તોડલતન્ત્ર · અધ્યાય 3

દેવદેવ મહાદેવ સંસારાર્ણવતારક
બદ્ધયોનિં મહામુદ્રાં કથયસ્વ દયાનિધે ॥

શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ બદ્ધયોનિં સમાસતઃ
ઉપવિશ્યાસને મન્ત્રી પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ॥

ગુદચ્છિદ્રે મહેશાનિ સ્વલિઙ્ગાગ્રં નિવેશયેત્
શ્રોત્રે ચૈવ તથા નેત્રે નાસાયાં ચ તતો મુખે ॥

અઙ્ગુષ્ઠાદિ મહેશાનિ ક્રમેણ યોજયેત્ સુધીઃ
નાસિકાયાં મુખે ચૈવ સમીરં બહુયત્નતઃ ॥

પૂરયેત્ પરમેશાનિ કિંચિદ્ અપિ ન રેચયેત્
શબ્દપ્રત્યક્ષતાં કૃત્વા વર્ણમાલાં વિચિન્તયેત્ ॥

અષ્ટોત્તરશતં મૂલ મન્ત્રં તુ પ્રજપેત્ સુધીઃ
સો ઽહંમન્ત્રેણ દેવેશિ આનયેત્તેન વર્ત્મના ॥

ષટ્ચક્રદેવતાસ્તત્ર સંતર્પ્યામૃતધારયા
કૃતે ફલં મહેશાનિ કથયિષ્યામિ તે ઽનઘે ॥

વદ ઈશાન સર્વજ્ઞ સર્વતત્ત્વવિદાં વર
મન્ત્રમાર્ગેણ દેવેશ કાલિકાયાઃ સુદુર્લભમ્ ॥

શૃણુ દેવિ સદાનન્દે કાલિકામન્ત્રમુત્તમમ્
યસ્યાઃ પ્રસઙ્ગમાત્રેણ જીવન્મુક્તો ભવેન્નરઃ ॥

શિવાદ્યં બિન્દુનાદાઢ્યં વામનેત્રાગ્નિસંયુતમ્
સિદ્ધવિદ્યા ત્વ્ ઇયં ભદ્રે વિદ્યારાજ્ઞી સુદુર્લભા ॥

ઇદં બીજત્રયં ચાદ્યં ગગનં બિન્દુભૂષિતમ્
વામશ્રવણસંયુક્તં દ્વંદ્વં ચાપરકં શૃણુ ॥

ઈશાનં વહ્નિસંયુક્તં વામનેત્રેન્દુસંયુતમ્
દ્વિતીયં પરમેશાનિ સમ્બોધનપદં તતઃ ॥

પુનર્ બીજત્રયં કૂર્ચં માયાદ્વંદ્વં ચ ઠદ્વયમ્
દ્વાવિંશત્યક્ષરં મન્ત્રં વિદ્યારાજ્ઞી સુદુર્લભા ॥

વાગ્ભવાદ્યા મહાવિદ્યા શ્રીકાલી દેવતા સ્મૃતા
પ્રણવાદ્યા મહાવિદ્યા દેવતા સિદ્ધિકાલિકા ॥

નિજબીજદ્વયં કૂર્ચં બીજૈકં પરમેશ્વરિ
ત્ર્યક્ષરી પરમા વિદ્યા ચામુણ્ડા કાલિકા સ્મૃતા ॥

એતસ્યાઃ સદૃશી વિદ્યા સિદ્ધિદા નાસ્તિ સુન્દરિ
યથા ષડક્ષરી વિદ્યા તથા વિદ્યા ચ ત્ર્યક્ષરી ॥

નિજબીજત્રયં ભદ્રે શ્મશાનકાલિકા તતઃ
પુનર્ બીજત્રયં ભદ્રે વહ્નિકાન્તાં સમુચ્ચરેત્ ॥

ચતુર્દશાક્ષરી વિદ્યા ત્રિષુ લોકેષુ પૂજિતા
દક્ષિણાકાલિકા સિદ્ધ કાલિકા ગુહ્યકાલિકા ॥

શ્રીકાલિકા ભદ્રકાલી ચામુણ્ડાકાલિકા પરા
શ્મશાનકાલિકા દેવિ મહાકાલીતિ ચાષ્ટધા ॥

નિજબીજં મહેશાનિ સમ્બોધનપદં તતઃ
પુનશ્ચ કાલિકાબીજં તતો વહ્નિવધૂં ન્યસેત્ ॥

ઇતિ ચાષ્ટવિધં મન્ત્રં સર્વતન્ત્રેષુ ગોપિતમ્
શ્રુતં મહાકાલિકાયા મન્ત્રં પરમગોપનમ્ ॥

