ઉદાનવર્ગ · અધ્યાય 29

અવભાસતિ.તાવત્.સ.કૃમિર્.યાવન્.ન.ઉદયતે.દિવા.કરઃ ।
વૈરોચને.તુ.ઉદ્ગતે.ભૃશમ્.શ્યાવો.ભવતિ.ન.ચ.અવભાસતે ॥

એવમ્.ભાષિતમ્.આસિ.તાર્કિકૈર્.યાવન્.ન.ઉદયતે.તથા.ગતઃ ।[.આસિ.]?
બુદ્ધ.પ્રતિભાસિતે.તુ.લોકે.ન.તાર્કિકો.ભાસતિ.ન.અસ્ય.શ્રાવકઃ ॥

અસારે.સાર.મતયઃ.સારે.ચ.અસાર.સંજ્ઞિનઃ ।
તે.સારમ્.ન.અધિગચ્છન્તિ.મિથ્યા.સંકલ્પ.ગોચરાઃ ॥

સારમ્.તુ.સારતો.જ્ઞાત્વા.હ્ય્.અસારમ્.ચ.અપ્ય્.અસારતઃ ।
તે.સારમ્.અધિગચ્છન્તિ.સમ્યક્.સંકલ્પ.ગોચરાઃ ॥

ઉપ.અતિધાવન્તિ.હિ.સાર.બુદ્ધ્યા.નવમ્.નવમ્.બન્ધનમ્.આદદન્તઃ ।
પતન્તિ.હિ.દ્યોતમ્.ઇવ.અન્ધ.કારાદ્.દૃષ્ટ્તે.શ્રુતે.ચૈવ.નિવિષ્ટ.ચિત્તાઃ ॥

કાઙ્ક્ષા.હિ.યા.સ્યાદ્.ઇહ.વા.પૃથગ્.વા.ઇહ.વેદિકા.વા.પર.વેદિકા.વા ।
તામ્.ધ્યાયિનો.વિપ્રજહન્તિ.સર્વા.હ્ય્.આતાપિનો.બ્રહ્મચર્યમ્.ચરન્તઃ ॥

અનિષ્કષાયઃ.કાષાયમ્.યો.વસ્ત્રમ્.પરિધાસ્યતિ ।
અપેત.દમ.સૌરત્યો.ન.અસૌ.કાષાયમ્.અર્હતિ ॥

યસ્.તુ.વાન્ત.કષાયઃ.સ્યાત્.શીલેષુ.સુસમાહિતઃ ।
ઉપેત.દમ.સૌરત્યઃ.સ.વૈ.કાષાયમ્.અર્હતિ ॥

યસ્ય.દોષાઃ.સમુચ્છિન્નાસ્.તાલ.મસ્તકવદ્.ધતાઃ ।[.હતાઃ.]
સ.વાન્ત.દોષો.મેધાવી.સાધુ.રૂપો.નિરુચ્યતે ॥

ન.નામ.રૂપ.માત્રેણ.વર્ણ.પુષ્કલયા.ન.ચ ।
સાધુ.રૂપો.નરો.ભવતિ.માયાવી.મત્સરી.શઠઃ ॥

ન.વર્ણ.રૂપેણ.નરો.હિ.સર્વો.વિજ્ઞાયતે.નેત્વર.દર્શનેન ।?
સુસંવૃતાનામ્.ઇહ.વ્યઞ્જનેન.ત્વ્.અસંવૃતા.લોકમ્.ઇમમ્.ચરન્તિ ॥

પ્રતિરૂપકમ્.ધૂપિત.કર્ણિકા.વા.લોહ.અર્ધ.માષ;ઇવ.હિરણ્યચ્.છન્નઃ ।
ચરન્તિ.હ.એકે.પરિવારવન્તસ્.ત્વ્.અન્તર્.હ્ય્.અશુદ્ધા.બહિ.શોભમાનાઃ ।[.બહિઃ.શોભમાનાઃ.]

