વાદન્યાય · ભાગ 120

એxપ્લનતોર્ય્ રેમર્ક્સ્
અ નુમ્બેર્ ઓf fઇવે fઇગુરેસ્ અત્ થે લેfત્ સિદે ઇન્દિચતેસ્ થે લોચતિઓન્ ઓf થે કેય્ wઓર્દ્
ઇન્ થે બસિચ્ તેxત્સ્. ઇન્ થે ચસે ઓf થે સ્વ્, થે હ્બ્ અન્દ્ થે વ્ન્, થે fઇર્સ્ત્ થ્રેએ fઇગુરેસ્
ઇન્દિચતે થે પગે નુમ્બેર્, અન્દ્ થે લસ્ત્ ત્wઓ ઇન્દિચતે થે લિને નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે,
સ્વ્16026=સ્વ્ 160,26; હ્બ્02314=હ્બ્ 23,14; વ્ન્06110=વ્ન્ 61,10). ઇન્ થે ચસે ઓf થે
પ્વ્ અન્દ્ થે ન્બ્, થે સેચોન્દ્ fઇગુરે ઇન્દિચતેસ્ થે છપ્તેર્ નુમ્બેર્ અન્દ્ થે લસ્ત્ થ્રેએ
fઇગુરેસ્ ઇન્દિચતે થે કરિક ઓર્ સુત્ર નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, પ્વ્02232=પ્વ્, થે
પ્રમનસિદ્ધિ-છપ્તેર્ વ્.232; ન્બ્03015=ન્બ્, થે પરર્થનુમન-છપ્તેર્ સુત્ર 15.
ઇન્ થે ચસે ઓf થે સ્પ્, થે લસ્ત્ ત્wઓ fઇગુરેસ્ ઇન્દિચતે થે કરિક નુમ્બેર્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે,
સ્પ્00015=સ્પ્, વ્.15).
3. ઇન્ થિસ્ દતબસે, સેન્તેન્ચેસ્ અરે અર્તિfઇચિઅલ્લ્ય્ દિવિદેદ્ ઇન્તો wઓર્દ્-ઉનિત્સ્, અલ્થોઉઘ્ થેય્
ઇન્વોલ્વે અ ફોનેતિચ્ fઉસિઓન્ ઓર્ ઉનિઓન્ ઇન્ થે બસિચ્ તેxત્સ્. fઉર્થેર્, ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ અરે
દિવિદેદ્ ઇન્તો થેઇર્ સ્હોર્તેસ્ત્ ચોન્સ્તિતુતિવે એલેમેન્ત્સ્ (wએ ઉસે અ હ્ય્ફેન્ તો ઇન્દિચતે થત્
હ્ય્ફેનતેદ્ એલેમેન્ત્સ્ ઓરિગિનલ્લ્ય્ fઓર્મ્ અ ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્) wઇથ્ થે fઓલ્લોwઇન્ગ્
એxચેપ્તિઓન્સ્:
3.1. થે પ્રેfઇxએસ્ અ-, દુર્-, નિહ્- રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્, ઇર્રેસ્પેચ્તિવે ઓf અત્તછ્મેન્ત્ તો
wઓર્દ્સ્ ઓર્ ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્.
3.2. સુffઇxએસ્ મકિન્ગ્ અન્ અદ્વેર્બ્, fઓર્ એxઅમ્પ્લે -વત્, -વસ, અરે દિવિદેદ્. બુત્ સુffઇxએસ્
મકિન્ગ્ અ પોસ્સેસ્સિવે અદ્જેચ્તિવે, fઓર્ એxઅમ્પ્લે -વત્, -મત્, રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્, અન્દ્ તેર્મ્સ્
સુછ્ અસ્ અ નુમેરલ્+ -ધ।-વિધ।-પ્રકર રેમૈન્ અલ્સો ઉન્દિવિદેદ્.
3.3. ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wઇથ્ થે સુffઇxએસ્ -ત।-ત્વ ઓર્ -ભવ।-ભુત fઉન્દમેન્તલ્લ્ય્
રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: કર્યકરનભવ।-ભુત।-ત.
3.4. ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wઇથ્ એવમ્-, તત્-, તથ-, પર-, યથ-, સુ-, સ્વ- ઇન્ થે
wઓર્ધેઅદ્ fઉન્દમેન્તલ્લ્ય્ રેમૈન્ ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: એવમ્જતિય, તદુત્પત્તિ,
તથક્ર્ત, પરતન્ત્ર, યથર્થ, યથસ્વમ્, સુજ્નનત્વ, સ્વભવ.
3.5. સોમે ચોમ્પોઉન્દ્ wઓર્દ્સ્ wહિછ્ અરે રેગર્દેદ્ અસ્ તેર્મિનોલોગ્ય્ રેમૈન્ અલ્સો
ઉન્દિવિદેદ્. fઓર્ એxઅમ્પ્લે: અગ્નિહોત્ર, અયોગવ્યવચ્છેદ, અર્થપત્તિ, પદર્થ,
પરમર્થ, પ્રસજ્યપ્રતિસેધ, વિરુદ્ધવ્યભિચરિન્, સમનન્તરપ્રત્યય,
સમ્તનપરિનમ, સમન્યલક્સન, સ્વભવપ્રતિબન્ધ.
4. થોસે તેર્મ્સ્ wહોસે wઓર્ધેઅદ્ ઇસ્ સુબ્જેચ્ત્ તો થે સન્ધિ રુલેસ્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, -દ્
ધેતુ-) અરે ચિતેદ્ ઇન્ થેઇર્ ઓરિગિનલ્ fઓર્મ્ (fઓર્ એxઅમ્પ્લે, -દ્ *હેતુ-) fઓર્ થે સકે ઓf
ઉસિન્ગ્ થિસ્ દતબસે તો મકે અન્ ક્wઇચ્ ઇન્દેx.
1. ઔગુસ્ત્. 1997 । ત્સુકુબ
મોતોઇ ઓનો
નોતે:
થિસ્ દતબસે ઇસ્ qઉઇતે અ તેન્તતિવે ઓને, અન્દ્ ઇ મુસ્ત્ અદ્મિત્ થત્ થેરે અરે અ લોત્ ઓf
એર્રોર્સ્ અન્દ્ દેfએચ્ત્સ્ ઇન્ થિસ્ વેર્સિઓન્. ઇ wઓઉલ્દ્ અપ્પ્રેચિઅતે ઇત્ વેર્ય્ મુછ્ ઇf થે ઉસેર્ wઓઉલ્દ્
પોઇન્ત્ ઓઉત્ અન્ય્ એર્રોર્સ્ ઇન્ થિસ્ વેર્સિઓન્ સો થત્ wએ ચન્ મકે અ બેત્તેર્ નેw વેર્સિઓન્ ઇન્ થે
fઉતુરે.
એ-મૈલ્: ઓનો@લોગોસ્.ત્સુકુબ.અચ્.જ્પ્

00101 નમઃ સમન્તભદ્રાય.
00102 ન્યાયવાદિનમ્ અપિ વાદેષુ અસદ્-વ્યવસ્થા-ઉપન્યાસૈઃ શઠા
00103 નિગૃહ્ણન્તિ, તન્-નિષેધ-અર્થમ્ ઇદમ્ આરભ્યતે.
00104 અસાધન-અઙ્ગ-વચનમ્ અદોષ-ઉદ્ભાવનં દ્વયોઃ ।
00105 નિગ્રહસ્થાનમ્, અન્યત્ તુ ન યુક્તમ્ ઇતિ ન ઇષ્યતે ॥1॥
00106 ઇષ્ટસ્ય અર્થસ્ય સિદ્ધિઃ સાધનમ્, તસ્ય નિર્વર્તકમ્
00107 અઙ્ગમ્, તસ્ય અવચનમ્ તસ્ય અઙ્ગસ્ય અનુચ્ચારણં વાદિનો
00108 નિગ્રહ-અધિકરણમ્, તદ્ અભ્યુપગમ્ય અપ્રતિભયા તૂષ્ણીંભાવાત્,
00109 સાધન-અઙ્ગસ્ય અસમર્થાદ્ વા.
00110 ત્રિવિધમ્ એવ હિ લિઙ્ગમ્ અપ્રત્યક્ષસ્ય સિદ્ધેર્ અઙ્ગમ્,
00111 સ્વભાવઃ કાર્યમ્ અનુપલબ્ધશ્ ચ. તસ્ય સમર્થનં
00112 સાધ્યેન વ્યાપ્તિં પ્રસાધ્ય ધર્મિણિ ભાવ-સાધનમ્,
00113 યથા યત્ સત્ કૃતકમ્ વા, તત્ સર્વમ્ અનિત્યમ્, યથા ઘટ-આદિઃ,
00114 સન્ કૃતકો વા શબ્દ ઇતિ. અત્ર અપિ ન કશ્ચિત્ ક્રમ-
00115 નિયમઃ, ઇષ્ટ-અર્થ-સિદ્ધેર્ ઉભયત્ર અવિશેષાત્. ધર્મિણિ પ્રાક્
00116 સત્ત્વં પ્રસાધ્ય પશ્ચાદ્ અપિ વ્યાપ્તિઃ પ્રસાધ્યત એવ
00117 યથા સન્ શબ્દઃ કૃતકો વા, યશ્ ચ એવમ્, સ સર્વો અનિત્યઃ,
00118 યથા ઘટ-આદિર્ ઇતિ.
00201 અત્ર વ્યાપ્તિ-સાધનં વિપર્યયે બાધક-પ્રમાણ-ઉપદર્શનમ્.
00202 યદિ ન સર્વં સત્ કૃતકં વા પ્રતિક્ષણ-વિનાશિ
00203 સ્યાત્, અક્ષણિકસ્ય ક્રમયૌગપદ્યાભ્યામ્ અર્થક્રિયા-અયોગાદ્
00204 અર્થક્રિયા-સામર્થ્ય લક્ષણતો નિવૃત્તમ્ ઇત્ય્ અસદ્ એવ સ્યાત્.
00205 સર્વ-સામર્થ્ય-ઉપાખ્યા વિરહ-લક્ષણં હિ નિરુપાખ્યમ્ ઇતિ.
00206 એવં સાધનસ્ય સાધ્ય-વિપર્યયે બાધક-પ્રમાણ-અનુપદર્શને
00207 વિરોધ-અભાવાદ્ અસ્ય વિપર્યયે વૃત્તેર્ અદર્શને અપિ
00208 સન્ કૃતકો વા સ્યાન્ નિત્યશ્ ચ ઇત્ય્ અનિવૃત્તિર્ એવ શઙ્કાયાઃ. તતો
00209 વ્યતિરેકસ્ય સન્દેહાદ્ અનૈકાન્તિકઃ સ્યાદ્ હેત્વાભાસઃ.
00210 ન અપ્ય્ અદર્શન-માત્રાદ્ વ્યાવૃત્તિઃ, વિપ્રકૃષ્ટેષ્વ્ અસર્વ-દર્શિનો
00211 અદર્શનસ્ય અભાવ-અસાધનાત્, અર્વાગ્દર્શનેન સતામ્ અપિ કેષાંચિદ્
00212 અર્થાનામ્ અદર્શનાત્.
00213 બાધકં પુનઃ પ્રમાણમ્, યત્ર ક્રમયૌગપદ્ય-અયોગઃ,
00214 ન તસ્ય ક્વચિત્ સામર્થ્યમ્, અસ્તિ ચ અક્ષણિકે સ ઇતિ
00215 પ્રવર્તમાનમ્ અસામર્થ્યમ્ અસલ્-લક્ષણમ્ આકર્ષતિ. તેન
00216 યત્ સત્ કૃતકં વા તદ્ અનિત્યમ્ એવ ઇતિ સિધ્યતિ, તાવતા ચ સાધન
00217 ધર્મ-માત્ર-અન્વયઃ સાધ્ય-ધર્મસ્ય, સ્વભાવહેતુ-
00218 લક્ષણં ચ સિદ્ધં ભવતિ.
00219 અત્ર અપ્ય્ અદર્શનમ્ અપ્રમાણયતઃ ક્રમયૌગપદ્ય-અયોગસ્ય
00301 એવ અસામર્થ્યેન વ્યાપ્ત્ય્-અસિદ્ધેઃ પૂર્વકસ્ય અપિ હેતોર્
00302 અવ્યાપ્તિઃ. ઇહ અપિ પુનઃ સાધન-ઉપક્રમે અનવસ્થા-પ્રસઙ્ગ
00303 ઇતિ ચેત્. ન, અભાવ સાધનસ્ય અદર્શનસ્ય અપ્રતિષેધાત્. યદ્