તારાયા મન્ત્રરાજં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ સામ્પ્રતમ્
યસ્યાઃ પ્રસઙ્ગમાત્રેણ ભવાબ્ધૌ ન નિમજ્જતિ ॥

તન્મન્ત્રં વદ ઈશાન યદિ સ્નેહોઽસ્તિ માં પ્રતિ
ચન્દ્રબીજં સમુચ્ચાર્ય આદ્યં વહ્નિસમાગતમ્ ॥

વામનેત્રેન્દુસંયુક્તં મન્ત્રરાજમિમં પ્રિયે
એકાક્ષરી મહાવિદ્યા ત્રિષુ લોકેષુ પૂજિતા ॥

ઈશાનબિન્દુસંયુક્તં વામકર્ણવિભૂષિતમ્
એકાક્ષરી મહાવિદ્યા મન્ત્રરાજદ્વિતીયકમ્ ॥

શિરં બિન્દુસમારૂઢં વામનેત્રેન્દુસંયુતમ્
આદ્યબીજં દ્વિતીયં ચ અસ્ત્રમન્ત્રં સમુચ્ચરેત્ ॥

પ્રણવાદ્યા યદા વિદ્યા સોગ્રતારા પ્રકીર્તિતા
વિદ્યા ચૈકજટા પ્રોક્તા મહામોક્ષપ્રદાયિની ॥

તારાસ્ત્રરહિતા ત્ર્યર્ણા મહાનીલસરસ્વતી
વાગ્ભવાદ્યા યદા વિદ્યા વાગીશત્વપ્રદાયિની ॥

શ્રીબીજાદ્યા મહાવિદ્યા સદા લક્ષ્મીપ્રદાયિની
માયાદ્યા પરમા વિદ્યા સદા સિદ્ધિપ્રદાયિની ॥

કૂર્ચબીજાદિકા ચૈષા શબ્દરાશિપ્રકાશિની
ગગનાદ્યા મહાવિદ્યા નિર્વાણમોક્ષદાયિની ॥

પ્રાસાદાદ્યા મહાવિદ્યા શિવસાયુજ્યદાયિની
પ્રાણબીજાદિકા ચૈષા વાઞ્છાસિદ્ધિપ્રદાયિની ॥

કાલિકાદ્યા મહાવિદ્યા મુક્તિદા સિદ્ધિદા સદા
કાલિકાયાશ્ચ તારાયા આરાધનમ્ ઇહોચ્યતે ॥

પ્રાતરુત્થાય મન્ત્રજ્ઞઃ સહસ્રારે ગુરું યજેત્
ષટ્ચક્રં ભેદયિત્વા તુ ચાષ્ટોત્તરશતં જપેત્ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય વિધિવત્ સ્નાનકર્મ સમારભેત્
અદ્યેત્યાદિ સમુચ્ચાર્ય સૌરમાસં સમુચ્ચરેત્ ॥

દેવતાપ્રીતયે પશ્ચાત્ સ્નાપયેચ્છુદ્ધવારિણા
ઓંકારં ચ સમુચ્ચાર્ય ગઙ્ગે ચેતિ સમુચ્ચરેત્ ॥

યમુનેતિ તતઃ પશ્ચાદ્ ગોદાવરિ સરસ્વતિ
નર્મદેતિ સમુચ્ચાર્ય સિન્ધુકાવેરિસંયુતમ્ ॥

અસ્મિન્ જલે ચ સંનિધિં કુરુ શબ્દમથો વદેત્
આનયેદઙ્કુશાખ્યેન રવિસંયુક્તમણ્ડલાત્ ॥

મુદ્રાચતુષ્ટયં દેવિ દર્શયેદ્ બહુયત્નતઃ
રુદ્રસંખ્યં જપેન્મન્ત્રમ્ આચ્છાદ્ય મીનમુદ્રયા ॥

સૂર્યાયાભિમુખં તોયં નિઃક્ષિપ્ય રવિસંખ્યયા
મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય ક્ષાલયેચ્ચરણદ્વયમ્ ॥

ચરણાન્નિઃસૃતે તોયે ત્રિર્ નિમજ્ય જપેન્મનુમ્
મૂલમન્ત્રં ત્રિર્ જપ્ત્વા તુ મુદ્રયા કુમ્ભસંજ્ઞયા ॥

