Tarkarahasya · ભાગ 6166

[574] ઽકાલિખિત્વા આકારમાત્રા છિન્ના મૂલપાઠે ।
ઉટ્ટોક (દુર્વ્વેક ?) સ્ત્વાહ ---
ઽન ભિન્નલક્ષણત્વાદ્ યા પ્રત્યભિજ્ઞા વિરુદ્ધધર્માધ્યાસશૂન્યવિષયા સા પ્રમાણમ્ । ઇતરા ત્વપ્રમાણામિઽતિ । તત્ર વિરુદ્ધધર્માધ્યા સશૂન્યવિષયત્વં પ્રત્યભિજ્ઞાયાઃ કેન સિદ્ધમ્ ? કિમ્ પ્રમાણાન્તરેણ ? પ્રત્યભિજ્ઞયૈવ વા ? અન્યેન સિદ્ધૌ કિં પ્રત્યભિજ્ઞયા ? તયા સિદ્ધાવન્યો ઽન્યાશ્રયણમ્ ।
તસ્માત્ ---
એકાવસાયસમનન્તરજાતમન્યવિજ્ઞાનમર્થપરામર્શમુપદધાતિ ।
એવમ્---
તદેક[575]વિરહાનુભવોદ્ભવાન્યવ્યાવૃત્તિધીઃ પ્રથયતિ વ્યતિરેકબુદ્ધિમ્ ।
__________નોતેસ્__________
[575] તદેવક ઇતિ મૂલપાઠઃ ।
ઽઅનેનૈવ કૃતં કર્મ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ[576]ઽઇત્યપિ વચનમ્, પ્રચુરતરાજ્ઞાનતિમિરસઙ્ઘાતોપહતજ્ઞાનાલોકં લોકં પ્રતિ કીત્તિંતં મુનિભિઃ ।
__________નોતેસ્__________
[576] અનેનૈવ કૃતં કર્મ .... ....ભબિષ્યતિ ॥ --ત- સ- પં- 166 પૃ- ।
મહિતત્વાન્યદ્વ્યાસજ્જ્યાદિવિચારમવધૂય વિશિષ્ટહેતુફલાભાવનિયતરૂપાણાં સંસ્કારાણાં પ્રબન્ધમેકત્વેનાધ્યવસીય સ એવાહં કરોમી ઽતિ વ્યવહરતિ યુક્તમેવ પ્રવર્ત્તતે । તદભિમાનાનુરોધેનેદમ્ ઉદીરિતમ્ ।
તત્ત્વદૃષ્ટ્યા તુ---
ઽદર્શિતો રાજદૃષ્ટાન્તસ્તદેતન્નાસમઞ્જસમ્ ।
યથા પ્રજાહિતો રાજા સ્વસન્તાનાય યત્નવાન્ ॥
[577]ભેદેઽપિ વર્તત્તે તદ્વત્ સત્ત્વા ર્થં તત્ત્વદૃષ્ટિમાન્ ॥ઽ
__________નોતેસ્__________
[577] સ્હ્: 104.