મિદ્ધી.ચ.યો.ભવતિ.મહા.ગ્રસશ્.ચ.રાત્રિમ્.દિવમ્.સમ્પરિવર્ત.શાયી ।
મહા.વરાહૈવ.નિવાપ.પુષ્ટઃ.પુનઃ.પુનર્.મન્દમ્.ઉપૈતિ.ગર્ભમ્ ॥

મનુજસ્ય.સદા.સ્મૃતીમતો.લબ્ધ્વા.ભોજન.માત્ર.જાનતઃ ।[.સ્મૃતિમતો.]
તનુકા.અસ્ય.ભવન્તિ.વેદનાઃ.શનકૈર્.જીર્યતિ.આયુઃ.પાલયમ્ ॥

શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.રાગો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુપશ્યી.વિહરન્ન્.ઇન્દ્રિયૈર્.હિ;અસંવૃતઃ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞઃ.કુસીદો.હીન.વીર્યવાન્ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.રાગો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.દ્વેષો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.મોહો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.માનો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.લોભો.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥
શુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.અપ્ય્.અસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપ્ય્.અમાત્રજ્ઞમ્.હીનમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.વૈ.પ્રસહતે.તૃષ્ણા.વાતો.વૃક્ષમ્.ઇવ.અબલમ્ ॥

અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.રાગો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥
અશુભ.અનુપશ્યી.વિરહન્ન્.ઇન્દ્રિયૈર્.હિ.સુસંવૃતઃ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞઃ.શ્રાદ્ધ;આરબ્ધ.વીર્યવાન્ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.રાગો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.પર્વતમ્ ॥
અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.દ્વેષો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥
અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.મોહો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥
અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.માનો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥
અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.લોભો.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥
અશુભ.અનુદર્શિનમ્.નિત્યમ્.ઇન્દ્રિયૈશ્.ચ.સુસંવૃતમ્ ।
ભોજને.ચ.અપિ.માત્રજ્ઞમ્.યુક્તમ્.જાગરિકાસુ.ચ ।
તમ્.ન.પ્રસહતે.તૃષ્ણા.વાતઃ.શૈલમ્.ઇવ.સ્થિરમ્ ॥

રમણીયાન્ય્.અરણ્યાનિ.ન.ચ.અત્ર.રમતે.જનઃ ।
વીત.રાગા.અત્ર.રંસ્યન્તે.ન.તુ.કામ.ગવેષિણઃ ॥

ગ્રામે.વા.યદિ.વા.અરણ્યે.નિમ્ને.વા.યદિ.વા.સ્થલે ।
યત્ર.અર્હન્તો.વિહરન્તિ.તે.દેશા.રમણીયકાઃ ॥

દૂરાત્.સન્તઃ.પ્રકાશ્યન્તે.હિમવાન્.ઇવ.પર્વતઃ ।
અસન્તો.ન.પ્રકાશ્યન્તે.રાત્રિ.ક્ષિપ્તાઃ.શરા.યથા ॥

સદ્ભિર્.એવ.સહ.આસીત.પણ્ડિતૈર્.અર્થ.ચિન્તકૈઃ ।
અર્થમ્.મહાન્તમ્.ગમ્ભીરમ્.પ્રજ્ઞયા.પ્રતિવિધ્યતે ॥

અહમ્.નાગ;ઇવ.સંગ્રામે.ચાપાદ્.ઉત્પતિતાન્.શરાન્ ।
અતિવાક્યમ્.તિતીક્ષામિ.દુહ્શીલો.હિ.મહા.જનઃ ॥[.તિતિક્ષામિ.]

ભવે.ચ.અહમ્.ભયમ્.દૃષ્ટ્વા.ભૂયશ્.ચ.વિભવમ્.ભવે ।
તસ્માદ્.ભવમ્.ન.અભિનન્દે.નન્દી.ચ.વિભવેન.મે ॥

અશ્રાદ્ધશ્.ચ.અકૃતજ્ઞશ્.ચ.સંધિચ્.છેત્તા.ચ.યો.નરઃ ।[.અશ્રદ્ધશ્.ચ.]
હત.અવકાશો.વાન્ત.આશઃ.સ.વૈ.તુ.ઉત્તમ.પૂરુષઃ ॥

માતરમ્.પિતરમ્.હત્વા.રાજાનમ્.દ્વૌ.ચ.શ્રોત્રિયૌ ।
રાષ્ટ્રમ્.સાનુચરમ્.હત્વા.અનિઘો.યાતિ.બ્રાહ્મણઃ ॥

યેષામ્.સમ્નિચયો.ન.અસ્તિ.યે.પરિજ્ઞાત.ભોજનાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.વિવેકશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.પદમ્.તેષામ્.દુરન્વયમ્ ॥

યેષામ્.સમ્નિચયો.ન.અસ્તિ.યે.પરિજ્ઞાત.ભોજનાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.વિવેકશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.ગતિસ્.તેષામ્.દુરન્વયા ॥

યેષામ્.સમ્નિચયો.ન.અસ્તિ.યે.પરિજ્ઞાત.ભોજનાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.સમાધિશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.પદમ્.તેષામ્.દુરન્વયમ્ ॥