00304 અદર્શનં વિપર્યયં સાધયતિ હેતોઃ સાધ્ય-વિપર્યયે,
00305 તદ્ અસ્ય વિરુદ્ધ-પ્રત્યુપસ્થાપનાદ્ બાધકં પ્રમાણમ્
00306 ઉચ્યતે. એવં હિ સ હેતુઃ સાધ્ય-અભાવે અસન્ સિધ્યેત્, યદિ
00307 તત્ર પ્રમાણવતા સ્વ-વિરુદ્ધેન બાધ્યેત. અન્યથા તત્ર
00308 અસ્ય બાધક-અસિદ્ધૌ સંશયો દુર્નિવારઃ. ન ચ સર્વ-અનુપલબ્ધિર્
00309 ભાવસ્ય બાધિકા. તત્ર સામર્થ્યં ક્રમ-અક્રમ
00310 યોગેન વ્યાપ્તં સિદ્ધમ્, પ્રકાર-અન્તર-અભાવાત્. તેન વ્યાપક-
00311 અનુપલબ્ધિર્ અક્ષણિકે સામર્થ્યં બાધત ઇતિ
00312 ક્રમયૌગપદ્ય-અયોગસ્ય સામર્થ્ય-અભાવેન વ્યાપ્તિ-સિદ્ધેર્
00313 ન અનવસ્થા-પ્રસઙ્ગઃ.
00314 એવં સ્વભાવહેતુ-પ્રયોગેષુ સમર્થિતં સાધન-અઙ્ગં
00315 ભવતિ. તસ્ય અસમર્થનં સાધન-અઙ્ગ-અવચનં તદ્-વાદિનઃ
00316 પરાજય-સ્થાનમ્ આરબ્ધ-અર્થ-અપ્રસાધનાત્, વસ્તુતઃ
00317 સમર્થસ્ય હેતોર્ ઉપાદાને અપિ સામર્થ્ય-અપ્રતિપાદનાત્.
00318 કાર્યહેતાવ્ અપિ સાધન-અઙ્ગસ્ય સમર્થનમ્, યત્ કાર્ય-
00319 લિઙ્ગં કારણસ્ય સાધનાય ઉપાદીયતે, તસ્ય તેન સહ કાર્યકારણભાવ-
00401 પ્રસાધનં ભાવ-અભાવ-સાધન-પ્રમાણાભ્યામ્.
00402 યથા ઇદમ્ અસ્મિન્ સતિ ભવતિ. સત્સ્વ્ અપિ તદ્-અન્યેષુ
00403 સમર્થેષુ તદ્-હેતુષુ તદ્-અભાવે ન ભવતિ ઇતિ. એવં હ્ય્
00404 અસ્ય અસન્દિગ્ધં તત્-કાર્યત્વં સમર્થિતં ભવતિ.
00405 અન્યથા કેવલં તદ્-અભાવે ન ભવતિ ઇત્ય્ ઉપદર્શને
00406 અન્યસ્ય અપિ તત્ર અભાવે સન્દિગ્ધમ્ અસ્ય સામર્થ્યમ્. અન્યત્
00407 તત્ર સમર્થમ્, તદ્-અભાવાત્ તન્ ન ભૂતમ્. એતન્-નિવૃત્તૌ
00408 પુનર્ નિવૃત્તિર્ યદૃચ્છા-સંવાદઃ, માતૃ-વિવાહ-ઉચિત-દેશ-જન્મઃ
00409 પિણ્ડ ખર્જૂરસ્ય દેશ-અન્તરેષુ માતૃ-વિવાહ-અભાવે
00410 અભાવ-વત્.
00411 એવં સમર્થિતં તત્ તત્-કાર્યં સિધ્યતિ. સિદ્ધં
00412 સત્ સ્વ-સમ્ભવેન તત્-સમ્ભવં સાધયતિ. કાર્યસ્ય કારણ-
00413 અવ્યભિચારાત્. અવ્યભિચારે ચ સ્વ-કારણૈઃ સર્વ-કાર્યાણાં
00414 સદૃશો ન્યાયઃ. એવમ્ અસમર્થનં કાર્યહેતાવ્ અપિ સાધન-
00415 અઙ્ગ-અવચનં તદ્-વાદિનઃ પરાજય-સ્થાનમ્, અસમર્થિતે
00416 તસ્મિન્ કાર્યત્વ-અસિદ્ધેર્ અર્થ-અન્તરસ્ય તદ્ભાવ-અપ્રતિબદ્ધ-
00417 સ્વભાવસ્ય ભાવે તદ્ભાવ-નિયમ-અભાવાદ્ આરબ્ધ-અર્થ-
00418 અસિદ્ધેઃ, વસ્તુતઃ કાર્યસ્ય અપ્ય્ ઉપાદાને તદ્-અપ્રતિપાદનાત્.
00420 અનુપલબ્ધાવ્ અપિ પ્રતિપત્તુર્ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તસ્ય
00421 અનુપલબ્ધિ-સાધનં સમર્થનમ્, તાદૃશ્યા એવ અનુપલબ્ધેર્
00422 અસદ્-વ્યવહાર-સિદ્ધેઃ, અનુપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તસ્ય
00423 પ્રતિપત્તૃ-પ્રત્યક્ષ-ઉપલબ્ધિ-નિવૃત્તાવ્ અપ્ય્ અભાવ-અસિદ્ધેઃ.
00501 તત્ર ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તિઃ સ્વભાવ-વિશેષઃ કારણ-અન્તર-
00502 સાકલ્યં ચ. સ્વભાવ-વિશેષો યન્ ન ત્રિવિધેન

00503 વિપ્રકર્ષેણ વિપ્રકૃષ્ટમ્, યદ્ અનાત્મ-રૂપ-પ્રતિભાસ-વિવેકેન
00504 પ્રતિપત્તૃ-પ્રત્યક્ષ-પ્રતિભાસ-રૂપમ્. તાદૃશઃ સત્સ્વ્
00505 અન્યેષુ ઉપલમ્ભ-પ્રત્યયેષુ તથા અનુપલબ્ધો અસદ્-વ્યવહાર-
00506 વિષયઃ. તતો અન્યથા સતિ લિઙ્ગે સંશયઃ.
00507 અત્ર અપિ સર્વમ્ એવંવિધમ્ અસદ્-વ્યવહાર-વિષય ઇતિ
00508 વ્યાપ્તિઃ, કસ્યચિદ્ અસતો અભ્યુપગમે તલ્-લક્ષણ-અવિશેષાત્; ન
00509 હ્ય્ એવંવિધસ્ય અસત્ત્વાન્ અભ્યુપગમે અન્યત્ર તસ્ય યોગઃ.
00510 ન હ્ય્ એવંવિધસ્ય સતઃ સત્સ્વ્ અન્યેષુ ઉપલમ્ભ-કારણેષ્વ્
00511 અનુપલબ્ધિઃ. અનુપલભ્યમાણં ત્વ્ ઈદૃશં ન અસ્તિ ઇત્ય્ એતાવન્માત્ર-
00512 નિમિત્તો અયમ્ અસદ્-વ્યવહારઃ, અન્યસ્ય તન્-નિમિત્તસ્ય
00513 અભાવાત્.
00514 સર્વ-સામર્થ્ય-વિવેકો નિમિત્તમ્ ઇતિ ચેત્, એવમ્ એતત્ તસ્ય એવ
00515 સર્વ-સામર્થ્ય-વિવેકિન એવં પ્રતીતિઃ, અન્યસ્ય તત્-પ્રતિપત્ત્ય્-
00516 ઉપાય-અભાવાત્. તત્-પ્રતિપત્તૌ ચ સત્યામ્ અસદ્-વ્યવહાર
00517 ઇતિ ઇદં તન્-નિમિત્તમ્ ઉચ્યતે.
00518 બુદ્ધિ-વ્યપદેશ-અર્થક્રિયાભ્યઃ સદ્-વ્યવહારો વિપર્યયે
00519 ચ અસદ્-વ્યવહાર ઇતિ ચેત્, ભવતિ બુદ્ધેર્ યથોક્ત-પ્રતિભાસાયાઃ
00520 સદ્-વ્યવહારઃ, વિપર્યયે અસદ્-વ્યવહારઃ.
00521 પ્રત્યક્ષ-અવિષયે તુ સ્યાલ્ લિઙ્ગજાયા અપિ કુતશ્ચિત્ સદ્-વ્યવહારઃ.
00522 અસદ્-વ્યવહારસ્ તુ તદ્-વિપર્યયે અનૈકાન્તિકઃ, વિપ્રકૃષ્ટે
00523 અર્થે પ્રતિપત્તૃ-પ્રત્યક્ષસ્ય અન્યસ્ય વા પ્રમાણસ્ય
00524 નિવૃત્તાવ્ અપિ સંશયાત્.
00601 ન ચ સર્વે બુદ્ધિ-વ્યપદેશાસ્ તદ્-ભેદ-અભેદૌ વા વસ્તુ-
00602 સત્તાં વસ્તુ-ભેદ-અભેદ-સત્તાં વા સાધયન્તિ, અસત્સ્વ્ અપિ
00603 કથંચિદ્ અતીત-અનાગત-આદિષુ નાના-એક-અર્થક્રિયાકારિષુ વા અર્થેષુ
00604 તદ્-ભાવ સ્થાપનાય નાના-એકાત્મ-અભાવે અપિ નાના-એક-રૂપાણાં
00605 વૃત્તેઃ, રાજા મહા-સમ્મતઃ પ્રભવો રાજવંશસ્ય, શઙ્ખશ્
00606 ચક્રવર્ત્તી મહા-સમ્મત-નિર્મિતસ્ય યૂપસ્ય ઉત્થાપયિતા,
00607 શશ-વિષાણમ્, રૂપં સનિદર્શનં સપ્રતિઘમ્,
00608 ઘટશ્ ચ ઇતિ. ન હિ સનિદર્શન-આદિ શબ્દા નાના-વસ્તુ-વિષયા એકત્ર
00609 ઉપસંહારાત્.
00610 નાના-વિષયત્વે અપ્ય્ એકત્ર ઉપસંહારસ્ તન્-નિમિત્તાનાન્ તત્ર
00611 સમવાયાદ્ ઇતિ ચેત્, આયાસે વત અયં તપસ્વી પદાર્થઃ પતિતો
00612 અનેક-સમ્બન્ધિનમ્ ઉપકૃત્ય-અનેકં શબ્દમ્ આત્મનિ તેભ્યઃ
00613 સમાશંસન્. સ યૈઃ શક્તિ-ભેદૈર્ અનેકં સમ્બન્ધિનમ્
00614 ઉપકરોતિ તૈર્ એવ અનેકં શબ્દં કિં ન ઉત્થાપયતિ.
00615 એવં હ્ય્ અનેન પરંપર-અનુસાર-પરિશ્રમઃ પરિહૃતો
00616 ભવતિ નાના-શબ્દ-ઉત્થાપન અસામર્થ્યે નાના-સમ્બન્ધ્ય્-
00617 ઉપકારો અપિ મા ભૂત્, અનુપકારે હિ તેષાં તત્-સમ્બન્ધિતા
00618 અપિ ન સિધ્યતિ.

00619 ઘટ ઇત્ય્ અપિ ચ રૂપ-આદય એવ બહવ એક-અર્થક્રિયાકારિણ
00620 એક-શબ્દ-વાચ્યા ભવન્તુ, કિમ્ અર્થ-અન્તર-કલ્પનયા.
00621 બહવો અપિ હ્ય્ એક-અર્થ-કારિણો ભવેયુશ્ ચક્ષુર્-આદિ-વત્. તત્-સામર્થ્ય-
00622 સ્થાપનાય તત્ર એક-શબ્દ-નિયોગો અપિ સ્યાદ્ ઇતિ યુક્તં
00623 પશ્યામઃ. ન ચ નિઃપ્રયોજના લોકસ્ય અર્થેષુ શબ્દ-યોજના.
00624 તત્ર યે અર્થાઃ સહ પૃથગ્ વા એક-પ્રયોજનાસ્ તેષાં તદ્ભાવ-
00625 સ્થાપનાય હ્ય્ એક-શબ્દો નિયુજ્યતે યદિ, કિં સ્યાત્. તદ્-અર્થક્રિયા-
00701 શક્તિ-સ્થાપનાય નિયુક્તસ્ય સમુદાય-શબ્દસ્ય એક-
00702 વચન-વિરોધો અપિ ન અસ્ત્ય્ એવ. સહિતાનાં સા શક્તિર્ એકા ન
00703 પ્રત્યેકમ્ ઇતિ સમુદાય-શબ્દ એકસ્મિન્ સમુદાયે વાચ્યે
00704 એક-વચનં ઘટ ઇતિ. જાતિ શબ્દેષ્વ્ અર્થાનાં પ્રત્યેકં
00705 સહિતાનાં ચ શક્તેર્ નાના-એકા ચ શક્તિર્ ઇતિ, નાના-એક-શક્તિ-વિવક્ષાયાં
00706 બહુ-વચનમ્ એક-વચનં ચ ઇચ્છાતો વૃક્ષા વૃક્ષ ઇતિ
00707 સ્યાત્, યદ્ય્ એષ નિયમો બહુષ્વ્ એવ બહુ-વચનમ્, એકસ્મિન્ન્
00708 એક-વચનમ્ ઇતિ. અસ્માકન્ તુ સાંકેતિકેષ્વ્ અર્થેષુ સંકેત-
00709 વશાદ્ વૃત્તિર્ ઇત્ય્ અનભિનિવેશ એવ.
00710 નાના-એકો રૂપ-આદિર્ એક-શબ્દ-ઉત્થાપને શક્ત ઇતિ ચેત્, કિં વૈ
00711 પુરુષ-વૃત્તેર્ અનપેક્ષાઃ શબ્દાન્ અર્થાઃ સ્વયમ્ ઉત્થાપયન્તિ,
00712 આહોસ્વિત્ પુરુષૈર્ શબ્દા વ્યવહાર-અર્થમ્ અર્થેષુ
00713 નિયુજ્યન્તે. સ્વયમ્ ઉત્થાપને હિ ભાવ-શક્તિર્ અશક્તિર્ વા ચિન્ત્યેત,
00714 ન ચ તદ્ યુક્તમ્. પુરુષૈસ્ તેષાં નિયોગે યથેષ્ટં
00715 નિયુઞ્જીરન્ન્ ઇતિ કસ્ તત્ર ઉપાલમ્ભઃ, નિમિત્તં ચ નિયોગસ્ય
00716 ઉક્તમ્ એવ. અપિ ચ યદિ ન રૂપ-આદીનામ્ એકેન શબ્દેન સમ્બન્ધઃ,
00717 કથમ્ એકેન એષામ્ આશ્રય-અભિમતેન દ્રવ્યેણ
00718 સમ્બન્ધ ઇતિ કેવલમ્ અયમ્ અસદ્-ભૂત-અભિનિવેશ એવ.
00719 ન વયમ્ એક-સમ્બન્ધ-વિરોધાદ્ એકં શબ્દં ન ઇચ્છામઃ,
00720 અપિ ત્વ્ અભિન્નાનાં રૂપ-આદીનાં ઘટ-કમ્બલ-આદિષુ નાના-
00721 અર્થક્રિયા-શબ્દ-વિરોધાત્ ત એક-રૂપાઃ સમુદાય-અન્તર-અસમ્ભાવિનીમ્
00722 અર્થક્રિયામ્ એવ ન કુર્યુઃ. તેન તત્-પ્રકાશનાય એકૈકેન
00723 અપિ શબ્દેન ન ઉચ્યેરન્. ભવતુ નામ કસ્યચિદ્ અયં
00724 વાઞ્ચ્છા ભવેયુર્ એક-રૂપા રૂપ-આદયઃ સર્વ-સમુદાયેષ્વ્ ઇતિ.
00725 કિમ્ ઇદં પરસ્પર-વિવિક્ત-રૂપ પ્રતિભાસ-અધિયક્ષ-દર્શનમ્
00726 એનામ્ ઉપેક્ષતે. અનિષ્ટં ચ ઇદં રૂપ-આદીનાં પ્રતિસમુદાયં
00727 સ્વભાવ-ભેદ-ઉપગમાત્.
00801 યદ્ય્ અન્ય એવ રૂપ-આદિભ્યો ઘટ ઇતિ એકઃ સ્યાત્,
00802 કિં સ્યાત્. અસ્તુ, પ્રત્યક્ષસ્ય સતો અરૂપ-આદિ-રૂપસ્ય તદ્-વિવેકેન બુદ્ધૌ
00803 સ્વરૂપેણ પ્રતિભાસેન કિમ્ આવરણમ્. પ્રતિભાસમાનાશ્
00804 ચ વિવેકેન પ્રત્યક્ષા અર્થા દૃશ્યન્તે અપૃથગ્દેશત્વે
00805 અપિ ગન્ધ-રસ-આદયઃ, વાત-આતપ-સ્પર્શ-આદયશ્ ચ એક-ઇન્દ્રિય-ગ્રાહ્યત્વે
00806 અપિ. ઇદમ્ એવ ચ પ્રત્યક્ષસ્ય પ્રત્યક્ષત્વમ્, યદ્