યત્ પુનરુચ્યતે --
ઽનિત્યં સત્ત્વમસત્ત્વં વા હેતોરન્યાનપેક્ષણાત્[578]।ઽ
__________નોતેસ્__________
[578] નિત્યં સત્ત્વમ્.... ....ક્ષણાત્ ॥ -પ્ર- વા- ભા- 293 પૃ-, પ્ર- વા- 3।34 ॥
ઇત્યત્ર ન વૌદ્ધસ્ય નિત્યં સત્ત્વમ્ [પ્6બ્।5] સિદ્ધમ્ । તત્રૈવં વેદિતવ્યમ્ ।
આકાદાચિત્કત્વં સત્ત્વં નિત્યમુક્તમ્, ન તુ સદકારણવન્નિત્યમ્ ।
"યથા યથા હિ હેતૂનામભાવો નિત્યતા તથા ।
તૈમિરજ્ઞાનકેશાદેર્વિષયેણ વિનોદયાત્[579]। ।[580]
__________નોતેસ્__________
[579] તૈમિરજ્ઞાન.... ....ત્રિનોદયાત્ ॥ -(તિમિર પાઠયુક્) -પ્ર- વા- ભા- 133 પૃ-, 2180।729 ।
[580] યથા યથા હિ.... .... તથા । .... વિનોદયાત્ ॥ -પ્ર- વા- ભા- 133 પૃ-, 2।180।729 ॥
યતો યતો ઽક્ષિવિક્ષેપઃ કેશદૃષ્ટિસ્તતસ્તતઃ ।
એવં કથમનેકસ્માદ્ ક્લેદવદ્ દુગ્ધવારિણઃ ॥
દ્રવશક્તેર્યતઃ ક્લેદઃ સા ત્વેકૈવ દ્વયોરપિ[581]।[582]
__________નોતેસ્__________
[581] એવં કથમનેકે.... .... ....બારિણઃ । .... દ્વયોરપિ ॥ -પ્ર- વા- ભા- 627 પૃ-, 4।253 ।
[582] દ્રવશક્તે.... .... દ્વયોરપિ । । -પ્ર- વા- ભા- 627 પૃ-, 4।253 કા- ।
ભિન્નાભિન્નઃ કિમસ્યાત્મા ? ન ભિન્નો દ્રવતા કથમ્ ? ॥
અભિન્નેહયુચ્યતે બુદ્ધેસ્તદ્રૂપાયા અભેદતઃ[583]।"[584]
__________નોતેસ્__________
[583] અભિન્નેત્યુચ્યતે.... .... અભેદતઃ । -પ્ર- બા- ભા- 627 પૃ-, 4।254 કા- ।

[584] ભિન્નાભિન્નઃ.... .... કથમ્ । .... ભેદતઃ । । -પ્ર- વા- ભા- 627 પૃ-, 4।254 કા- ॥
---ઇત્યપિ ધર્મો વ્યાપ્રિયતે ક્વચિદ્ । ક્વચિદ્ ધર્મ્યેવ ।
એવમ્---
કાર્યે ઽપિ ક્વચિદ્ ધર્મ ઉત્પદ્યતે । યથા --- કુડ્યાદેરક્તતા ।
ક્વચિદ્ ધર્મ્યેવ । યથા--- ઘટાદિઃ ।
નનુ---
સ ચ કિં સદુત્પદ્યતે ? અથાસદ્ ?
સતઃ કિમુત્પાદેન ? અસતો ઽપિ શશવિષાણાદેઃ કિમુત્પાદેન ?
[585]"શશો ઽપ્યસ્તિ વિષાણમપ્યસ્તીતિ વાક્યમસમ્બદ્ધમ્ ।
__________નોતેસ્__________
[585] સ્હ્: 105.
ઽશશસમ્બન્ધિ વિષાણં નાસ્તી ઽતિ વ્રુવાણં પ્રતિ---
ઽઅશક્તં સર્વમિતિ ચેદ્ ? વીજાદેરઙ્કુરાદિષુ ।
દૃષ્ટા શક્તિર્મતા સા ચેત્ સં[586]વૃત્યાસ્તુ યથા તથા[587]। ।[588]
__________નોતેસ્__________
[586] સમ્વૃ- મૂલપાઠઃ ।
[587] અશક્તં સર્વંમિતિ.... .... .... દિષુ । ....તથા । -પ્ર- વા- ભા- 182 પૃ-, 3।4 કા- ॥
[588] દૃષ્ટા શક્તિ.... .... તથા । । -પ્ર- વા- ભા- 182 પૃ-, 3।4 કા- ।
સાસ્તિ સર્વત્ર ચેદ્ બુદ્ધેર્ નાન્વયવ્યતિરેકયોઃ ।
સામાન્યલક્ષણે ઽઽદૃષ્ટેશ્ચક્ષૂરૂપાદિબુદ્ધિવત્[589]।ઽ[590]