યેષામ્.સમ્નિચયો.ન.અસ્તિ.યે.પરિજ્ઞાત.ભોજનાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.સમાધિશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.ગતિસ્.તેષામ્.દુરન્વયા ॥

યેષામ્.ભવઃ.પરિક્ષીણો.હ્ય્.અપરાન્તમ્.ચ.ન.આશ્રિતાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.વિવેકશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.પદમ્.તેષામ્.દુરન્વયમ્ ॥

યેષામ્.ભવઃ.પરિક્ષીણો.હ્ય્.અપરાન્તમ્.ચ.ન.આશ્રિતાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.વિવેકશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.ગતિસ્.તેષામ્.દુરન્વયા ॥

યેષામ્.ભવઃ.પરિક્ષીણો.હ્ય્.અપરાન્તમ્.ચ.ન.આશ્રિતાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.સમાધિશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.પદમ્.તેષામ્.દુરન્વયમ્ ॥

યેષામ્.ભવઃ.પરિક્ષીણો.હ્ય્.અપરાન્તમ્.ચ.ન.આશ્રિતાઃ ।
શુન્યતા.ચ.અનિમિત્તમ્.ચ.સમાધિશ્.ચૈવ.ગોચરઃ ।[.શૂન્યતા.]
આકાશૈવ.શકુન્તાનામ્.ગતિસ્.તેષામ્.દુરન્વયા ॥

અલ્પકાસ્.તે.મૌષ્યેષુ.યે.જનાઃ.પારગામિનઃ ।
અથ.ઇયમ્.ઇતરાઃ.પ્રજાસ્.તીરમ્.એવ.અનુધાવતિ ॥

યે.તર્હિ.સમ્યગ્.આખ્યાતે.ધર્મે.ધર્મ.અનુદર્શિનઃ ।
તે.જનાઃ.પારમ્.એષ્યન્તિ.મૃત્યુ.ધેયસ્ય.સર્વશઃ ॥

ગત.અધ્વાનો.વિશોકસ્ય.વિપ્રમુક્તસ્ય.તાયિનઃ ।
સર્વ.ગ્રન્થ.પ્રહીણસ્ય.પરિદાઘો.ન.વિદ્યતે ॥

ઉત્તીર્ણઃ.સભયો.માર્ગઃ.પાતાલઃ.પરિવર્જિતઃ ।
મુક્તો.યોગૈસ્.તથા.ગ્રન્થૈઃ.સર્વમ્.રાગ.વિષમ્.હતમ્ ॥

ન.અસ્તિ.કામ.સમો.હ્ય્.ઓઘો.ન.અસ્તિ.દોષ.સમો.ગ્રહઃ ।
ન.અસ્તિ.મોહ.સમમ્.જાલમ્.ન.અસ્તિ.તૃષ્ટા.સમા.નદી ॥

આકાશે.તુ.પદમ્.ન.અસ્તિ.શ્રમણો.ન.અસ્તિ.બાહ્યકઃ ।
પ્રપઞ્ચ.અભિરતા.બાલા.નિષ્પ્રપઞ્ચાસ્.તથાગતાઃ ॥

યોગૈઃ.સમુહ્યતે.બાલો.યોગાન્.નુદતિ.પણ્ડિતઃ ।
યોગાન્.પ્રણુદ્ય.મેધાવી.યે.દિવ્યા.યે.ચ.માનુષાઃ ॥

યોગાદ્.ભવઃ.પ્રભવતિ.વિયોગાદ્.ભવ.સંક્ષયઃ ।
એતદ્.દ્વૈધા.પથમ્.જ્ઞાત્વા.ભવાય.વિભવાય.ચ ।
તત્ર.શિક્ષેત.મેધાવી.યત્ર.યોગાન્.અતિક્રમેત્ ॥

અકૃતમ્.કુકૃતાત્.શ્રેયઃ.પશ્ચાત્.તપતિ.દુષ્કૃતમ્ ।
શોચતે.દુષ્કૃતમ્.કૃત્વા.શોચતે.દુર્ગતિમ્.ગતઃ ॥

કૃતમ્.તુ.સુકૃતમ્.શ્રેયો.યત્.કૃત્વા.ન.અનુતપ્યતે ।
નન્દતે.સુકૃતમ્.કૃત્વા.નન્દતે.સુગતિમ્.ગતઃ ॥

ન.અભાષમાના.જ્ઞાયન્તે.મિશ્રા.બાલૈર્.હિ.પણ્ડિતાઃ ।
જ્ઞાયન્તે.ભાષમાનાસ્.તુ.દેષયન્તો.અરજઃ.પદમ્ ॥