00807 અનાત્મ-રૂપ-વિવેકેન સ્વરૂપસ્ય બુદ્ધૌ સમર્પણમ્.
00808 અયં પુનર્ ઘટો અમૂલ્ય-દાન-ક્રયી, યઃ સ્વરૂપં ચ ન ઉપદર્શયતિ
00809 પ્રત્યક્ષતાં ચ સ્વીકર્તુમ્ ઇચ્છતિ. એતેન બુદ્ધિ-
00810 શબ્દ-આદયો અપિ વ્યાખ્યાતા યદિ તૈસ્ તત્-સાધનમ્ ઇષ્યતે. ન ચ
00811 પ્રત્યક્ષસ્ય અનભિભવે રૂપ-અનુપલક્ષણમ્, યેન તત્-સાધનાય
00812 લિઙ્ગમ્ ઉચ્યતે. અપ્રત્યક્ષત્વે અપ્ય્ અપ્રમાણસ્ય સત્તા-
00813 ઉપગમો ન યુક્તઃ. તન્ ન રૂપ-આદિભ્યો અન્યો ઘટઃ. એવં
00814 તાવન્ ન બુદ્ધિ-વ્યપદેશાભ્યાં સત્તા-વ્યવહારઃ સત્તા-
00815 ભેદ-અભેદ-વ્યવહારો વા અત એવ ન તદ્-વિપર્યયાદ્ વિપર્યયઃ.
00817 અર્થક્રિયાતસ્ તુ સત્તા-વ્યવહારઃ સ્યાત્, ન સત્તા-ભેદ-અભેદ-
00818 વ્યવહારઃ, એકસ્ય અપ્ય્ અનેક-અર્થક્રિયા-દર્શનાત્, યથા
00819 પ્રદીપસ્ય વિજ્ઞાન-વર્તિ-વિકાર-જ્વાલા-અન્તર-ઉત્પાદનાનિ, અનેકસ્ય
00820 અપિ ચક્ષુર્-આદેર્ એક-વિજ્ઞાન-ક્રિયા-દર્શનાત્.
00821 ન બ્રૂમો અર્થક્રિયા-ભેદ-માત્રેણ સત્તા-ભેદ ઇતિ, કિં
00822 તર્હિ અદૃષ્ટ-અર્થક્રિયા-ભેદેન. યા અર્થક્રિયા યસ્મિન્ન્ અદૃષ્ટા
00823 પુનર્ દૃશ્યતે સા સત્તા-ભેદં સાધયતિ, યથા મૃદ્ય્ અદૃષ્ટા
00824 સત્ય્ ઉદક-ધારણ-આદ્ય્-અર્થક્રિયા ઘટે દૃશ્યમાના, અદૃષ્ટા અપિ
00825 તન્તુષુ પ્રાવરણ-આદ્ય્-અર્થક્રિયા પટે દૃશ્યત ઇતિ સત્તા-
00826 ભેદઃ.
00901 સિધ્યતિ એવમ્ અર્થ-અન્તરમ્, તથા અપ્ય્ અવયવી ન સિધ્યતિ.
00902 યથાપ્રત્યયં સંસ્કાર-સન્તતૌ સ્વભાવ-ભેદ-ઉત્પત્તેર્
00903 અર્થક્રિયા-ભેદઃ, અરણિ-નિર્મથન-અવસ્થા-ભેદાદ્ ઇવ અગ્નેઃ
00904 સ્થૂલ-કરીષ-તૃણ-કાષ્ઠ-દહન-શક્તિ-ભેદઃ. તથા યથાપ્રત્યયં
00905 સ્વભાવ-ભેદ-ઉત્પત્તેસ્ તન્ત્વ્-આદિષ્વ્ અર્થક્રિયા-ભેદઃ.
00906 એતેન બુદ્ધિ-વ્યપદેશ-ભેદ-અભેદૌ વ્યાખ્યાતૌ.
00907 તત્ર યદ્ ઉક્તમ્ અર્થક્રિયાતઃ સત્તા-વ્યવહાર-સિદ્ધિઃ,
00908 વિપર્યયાદ્ વિપર્યય ઇતિ સત્યમ્ એતત્. સ એવ તુ વિપર્યયો
00909 અનુપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તેષુ ન સિધ્યતિ. તત્ર પુનર્ ઇદમ્
00910 અનિચ્છતો અપ્ય્ આયાતમ્, યસ્ય ઇદં સામર્થ્યમ્ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-
00911 પ્રાપ્તં સન્ ન ઉપલભ્યતે, સો અસદ્-વ્યવહાર-વિષયઃ
00912 સામર્થ્ય-લક્ષણત્વાત્ સત્ત્વસ્ય ઇતિ. તથા અપિ કો અતિશયઃ પૂર્વકાદ્
00913 અસ્ય. ન હિ સ્વભાવાદ્ અર્થ-અન્તરં સામર્થ્યમ્, તસ્ય
00914 ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તસ્ય યો અનુપલમ્ભઃ સ સ્વભાવસ્ય
00915 એવ ઇતિ પૂર્વકા એવ ઇયમ્ અનુપલબ્ધિઃ. તસ્માદ્ અનેન ક્વચિત્
00916 કેષાંચિદ્ અસદ્-વ્યવહારમ્ અભ્યુપગચ્છતા અતો અનુપલમ્ભાદ્
00917 અભ્યુપગન્તવ્યો ન વા ક્વચિદ્ વિશેષ-અભાવાત્. સો
00918 અન્યત્ર અપિ તથાવિધે અવિશિષ્ટ ઇતિ સો અપિ તથા અસ્ત્વ્ ઇતિ વ્યાપ્તિઃ:
00919 સર્વ એવંવિધો અનુપલબ્ધો અસદ્-વ્યવહાર-વિષય ઇતિ.
00920 ન એવ કશ્ચિત્ ક્વચિત્ કથંચિદ્ અનુપલબ્ધો અપ્ય્ અસદ્-વ્યવહાર-
00921 વિષય ઇતિ ચેત્, સર્વસ્ય સર્વ-રૂપાણાં સર્વદા અનિવૃત્તેઃ

00922 સર્વં સર્વત્ર સર્વદા સમુપયુજ્યેત. ઇદં ચ ન
00923 સ્યાત્: ઇદમ્ અતઃ, નાત ઇદમ્, ઇહ ઇદમ્, ઇહ ન ઇદમ્, ઇદાનીમ્
00924 ઇદમ્, ઇદાનીં ન ઇદમ્, ઇદમ્ એવમ્, ઇદં ન એવમ્ ઇતિ, કસ્યચિદ્
00925 અપિ રૂપસ્ય કથંચિદ્ ક્વચિત્ કદાચિદ્ વિવેક-હેતોર્ અભાવાત્.
00926 અનન્વય-વ્યતિરેકં વિશ્વં સ્યાત્, ભેદ-અભાવાત્.
01001 અવસ્થા-નિવૃત્તિ-પ્રવૃત્તિ-ભેદેભ્યો વ્યવસ્થા ઇતિ ચેત્, નનુ
01002 ત એવ સર્વ-વિષયસ્ય અસદ્-વ્યવહારસ્ય અભાવાન્ ન સમ્ભવન્તિ,
01003 યતસ્ તેભ્યો વ્યવસ્થા સ્યાત્. ક્વચિદ્ વિષયે અસદ્-વ્યવહાર-
01004 ઉપગમે સ કુત ઇતિ વક્તવ્યમ્. ન હ્ય્ અનુપલમ્ભાદ્
01005 અન્યો વ્યવચ્છેદ-હેતુર્ અસ્તિ, વિધિ-પ્રતિષેધાભ્યાં વ્યવચ્છેદે
01006 સર્વદા અનુપલમ્ભસ્ય એવ સાધનત્વાત્. અનુપલમ્ભાદ્
01007 એવ તદ્-અભ્યુપગમે સ યત્ર એવ અસ્તિ સર્વો અસદ્-વ્યવહાર-
01008 વિષય ઇતિ વક્તવ્યમ્, વિશેષ-અભાવાત્.
01009 સર્વ-પ્રમાણ-નિવૃત્તિર્ અનુપલબ્ધિઃ. સા યત્ર સો અસદ્-વિષય
01010 ઇષ્ટ ઇતિ ચેત્, સુકુમાર-પ્રજ્ઞો દેવાનાંપ્રિયો ન સહતે
01011 પ્રમાણ-ચિન્તા-વ્યવહાર-પરિક્લેશં યેન ન અત્ર આદરં કૃતવાન્.
01012 ન હ્ય્ અનુમાન-આદિ-નિવૃત્તિર્ અભાવં ગમયતિ વ્યભિચારાત્,
01013 ન સર્વ-પ્રત્યક્ષ-નિવૃત્તિર્ અસિદ્ધેઃ, ન આત્મ-પ્રત્યક્ષ-અવિશેષ-
01014 નિવૃત્તિર્ અપિ વિપ્રકૃષ્ટેષુ. તસ્માત્ સ્વભાવ-વિશેષો યતઃ
01015 પ્રમાણાન્ નિયમેન સદ્-વ્યવહારં પ્રતિપદ્યતે, તન્-નિવૃત્તિસ્
01016 તસ્ય અસદ્-વ્યવહારં સાધયતિ, તત્-સ્વભાવ-સત્તાયાસ્ તત્-
01017 પ્રમાણ-સત્તયા વ્યાપ્તેઃ. ન ચ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તસ્ય અર્થસ્ય
01018 પ્રત્યક્ષાદ્ અન્ય-ઉપલબ્ધિર્ યેન અનુમાનાદ્ અસ્ય ઉપલબ્ધિઃ
01019 સ્યાત્. ન ચ તદ્-રૂપ-અન્યથાભાવમ્ અન્તરેણ અપ્રત્યક્ષતા-
01020 અન્યથાભાવે ચ તદ્ એવ ન સ્યાત્.
01021 અપિ ચ કુત ઇદમ્ અમન્ત્ર-ઓષધમ્ ઇન્દ્રજાલં ભાવેન
01022 શિક્ષિતમ્, યદ્ અયમ્ અજાત-અનષ્ટ-રૂપ-અતિશયો અવ્યવધાન-અદૂર-
01101 સ્થાનસ્ તસ્ય એવ તદ્-અવસ્થા ઇન્દ્રિય-આદેર્ એવ પુરુષસ્ય કદાચિત્
01102 પ્રત્યક્ષો અપ્રત્યક્ષશ્ ચ, યેન કદાચિત્ અસ્ય અનુમાનમ્ ઉપલબ્ધિઃ
01103 કદાચિત્ પ્રત્યક્ષં કદાચિદ્ આગમઃ, એતસ્મિન્ન્ એવ અનતિશયે
01104 અમીષાં પ્રકારાણાં વિરોધાત્.
01105 ન અનતિશય એક-અતિશય-નિવૃત્ત્યા અપર-અતિશય-ઉત્પત્ત્યા ચ વ્યવહાર-
01106 ભેદ-ઉપગમાત્. સો અતિશયસ્ તસ્ય આત્મભૂતો અનન્વયો નિવર્તમાનઃ
01107 પ્રવર્તમાનશ્ ચ કથં ન સ્વભાવ-નાનાત્વમ્
01108 આકર્ષયતિ સુખ-દુઃખ-વત્. સાન્વયત્વે ચ કા કસ્ય
01109 પ્રવૃત્તિર્ નિવૃત્તિર્ વા ઇતિ યત્ કિંચિદ્ એતત્.
01110 અથવા યદિ કસ્યચિત્ સ્વભાવસ્ય પ્રવૃત્તિ-નિવૃત્તી સ્વયમ્
01111 અભ્યનુજ્ઞાયેતે, તદ્ એવ પરો બ્રુવાણઃ કિમ્ ઇતિ ન અનુમન્યતે.
01112 તસ્ય નિરન્વય-ઉપજનન-વિનાશ-ઉપગમાદ્ ઇતિ ચેત્, કો
01113 અયમ્ અન્વયો નામ ભાવસ્ય જન્મ-વિનાશયોઃ. શક્તિઃ, સા અસ્ત્ય્