જલાદુત્થાય દેવેશિ તિલકં કુલવર્ત્મતઃ
આત્મવિદ્યાશિવૈસ્ તત્ત્વૈર્ આચામેત્ પયસા તતઃ ॥

વહ્નિજાયાન્વિતા મન્ત્રા વિજ્ઞેયાઃ પ્રણવાદિકાઃ
ગઙ્ગે ચેત્યાદિના દેવિ તીર્થમાવાહનં ચરેત્ ॥

મૂલેન દર્ભયા ભૂમૌ ત્રિવારં નિક્ષિપેત્ સુધીઃ
તજ્જલેન સપ્તવારમ્ આત્માભિષેકમાચરેત્ ॥

અઙ્ગન્યાસં તતઃ કૃત્વા વામહસ્તે સુરેશ્વરિ
ગગનં વાયુબીજં ચ વરુણં ભૂમિબીજકમ્ ॥

વહ્નિબીજં બિન્દુયુક્તં ત્રિવારં જપમાચરેત્
અનેન મનુના દેવિ તજ્જલં ચાભિમન્ત્રિતમ્ ॥

મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય સપ્તધા તત્ત્વમુદ્રયા
અભિષેચનમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ॥

શેષં જલં મહેશાનિ દક્ષહસ્તે સમાનયેત્
ઇડયા પૂરયેત્તોયં ક્ષાલયેદ્ દેહમધ્યગમ્ ॥

તતઃ પિઙ્ગલયા દેવિ તત્તોયં તુ વિરેચયેત્
કૃષ્ણવર્ણં તદુદકં પાપરૂપં વિચિન્તયેત્ ॥

પુરતો વજ્રપાષાણે ફટ્કારેણ વિનિક્ષિપેત્
હસ્તં પ્રક્ષાલ્ય ચાચમ્ય પ્રાણાયામપુરઃસરમ્ ॥

તર્પયેત્ કુલદેવં ચ સૂર્યાયાર્ઘ્યં નિવેદયેત્
દેવતાર્ઘ્યં તતઃ પશ્ચાદ્ ગાયત્રીં પરમાક્ષરીમ્ ॥

પ્રણવં ચ સમુદ્ધૃત્ય કાલિકાયૈ તતો વદેત્
વિદ્મહે ઇતિ સંલિખ્ય શ્મશાનં ચ સમુદ્ધરેત્ ॥

વાસિનીં ઙેયુતાં દેવિ ધીમહીતિ તતો વદેત્
તન્નો ઘોરે મહેશાનિ પ્રજપેત્તુ પ્રચોદયાત્ ॥

ગાયત્રીં પ્રપઠેદ્ ધીમાન્ ત્રિવારં જલમુત્ક્ષિપેત્
તતો જપેન્મહામન્ત્રં ગાયત્રીં પરમાક્ષરીમ્ ॥

અઙ્ગન્યાસં તતઃ કૃત્વા આચમ્ય પરમેશ્વરિ
ઇષ્ટદેવીં મહેશાનિ ધ્યાત્વા તુ પરિમણ્ડલે ॥

ઓં તારાયૈ વિદ્મહે ઇતિ મહોગ્રાયૈ તતો વદેત્
ધીમહીતિ તતઃ પશ્ચાત્ તતો દેવિ પ્રચોદયાત્ ॥

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા ચાષ્ટોત્તરશતં જપેત્
સૂત્રાકારેણ દેવેશિ પૂજાવિધિરિહોચ્યતે ॥

સ્વસ્તિવાચનસંકલ્પં ઘટં સંસ્થાપ્ય યત્નતઃ
મન્ત્રેણાચમનં કાર્યં સામાન્યાર્ઘ્યં તતો ન્યસેત્ ॥

તજ્જલૈર્ દ્વારમ્ અભ્યુક્ષ્ય દ્વારપૂજાં સમાચરેત્
ત્રિવિધં વિઘ્નમ્ ઉત્સાર્ય ભૂતાપસરણં તતઃ ॥

આસનં ચ સમભ્યર્ચ્ય ગુરુદેવં નમેત્ સુધીઃ
કરશુદ્ધિં ચ તાલં ચ ત્રયં દિગ્બન્ધનં તતઃ ॥

વહ્નિના વેષ્ટનં કાર્યં ભૂતશુદ્ધિમ્ અથાચરેત્
માતૃકાયાઃ ષડઙ્ગં ચ કુર્યાદ્ આન્તરમાતૃકામ્ ॥

