તન્ત્રાલોક · અધ્યાય 31

અથ મણ્ડલસદ્ભાવઃ સંક્ષેપેણાભિધીયતે ।
સાધયિત્વા દિશં પૂર્વાં સૂત્રમાસ્ફાલયેત્સમમ્ ॥ 1

તદર્ધયિત્વા મધ્યપ્રાક્પ્રતીચીષ્વઙ્કયેત્પુનઃ ।
તતો@પ્યર્ધતદર્ધાર્ધમાનતઃ પૂર્વપશ્ચિમૌ ॥ 2

અઙ્કયેત્તાવતા દદ્યાત્ સૂત્રેણ ભ્રમયુગ્મકમ્ ।
મત્સ્યસન્ધિદ્વયં ત્વેવં દક્ષિણોત્તરયોર્ભવેત્ ॥ 3

તન્મધ્યે પાતયેત્સૂત્રં દક્ષિણોત્તરસિદ્ધયે ।
યદિ વા પ્રાક્પરાક્તુલ્યસૂત્રેણોત્તરદક્ષિણે ॥ 4

અઙ્કયેદપરાદઙ્કાત્ પૂર્વાદપિ તથૈવ તે ।
મત્સ્યમધ્યે ક્ષિપેત્સૂત્રમાયતં દક્ષિણોત્તરે ॥ 5

મતક્ષેત્રાર્ધમાનેન મધ્યાદ્દિક્ષ્વઙ્કયેત્તતઃ ।
સૂત્રાભ્યાં દિગ્દ્વયોત્થાભ્યાં મત્સ્યઃ સ્યાત્પ્રતિકોણગઃ ॥ 6

મત્સ્યેષુ વેદાઃ સૂત્રાણીત્યેવં સ્યાચ્ચતુરસ્રકમ્ ।
એકસ્માત્પ્રભૃતિ પ્રોક્તં શતાન્તં મણ્ડલં યતઃ ॥ 7

સિદ્ધાતન્ત્રે મણ્ડલાનાં શતં તત્પીઠ ઉચ્યતે ।
યત્તન્મધ્યગતં મુખ્યં મણ્ડલાનાં ત્રયં સ્મૃતમ્ ॥ 8

મધ્યશૂલં ત્રિત્રિશૂલં નવશૂલમિતિ સ્ફુટમ્ ।
તત્ર શૂલવિધાનં યદુક્તં ભેદૈરનન્તકૈઃ ॥ 9

તદ્યોનિ મણ્ડલં બ્રૂમઃ સદ્ભાવક્રમદર્શિતમ્ ।
વેદાશ્રિતે ચતુર્હસ્તે ત્રિભાગં સર્વતસ્ત્યજેત્ ॥ 10

ભાગૈઃ ષોડશભિઃ સર્વં તત્તત્ક્ષેત્રં વિભાજયેત્ ।
બ્રહ્મસૂત્રદ્વયસ્યાથ મધ્યં બ્રહ્મપદં સ્ફુટમ્ ॥ 11

કૃત્વાવધિં તતો લક્ષ્યં ચતુર્થં સૂત્રમાદિતઃ ।
તતસ્તિર્યગ્વ્રજેત્ સૂત્રં ચતુર્થં તદનન્તરે ॥ 12

કોષ્ઠે ચેન્દુદ્વયં કુર્યાદ્બહિર્ભાગાર્ધભાગતઃ ।
તયોર્લગ્નં બ્રહ્મસૂત્રાત્તૃતીયે મર્મણિ સ્થિતમ્ ॥ 13

કોષ્ઠકાર્ધે@પરં ચેતિ યુગ્મમન્તર્મુખં ભવેત્ ।
બ્રહ્મસૂત્રાદ્દ્વિતીયસ્મિન્ હસ્તે મર્મણિ નિશ્ચલમ્ ॥ 14

કૃત્વા પૂર્ણેન્દુયુગલં વર્તયેત વિચક્ષણઃ ।
બ્રહ્મસૂત્રગતાત્ ષષ્ઠાત્ તિર્યગ્ભાગાત્તૃતીયકે ॥ 15

કૃત્વાર્ધકોષ્ઠકે સૂત્રં પૂર્ણચન્દ્રાગ્રલમ્બિતમ્ ।
ભ્રમયેદુન્મુખં ખણ્ડચન્દ્રયુગ્વહ્નિભાગગમ્ ॥ 16

તિર્યગ્ભાગદ્વયં ત્યક્ત્વા ખણ્ડેન્દોઃ પશ્ચિમાત્તતઃ ।
કોણં યાવત્તથા સ્યાચ્ચ કુર્યાત્ ખણ્ડં ભ્રમદ્વયમ્ ॥ 17