01114 એવ પ્રાગ્ અપિ જન્મનો નિરોધાદ્ અપ્ય્ ઊર્ધ્વમ્. તેન અયં ન અપૂર્વઃ
01115 સર્વથા જાયતે, ન પૂર્વો વિનાશ્યતિ ઇતિ. યદિ સા સર્વદા અનતિશયા
01116 કિમ્ ઇદાનીમ્ અતિશયવત્ યત્ કૃતો અયં વ્યવહાર-વિભાગઃ.
01117 તા અવસ્થા અતિશયવત્ય ઇતિ ચેત્ તા અવસ્થાઃ સા ચ
01118 શક્તિઃ, કિમ્ એકો ભાવ આહોસ્વિન્ નાના. એકશ્ ચેત્, કથમ્ ઇદાનીમ્
01119 ઇદમ્ એકત્ર અવિભક્ત-આત્મનિ નિષ્પર્યાયં પરસ્પર-વ્યાહતં
01120 યોક્ષ્યતે: જન્મ-અજન્મ નિવૃત્તિર્ અનિવૃત્તિર્ એકત્વં નાનાત્વં
01121 પ્રત્યક્ષતા-અપ્રત્યક્ષતા અર્થક્રિયા-ઉપયોગો અનુપયોગશ્
01122 ચ ઇત્ય્ આદિ.
01201 અસ્તિ પર્યાયો અવસ્થા શક્તિર્ ઇતિ તેન અવિરોધ ઇતિ ચેત્, વિસ્મરણ-
01202 શીલો દેવાનાંપ્રિયઃ પ્રકરણં ન લક્ષયતિ. શક્તિર્
01203 અવસ્થા ઇત્ય્ એકો ભાવો અવિભાગ ઇતિ પક્ષે અયં વિરોધ ઉક્તઃ.
01204 અથ અસ્ત્ય્ અનયોર્ વિભાગો ન કશ્ચિદ્ વિરોધઃ, કેવલં
01205 સાન્વયૌ ભાવસ્ય જન્મ-વિનાશાવ્ ઇતિ ન સ્યાત્, યસ્માદ્ યસ્ય અન્વયો
01206 ન તસ્ય જન્મ-વિનાશૌ યસ્ય ચ તૌ ન તસ્ય અન્વયઃ.
01207 તયોર્ અભેદાદ્ અદોષ ઇતિ ચેત્, અનુત્તરં બત, દોષ-સઙ્કટમ્
01208 અત્રભવાન્ દૃષ્ટિ-રાગેણ પ્રવેશ્યમાનો અપિ ન આત્માનં
01209 ચેતયતિ. અભેદો હિ નામ-ઐક્યં તાવ્ ઇતિ ચ ભેદ-અધિષ્ઠાનો
01210 ભાવિકો વ્યવહારઃ. નિવૃત્તિ-પ્રાદુર્ભાવયોર્ અનિવૃત્તિ-પ્રાદુર્ભાવૌ
01211 સ્થિતાવ્, અસ્થિતિર્ ઇત્ય્ આદિકં નાનાત્વ-લક્ષણં ચ
01212 કથં યોજ્યતે. એષ હિ ભાવાનાં ભેદ એતદ્-વિરહશ્ ચ અભેદો
01213 યથા સુખ-આદિષુ શક્ત્ય્- અવસ્થયોશ્ ચ એકાત્મનિ. અન્યથા
01214 ભેદ-અભેદ-લક્ષણ-અભાવાદ્ ભેદ-અભેદયોર્ અવ્યવસ્થા સ્યાત્
01215 સર્વત્ર.
01216 તદાત્મનિ પ્રાદુર્ભાવો અભેદઃ, વિપર્યયે ભેદઃ, યથા
01217 મૃદ્-આત્મનિ પ્રાદુર્ભવતો ઘટસ્ય તસ્માદ્ અભેદઃ.
01218 ભેદશ્ ચ વિપર્યયે સુખ-દુઃખયોર્ ઇતિ, ઇદં ભેદ-
01219 અભેદ-લક્ષણમ્, તેન અવિરોધ ઇતિ ચેત્, ન વૈ મૃદાત્મનિ
01220 ઘટસ્ય પ્રાદુર્ભાવઃ, કિં તર્હિ મૃદાત્મા એવ કશ્ચિત્
01221 ઘટઃ. ન હ્ય્ એકસ્ ત્રૈલોક્યે મૃદ્-આત્મા, પ્રતિવિજ્ઞપ્તિ-પ્રતિભાસ-
01222 ભેદાત્ દ્રવ્ય-સ્વભાવ-ભેદાત્. એવં હ્ય્ અસ્ય અપિ સુખ-આદિષુ
01223 ચૈતન્યેષુ ચ ભેદ-અવગમઃ સમર્થો ભવતિ, યદ્ય્
01224 એવં ભેદઃ સ્યાત્.
01301 સત્ય્ અપ્ય્ એતસ્મિન્ કસ્યચિદ્ આત્મનો અન્વયાદ્ ઐક્યમ્ ઇતિ
01302 ચેત્, સુખ-આદિષ્વ્ અપ્ય્ અયં પ્રસઙ્ગઃ ચૈતન્યેષુ ચ. ન ચ ઘટ-
01303 આદિષ્વ્ અપિ સર્વ-આત્મના અન્વયો અવૈશ્વરૂપ્ય-સહોત્પત્ત્ય્-આદિ-પ્રસઙ્ગાત્.
01304 ન ચ ઘટં મૃદ્-આત્માનં ચ કશ્ચિદ્ વિવેકેન ઉપલક્ષયતિ.
01305 યેન એવં સ્યાદ્ ઇદમ્ ઇહ પ્રાદુર્ભૂતમ્ ઇતિ. ન હ્ય્
01306 અધિષ્ઠાન-અધિષ્ઠાનિનોર્ વિવેકેન અનુપલક્ષણે એવં ભવતિ.
01307 ન ચ શક્તેઃ શક્ત્ય્-આત્મનિ પ્રાદુર્ભાવ ઇતિ તસ્યાઃ સ્વાત્મનો

01308 અભેદો ન સ્યાત્.
01309 એતેન પરિણામઃ પ્રત્યુક્તઃ, યો અપિ હિ કલ્પયેત્, યો યસ્ય
01310 પરિણામઃ, સ તસ્માદ્ અભિન્ન ઇતિ, ન હિ શક્તેર્ આત્મ-અપરિણામ
01311 ઇતિ, કિં ચ ઇદમ્ ઉક્તં ભવતિ પરિણામ ઇતિ. અવસ્થિતસ્ય
01312 દ્રવ્યસ્ય ધર્મ-અન્તર-નિવૃત્તિર્ ધર્મ-અન્તર-પ્રાદુર્ભાવશ્
01313 ચ પરિણામઃ યત્ તદ્ ધર્મ-અન્તરં નિવર્તતે
01314 પ્રાદુર્ભવતિ ચ, કિં તત્ તદ્ એવ અવસ્થિતં દ્રવ્યં સ્યાત્.
01315 તતો અર્થ-અન્તરં વા અન્ય-વિકલ્પ-અભાવાત્.
01316 યદિ તત્ તદ્ એવ, તસ્ય અવસ્થાનં ન નિવૃત્તિ-પ્રાદુર્ભાવાવ્
01317 ઇતિ કસ્ય તાવ્ ઇતિ વક્તવ્યમ્. અવસ્થિતસ્ય ધર્મ-અન્તરમ્ ઇતિ
01318 ચ ન સિધ્યતિ. ન હિ તદ્ એવ તસ્ય અનપાશ્રિત-વ્યપેક્ષ-અભેદં
01319 ધર્મ-અન્તરં ભવતિ.
01320 અથ દ્રવ્યાદ્ અર્થ-અન્તરં ધર્મઃ, તદા તસ્ય નિવૃત્તિ-
01321 પ્રાદુર્ભાવાભ્યાં ન દ્રવ્યસ્ય પરિણતિઃ. ન હ્ય્ અર્થ-અન્તરગતાભ્યાં
01322 નિવૃત્તિ-પ્રાદુર્ભાવાભ્યામ્ અર્થ-અન્તરસ્ય પરિણતિઃ,
01323 ચૈતન્યે અપિ પ્રસઙ્ગાત્.
01401 દ્રવ્યસ્ય ધર્મ ઇતિ ચ વ્યપદેશો ન સિધ્યતિ સમ્બન્ધ-
01402 અભાવાત્. ન હિ કાર્યકારણભાવાદ્ અન્યો વસ્તુ-સમ્બન્ધો
01403 અસ્તિ. ન ચ અનયોઃ કાર્યકારણભાવઃ, સ્વયમ્ અતદાત્મનો
01404 અતત્-કારણત્વાત્, ધર્મસ્ય દ્રવ્યાદ્ અર્થ-અન્તર-ભૂતત્વાત્.
01406 અર્થાન્તરત્વે અપિ ધર્મ-કારણત્વે ધર્મ-અન્તરસ્ય
01407 કાર્યસ્ય ઉત્પાદનાદ્ દ્રવ્યસ્ય પરિણામ ઇતિ ઇષ્ટં સ્યાત્. તદ્ અવિરુદ્ધમ્
01408 અન્યસ્ય અપિ, હેતુ-ફલ-સન્તાને મૃદ્-દ્રવ્ય-આખ્યે પૂર્વકાન્
01409 મૃત્-પિણ્ડ-દ્રવ્યાત્ કારણાદ્ ઉત્તરસ્ય ઘટ-દ્રવ્યસ્ય
01410 કાર્યસ્ય ઉત્પત્તૌ મૃદ્-દ્રવ્યં પરિણતમ્ ઇતિ વ્યવહારસ્ય ઉપગમાત્.
01411 ન ચ ધર્મસ્ય દ્રવ્યાત્ તત્ત્વાન્યત્વાભ્યામ્ અન્યો
01412 વિકલ્પઃ સમ્ભવતિ, ઉભયથા અપિ ન પરિણામઃ.
01413 ન નિર્વિવેકં દ્રવ્યમ્ એવ ધર્મઃ, ન અપિ દ્રવ્યાદ્
01414 અર્થ-અન્તરમ્, કિં તર્હિ, દ્રવ્યસ્ય સંનિવેશો અવસ્થા-અન્તરમ્,
01415 યથા અઙ્ગુલીનાં મુષ્ટિઃ. ન હ્ય્ અઙ્ગુલ્ય્ એવ નિર્વિવેકા મુષ્ટિઃ,
01416 પ્રસારિતાનામ્ અમુષ્ટિત્વાત્, ન અપ્ય્ અર્થ-અન્તરમ્, પૃથક્-સ્વભાવેન
01417 અનુપલબ્ધેર્ ઇતિ ચેત્, ન, મુષ્ટેર્ અઙ્ગુલિ-વિશેષત્વાત્. અઙ્ગુલ્ય
01418 એવ હિ કાશ્ચિન્ મુષ્ટિઃ, ન સર્વાઃ. ન હિ પ્રસારિતા અઙ્ગુલ્યો
01419 નિર્વિવેક-સ્વભાવા મુષ્ટ્ય્-અઙ્ગુલ્યઃ, અવસ્થા-દ્વયે અપિ ઉભય-
01420 પ્રતિપત્તિ-પ્રસઙ્ગાત્. ય એવ હિ ખલુ વિવેકઃ સ્વભાવભૂતઃ,
01421 સ એવ વસ્તુ-ભેદ-લક્ષણં સુખ-દુઃખ-વત્. પરભૂતે
01501 ચ વિવેક-ઉત્પાદે અઙ્ગુલ્યઃ પ્રસારિતા એવ ઉપલભ્યેરન્, ન હિ
01502 સ્વયં સ્વભાવાદ્ અચ્યુતસ્ય અર્થ-અન્તર-ઉત્પાદે અન્યથા-ઉપલબ્ધિઃ,
01503 અતિપ્રસઙ્ગાત્
01504 નનુ ઉક્તં ન દ્રવ્યમ્ એવ નિર્વિવેકમ્ અવસ્થા, ન અપિ

01505 દ્રવ્યાદ્ અર્થ-અન્તરમ્ ઇતિ. ઉક્તમ્ ઇદમ્, ન પુનર્ યુક્તમ્, ન
01506 હિ સતો વસ્તુનસ્ તત્ત્વાન્યત્વે મુક્ત્વા અન્યઃ પ્રકારઃ સમ્ભવન્તિ,
01507 તયોર્ વસ્તુનિ પરસ્પર-પરિહાર-સ્થિત-લક્ષણત્વેન
01508 એક-ત્યાગસ્ય અપર-ઉપાદાન-નાન્તરીયકત્વાત્. અઙ્ગુલીષુ પુનઃ
01509 પ્રતિક્ષણ-વિનાશિનીષ્વ્ અન્યા એવ પ્રસારિતાઃ, અન્યા મુષ્ટિઃ.
01510 તત્ર મુષ્ટ્ય્-આદિ-શબ્દા વિશેષ-વિષયાઃ, અઙ્ગુલી-શબ્દઃ સામાન્ય-
01511 વિષયઃ, બીજ-અઙ્કુર-આદિ-શબ્દ-વત્ વ્રીહ્ય્-આદિ-શબ્દ-વચ્ ચ. તેન અઙ્ગુલ્યઃ
01512 પ્રસારિતા ન મુષ્ટિઃ.
01513 તદ્ યદિ પ્રાગ્ અસદ્ એવ કારણે કાર્યં ભવેત્, કિં ન
01514 સર્વઃ સર્વસ્માદ્ ભવતિ. ન હ્ય્ અસત્ત્વે કશ્ચિદ્ વિશેષ ઇતિ.
01515 નનુ સર્વત્ર સર્વસ્ય સત્ત્વે અપ્ય્ અયં તુલ્યો દોષઃ. ન હિ
01516 સત્ત્વે કશ્ચિદ્ વિશેષઃ. વિશેષે વા સ વિશેષસ્ ત્રૈગુણ્યાદ્
01517 ભિન્નઃ સ્યાત્, તદ્ભાવે વિશેષસ્ય અનન્વયાત્. સતશ્ ચ સર્વાત્મના
01518 નિષ્પન્ન-અવસ્થાયામ્ ઇવ કિં જાયતે. સાધન-વૈફલ્યં
01519 ચ, સાધ્યસ્ય કસ્યચિદ્ અભાવાત્ યસ્ય કસ્યચિદ્ અતિશયસ્ય
01520 તત્ર કથંચિદ્ અસત ઉત્પત્તૌ, સો અતિશયસ્ તત્ર અસન્
01521 કથં જાયતે. જાતૌ વા સર્વઃ સર્વસ્માજ્ જાયેત ઇતિ તુલ્યઃ પર્યનુયોગઃ.
01601 ન અતિશયસ્ તત્ર સર્વથા ન અસ્તિ, કથંચિત્ સત એવ ભાવાદ્
01602 ઇતિ ચેત્, યથા ન અસ્તિ, સ પ્રકારસ્ તત્ર અસન્ કથં જાયેત.
01603 ન ચ સર્વથા સતઃ કશ્ચિજ્ જન્મ-અર્થ ઇત્ય્ ઉક્તમ્.
01604 અસતો અપિ કાર્યસ્ય કારણાદ્ ઉત્પાદે, યો યજ્-જનન-સ્વભાવઃ,
01605 તત એવ તસ્ય જન્મ, ન અન્યસ્માદ્ ઇતિ નિયમઃ.
01606 તસ્ય અપિ સ સ્વભાવ-નિયમઃ સ્વ-હેતોર્ ઇત્ય્ અનાદિ-ભાવ-સ્વભાવ-
01607 નિયમઃ.
01608 અપિ ચ, યદિ મૃત્-પિણ્ડે ઘટો અસ્તિ, કથં તદ્-અવસ્થાયાં
01609 ન પશ્ચાદ્-વદ્ ઉપલબ્ધિઃ, તદ્-અર્થક્રિયા વા. વ્યક્તેર્ અપ્રાદુર્ભાવાદ્
01610 ઇતિ ચેત્, તસ્ય એવ તદ્-અર્થક્રિયા-આદિ-ભાવે ઘટત્વાત્,
01611 તદ્-રૂપસ્ય ચ પ્રાગ્ અસત્ત્વાત્, કથં ઘટો અસ્તિ. ન હિ રૂપ-અન્તરસ્ય
01612 સત્ત્વે રૂપ-અન્તરમ્ અસ્તિ. ન ચ રૂપ-પ્રતિભાસ-ભેદે વસ્ત્વ્-
01613 અભેદો યુક્તઃ, અતિપ્રસઙ્ગાત્.
01614 તસ્માદ્ ય ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્ત-સ્વભાવો અનુપલબ્ધઃ,
01615 સ ન અસ્ત્ય્ એવ. ન હિ તસ્ય તત્-સ્વભાવ-સ્થિતાવ્ અનુપલબ્ધિઃ.
01616 તદ્-અસ્થિતિશ્ ચ અતત્ત્વં. પરસ્પર-સ્વભાવ-અસ્થિતયોર્
01617 ઇવ દુઃખ-સુખયોર્ ઇતિ વ્યાપ્તિર્ અસદ્-વ્યવહાર-નિશ્ચયેન
01618 અનુપલબ્ધિ-વિશેષસ્ય.
01619 તેન અનુપલબ્ધ્યા કસ્યચિદ્ વ્યવચ્છેદં પ્રસાધયતા
01620 તસ્ય યથોક્ત-ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તિર્ ઉપદર્શનિયા. ઉપદર્શ્ય-
01621 અનુપલબ્ધિ-નિર્દેશઃ સમર્થનં સ્વભાવ-અનુપલબ્ધૌ.
01622 વ્યાપક-અનુપલબ્ધાવ્ અપિ ધર્મયોર્ વ્યાપ્યવ્યાપકભાવં
01623 પ્રસાધ્ય વ્યાપકસ્ય નિવૃત્તિ-પ્રસાધનં સમર્થનમ્.