__________નોતેસ્__________
[589] સાસ્તિ સર્વત્ર.... .... રેકયોઃ । .... બુદ્ધિવત્ ॥ -પ્ર- વા- ભા- 186 પૃ-, 3।5 કા- ।
[590] સામાન્યલક્ષણે ઽદૃષ્ટે.... ....બુદ્ધિવત્ ॥ -પ્ર- વા- ભા- 186 પૃ-, 3।5 કા- ।
ઽયથા તથેઽત્યધિવચનમ્ નાનાદરે શરાચ્છરોત્પાદે । તાદૃશામાદિકારણં તાદૃશં સર્વથા દૃષ્ટં કારણં ન વ્યભિચરતિ કાર્યાત્મા [પ્6અ]6] ન તુ યજ્જાતીયં કાર્યં તજ્જાતીયમેવ કારણમપિ ।
ન ચ ।
આકારભેદ એવ કારણાનાં તત્ત્વાતત્ત્વનિબન્ધનમ્, અપિ તુ સ્વભાવાન્તરમપિ । કૃત્રિમાકૃત્રિમાણામિવ મણિમુક્તાપ્રબાલાદીનામ્ ।
તથા હિ ।--
ક્વચિત્ સ્વસ્યૈવ ભેદે, નીલેતરકુસુમયોરિવ સૂર્યયોઃ ।
ક્વચિત્ ફલે, વન્યેતરયોરિવ કર્કંટયોઃ ।
ક્વચિદ્ રસે, વન્યેતરયોરિવ ભદ્રત્રપુષયોઃ ।
ક્વચિદ્ સ્વભાવે, સ્પર્શોપયોગશ્રયિણ્યોરિવ હરીતક્યોઃ ।
તસ્માત્---સુવિવેચિતં કાર્યં ન કારણં વ્યભિચરતિ । અનુવર્ત્તકઃ કાર્યસ્ય સ્વભાવો ઽનુવર્ત્તનીયો યઃ સ કારણસ્વભાવઃ ।
"અન્વયવ્યતિરેકાદ્ યો યસ્ય દૃષ્ટો ઽનુવત્તંકઃ ।
સ્વભાવસ્તસ્ય તદ્ધેતોરતો ભિન્નાર્થસમ્ભવઃ ॥"
[591]કથં તર્હિ ?
__________નોતેસ્__________
[591] સ્હ્: 106.
નીલવહલો ઽર્થંસદસદમ્બુદદર્શનાદિષ્ટં વૃપ્ટેરનુમાનમ્ ?
ન દૃ(વૃ ?)ષ્ટેરપિ તુ યોગ્યતાયાઃ ।
"હેતુના યઃ સમગ્રેણ કાર્યોત્પાદો ઽનુમીયતે ।

અર્થા[592]ન્તરાનપેક્ષત્વાત્ સ સ્વભાવો ઽર્થવર્ણિતઃ ॥
__________નોતેસ્__________
[592] અર્થન્ત- મૂલપાઠઃ ।
સામગ્રીફલશક્તીનાં પરિણામ ઽનુવન્ધિનિ ।
અનૈકાન્તિકતા કાર્યે પ્રતિવન્ધાદિસમ્ભવાત્[593]। ।"[594]
__________નોતેસ્__________
[593] અનૈકાન્તિકતા.... ....સમ્ભવાત્ ॥ - ત- સ- પં- 3 પૃ- ।
[594] સામગ્રીફલશક્તીનાં.... .... વન્ધિનિ । .....સમ્ભબાત્ ॥ - ત- સં- પં- 3 પૃ- ।
કાર્યમુત્પદ્યતે યસ્માત્ સ કાર્યોત્પાદો યોગ્યતાયાઃ સ્વભાવઃ । યાવન્તો ભાવા[595]મિલિતાસ્તાવદ્ભ્યો ઽન્યાનપેક્ષણાત્ કાર્યો [પ્6બ્।6] ત્પાદનયોગ્યત્વસ્ય સાધ્યસ્ય સામગ્રીસાધનધર્મસત્તામાત્રભાબિત્બેન સમગ્રસ્ય હેતોઃ સાધનતયા સમ્મતસ્ય સ્વભાવહેતુત્વમુક્તમ્ ।
__________નોતેસ્__________
[595] વો ઇતિ લિખિત્વા ઓકારમાત્રા છિન્નેવ મૂલપાઠે ।
અત્ર ચ પ્રક્રિયા ।--
ઉપસર્પણપ્રત્યયાત્ સમગ્રાઃ ક્ષિતિવીજાદયઃ પ્રથમક્ષણમ્ । તેભ્યો દ્વિતીયે ક્ષણે અઙ્કુરજનનયોગ્યાઃ ક્ષિત્યાદયઃ । તત્રાદ્યાતિશય વ્યપદેશઃ ।
તદૂર્ધ્વમ્ ---ભારતસ્યાનુબન્ધિનો ધરણિ-ધામાદયઃ કાર્યોત્પાદાત્ પૂર્વં સહકારિવ્યપદેશભાજઃ પરસ્પરોપકારિત્વેન એકકાર્યકારિત્વેન ચ ।
પરસ્પરોપકારિત્વં સહકારિત્વે શવ્દાર્થઃ કથમ્?