ભાષયેદ્.દ્યોતયેદ્.ધર્મમ્.ઉચ્છ્રયેદ્.ઋષિણામ્.ધ્વજમ્ ।
સુભાષિત.ધ્વજા.નિત્યમ્.ઋષયોર્.ધર્મ.ગૌરવાઃ ॥

નિન્દન્તિ.તુષ્ણિમ્.આસીનમ્.નિન્દન્તિ.બહુ.ભાષિણમ્ ।[.તૂષ્ણીમ્.આસીનમ્.]
અલ્પ.ભાણિમ્.ચ.નિન્દન્તિ.ન.અસ્તિ.લોકેષ્વ્.અનિન્દિતઃ ॥

એકાન્ત.નિન્દિતઃ.પુરુષઃ.એકાન્તમ્.વા.પ્રશંસિતઃ ।
ન.અભૂદ્.ભવિષ્યતિ.ચ.નો.ન.ચ.અપ્ય્.એતર્હિ.વિદ્યતે ॥

યમ્.તુ.વિજ્ઞાઃ.પ્રશંસન્તિ.હ્ય્.અનુયુજ્ય.શુભ.અશુભમ્ ।
પ્રશંસા.સા.સમાખ્યાતા.ન.ત્વ્.અજ્ઞૈર્.યઃ.પ્રશંસિતઃ ॥

મેધાવિનમ્.વૃત્ત.યુક્તમ્.પ્રાજ્ઞમ્.શીલેષુ.સંવૃતમ્ ।
નિષ્કમ્.જામ્બુનદસ્ય.એવ.કસ્.તમ્.નિન્દિતુમ્.અર્હતિ ॥

શૈલો.યથા.અપ્ય્.એક.ઘનો.વાયુના.ન.પ્રકમ્પ્યતે ।
એવમ્.નિન્દા.પ્રશંસાભિર્.ન.કમ્પ્યન્તે.હિ.પણ્ડિતાઃ ॥

યસ્ય.મૂલે.ત્વચા.ન.અસ્તિ.પર્ણા.ન.અસ્તિ.તથા.લતાઃ ।
તમ્.ધીરમ્.બન્ધનાન્.મુક્તમ્.કસ્.તમ્.નિન્દિતુમ્.અર્હતિ ॥

યસ્ય.હ.પ્રપઞ્ચિતમ્.હિ.નો.સત્.સંતાનમ્.પરિખમ્.ચ.યો.નિવૃત્તઃ ।
તૃષ્ણા.વિગતમ્.મુનિમ્.ચરન્તમ્.ન.વિજાનાતિ.સદેવકો.અપિ.લોકઃ ॥

યસ્ય.જિતમ્.ન.ઉપજીયતે.જિતમ્.અન્વેતિ.ન.કંચિદ્.એવ.લોકે ।
તમ્.બુદ્ધમ્.અનન્ત.ગોચરમ્.હ્ય્.અપદમ્.કેન.પદેન.નેષ્યસિ ॥

યસ્ય.જાલિની.વિષક્તિકા.તૃષ્ણા.ન.અસ્તિ.હિ.લોક.નાયિની ।
તમ્.બુદ્ધમ્.અનન્ત.ગોચરમ્.હ્ય્.અપદમ્.કેન.પદેન.નેષ્યસિ ॥

યસ્ય.મૂલમ્.ક્ષિતૌ.ન.અસ્તિ.પર્ણા.ન.અસ્તિ.તથા.લતાઃ ।
તમ્.ધીરમ્.બન્ધનાન્.મુક્તમ્.કો.નુ.નિન્દિતુમ્.અર્હતિ ॥

યસ્ય.જાલિની.વિષક્તિકા.તૃષ્ણા.ન.અસ્તિ.હિ.લોક.નાયિની ।
તમ્.બુદ્ધમ્.અનન્ત.વિક્રમમ્.હ્ય્.અપદમ્.કેન.પદેન.નેષ્યસિ ॥

યસ્ય.વિતર્કા.વિધૂપિતાસ્.ત્વ્.આધ્યાત્મમ્.વિનિવર્તિતા.હ્ય્.અશેષમ્ ।
સ.હિ.સઙ્ગમ્.અતીત્ય.સર્વ.સંજ્ઞામ્.યોગ.અપેતમ્.અતીર્ણ.સઙ્ગમ્.એતિ ॥

મુઞ્ચ.પુરતો.મુઞ્ચ.પશ્ચતો.મધ્યે.મુઞ્ચ.ભવસ્ય.પારગઃ.[.પશ્ચાતો.]
સર્વત્ર.વિંકુત.માનસો.ન.પુનર્.જાતિ.જરામ્.ઉપેષ્યસિ ॥