01624 કારણ-અનુપલબ્ધાવ્ અપિ કાર્યકારણભાવં
01625 પ્રસાધ્ય કારણસ્ય નિવૃત્તિ-પ્રસાધનં સમર્થનમ્. તદ્-
01626 વિરુદ્ધ-ઉપલબ્ધિષ્વ્ અપિ દ્વયોર્ વિરુદ્ધયોર્ એકસ્ય વિરુદ્ધસ્ય
01627 ઉપદર્શનં સમર્થનમ્.
01701 એવમ્ અનુપલબ્ધૌ સાધન-અઙ્ગસ્ય અસમર્થનં સાધન-
01702 અઙ્ગ-અવચનં તદ્ વાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્, અસમર્થને
01703 તસ્મિન્ સાધ્ય-અસિદ્ધેઃ.
01704 અથવા સાધ્યતે તેન પરેષામ્ અપ્રતીતો અર્થ ઇતિ સાધનં
01705 ત્રિરૂપ-હેતુ-વચન-સમુદાયઃ. તસ્ય અઙ્ગં પક્ષ-ધર્મ-
01706 આદિ-વચનમ્. તસ્ય એકસ્ય અપ્ય્ અવચનમ્ અસાધન-અઙ્ગ-વચનમ્.
01707 તદ્ અપિ વાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્ તદ્-અવચને હેતુ-રૂપસ્ય
01708 એવ અવચનેન સિદ્ધેર્ અભાવાત્.
01709 અથવા તસ્ય એવ સાધનસ્ય યન્ ન અઙ્ગં પ્રતિજ્ઞા-ઉપનય-
01710 નિગમન-આદિ, તસ્ય અસાધન-અઙ્ગસ્ય સાધન-વાક્યે ઉપાદાનં
01711 વાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્, વ્યર્થ-અભિધાનાત્.
01712 અન્વય-વ્યતિરેકયોર્ વા સાધર્મ્યવતિ વૈધર્મ્યવતિ
01713 ચ સાધન-પ્રયોગ એકસ્ય એવ અભિધાનેન સિદ્ધેર્ ભાવાત્,
01714 દ્વિતીયસ્ય અસામર્થ્યમ્ ઇતિ તસ્ય અપ્ય્ અસાધન-અઙ્ગસ્ય અભિધાનં
01715 નિગ્રહસ્થાનમ્ વ્યર્થ-અભિધાનાદ્ એવ.
01716 નનુ ચ વિષય-ઉપદર્શનાય પ્રતિજ્ઞા-વચનમ્ અસાધન-અઙ્ગમ્
01717 અપ્ય્ ઉપદેયમ્ એવ. ન, વૈયર્થ્યાત્. અસત્ય્ અપિ પ્રતિજ્ઞા-
01718 વચને યથોક્તાત્ સાધન-વાક્યાદ્ ભવત્ય્ એવ ઇષ્ટ-અર્થ-સિદ્ધિર્
01719 ઇત્ય્ અપાર્થકં તસ્ય ઉપાદાનમ્. યદિ ચ વિષય-ઉપદર્શનમ્
01720 અન્તરેણ પ્રતીતેર્ અનુત્પત્તિઃ, કથં ન પ્રતિજ્ઞા સાધન-
01721 અવયવઃ. ન હિ પક્ષ-ધર્મ-આદિ-વચનસ્ય અપિ પ્રતીતિ-હેતુ-
01722 ભાવાદ્ અન્યઃ સાધન-અર્થઃ. સ પ્રતિજ્ઞા-વચને અપિ તુલ્ય ઇતિ
01723 કથં ન સાધનમ્.
01801 કેવલસ્ય અસામર્થ્યાદ્ અસાધનત્વમ્ ઇતિ ચેત્, તત્ તુલ્યં
01802 પક્ષ-ધર્મ-વચનસ્ય અપિ ઇતિ તદ્ અપિ ન સાધન-અવયવઃ સ્યાત્.
01803 ન હિ પક્ષ-ધર્મ-વચનાત્ કેવલાત્ પ્રતિપત્તેર્ ઉત્પત્તિઃ.
01804 એતેન સંશય-ઉત્પત્તિઃ પ્રત્યુક્તા, પક્ષ-ધર્મ-વચનાદ્ અપિ
01805 કેવલાદ્ અપ્રદર્શિતે સમ્બન્ધે સંશય-ઉત્પત્તેઃ. તસ્માદ્
01806 વ્યર્થમ્ એવ સાધન-વાક્યે પ્રતિજ્ઞા-વચન-ઉપાદાનં વાદિનો
01807 નિગ્રહસ્થાનમ્.
01808 અથવા સાધનસ્ય સિદ્ધેર્ યન્ ન અઙ્ગમ્ અસિદ્ધો વિરુદ્ધો
01809 અનૈકાન્તિકો વા હેત્વાભાસઃ. તસ્ય અપિ વચનં વાદિનો
01810 નિગ્રહસ્થાનમ્ અસમર્થ-ઉપાદાનાત્.
01811 તથા સાધ્ય-આદિ-વિકલસ્ય અનન્વય-અપ્રદર્શિત-અન્વય-આદેર્ અપિ
01812 દૃષ્ટાન્તાભાસસ્ય અસાધન-અઙ્ગસ્ય વચનમ્ અપિ વાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્,
01813 અસમર્થ-ઉપાદાનાદ્ એવ. ન હિ તૈર્ હેતોઃ સમ્બન્ધઃ

01814 શક્યતે પ્રદર્શયિતુમ્, અપ્રદર્શનાદ્ અસામર્થ્યમ્.
01816 અથવા સિદ્ધિઃ સાધનમ્ તદ્-અઙ્ગં ધર્મો યસ્ય અર્થસ્ય
01817 વિવાદ-આશ્રયસ્ય વાદ-પ્રસ્તાવ-હેતોઃ, સ સાધન-અઙ્ગઃ.
01818 તદ્-વ્યતિરેકેણ અપરસ્ય અપ્ય્ અજિજ્ઞાસિતસ્ય વિશેષસ્ય શાસ્ત્ર-આશ્રય-
01819 વ્યાજ-આદિભિઃ પ્રક્ષેપો ઘોષણં ચ પર-વ્યામોહન-અનુભાષણ-
01820 શક્તિ-વિઘાત-આદિ-હેતોઃ. તદ્ અપ્ય્ અસાધન-અઙ્ગ-વચનં
01901 વાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્, અપ્રસ્તુત-અભિધાનાત્, તથા વિશેષ-સહિતસ્ય
01902 અર્થસ્ય પ્રતિવાદિનો અજિજ્ઞાસિતત્વાત્. જિજ્ઞાસાયામ્ અદોષઃ.
01903 જિજ્ઞાસિતં પુનર્ અર્થસ્ય અન્યસ્ય પ્રસઙ્ગ-પરંપરયા
01904 યેષ પન્ન-આદિના બહિઃ પ્રતિવાદિનઃ પ્રાશ્નિકાનાં ચ
01905 ન્યાયદર્શિનામ્ ઇતિ. એભિઃ કથા-વિચ્છેદ એવ કરણીયઃ, ન
01906 હિ કશ્ચિદ્ અર્થઃ ક્વચિત્ ક્રિયમાણ-પ્રસઙ્ગે ન પ્રયુજ્યતે,
01907 નૈરાત્મ્યવાદિનસ્ તુ તત્-સાધને નૃત્ય-ગીત્ય્-આદેર્ અપિ તત્ર
01908 પ્રસઙ્ગાત્.
01909 યથા પ્રતિજ્ઞા-અભિધાન-પૂર્વકં કશ્ચિત્ કુર્યાત્. ન અસ્ત્ય્
01910 આત્મા ઇતિ વયં બૌદ્ધા બ્રૂમઃ. કે બૌદ્ધાઃ. યે બુદ્ધસ્ય
01911 ભગવતઃ શાસનમ્ અભ્યુપગતાઃ. કો બુદ્ધો ભગવાન્.
01912 યસ્ય શાસને ભદન્ત-અશ્વઘોષઃ પ્રવ્રજિતઃ. કઃ પુનર્
01913 ભદન્ત-અશ્વઘોષઃ. યસ્ય રાષ્ટ્ર-પાલં નામ નાટકમ્.
01914 કીદૃશં રાષ્ટ્ર-પાલં નામ નાટકમ્ ઇતિ પ્રસઙ્ગં કૃત્વા
01915 નાન્દ્યન્તે તતઃ પ્રવિશતિ સૂત્રધાર ઇતિ પઠેન્ નૃત્યેદ્
01916 ગાયેચ્ ચ. પ્રતિવાદી તં ચ સર્વ-પ્રસઙ્ગં ન અનુકર્તું
01917 સમર્થ ઇતિ પરાજિતઃ સ્યાદ્ ઇતિ.
01918 સભ્યઃ સાધુ-સમ્મતાનાં વિદુષાં તત્ત્વ-ચિન્તા-પ્રકારઃ.
01919 ન ચ એવં પ્રસ્તુતસ્ય પર્યવસાનં સમ્ભવતિ, અનિશ્ચય-
01920 ફલત્વાદ્ અનારમ્ભ એવ વાદસ્ય.
02001 કથં ચ એવં જય-પરાજયૌ, પ્રતિવાદિનો અપ્ય્ અનનુભાષણસ્ય
02002 એવંપ્રકારસ્ય પ્રસઙ્ગસ્ય વિસ્તરેણ અનુભાષણ-
02003 વ્યાજેન સમ્ભવાદ્ અનિશ્ચિતત્વાચ્ ચ. તસ્માત્ પ્રતિજ્ઞા-વચનમ્
02004 એવ તાવન્ ન ન્યાય્યમ્. કુતઃ પુનર્ તત્ર અજિજ્ઞાસિત-
02005 વિશેષ-પ્રસઙ્ગ-ઉપન્યાસસ્ તદ્-વ્યાખ્યા-પ્રસઙ્ગ-વિતથ-પ્રલાપશ્
02006 ચ. સર્વશ્ ચ અયં પ્રકારો દુર્મતિભિઃ શઠૈર્ ન્યાય-સામર્થ્યેન
02007 અર્થ-પ્રતિપાદને અસમર્થૈઃ પ્રવર્તિતઃ. યથા
02008 પુરુષ-અતિશય-પૂર્વકાનિ તનુ-કરણ-ભુવન-આદીનિ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય
02009 તનુ-કરણ-ભુવન-વ્યાખ્યા-વ્યાજેન સકલ-વૈશેષિક-શાસ્ત્ર-અર્થ-
02010 ઘોષણમ્, નિત્યઃ શબ્દો અનિત્યો વા ઇતિ વાદે દ્વાદશ-લક્ષણ-
02011 પ્રપઞ્ચ-પ્રકાશન-શાસ્ત્ર-પ્રણેતુર્ જૈમિનિ-પ્રતિજ્ઞત-તત્ત્વ-
02012 નિત્યતા-અધિકરણ-શબ્દ-ઘટ-અન્યતર-સદ્વિતીયો ઘટ ઇતિ
02013 પ્રતિજ્ઞામ્ ઉપરચય્ય દ્વાદશ-લક્ષણ-અર્થ-વ્યાખ્યાનમ્. સર્વો
02014 અયં દુર્મતીનામ્ અસામર્થ્ય-પ્રચ્છાદન-ઉપાયઃ, ન તુ

02015 સત્યૈર્ અસ્ત્ય્ ઉપેતઃ, તત્ત્વ-પરીક્ષાયાં ફલ-આદિ-પ્રતિસરણ-
02016 દણ્ડ-પ્રયોગ-આદીનામ્ અયુક્તત્વાત્.
02017 ભવત્ય્ એવ નાટક-આદિ-ઘોષણે અર્થ-અન્તર-ગમનાત્ પરાજય
02018 ઇતિ ચેત્, અન્યસ્ય અપ્ય્ અજિજ્ઞાસિતસ્ય કિં ન ભવતિ. ન હિ
02019 અસ્ય અપિ કાચિદ્ વિવક્ષિત-સાધ્ય-ધર્મ-સિદ્ધૌ નાન્તરીયકતા.
02020 યથા હેતુ-પ્રત્યય-પારતન્ત્ર્ય-લક્ષણ-સંસ્કાર-દુઃખતા-
02021 આદિ-સિદ્ધિમ્ અન્તરેણ ન અનિત્યતા-સિદ્ધિઃ, તથાવિધસ્ તુ
02022 ધર્મઃ પૃથગ્ અનુક્તો અપિ સાધ્ય-ધર્મે અન્તર્ભાવાત્ પક્ષીકૃત
02023 એવ ઇતિ ન પૃથગ્ અસ્ય ઉપન્યાસો વ્યાખ્યાનં વા. તસ્માદ્
02101 એવંવિધસ્ય અપિ તદાનીં પ્રતિવાદિના અજિજ્ઞાસિતસ્ય અર્થસ્ય
02102 પ્રતિજ્ઞાયામ્ અન્યત્ર વા ઉપન્યાસો વ્યાખ્યાનં વા અર્થ-અન્તર-
02103 ગમનાન્ નિગ્રહસ્થાનમ્ એવ. તેન જિજ્ઞાસિત-ધર્મ-માત્રમ્
02104 એવ સાધન-અઙ્ગં વાચ્યમ્. ન પ્રસઙ્ગ ઉપક્ષેપ્તવ્યઃ,
02105 તદ્-ઉપક્ષેપે અતિપ્રસઙ્ગાત્.
02106 એવમ્ અસાધન-અઙ્ગ-વચનં વાદિનો નિગ્રહસ્થાનં પ્રતિવાદિના
02107 તથાભાવે પ્રતિપાદિતે, અન્યથા દ્વયોર્ એકસ્ય અપિ
02108 ન જય-પરાજયાવ્ ઇતિ.
02109 અદોષ-ઉદ્ભાવનં પ્રતિવાદિનો નિગ્રહસ્થાનમ્. વાદિના
02110 સાધને પ્રયુક્તે અભ્યુપગત-ઉત્તર-પક્ષો યત્ર વિષયે પ્રતિવાદી
02111 યદા ન દોષમ્ ઉદ્ભાવયતિ તદા પરાજિતો વક્તવ્યઃ.
02112 સાધન-દોષાઃ પુનર્ ન્યૂનત્વમ્ અસિદ્ધિર્ અનૈકાન્તિકતા
02113 વાદિનઃ સાધયિતુમ્ ઇષ્ટસ્ય અર્થસ્ય વિપર્યય-સાધનમ્
02114 અષ્ટાદશ દૃષ્ટાન્ત-દોષશ્ ચ. તેષામ્ અનુદ્ભાવનમ્ અપ્રત્યાયનમ્
02115 અપ્રતિપાદનં પ્રતિવાદિનઃ પરાજય-અધિકરણમ્.
02116 તત્ પુનઃ સાધનસ્ય નિર્દોષત્વાત્, સદોષત્વે અપિ પ્રતિવાદિનો
02117 અજ્ઞાનાત્ પ્રતિપાદન-અસામર્થ્યાદ્ વા. ન હિ દુષ્ટ-સાધન-અભિધાને
02118 અપિ વાદિનઃ પ્રતિવાદિનો અપ્રતિપાદિતે દોષે પરાજય-
02119 વ્યવસ્થાપના યુક્તા, તયોર્ એવ પરસ્પર-સામર્થ્ય-ઉપઘાત-
02120 અપેક્ષયા જય-પરાજય-વ્યવસ્થાપનાત્. કેવલં હેત્વાભાસાદ્
02121 ભૂત-પ્રતિપત્તેર્ અભાવાદ્ અપ્રતિપાદકસ્ય જયો અપિ ન અસ્ત્ય્
02122 એવ. ન હિ તત્ત્વ-ચિન્તાયાં કશ્ચિચ્ છલ-વ્યવહારઃ.
02201 યદ્ય્ એવં કિં ન પરાજયઃ, તત્ત્વ-સિદ્ધિ-ભ્રંશાત્.
02202 ન અનિરાકરણાત્. નિરાકરણં હિ તસ્ય અન્યેન પરાજયઃ, ન
02203 સિદ્ધ્ય્-અભાવઃ, પ્રતિયોગ્ય્-અનપેક્ષણાત્ સિદ્ધ્ય્-અભાવસ્ય,
02204 સાધન-અભાવે અસત્ય્ અપિ પ્રતિયોગિનિ ભાવાત્. પ્રતિયોગિનશ્ ચ
02205 તન્-નિરાકરણે અસામર્થ્યાત્ પરાજયસ્ય અનુત્પત્તેર્ અપરાજયઃ.
02206 તસ્માદ્ અયમ્ અસમર્થ-સાધન-અભિધાય્ય્ અપિ પરેણ
02207 તથાભાવે અપ્રતિપાદિતે અપરાજિતો વક્તવ્યઃ.
02208 છલ-વ્યવહારે અપિ વિજિગીષૂણાં વાદ ઇતિ ચેત્, ન, દુર્જન-
02209 વિપ્રતિપત્ત્ય્-અધિકારે સતાં શાસ્ત્ર-પ્રવૃત્તેઃ. ન હિ પર-અનુગ્રહ-