સુતીક્ષ્ણકુટિલાગ્રં તદેકં શૃઙ્ગં પ્રજાયતે ।
દ્વિતીયસ્મિન્નપિ પ્રોક્તઃ શૃઙ્ગ એષ વિધિઃ સ્ફુટઃ ॥ 18

મધ્યશૃઙ્ગે@થ કર્તવ્યે તૃતીયે ઊર્ધ્વકોષ્ઠકે ।
ચતુર્થાર્ધે ચ ચન્દ્રાર્ધદ્વયમન્તર્મુખં ભવેત્ ॥ 19

તચ્ચ પૂર્ણેન્દુમેકં પ્રાગ્વર્તિતં પ્રાપ્નુયાદ્યથા ।
અન્યોન્યગ્રન્થિયોગેન બદ્ધારત્વં પ્રજાયતે ॥ 20

એવં દ્વિતીયપાર્શ્વે@સ્ય ખણ્ડેન્દુદ્વયવર્તનાત્ ।
મધ્યાભ્યાં ગણ્ડિકા શ્લિષ્ટા પરાભ્યામગ્રતો નયેત્ ॥ 21

સૂત્રં પાર્શ્વદ્વયે યેન તીક્ષ્ણં સ્યાન્મધ્યશૃઙ્ગગમ્ ।
પાર્શ્વદ્વયાધરે પશ્ચાદ્બ્રહ્મસૂત્રં દ્વિતીયકમ્ ॥ 22

અવધાનેન સંગ્રાહ્યમાચાર્યેણોહવેદિના ।
ભવેત્પશ્ચાન્મુખો મન્ત્રી તસ્મિંશ્ચ બ્રહ્મસૂત્રકે ॥ 23

મધ્યશૃઙ્ગં વર્જયિત્વા સર્વઃ પૂર્વોદિતો વિધિઃ ।
તતો યદુન્મુખં ખણ્ડચન્દ્રયુગ્મં પુરોદિતમ્ ॥ 24

તતો દ્વયેન કર્તવ્યા ગણ્ડિકાન્તઃસુસંગતા ।
દ્વયેનાગ્રગસૂત્રાભ્યાં મધ્યશૃઙ્ગદ્વયં ભવેત્ ॥ 25

અધો ભાગવિવૃદ્ધ્યાસ્ય પદ્મં વૃત્તચતુષ્ટયમ્ ।
તતશ્ચક્રં ષોડશારં દ્વાદશારં દ્વિધાથ તત્ ॥ 26

મધ્યે કુલેશ્વરીસ્થાનં વ્યોમ વા તિલકં ચ વા ।
પદ્મં વાથ ષડરં વા વિયદ્દ્વાદશકં ચ વા ॥ 27

ત્રિત્રિશૂલે@ત્ર સપ્તારે શ્લિષ્ટમાત્રેણ મધ્યતઃ ।
પદ્માનામથ ચક્રાણાં વ્યોમ્નાં વા સપ્તકં ભવેત્ ॥ 28

મિશ્રિતં વાથ સંકીર્ણં સમાસવ્યાસભેદતઃ ।
તતઃ ક્ષેત્રાર્ધમાનેન ક્ષેત્રં તત્રાધિકં ક્ષિપેત્ ॥ 29

તત્ર દણ્ડઃ સ્મૃતો ભાગઃ ષડરામલસારકઃ ।
સુતીક્ષ્ણાગ્રઃ સુરક્તાભઃ ક્ષણાદાવેશકારકઃ ॥ 30

યા સા કુણ્ડલિની દેવી તરઙ્ગાખ્યા મહોર્મિણી ।
સા ષડશ્રેણ કન્દાખ્યે સ્થિતા ષડ્દેવતાત્મિકા ॥ 31

અષ્ટભાગૈશ્ચ વિસ્તીર્ણો દીર્ઘશ્ચાપિ તદર્ધતઃ ।
તતો દ્વારાણિ કાર્યાણિ ચિત્રવર્તનયા ક્રમાત્ ॥ 32

વેદાશ્રાયતરૂપાણિ યદિવા વૃત્તમાત્રતઃ ।
સ્પષ્ટશૃઙ્ગમથો કુર્યાદ્યદિવા વૈપરીત્યતઃ ॥ 33

ઉન્મુખં ચન્દ્રયુગ્મં વા ભઙ્ક્ત્વા કુર્યાચ્ચતુષ્ટયમ્ ।
કુટિલો મધ્યતઃ સ્પષ્ટો@ધોમુખઃ પાર્શ્વગઃ સ્થિતઃ ॥ 34

ઉત્તાનો@ર્ધો@સમઃ પૂર્ણઃ શ્લિષ્ટો ગ્રન્થિગતસ્તથા ।
ચન્દ્રસ્યેત્થં દ્વાદશધા વર્તના ભ્રમભેદિની ॥ 35

