ ઇદં વ્યક્તં તદ્-અન્વય-દર્શનાત્. વ્યક્તસ્ય
06701 તત્-સ્વભાવતા-ભેદ-ઉપલબ્ધેર્ ઇતિ સુખ-આદીનામ્ ઉત્પત્તિ-
06702 વિનાશ-અભ્યુપગમ-અભાવાત્ સર્વસ્ય તદ્-આત્મકસ્ય ન ઉત્પત્તિ-
06703 વિનાશાવ્ ઇતિ સિદ્ધં ભવતિ. અત્ર તદ્-ઉક્તસ્ય હેતોર્ દોષમ્
06704 અનુદ્ભાવ્ય વિકાર-પ્રકૃતિ-લક્ષણં પૃચ્છન્ સ્વયમ્ અયં
06705 પ્રકૃત-અસમ્બન્ધેન અનિયમાત્ કથાં પ્રવર્તયતિ.
06706 તત્ર ઇદં સ્યાદ્ વાચ્યમ્, વ્યક્તં નામ પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તિ-

06707 ધર્મકમ્, ન તથા સુખ-આદયઃ. વ્યક્તસ્ય સુખ-આદ્ય્-અન્વયે
06708 સુખ-આદિ-સ્વભાવતાયાં પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તિ-ધર્મતા-લક્ષણમ્
06701 અવહીયત ઇતિ. ન તદ્-રહિત-સુખ-આદિ-સ્વભાવતા વ્યક્ત-લક્ષણ-
06709 વિરોધાદ્ ઇતિ. સુખ-આદ્ય્-અન્વય-દર્શનાદ્ ઇત્ય્ અસિદ્ધો હેતુર્
06711 ઇતિ. એવં હિ તસ્ય સાધન-દોષ-ઉદ્ભાવનેન પક્ષો દૂષિતો
06712 ભવતિ. સો અનુપસંહૃત્ય સાધન-દોષં કથાં પ્રતાનયન્
06713 સ્વ-દોષં પરત્ર ઉપક્ષિપતિ.
06714 અયમ્ એવ દોષો અનેન પ્રકરણેન ઉચ્યત ઇતિ ચેત્, એષ નૈમિત્તિકાણાં
06715 વિષયઃ, ન લોકઃ શબ્દૈર્ અપ્રતિપાદિતમ્ અર્થં
06716 પ્રતિપત્તું સમર્થ ઇતિ. સ એવ અયં ભણ્ડાલેખ્યન્યાયો
06717 અત્ર અપિ. યથોક્તેન ન્યાયેન પૂર્વકસ્ય અસાધન-અઙ્ગસ્ય અસિદ્ધસ્ય
06718 હેતોર્ અભિધાનાદ્ એવ નિગ્રહઃ, ન અપિ અનિયમાત્
06719 કથા-પ્રસઙ્ગાદ્ ઇતિ. ઇદમ્ અપિ હેત્વ્-આભાસેષ્વ્ અન્તર્ભાવાન્ ન
06720 પૃથગ્ વાચ્યમ્.
06801 હેત્વ્-આભાસાશ્ ચ યથોક્તાઃ. હેત્વ્-આભાસાશ્ ચ નિગ્રહસ્થાનાનિ.
06802 કિં પુનર્ લક્ષણ-અન્તર-યોગાદ્ હેત્વ્-આભાસા નિગ્રહસ્થાન-
06803 ભાવમ્ આપદ્યન્તે, યથા પ્રમાણાનિ પ્રમેયત્વમ્
06804 ઇત્ય્ અત આહ યથોક્ત-હેત્વ્-આભાસ-લક્ષણેન એવ નિગ્રહસ્થાન-
06805 ભાવ ઇતિ.
06806 અત્ર અપિ યથોક્તં કૃત્વા ચિન્ત્યમ્ એવ, કિં તે યથાલક્ષિત-પ્રભેદાસ્
06807 તથા એવ, આહોસ્વિદ્ અન્યથા ઇતિ. તત્ તુ ચિન્ત્યમાનમ્
06808 ઇહ અતિપ્રસજ્યત ઇતિ ન પ્રતન્યતે. હેત્વ્-આભાસાશ્ ચ યથાન્યાયં
06809 નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ એતાવન્-માત્રમ્ ઇષ્ટમ્ ઇતિ.
06810 લોકે અવિદ્યા-તિમિર-પટલ-ઉલ્લેખનસ્ તત્ત્વ-દૃષ્ટેર્
06811 વાદન્યાયઃ પરહિત-રતૈર્ એષ સદ્ભિઃ પ્રણીતઃ ।
06812 તત્ત્વ-આલોકં તિમિરયતિ તં દુર્વિદગ્ધો જનો અયં
06813 તસ્માદ્ યત્નઃ કૃત ઇહ મયા તત્-સમુજ્જ્વાલનાય ॥3॥
06814 વાદન્યાયો નામ પ્રકરણં સમાપ્તમ્.