ઇતિ ચેત્ ?
ઉચ્યતે ।
સહૈવ કુર્વન્તિ । પરસ્પરાપેક્ષાં કુર્વન્તિ । અપેક્ષતા ચ કાર્યતા ।
કાર્યતાતિશયાધાનમતો ગમ્યતે । સહૈવ કુર્વન્તઃ । પરસ્પરમુપકુર્વન્તઃ ।
[596]પરસ્પરમુપકુર્વન્તઃ કુર્વન્તિ કાર્યમ્ । કિમનયા કષ્ટસૃષ્ટ્યા ? કાર્યમેવ કિં નાનુમીયતે ?
__________નોતેસ્__________
[596] સ્હ્: 107.
ન વયં કાર્યાનુમાનાયાભ્યસૂયામહે ।
ન સહામહે પુનઃ, કારનૈઃ કાર્યસ્ય વ્યભિચારાત્ ।
આદ્યાતિશયક્રમેણ સામગ્રીફલભૂતાઃ યાઃ શક્તયઃ, તાસાં પરિણામસ્તાવત્ । તસ્ય મતાન્તરે ચ પ્રતિબન્ધવૈકલ્યયોઃ સમ્ભવેન કાર્યે કારણાનાં વ્યભિચારઃ ।
"હેતૃના તુ સમગ્રેણ યત્ કાર્યમનુમીયતે ।
શેષવત્તદસા પ્6અ।7] મર્થ્યાદ્ દેહાદ્ રાગાનુમાનવત્ ॥"
દેહેન્દ્રિયબુદ્ધિભ્યો રાગાદ્યનુમાનં વ્યભિચારિ । યોગ્યતાયામપિ આત્મીયાભિનિવેશપૂર્વકા રાગાદયો ન દેહેન્દ્રિયબુદ્ધિમાત્રા ભવિતુમર્હતિ ।
આદ્યાતિશયલક્ષણયોગ્યતા પ્રથમોપનિપતિતાત્ સમગ્રાદ્ ભવતિ । અસમગ્રાત્ કારણાનુપલવ્ધ્યા નાસ્તિ ।
તસ્માદ્---
દેહાદીનાં હેતુત્વે ઽપિ ન કેવલાનાં સામર્થ્યમસ્તીતિ વિપક્ષવૃત્તેરદૃષ્ટાવપિ શેષવદનુમાનાત્ સંશયઃ ।
"યસ્યાદર્શનમાત્રેણ વ્યતિરેકઃ[597]પ્રદર્શ્યતે ।
__________નોતેસ્__________
[597] ઽકપ્રઽમૂલપાઠઃ ।
તસ્ય સંશયહેતુત્વાચ્છેષવત્તદુદાહૃતમ્[598]। ।"[599]
__________નોતેસ્__________
[598] તસ્ય સંશય... ....તદુદાહૃતમ્ ॥ -પ્ર- વા- 3।13 ।
[599] યસ્યાદર્શનમાત્રેણ.... .... પ્રદર્શ્યતે । .... તદુદાહૃતમ્ ॥ -પ્ર- વા- 3।13 ॥
નાન્તરીયકમેવ કાર્યં કારણમનુમાપયેત્ । તત્ પ્રતિવન્ધાન્નાન્યદ્ વિપક્ષે ઽદર્શને ઽપિ ।