02210 પ્રવૃત્તા મિથ્યા-પ્રલાપ-આરમ્ભ-આત્મ-ઉત્કર્ષ-પર-પંસન-
02211 આદીન્ અસદ્-વ્યવહારાન્ ઉપદિશન્તિ. ન ચ પર-વિપંસનેન
02212 લાભ-સત્કાર-શ્લોક-ઉપાર્જનં સતામ્ આચારઃ. ન અપિ તથા-પ્રવૃત્તેભ્યઃ
02213 સ્વ-હસ્ત-દાનેન પ્રાણિનામ્ ઉપતાપનં સત્-સમ્મતાનાં
02214 શાસ્ત્રકાર-સભાસદાં યુક્તમ્. ન ચ ન્યાય-શાસ્ત્રાણિ
02215 સદ્ભિર્ લાભ-આદ્ય્-ઉપાર્જનાય પ્રણીયન્તે. તસ્માન્ ન યોગ-વિહિતઃ
02216 કશ્ચિદ્ વિજિગીષુ-વાદો નામ. પર-અનુગ્રહ-પ્રવૃત્તાસ્ તુ સન્તો
02217 વિપ્રતિપન્નં પ્રતિપાદયન્તો ન્યાયમ્ અનુસરેયુઃ સત્-
02218 સાધન-અભિધાનેન ભૂત-દોષ-ઉદ્ભાવનેન વા, સાક્ષિ-પ્રત્યક્ષં
02219 તસ્ય એવ અનુપ્રબોધાય. તદ્ એવ ન્યાય-અનુસરણં સતાં
02220 વાદઃ, ઉક્ત-ન્યાયે તત્ત્વ-અર્થી ચેત્ પ્રતિપદ્યેત, તદ્-અપ્રતિપત્તાવ્
02221 અપ્ય્ અન્યો ન પ્રતિપદ્યેત ઇતિ.
02222 તત્ત્વ-રક્ષણ-અર્થં સદ્ભિર્ ઉપહર્તવ્યમ્ એવ છલ-આદિ
02223 વિજિગીષુભિર્ ઇતિ ચેત્, ન, નખ-ચપેટ-શસ્ત્ર-પ્રહાર-આદીપન-આદિભિર્
02224 અપિ ઇતિ વક્તવ્યમ્. તસ્માન્ ન જ્યાયાન્ અયં તત્ત્વ-રક્ષણ-
02301 ઉપાયઃ. સાધન-પ્રખ્યાપનં સતાં તત્ત્વ-રક્ષણ-ઉપાયઃ
02302 સાધન-આભાસ-દૂષણં ચ, તદ્-અભાવે મિથ્યા-પ્રલાપાદ્ અત્ર
02303 પર-ઉપતાપ-વિધાને અપિ તત્ત્વ-અપ્રતિષ્ઠાપનાત્. અન્યથા અપિ ન્યાય-
02304 ઉપવર્ણને વિદ્વત્-પ્રતિષ્ઠાનાત્. તસ્માત્ પર-અનુગ્રહાય
02305 તત્ત્વ-ખ્યાપનં વાદિનો વિજયઃ, ભૂત-દોષ-દર્શનેન મિથ્યા-
02306 પ્રતિપત્તિ-નિવર્તનં પ્રતિવાદિનઃ.
02307 અથવા યો ન દોષઃ સાધનસ્ય તદ્-ભાવે અપિ વાદિના સાધયિતુમ્
02308 ઇષ્ટસ્ય અર્થસ્ય સિદ્ધેર્ વિઘાત-અભાવાત્, તસ્ય ઉદ્ભાવનં
02309 પ્રતિવાદિનો નિગ્રહ-અધિકરણમ્, મિથ્યા-ઉત્તર-અભિધાનાત્.
02311 યથા સાધ્યતયા અનિષ્ટો અપિ વાદિનો ધર્મઃ, શાસ્ત્ર-ઉપગમાત્
02312 સાધ્ય ઇતિ તદ્-વિપર્યાસેન વિરોધ-ઉદ્ભાવનમ્. ન અસ્ત્ય્
02313 આત્મા ઇતિ તવ પ્રતિજ્ઞા-પદયોર્ વિરોધ ઇતિ પ્રતિજ્ઞા-દોષ-ઉદ્ભાવનમ્.
02314 પ્રયત્નાનન્તરીયકઃ શબ્દો અનિત્યઃ પ્રયત્નાનન્તરીયકત્વાદ્
02315 ઇતિ હેતોર્ ધર્મ-વિશેષત્વાત્ પ્રતિજ્ઞાર્થૈકદેશ ઇત્ય્
02316 અસિદ્ધ-ઉદ્ભાવનમ્, સર્વાણિ સાધર્મ્ય-વૈધર્મ્ય-સમ-આદીનિ
02317 જાત્ય્-ઉત્તરાણિ ઇત્ય્ એવમ્-આદેર્ દોષસ્ય ઉદ્ભાવનમ્ અદોષ-ઉદ્ભાવનમ્.
02319 તસ્ય વાદિના દોષ-આભાસત્વે પ્રખ્યાપિતે પ્રતિવાદી પરાજિતો
02320 વક્તવ્યઃ, પૂર્વપક્ષે સાધનસ્ય નિર્દોષત્વાત્. દોષવતિ
02321 પુનઃ સાધને ન દ્વયોર્ એકસ્ય અપિ જય-પરાજયૌ, તત્ત્વ-
02322 અપ્રખ્યાપનાત્ અદોષ-ઉદ્ભાવનાચ્ ચ. અપ્રતિપક્ષાયાં ચ
02323 પક્ષ-સિદ્ધૌ કૃતાયાં જેતા ભવતિ.
02401 તસ્માજ્ જિગીષતા સ્વ-પક્ષશ્ ચ સ્થાપનીયઃ પર-પક્ષશ્ ચ
02402 નિરાકર્તવ્યઃ. નિર્દોષે સાધન-અભિધાને અપિ વાદિનઃ પ્રતિવાદિના
02403 દોષ-આભાસ ઉદ્ભાવિતે, દૂષણ-આભાસત્વ-ખ્યાપન એવ
02404 જય-પરાજયૌ, ન અન્યથા, ભાવતસ્ તત્ત્વ-અભિધાને અપિ પ્રતિપક્ષ-

02405 નિરાકરણેન તત્ત્વસ્ય પ્રખ્યાપન-અસામર્થ્યાત્. ન
02406 પ્રતિવાદિનો અપ્ય્ અત્ર, ભાવતો મિથ્યા-પ્રતિપત્તેર્ ઇતિ.
02407 ઇદં ન્યાય્યં નિગ્રહસ્થાન-લક્ષણમ્ ઉક્તમ્ અસ્માભિઃ.
02501 અન્યત્ તુ ન યુક્તમ્ ઇતિ ન ઇષ્યતે.
02502 યત્ર ઇદં યથોક્તં નિગ્રહસ્થાન-લક્ષણં ન અસ્તિ તસ્ય
02503 નિગ્રહસ્થાનત્વમ્ અયુક્તમ્ ઇતિ ન ઉક્તમ્ અસ્માભિઃ.
02504 પ્રતિદૃષ્ટાન્ત-ધર્મ-અભ્યનુજ્ઞા-સ્વ-દૃષ્ટાન્તે પ્રતિજ્ઞાહાનિર્
02505 નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ અત્ર ભાષ્યકાર-મતં દૂષયિત્વા વાર્ત્તિકકારો
02506 અયં સ્થિત-પક્ષમ્ આહ. તમ્ એવ બ્રૂમઃ.
02507 પ્રતિદૃષ્ટાન્તસ્ય યો ધર્મસ્ તં યદા સ્વ-દૃષ્ટાન્તે
02508 અભ્યનુજાનાતિ નિગૃહીતો વેદિતવ્યઃ. તત્ર દૃષ્ટશ્ ચ અસાવ્ અન્તે ચ
02509 વ્યવસ્થિત ઇતિ દૃષ્ટાન્તઃ. સ્વ-દૃષ્ટાન્તઃ સ્વ-પક્ષઃ, પ્રતિદૃષ્ટાન્તઃ
02510 પ્રતિપક્ષઃ. પ્રતિપક્ષસ્ય ધર્મં સ્વ-પક્ષે
02511 અભ્યનુજાનન્ પરાજિતઃ, યથા અનિત્યઃ શબ્દ ઐન્દ્રિયકત્વાદ્
02512 ઇતિ બ્રૂવન્ પ્રતિપક્ષ-વાદિનિ સામાન્યેન પ્રત્યવસ્થિતે આહ
02513 યદિ સામાન્યમ્ ઐન્દ્રિયકં નિત્યં શબ્દો અપ્ય્ એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ
02514 એષા પ્રતિજ્ઞાહાનિઃ પ્રાક્-પ્રતિજ્ઞાતસ્ય શબ્દ-અનિત્યત્વસ્ય ત્યાગાદ્
02515 ઇતિ.
02516 અત્ર ઉપગત-પ્રતિજ્ઞા-ત્યાગાત્ પ્રતિજ્ઞાહાનૌ વિશેષ-પ્રતિનિયમઃ
02517 કિં કૃતો અનેન પ્રકારેણ પ્રતિજ્ઞાં ત્યજતઃ પ્રતિજ્ઞાહાનિર્
02518 ઇતિ. સમ્ભવતિ હ્ય્ અન્યેન અપિ પ્રકારેણ હેતુ-દોષ-ઉદ્ભાવન-
02519 આદિના પ્રતિપક્ષ-સાધન-અભિધાનેન ચ સ્વ-પક્ષ-પરિત્યાગઃ
02520 પર-પક્ષ-ઉપગમશ્ ચ. ઇદમ્ એવ ચ પ્રતિજ્ઞાહાનેઃ
02521 પ્રધાનં નિમિત્તમ્ એવં પ્રતિપાદિતેન પ્રતિજ્ઞા હાતવ્યા
02522 હાનૌ ચ પરાજય ઇતિ.
02601 ઇદં પુનર્ અસમ્બદ્ધમ્ એવ સામાન્યં નિત્યમ્ ઐન્દ્રિયકમ્
02602 ઇત્ય્ ઉક્તે શબ્દો અપ્ય્ એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ. કઃ સ્વસ્થ-આત્મા સ્વયમ્
02603 ઐન્દ્રિયકત્વાદ્ અનિત્યઃ શબ્દો ઘટવદ્ ઇતિ બ્રુવન્ સામાન્યેન
02604 ઉપદર્શન-માત્રેણ નિત્યં શબ્દં પ્રતિપદ્યતે.
02605 સામાન્યસ્ય અપિ નિત્યસ્ય ઐન્દ્રિયકત્વે અપ્ય્ અનિત્યે ઘટે દર્શનાત્
02606 સંશયિતઃ સ્યાત્.
02607 જાડ્યાત્ પ્રતિપદ્યેત અપિ ઇતિ ચેત્, તથા અપિ કિં સામાન્યસ્ય ઉપદર્શનેન.
02608 એવમ્ એવ નિત્યઃ શબ્દ ઇતિ વક્તવ્યં જડસ્ય
02609 પ્રતિપત્તૌ વિચાર-અભાવાત્.
02610 ન ચ નિત્ય-સામાન્ય-ઉપદર્શનેન તદ્-ધર્મં શબ્દે પ્રતિપદ્યમાને
02611 પ્રતિપક્ષ-ધર્મ-અભ્યનુજ્ઞાતો ભવતિ, અનિત્યઃ
02612 શબ્દ ઇતિ ચ વદતો નિત્યઃ શબ્દ ઇત્ય્ આઞ્જસઃ પ્રતિપક્ષઃ
02613 સ્યાત્, ન નિત્યં સામાન્યમ્ ઇતિ.
02614 તસ્માદ્ ઐન્દ્રિયકત્વસ્ય નિત્ય-અનિત્ય-પક્ષ-વૃત્તેર્ વ્યભિચારાદ્
02615 અસાધન-અઙ્ગસ્ય ઉપાદાનાન્ નિગ્રહ-અર્હઃ, ન પ્રતિપક્ષ-