માતૃકાધ્યાનમ્ ઉચ્ચાર્ય બાહ્યે તુ માતૃકાં ન્યસેત્
પીઠન્યાસં તતઃ કૃત્વા પ્રાણાયામં સમાચરેત્ ॥

ઋષ્યાદિકં કરાઙ્ગં ચ વર્ણન્યાસં સમાચરેત્
ષોઢાન્યાસં તતો દેવિ વ્યાપકં તદનન્તરમ્ ॥

એવં સમાહિતમનાસ્ તત્ત્વન્યાસં સમાચરેત્
બીજન્યાસં તતો દેવિ વ્યાપકં વિન્યસેત્ સુધીઃ ॥

મૂલેન સપ્તધા ધ્યાનં માનસૈઃ પૂજનં ચરેત્
વિશેષાર્ઘ્યં પીઠપૂજાં પુનર્ધ્યાનં સનેત્રકમ્ ॥

મુદ્રાદિદર્શનં કાર્યમ્ આવાહનષડઙ્ગકમ્
ધેન્વાદિકં તતઃ પ્રાણ પ્રતિષ્ઠાં મૂલપૂજનમ્ ॥

આજ્ઞાપ્રાર્થનમઙ્ગાનિ કાલ્યાદીન્ પરિપૂજયેત્
બ્રાહ્મ્યાદીનસિતાઙ્ગાદીન્ મહાકાલં પ્રપૂજયેત્ ॥

ખડ્ગાદીન્ ગુરુપઙ્ક્તિં ચ પુનર્દેવીં પ્રપૂજયેત્
બલિદાનં તતો હોમં પ્રાણાયામં તતો જપમ્ ॥

જપં સમર્પયેદ્ધીમાન્ પ્રાણાયામં તતશ્ચરેત્
એતસ્મિન્ સમયે દેવિ કારણાદીન્ સમાહરેત્ ॥

અર્ઘ્યં દત્ત્વા મહેશાનિ ચાત્માનં ચ સમર્પયેત્
સ્તુતિં ચ કવચં સ્મૃત્વા ચાષ્ટાઙ્ગં પ્રણમેત્ સુધીઃ ॥

શિવોઽહમ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય સંહારેણ વિસર્જયેત્
ઐશાન્યાં મણ્ડલં કૃત્વા ચાણ્ડાલ્યુચ્છિષ્ટપૂર્વિકામ્ ॥

અર્ઘ્યં સંધાર્ય શિરસિ ચન્દનં તુ લલાટકે
નૈવેદ્યં કિંચિત્ સ્વીકૃત્ય વિહરેચ્ચ નિજેચ્છયા ॥

સંક્ષેપપૂજામથવા કુર્યાન્મન્ત્રી સમાહિતઃ
આદૌ ઋષ્યાદિકં ન્યાસં કરશુદ્ધિસ્તતઃ પરમ્ ॥

અઙ્ગુલીવ્યાપકન્યાસૌ હૃદાદિન્યાસ એવ ચ
તાલત્રયં ચ દિગ્બન્ધઃ પ્રાણાયામસ્તતઃ પરમ્ ॥

ધ્યાનં માનસયાગં ચ અર્ઘ્યસ્થાપનમેવ ચ
પીઠપૂજાં પુનર્ધ્યાનં તતશ્ચાવાહનં ચરેત્ ॥

જીવન્યાસં તતઃ કૃત્વા પૂજયેત્ પરદેવતામ્
અઙ્ગપૂજાં ચ કાલ્યાદીન્ બ્રાહ્મ્યાદીંશ્ચાષ્ટભૈરવાન્ ॥

મહાકાલં પૂજયિત્વા ગુરુપઙ્ક્તિં યજેત્તતઃ
ખડ્ગાદીન્ પૂજયિત્વા તુ પુનર્દેવીં પ્રપૂજયેત્ ॥

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા પૂજયેત્ સાધકાગ્રણીઃ
દેવ્યા હસ્તે જપફલં સમર્પણમથાચરેત્ ॥

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા ચાષ્ટાઙ્ગં પ્રણમેત્ સુધીઃ
સ્તુતિં ચ કવચં સ્મૃત્વા વિશેષાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ॥

આત્મસમર્પણં કૃત્વા સંહારેણ વિસર્જયેત્
ઐશાન્યાં મણ્ડલં કૃત્વા ચાણ્ડાલ્યુચ્છિષ્ટપૂર્વિકામ્
નૈવેદ્યં કિંચિત્ સ્વીકૃત્ય વિહરેચ્ચ નિજેચ્છયા ॥