"વિપક્ષે દૃષ્ટમાત્રેણ કાર્યસામાન્યદર્શનાત્ ।

હેતુજ્ઞાનં પ્ર[600]માણાભં વચનાદ્ રાગિતાદિવત્[601]। ।"[602]
__________નોતેસ્__________
[600] પ્રણામા-ઇતિ લિખિત્વાણાછિન્નમિવ ।
[601] વિપક્ષે ઽદૃષ્ટિમાત્રેણ.... .... દર્શનાત્ । .... દિબત્ ॥ -પ્ર- વા- 3।11 કા- ।
[602] હેતુજ્ઞાનપ્રમાણાભં.... ....વત્ ॥ -પ્ર- વા- 3।77 ।
[603]અત્ર---
__________નોતેસ્__________
[603] સ્હ્: 108.
વચનં પરમ્પરયા વક્તુકામતાકાર્યમ્ । સાક્ષાદોપ્ઠપુટસ્પન્દાદિકાર્યમ્ । કદાચિદ્ દ્વેષસ્યાપિ સ્નિગ્ધં રૂર્ક્ષ ચ વચનં કાર્યમ્ ।
અતઃ, કાર્યમાત્રાદ્ વચનમાત્રાદ્ રાગસ્ય વિશિષ્ટસ્ય કારણસ્યાનુમાનં પ્રમાણાભાસમ્ રાગમન્તરેણાપિ વચનસ્ય સમ્ભવાત્ ।
તથા---
પક્વાન્યેતાનિ ફલાનિ મધુરરસાનિ વા સમાનરૂપત્વાદેકશાખાપ્રભાવાદ્ વા ઉપયુક્તફલવત્ ।
તથા ---
બહુલં પાકદ[પ્6બ્।7]ર્શને ઽપિ ન સ્થાલ્યન્તર્ગમનમાત્રેણ પાકઃ સિધ્યતિ---
"ન ચાદર્શનમાત્રેણ વિપક્ષે ઽવ્યભિચારિતા ।
સમ્ભાવ્યવ્યભિચારિત્વાત્ સ્થાલીતણ્ડુલપાકવત્[604]। ।"
__________નોતેસ્__________
[604] સમ્ભાવ્યવ્યભિચારિત્વાત્.... ....પાકવત્ ॥ -પ્ર- વા- 3।12 ॥
અસમગ્રાત્ કારણાત્ કાર્યજ્ઞાનસ્ય વ્યભિચારાત્ ।
તથા---
અર્યવિશેષંસમીહાપ્રેરિતાવાગત ઇદમિતિ વિદુષઃ મુનિત્વાનાબભાસિનમર્થં સૂચયર્તા(તો ?) બુદ્ધિરૂપવાગ્વિ[જિ ?]જ્ઞાસ્યો જન્યજનકભાવઃ સમ્વન્ધઃ । તતઃ શબ્દાત્ પ્રતીતિરવિનાભાવાત્ । તદાખ્યાનાં સમયઃ । તતઃ પ્રત્યાયકસમ્બન્ધસિદ્ધેઃ ।
તેન---
સઙ્કેતસમ્બન્ધાપેક્ષં દૂષણમધિક્ષિપ્તમ્ ।
[605]"સઙ્કેતઃ પ્રતિસમ્વન્ધાત્ પ્રત્યુચ્ચારણમેવ વા ।
__________નોતેસ્__________
[605] સ્હ્: 109.