02616 ધર્મ-અનુજ્ઞયા અનેન પ્રકારેણ પ્રતિજ્ઞાહાનેઃ.
02617 પ્રતિજ્ઞા-અર્થ-પ્રતિષેધે ધર્મ-વિકલ્પાત્ તદ્-અર્થ-નિર્દેશઃ
02618 પ્રતિજ્ઞા-અન્તરમ્ પ્રતિજ્ઞાતો અર્થો અનિત્યઃ શબ્દ ઐન્દ્રિયકત્વાદ્
02619 ઇત્ય્ એવ, તસ્ય હેતુ-વ્યભિચાર-ઉપદર્શનેન પ્રતિષેધે
02620 કૃતે ધર્મ-ભેદ-વિકલ્પાત્ સામાન્ય-ઘટયોઃ સર્વગતત્વ-
02701 અસર્વગતત્વ-ધર્મ-વિકલ્પેન પ્રતિજ્ઞા-અન્તરં કરોતિ, યથા
02702 ઘટો અસર્વગતો અનિત્ય એવ શબ્દો અપ્ય્ અસર્વગતો અનિત્ય
02703 ઇતિ. એતત્ પ્રતિજ્ઞા-અન્તરં નામ નિગ્રહસ્થાનં સાધન-સામર્થ્યે
02704 અપ્ય્ અપરિજ્ઞાનાત્. સ હિ પૂર્વસ્યા અનિત્યઃ શબ્દ ઇતિ
02705 પ્રતિજ્ઞાયાઃ સાધનાય ઉત્તરામ્ અસર્વગતઃ શબ્દ ઇતિ પ્રતિજ્ઞામ્
02706 આહ. તદ્-દર્શનાય તદ્-અર્થ-નિર્દેશ ઇત્ય્ આહ. તદ્-અર્થઃ
02707 પૂર્વ-ઉક્ત-સાધ્ય-સિદ્ધ્ય્-અર્થ ઉત્તર-પ્રતિજ્ઞા-નિર્દેશસ્ તદ્-અર્થ-
02708 નિર્દેશઃ. ન ચ પ્રતિજ્ઞા પ્રતિજ્ઞા-અન્તર-સાધને સમર્થા
02709 ઇતિ નિગ્રહસ્થાનમ્.
02710 અત્ર અપિ ન એવમ્-બ્રુવતા પ્રતિજ્ઞા-અન્તરં પૂર્વ-પ્રતિજ્ઞા-સાધનાય
02711 ઉક્તં ભવતિ, કિં તર્હિ વિશેષણમ્ ઐન્દ્રિયકત્વસ્ય
02712 હેતોઃ સામાન્યે વૃત્ત્યા વ્યભિચાર ઉદ્ભાવિતે અસર્વગતત્વે
02713 સત્ય્ ઐન્દ્રિયકત્વસ્ય હેતોર્ વિશેષણ-ઉપાદાને વ્યભિચારં
02714 પરિહરતિ. ન પુનઃ પ્રતિજ્ઞા-અન્તરમ્ આહ, અસર્વગતત્વસ્ય
02715 શબ્દે સિદ્ધત્વાત્ પ્રતિજ્ઞાયાશ્ ચ સાધ્ય-નિર્દેશ-લક્ષણત્વાત્.
02717 યદ્ અપ્ય્ ઉક્તં પૂર્વ-પ્રતિજ્ઞા-સાધનાય ઉત્તરાં પ્રતિજ્ઞામ્
02718 આહ ઇતિ તદ્ અપ્ય્ અયુક્તમ્. ન હિ પ્રતિજ્ઞા પ્રતિજ્ઞા-સાધનાય
02719 ઉચ્યમાના પ્રતિજ્ઞા-અન્તરં ભવતિ, કિં તર્હિ હેત્વ્-આદેર્ અનન્યતમઃ.
02720 સાધ્ય-સાધનાય ઉપાદાનાત્ સાધન-નિર્દેશઃ સ
02801 સ્યાન્ ન સાધ્ય-નિર્દેશઃ. ઉદાહરણ-સાધર્મ્ય-આદેશ્ ચ હેતુ-લક્ષણસ્ય
02802 અસર્વગત્વે ભાવાત્ પ્રતિજ્ઞા-લક્ષણસ્ય ચ અભાવાત્, હેતુત્વમ્
02803 અસર્વગત્વે પ્રયુક્તં ન પ્રતિજ્ઞા-અન્તરત્વમ્. અત્યન્ત-
02804 અસમ્બદ્ધં ચ ઇદં પ્રતિજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞા-સાધનાય આહ ઇતિ.
02805 યો હિ પ્રાક્ પ્રતિજ્ઞામ્ ઉક્ત્વા હેતુ-ઉદાહરણ-આદિકં વક્તું
02806 જાનાતિ, સ કિંચિદ્ અનુક્રમં સાધનસ્ય જાનાત્ય્ એવ હિ, જાનન્
02807 કથમ્ અવિકલ-અન્તઃકરણઃ પ્રતિજ્ઞામ્ એવ પ્રતિજ્ઞા-સાધનાય
02808 ઉપાદદીત. ઉપાદદતા ચ અનેન પ્રતિજ્ઞા-માત્રેણ સિદ્ધિર્
02809 ઇષ્ટા ભવતિ, તતશ્ ચ ન પ્રાગ્ અપિ હેતું બ્રૂયાત્.
02810 એવંપ્રકારણામ્ અસમ્બદ્ધાનાં પરિસંખ્યાતુમ્
02811 અશક્યત્વાત્, લક્ષણ-નિયમો અપ્ય્ અસમ્બદ્ધ એવ પ્રતિજ્ઞા-
02812 અન્તર-અભિધાને પ્રતિજ્ઞા-અન્તરં નામ નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ.
02813 અસમ્બદ્ધ-અભિધાનં નિગ્રહસ્થાનમ્ ઇતિ એવંપ્રકારાણામ્
02814 એકમ્ એવ લક્ષણં વાચ્યં સ્યાત્. ન ચ એવંવિધઃ
02815 કશ્ચિદ્ વિવાદેષુ દૃષ્ટ-પૂર્વો વ્યવહારો યેન તદ્-અર્થં
02816 યત્નઃ ક્રિયતે. ન ચ બાલ-પ્રલાપ-અનુદિશ્ય શાસ્ત્રં પ્રવર્તતે

02817 પ્રવૃત્તૌ ચ કા નિષ્ઠા તેષામ્ અનિષ્ટાનાત્. દૃશ્યતે ચ
02818 વિદુષામ્ અપિ ન અતિનિરૂપણાદ્ અસિદ્ધ-અભિધાનમ્ ઇતિ. વ્યવહાર-
02819 દર્શનાત્ તાદૃશં પરાજય-અધિકરણં વ્યવસ્થાપ્યતે.
02901 તસ્માદ્ ઇહ અપિ યદિ નિવૃત્ત-આકાઙ્ક્ષે વાદિનિ પરો અનૈકાન્તિકતામ્
02902 ઉદ્ભાવયેત્, અસાધન-અઙ્ગસ્ય અનૈકાન્તિકસ્ય અભિધાનાન્
02903 નિગ્રહસ્થાનં વાદિનઃ, એવં યદિ પ્રતિવાદી સત્ સામાન્યમ્
02904 ઐન્દ્રિયકં નિત્યં ચ પ્રમાણેન પ્રતિપાદયિતું
02905 શક્નુયાત્. અનુદિશ્ય-અપ્રમાણકં શાસ્ત્ર-ઉપગમં પ્રમાણેન
02906 એષામ્ અર્થાનામ્ અપ્રતિપાદને ન ભૂત-દોષ-ઉદ્ભાવનમ્ ઇતિ
02907 ન કશ્ચિત્ પરાજયો અભ્યુપગમ-માત્રેણ વસ્તુ-સિદ્ધેર્ અભાવાત્
02908 પ્રતિવાદિના દોષસ્ય અપ્રતિપાદિતત્વાત્. પ્રમાણૈર્ અસમર્થિત-
02909 સાધન-અભિધાનાત્ તુ જેતા અપિ ન ભવતિ ઇતિ.
02910 અનિત્ય-આકાઙ્ક્ષે પુનર્ વાદિનિ ન કશ્ચિદ્ દોષો વિશેષણ-અભિધાનેન
02911 હેતોઃ સમર્થન-ઉપક્રમાત્.
02912 પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધઃ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધઃ. યથા ગુણ-વ્યતિરિક્તં
02913 દ્રવ્યમ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞા, રૂપ-આદિભ્યો અર્થ-અન્તરસ્ય અનુપલબ્ધેર્
02914 ઇતિ હેતુઃ, સો અયં પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધઃ. એતેન
02915 એવ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધો અપ્ય્ ઉક્તો યત્ર પ્રતિજ્ઞા સ્વ-વચનેન
02916 વિરુધ્યતે, યથા શ્રમણા ગર્ભિણી, ન અસ્ત્ય્ આત્મા ઇતિ વા, હેતુ-
02917 વિરોધો અપિ યત્ર પ્રતિજ્ઞયા હેતુર્ વિરુધ્યતે, યથા સર્વં
02918 પૃથક્ સમૂહે ભાવ-શબ્દ-પ્રયોગાદ્ ઇતિ. એતેન પ્રતિજ્ઞયા
02919 દૃષ્ટાન્ત-વિરોધો અપિ વ્યાખ્યાતઃ. હેતોશ્ ચ દૃષ્ટાન્ત-આદિભિર્
02920 વિરોધઃ પ્રમાણ-વિરોધશ્ ચ પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વક્તવ્યઃ.
03001 પર-પક્ષે સ્વ-સિદ્ધેન ગોત્વ-આદિના અનૈકાન્તિક-ચોદનાદ્
03002 વિરોધઃ, યઃ પર-પક્ષં સ્વ-સિદ્ધેન ગોત્વ-આદિના વ્યભિચારયતિ,
03003 તદ્ વિરુદ્ધમ્ ઉત્તરં વેદિતવ્યમ્ સ્વ-પક્ષ-અનપેક્ષં
03004 ચ, યશ્ ચ સ્વ-પક્ષ-અનપેક્ષં હેતું પ્રયુઙ્ક્તે
03005 અનિત્યઃ શબ્દ ઐન્દ્રિયકત્વાદ્ ઇતિ, તસ્ય સ્વ-સિદ્ધસ્ય ગોત્વ-આદેર્
03006 અનિત્યત્વ-વિરોધાદ્ વિરુદ્ધઃ. ઉભય-પક્ષ-સમ્પ્રતિપન્નસ્
03007 ત્વ્ અનૈકાન્તિકઃ, યદ્ ઉભય-પક્ષ-પ્રતિપન્નં વસ્તુ,
03008 તેન અનૈકાન્તિક-ચોદના ઇતિ.
03009 અત્ર અપિ પ્રતિજ્ઞાયાઃ સાધન-વાક્યે પ્રયોગ-પ્રતિષેધાત્
03010 તદ્-આશ્રયસ્ તત્-કૃતો વા હેતુ-દૃષ્ટાન્તયોર્ ન વિરોધ ઇતિ ન પ્રતિજ્ઞા-
03011 વિરોધો નામ કિંચિત્ નિગ્રહસ્થાનમ્.
03012 સ્યાદ્ એતત્, અસત્ય્ અપિ પ્રતિજ્ઞા-પ્રયોગે ગમ્યમાનો અપિ પ્રતિજ્ઞા-
03013 હેત્વોર્ વિરોધો ભવતિ, યથા રૂપ-આદિભ્યો અર્થ-અન્તરસ્ય અનુપલબ્ધિઃ
03014 તદ્ ગુણ-વ્યતિરિક્તમ્, ન ઉપલભ્યતે ચ રૂપ-આદિભ્યો
03015 અર્થ-અન્તરં દ્રવ્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્તે અપિ ગમ્યત એવ સાધ્ય-
03016 સાધનયોર્ વિરોધઃ; કથં તતો અર્થ-અન્તરસ્ય-અનુપલબ્ધિસ્
03017 તદ્-વ્યતિરેકશ્ ચ ઇતિ.

03018 સત્યમ્, સ્યાદ્ અયં વિરોધઃ, યદિ હેતુઃ સાધ્ય-ધર્મ-
03101 વિપર્યયં સાધયેત્. યદિ હ્ય્ ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-પ્રાપ્તત્વેન
03102 ઉપગતસ્ય સતો દ્રવ્યસ્ય રૂપ-આદિ-પ્રતિભાસ-વિવેકેન સ્વ-
03103 પ્રતિભાસ-અનુપલબ્ધિઃ, તત્ તદ્-વ્યતિરેકેણ ન અસ્તિ ઇતિ ઇષ્ટ-વ્યતિરેક-
03104 વિપર્યય-સાધનાદ્ વિરુદ્ધો હેતુર્ અસ્માભિર્ ઉક્ત એવ ઇતિ
03105 ભવત્ય્ એવ ઇદં નિગ્રહ-અધિકરણમ્, યદ્ય્ એવંવિધઃ પ્રતિજ્ઞા-
03106 હેત્વોર્ વિરોધ ઇષ્ટઃ. અથ પુનર્ અસ્ય ઉપલબ્ધિ-લક્ષણ-
03107 પ્રાપ્તિર્ લુપ્યતે, તદા ન કશ્ચિત્ પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધઃ,
03108 વ્યતિરિક્તાનામ્ અપિ ભાવાનાં કુતશ્ચિદ્ વિપ્રકર્ષિણાં તદ્-
03109 વ્યતિરેકેણ અનુપલબ્ધાવ્ અપિ વ્યતિરેકસ્ય ભાવાત્.
03110 યદ્ ઉક્તં પ્રતિજ્ઞાયાઃ સ્વ-વચન-વિરોધે પ્રતિજ્ઞા-વિરોધ
03111 ઇતિ તત્ર ઇદમ્ એવ નિગ્રહ-અધિકરણમ્ અસાધન-અઙ્ગ-
03112 ભૂતાયાઃ પ્રતિજ્ઞાયાઃ સાધન-વાક્યે પ્રયોગઃ; ન વિરોધઃ
03113 તદ્-અધિકરણત્વાત્. યદિ પ્રતિજ્ઞા-અનપેક્ષો વિરોધઃ સ્યાત્, સ્યાત્
03114 પરાજય-આશ્રયઃ. પ્રતિજ્ઞા-અધિકરણત્વે પુનસ્ તત્-પ્રયોગકૃત
03115 એવ પરાજયો અસ્ય પ્રસ્તાવ-ઉપસંહાર-અવસાનત્વાત્. વ્યર્થં
03116 વિરોધ-ઉદ્ભાવનં પરાજિત-પરાજય-અભાવાદ્ ભસ્મીકૃત-પ્રજ્વલન-વત્.
03117 યે તુ કેચિદ્ વિચાર-પ્રસઙ્ગેષ્વ્ એકત્ર સાધ્યે બહવો
03118 હેતવ ઉચ્યન્તે, તેષાં વિકલ્પેન તત્-સાધ્ય-સાધનાય
03119 વૃત્તેઃ સામર્થ્યમ્ અન્યથા દ્વિતીયસ્ય વૈયર્થ્યાત્. યદિ હિ
03120 તત્ર અપ્ય્ એક-પ્રયોગમ્ અન્તરેણ અપરસ્ય પ્રયોગો ન સમ્ભવેત્,
03121 ન તદા દ્વિતીયસ્ય કશ્ચિત્ સાધન-અર્થઃ પ્રતીત-પ્રતિપાદન-
03122 અભાવાત્. તસ્માન્ ન પ્રતિજ્ઞાયાઃ સ્વ-વચન-વિરોધો નામ
03123 કિંચિત્ નિગ્રહસ્થાનમ્.
03201 ન ચ ન અસ્ત્ય્ આત્મા ઇત્ય્ અત્ર કશ્ચિત્ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધઃ ન અસ્ત્ય્ આત્મ-
03202 શબ્દાર્થસ્ય ભાવ-ઉપાદાનત્વ-નિષેધાત્. શબ્દાર્થ-નિષેધે
03203 હિ વિરોધઃ સ્યાત્. ન ચ સ્વ-લક્ષણં શબ્દાર્થ ઇતિ.
03204 યઃ પુનઃ પ્રતિજ્ઞયા બાધનાદ્ હેતુ-વિરોધ ઉક્તઃ, યથા
03205 સર્વં પૃથક્ સમૂહે ભાવ-શબ્દ-પ્રયોગાદ્ ઇતિ, ન અત્ર
03206 પ્રતિજ્ઞાયાઃ પ્રયોગઃ, ન અપિ હેતોર્, યેન વિરોધઃ સ્યાત્, કિં
03207 તર્હિ પ્રતિપાદિત-અર્થ-ઉપદર્શનેન ઉપસંહાર-વચનમ્ એતસ્માત્.
03209 અન્યૈર્ એવ હેતુભિઃ શબ્દસ્ય એક-વિશેષ-અનભિધાનમ્
03210 અનેક-અર્થ-સામાન્ય-અભિધાનં ચ પ્રતિપાદ્ય સર્વસ્ય શબ્દાર્થસ્ય
03211 નાના-અર્થ-રૂપતયા એક-વસ્તુ-વિશેષ-સ્વભાવતા-ભાવમ્
03212 ઉપદર્શયન્ શબ્દાર્થમ્ અધિકૃત્ય સર્વં પૃથગ્
03213 ઇતિ બ્રૂયાત્. એતેન તદ્-વિરોધઃ પ્રત્યુક્તઃ. દૃષ્ટાન્ત-ઉપદર્શનં
03214 ચ એતદ્ અનિત્યઃ શબ્દઃ કૃતક-અનિત્યત્વાદ્ ઇતિ યથા. ક્વચિદ્
03215 અર્થે વિપ્રતિપત્તૌ પ્રસિદ્ધમ્ અનેક-અર્થ-સામાન્યે શબ્દ-
03216 પ્રયોગમ્ ઉપદર્શ્ય પ્રતિપાદિત-વિપ્રતિપત્તિ-સ્થાનઃ સામાન્યેન
03217 ઉપસંહરતિ સર્વં પૃથગ્ ઇતિ.

03218 યદિ દૃષ્ટાન્ત-પ્રયોગઃ કિં ઋજુના એવ તત્-પ્રયોગ-ક્રમેણ
03219 ન પ્રયુક્તો વિપ્રતિપત્તિ-વિષયશ્ ચ કિં ન દર્શિત ઇતિ ચેત્, ન,
03220 સમાસ-નિર્દેશાત્, એવમ્ અપિ પ્રયોગ-દર્શનાદ્ અસાધન-વાક્યત્વાચ્
03221 ચ. અત એવ ન પ્રતિજ્ઞયા હેતોર્ બાધનમ્. ન ચ એકમ્
03222 એવ કિંચિન્ ન અસ્તિ ઇતિ બ્રુવાણઃ કશ્ચિત્ તત્-સમુચ્ચય-રૂપમ્
03223 એકં સમૂહમ્ ઇચ્છતિ યેન વિરોધઃ સ્યાત્.
03301 યો અપિ યુગપત્ ષટ્કેન યોગાદ્ ઇત્ય્ આદિના પરમાણોર્
03302 ભેદમ્ આહ, ન તસ્ય અપ્ય્ એકઃ સમુચ્ચય-રૂપઃ સાધયિતુમ્
03303 ઇષ્ટઃ, કિં તર્હ્ય્ અભાવ એવ એક-અનેક-પ્રતિષેધાત્. અતઃ સો અપિ
03304 ન સમૂહસ્ તસ્ય ઇષ્ટઃ, ન તત્ર શબ્દ ઇતિ ન વિરોધઃ.
03305 ન વિરોધો અયં પૂર્વકાત્ પ્રતિજ્ઞા-હેતુ-વિરોધાત્ ભિદ્યતે
03306 યેન પૃથગ્ ઉચ્યેત. તત્ર હેતુ-પ્રતિજ્ઞાયોર્ બાધનમ્, ઇહ
03307 પ્રતિજ્ઞયા હેતોર્ ઇત્ય્ અસ્તિ ભેદ ઇતિ ચેત્, અર્થ-વિરોધે હિ હેતુ-
03308 પ્રતિજ્ઞયોર્ બાધ્યબાદકભાવઃ સ્યાત્. સર્વો અર્થ-વિરોધો
03309 દ્વિષ્વ્ ઇત્ય્ અપિ પરસ્પરં બાધકમ્ એક-અર્થ-સંનિધાવ્ અપર-
03310 અર્થા-સમ્ભવાત્. તત્ર હેતુ-પ્રતિજ્ઞાયોઃ પૃથગ્ બાધ-ઉદાહરણયોર્
03311 ન કશ્ચિદ્ અર્થ-ભેદઃ.
03312 અપિ ચ અયં વિરુદ્ધો અવિરુદ્ધો વા સતિ હેતુ-પ્રયોગે વ્યધિકરણત્વાદ્
03313 અસિદ્ધ ઇત્ય્ અસિદ્ધતા હેતોર્ નિગ્રહસ્થાનમ્.
03314 સ ખલુ ઉચ્યમાન એવ અતદ્-ધર્મતયા પ્રતીતો વક્તુઃ પરાજયમ્
03315 આનયતિ. પરાજિતે તસ્મિંસ્ તદ્-અર્થ-વિરોધ-ચિન્તયા ન
03316 કિંચિત્.
03317 અપિ ચ સર્વત્ર અયં પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધઃ સમ્ભવન્
03318 ન દ્વયીં હેતુ-દોષ-જાતિમ્ અતિપતતિ વિરુદ્ધતામ્ અસિદ્ધતાં
03319 ચ ઇતિ. વિરુદ્ધતા સિદ્ધે હેતોર્ ધર્મિણિ ભાવે સાધ્ય-ધર્મ-
03320 વિપર્યય એવ ભાવેન પ્રતિજ્ઞા-અર્થ-વિરોધાત્. અસિદ્ધતા
03401 પુનર્ ધર્મિણિ પ્રતિજ્ઞાતા-અર્થ-સિદ્ધૌ વિરુદ્ધયોઃ સ્વભાવયોર્
03402 એકત્ર અસમ્ભવાત્. ન ચ અન્યથા વિરોધઃ.
03403 અસિદ્ધે ધર્મિ-સ્વભાવે અભિહિતયોર્ હેતુ-પ્રતિજ્ઞા-અર્થયોર્
03404 વિરોધાદ્ વિરોધ-સમ્ભવ ઇતિ ચેત્, અપ્રમાણ-યોગે તુ ઉભયોર્
03405 ધર્મિણિ સંશયઃ. તથા સતિ હેતોર્ ધર્મિણિ ભાવ-સંશયે
03406 અસિદ્ધતા એવ હેતુ-દોષ ઇત્ય્ અસિદ્ધ-વિરુદ્ધાભ્યામ્ અન્યો
03407 ન પ્રતિજ્ઞયા વિરોધો નામ પરાજય-હેતુઃ. અસિદ્ધ-વિરુદ્ધે
03408 ચ હેત્વ્-આભાસ-વચનાદ્ એવ ઉક્ત ઇતિ ન પૃથક્ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધો
03409 વક્તવ્ય ઇતિ.
03410 ઉભય-આશ્રિતત્વાદ્ વિરોધસ્ય વિવક્ષાતો અન્યતર-નિર્દેશ ઇતિ
03411 ચેત્, સ્યાદ્ એતત્ પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધ ઇતિ પ્રતિજ્ઞા-હેતૂ આશ્રિત્ય
03412 ઉભય-આશ્રયો ભવતિ. તત્ર યદા પ્રતિજ્ઞા-વિરોધો વિવક્ષિતસ્
03413 તદા પ્રતિજ્ઞા-વિરોધ ઇતિ ઉચ્યતે, યદા પ્રતિજ્ઞાયા હેતોર્ વા
03414 વિરોધસ્ તદા વિરુદ્ધો હેતુર્ ઇતિ. અતઃ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધો હેતુ-વિરોધો

03415 વા ઇત્ય્ અદોષઃ. તત્ર હેતોર્ ઉદાહરણં નિત્યઃ શબ્દ
03416 ઉત્પત્તિ-ધર્મકત્વાદ્ ઇતિ, પ્રતિજ્ઞા-વિરોધસ્ય ન અસ્ત્ય્ આત્મા ઇતિ,
03417 પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોઃ પરસ્પર-વિરુદ્ધ-ઉદાહરણં ગુણ-વ્યતિરિક્તમ્
03418 ઇત્ય્ આદિ, પ્રતિજ્ઞયા હેતુ-વિરોધ-ઉદાહરણં ન અસ્ત્ય્ એકો
03419 ભાવ ઇત્ય્ આદિકમ્ ઇતિ.
03420 ન, સર્વત્ર હેત્વ્-અપેક્ષસ્ય વિરોધસ્ય હેત્વ્-આભાસ-અનતિક્રમાત્,
03421 યથોક્તં પ્રાક્. અનપેક્ષે ચ કેવલે સ્વતઃ પ્રતિજ્ઞા-
03422 વિરોધે વિવક્ષિતે પ્રતિજ્ઞા-હેત્વોર્ વિરોધ ઇતિ હેતુ-ગ્રહણમ્
03501 અસમ્બદ્ધમ્. ન ચ ઉત્પત્તિ-ધર્મકત્વાન્ નિત્યમ્ ઇત્ય્
03502 અત્ર અપિ હેતુ-વિરોધો યુક્તઃ, પ્રતિજ્ઞયા હિ હેતોર્ બાધને
03503 હેતુ-વિરોધઃ. ઇહ તુ હેતુના પ્રતિજ્ઞા બાધ્યત ઇતિ પ્રતિજ્ઞા-વિરોધો
03504 યુક્તઃ, ઉભય-આશ્રયે અપિ વિરોધે બાધ્યમાન-વિવક્ષયા
03505 તદ્-વિરોધ-વ્યવસ્થાપનાત્.
03506 યદ્ અપ્ય્ ઉક્તમ્ એતેન પ્રતિજ્ઞયા દૃષ્ટાન્ત-વિરોધ-આદયો અપિ
03507 વક્તવ્યા ભણ્ડાલેખ્યન્યાયેન ઇતિ તત્ર અપિ પક્ષીકૃત-ધર્મ-
03508 વિપર્યયવતિ દૃષ્ટાન્તે વિરોધઃ સ્યાત્. વિરુદ્ધે ચ દૃષ્ટાન્તે
03509 યદિ પક્ષ-ધર્મસ્ય વૃત્તિર્ અનન્ય-સાધારણા પ્રસાધ્યતે,
03510 વિરુદ્ધસ્ તદા હેત્વ્-આભાસઃ સાધારણાયામ્ અપ્રસાધિતે વા
03511 તદ્-વૃત્તિ-નિયમે અનૈકાન્તિકઃ અવૃત્તૌ વા અસાધારણઃ.
03512 વિરુદ્ધ-દૃષ્ટાન્તા-વૃત્તૌ વિપર્યય-વૃત્તૌ ચ હેતોર્ ન
03513 કશ્ચિદ્ હેતુ-દોષો દૃષ્ટાન્ત-વિરોધશ્ ચ પ્રતિજ્ઞયા ઇતિ ચેત્, ન,
03514 તદ્ અપિ સંશય-હેતુત્વ-અનતિવૃત્તેર્ દૃષ્ટાન્ત-વિરોધો હિ પ્રતિજ્ઞાયાઃ
03515 સાધર્મ્યે દોષઃ, ન વૈધર્મ્યે, અભિમતત્વાત્.
03516 સાધર્મ્ય-દૃષ્ટાન્તે ચ વિપરીત-ધર્મવતિ વસ્તુતઃ સાધ્યા-અવ્યભિચારે
03517 અપિ હેતોર્ ન અવ્યભિચાર-ધર્મતા શક્યા દર્શયિતુમ્
03518 ઇતિ ન અપ્રદર્શિત-અવિનાભાવ-સમ્બદ્ધાદ્ હેતોર્ નિશ્ચયઃ.
03519 તન્ ન પ્રતિજ્ઞયા દૃષ્ટાન્ત-વિરોધો હેત્વ્-આભાસાન્ અતિવર્તતે.
03601 ઉભયથા અપિ દોષો અસ્ત્વ્ ઇતિ ચેત્, ન ન હેતુ-દોષસ્ય પ્રાક્
03602 પ્રસઙ્ગેન પરાજિતસ્ય દોષ-અન્તર-અનપેક્ષણાત્. વિશેષેણ સાધન-
03603 અવયવ-અનુક્રમ-નિયમ-વાદિન ઉદાહરણ-સાધર્મ્યં
03604 હેતુ-લક્ષણં વિરુદ્ધે દૃષ્ટાન્તે ન સમ્ભવતિ ઇતિ પ્રાક્
03605 પ્રયુક્તસ્ય હેતોર્ દોષેણ પરાજય ઇતિ ન ઉત્તર-દૃષ્ટાન્ત-અપેક્ષયા
03606 વિરોધશ્ ચિન્તામ્ અર્હતિ. હેતોર્ અપિ દૃષ્ટાન્ત-વિરોધે અસાધારણત્વં
03607 વિરુદ્ધત્વં વા વૈધર્મ્યે યદિ વૃત્તિઃ સ્યાત્.
03608 પ્રમાણ-વિરોધે તુ હેતોઃ, યથા ન દહનો અગ્નિઃ શૈત્યાદ્
03609 ઇત્ય્ આદિ હ્ય્ અસિદ્ધો હેત્વ્-આભાસઃ.
03610 પ્રતિજ્ઞાયાઃ પ્રમાણ-વિરોધઃ સ્વ-વચન-વિરોધેન વ્યાખ્યાત
03611 ઇતિ.
03612 સર્વ એતે સાધન-વિરોધા હેત્વ્-આભાસેષ્વ્ એવ અન્તર્ભવન્તિ
03613 ઇતિ હેત્વ્-આભાસ-વચનેન એવ ઉક્તાઃ.