ક્રિયેત જગદાદૌ વા કર્ત્રૈવૈકેન કેનચિત્ ॥"
ઇત્યાદિ ।
તથા---
સર્વ એવ વસ્તુસમ્બન્ધા જનકસ્યેવ પ્રયોગવિશેષવશાત્ પ્રવિભાગેન કાર્યકારણભાવાદ્ વ્યવસ્થાપ્યન્તે । તેનાધારાધેયભાવવ્યઞ્[606]જકતોપકાર્યોપકારકભાવાદયઃ કાર્યકારણભાવ એવાન્તર્ભાવ્યાઃ સમ્બન્ધાઃ ।
__________નોતેસ્__________
[606] અત્રઽવ્યજઽઇતિ દ્વિધા લિખિતં મૂલપાઠે ।
સ્વભાવહેતૌ પ્રતિજ્ઞાર્થૈકદેષેન પરિહાર્યા ઉપોહવાદેન ।
તથા હિ ।
નીલાદિશબ્દાત્ નીલાદ્યાકારબુદ્ધિરહો ! પ્રમાણાદનુભૂયતે । સા ચ નીલાર્થમન્તરેણ । તતો ન નીલસ્વલક્ષણં પ્રત્યેતિ । ન સામાન્યાક્ષ (શ્ર?) યાવિરુદ્ધં તત્સમ્બદ્ધમૃ [પ્6અ।8] ન । યો હ્યન્યો ઽન્યાસમ્ભવીવિશેપઃ તત્ર કારણભેદાદ્ ભેદઃ । યઃ પુનરવિશેષેણ સર્વસ્ય તસ્ય કારણમાત્રાદેવ ભાવો, યથા-વસ્તુત્વસ્ય ।
ન ખલુ વસ્તુત્વં જાયમાનસ્ય સત્તાહેતોરન્યદપેક્ષતે । યથા તદનપેક્ષેતત્ સ્વહેતોરેવ ભવતિ । તથા ---ભાવાનાં નશ્વરઃ સ્વભાવઃ ।
દૃષ્ટનિવૃત્તીનાં વા ભાવાનં યથા નાશો હેત્વન્તરાનપેક્ષો જન્માનન્તરં વ્યવહ્ત્રિયતે । તદ્વિકલદ્વિતીયક્ષણવિલોકનાત્મકાનુપલમ્ભેન તથાદૃષ્ટનાશાનામપિ મહીમ્હીધરાદીનાં કૃતકમપિ કિઞ્ચિદવિનશ્વરં સ્યાત્ ?
ઇતિ ચેત્?
ન ।
રૂપવેદનાસંજ્ઞાસંસ્કારવિજ્ઞાનાનાં પ્રકારાણાં વિનાશદર્શનેન તેષુ ચ [607]દેશકાલાન્તરિતેષુ યદિ કૃતકેષુ શઙ્કા સ્યાદ્ દૃષ્ટસ્તેષાં સ્બભાવેન વિનાશો વિરુધ્યેત ।

__________નોતેસ્__________
[607] સ્હ્: 110.
રૂપાદિસ્કન્ધસમ્બન્ધિત્વેન કૃતકત્વં વિશેષનીયમ્ । તદન્યેષાં કૃતકત્વેન નશ્બરત્વં ન સાધ્યતે ।
યથા--
પ્રયત્નાન્તરીયકત્વેન વિધ્યુદ્વનકુસુમાદીનામ્ । યદિ નામ કાલો નામ મહાભૂતાદિવ્યતિરિક્તો નાસ્તિ તથાપિ તૈરેવ વ્યવહારો ભવિષ્યતિ ।
ચિરક્ષિપ્રાદિપ્રત્યયો ઽપિ તત્કૃતઃ ।
ઽગ્રીષ્માદયઃ પદાર્થા હિ વિષયા એવ કે[608]ચન ।
__________નોતેસ્__________
[608] કેન ઇતિ લિખિત્વાનઽછિન્નમિવ મૂલપાઠે ।
ક્ષણાદિકો ઽપિ નિખિલઃ કાલભેદસ્તથાવિધઃ ॥
સૂર્યચન્દ્રપ્રભાવાદિ કાલભેદનિવન્ધનમ્ ।
અ[પ્6બ્।8]ન્યથા તીર્થિકસ્યાપિ નાનાત્વં તસ્ય નેપ્યતે ।"
તસ્માદિયમનપેક્ષા બિનાશં પ્રતિ । કૃતકત્વસ્ય વિપર્યયે બાધકં પ્રમાણમ્ ।
યતો રૂપાદીનાં યદિ દેશકાલાવસ્થાસુ કાસુ[609]ચિદેવ વિનાશઃ સ્યાત્, તદા તત્સાપેક્ષો વિનાશો નિરપેક્ષતયા પ્રતીતો ન સ્યાત્ । પ્રતીતશ્ચાનપેક્ષઃ ।
__________નોતેસ્__________
[609] કૃક ઇતિ લિખિત્વાકઽછિન્નમિવ મૂલપાઠે ।
તસ્માત્ --- સર્વત્રૈવ કૃતકત્ત્વમાત્રાનુબન્ધી વ્યાપ્તિસિદ્ધિમાક્ષિપતિ ---
"એકો ભાવસ્તત્વતો યેન દૃષ્ટઃ[610]
__________નોતેસ્__________
[610] ષ્ઠ મૂલપાઠે ।
[611]સર્વે ભાવાસ્તત્વતસ્તેન દૃષ્ટાઃ ।[612]
__________નોતેસ્__________
[611] સ્હ્: 111.
[612] ષ્ટઃ મૂલપાઠે ।
એકો ભાવો[613]યત્સ્વભાવઃ પ્રકૃત્યા ।
__________નોતેસ્__________
[613] વ મૂલપાઠે ।
સર્વે ભાવાત્સ્તત્સ્વભાવાઃ પ્રકૃટ્યા ॥"
ઇતિ હિ બ્યાપ્તિસિદ્ધિ[614]ન્યાયઃ ।
__________નોતેસ્__________
[614] દ્ધ મૂલપાઠે ।
નનુ ---
વ્યાપ્તિર્નામ સમ્બન્ધઃ" । સ ક્રિં સ્વભાબો ઽસ્તુ યુષ્માકમ્? યસ્માદ્ બૌદ્ધૈરવધૃતો દ્રવ્યાદિપદાર્થગણઃ । કથમ્ ? તદન્તર્ગતઃ સમ્બન્ધો ઽવશિષ્યતામ્ ।
અત્રોચ્યતે ---
ઽપારતન્ત્ર્યં હિ સમ્બન્ધઃ સિદ્ધે કા[615]પરતન્ત્રતા ?
__________નોતેસ્__________
[615] કાપપ ઇતિ લિખિત્વા પ્રથમપકારઃ છિન્નૈવ ।
તસ્માત્ સર્વસ્ય ભાવસ્ય સમ્બન્ધો નાસ્તિ ભાવતઃ ।"
સાં[616]વૃતં તુ ન વાર્યતે ।
__________નોતેસ્__________

[616] સામ્વૃતમિતિ મૂલપાઠે ।
"રૂપશ્લેષો હિ સમ્બન્ધો દ્વિત્વે સતિ કથં ભવેત્ ?
તસ્માત્ પ્રકૃતિભિન્નાનાં સમ્વન્ધો નાસ્તિ ભાવતઃ ॥"
યદિ સ્વભાવસંશ્લેષો નહિ સમ્વન્ધિનો દ્વિત્વમ્ । અર્થસમ્બન્ધિનો ભિન્નસ્વભાવૌ ભાવૌ સ્તઃ, તર્હિ રૂપસંશ્લેષાયાસ્તા જલાઞ્જલિરિતિ વિરોધાદસમ્ભવી સમ્બન્ધો ઽવાસ્તવઃ ।
પરાપેક્ષાપિ સમ્બન્ધઃ સો ઽસન્ કથમપેક્ષતે ?
યશ્ચ સર્વનિરાશંસો... ... ...
[ઇતઃ પ્રં મૂલપુસ્તકં નોપલભ્યતે ।]