અન્તર્બહિર્મુખત્વેન સા પુનર્દ્વિવિધા મતા ।
તદ્ભેદાન્મણ્ડલાનાં સ્યાદસઙ્ખ્યો ભેદવિસ્તરઃ ॥ 36

પીઠવીથીબહિઅર્ભૂમિકણ્ઠકર્ણકપોલતઃ ।
શોભોપશોભાસંભેદાદ્ગુણરેખાવિકલ્પતઃ ॥ 37

સ્વસ્તિકદ્વિતયાદ્યષ્ટતયાપર્યન્તભેદતઃ ।
ભાવાભાવવિકલ્પેન મણ્ડલાનામનન્તતા ॥ 38

તતો રજાંસિ દેયાનિ યથાશોભાનુસારતઃ ।
સિન્દૂરં રાજવર્તં ચ ખટિકા ચ સિતોત્તમા ॥ 39

ઉત્તમાનિ રજાંસીહ દેવતાત્રયયોગતઃ ।
પરા ચન્દ્રસમપ્રખ્યા રક્તા દેવી પરાપરા ॥ 40

અપરા સા પરા કાલી ભીષણા ચણ્ડયોગિની ।
દૃષ્ટ્વૈતન્મણ્ડલં દેવ્યઃ સર્વા નૃત્યન્તિ સર્વદા ॥ 41

અનર્ચિતે@પ્યદીક્ષેણ દૃષ્ટે દીક્ષ્યેત માતૃભિઃ ।
કિંવાતિબહુનોક્તેન ત્રિત્રિશૂલારસપ્તકાઃ ॥ 42

શૂલયાગાઃ ષટ્ સહસ્રાણ્યેવં સાર્ધશતદ્વયમ્ ।
યા સા દેવી પરા શક્તિઃ પ્રાણવાહા વ્યવસ્થિતા ॥ 43

વિશ્વાન્તઃ કુણ્ડલાકારા સા સાક્ષાદત્ર વર્તિતા ।
તત્ત્વાનિ તત્ત્વદેવ્યશ્ચ વિશ્વમસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥ 44

અત્રોર્ધ્વે તન્તુમાત્રેણ તિસ્રઃ શૂલારગાઃ સ્થિતાઃ ।
આસનત્વેન ચેચ્છાદ્યા ભોગમોક્ષપ્રસાધિકાઃ ॥ 45

તાસ્તુ મોક્ષૈકકામસ્ય શૂલારાવિદ્ધમધ્યકાઃ ।
તસ્માદેનં મહાયાગં મહાવિભવવિસ્તરૈઃ ॥ 46

પૂજયેદ્ભૂતિકામો વા મોક્ષકામો@પિવા બુધઃ ।
અસ્ય દર્શનમાત્રેણ ભૂતવેતાલગુહ્યકાઃ ॥ 47

પલાયન્તે દશ દિશઃ શિવઃ સાક્ષાત્પ્રસીદતિ ।
મન્દશક્તિબલાવિદ્ધો@પ્યેતન્મણ્ડલપૂજનાત્ ॥ 48

સતતં માસષટ્કેન ત્રિકજ્ઞાનં સમશ્નુતે ।
યત્પ્રાપ્ય હેયોપાદેયં સ્વયમેવ વિચાર્ય સઃ ॥ 49

દેહાન્તે સ્યાદ્ભૈરવાત્મા સિદ્ધિકામો@થ સિદ્ધ્યતિ ।
મણ્ડલસ્યાસ્ય યો વ્યાપ્તિં દેવતાન્યાસમેવ ચ ॥ 50

વર્તનાં ચ વિજાનાતિ સ ગુરુસ્ત્રિકશાસને ।
તસ્ય પાદરજો મૂર્ધ્નિ ધાર્યં શિવસમીહિના ॥ 51

અત્ર સૃષ્ટિસ્થિતિધ્વંસાન્ ક્રમાત્ ત્રીનપિ પૂજયેત્ ।
તુર્યં તુ મધ્યતો યદ્વા સર્વેષુ પરિપૂરકમ્ ॥ 52

ચતુસ્ત્રિશૂલં વા ગુપ્તદણ્ડં યાગં સમાચરેત્ ।
તત્ર તત્ પૂજયેત્સમ્યક્ સ્ફુટં ક્રમચતુષ્ટયમ્ ॥ 53

ઇત્યેતત્કથિતં ગુપ્તે ષડર્ધહૃદયે પરે ।
ષટ્કે પ્રોક્તં સૂચિતં શ્રીસિદ્ધયોગીશ્વરીમતે ॥ 54

અગ્રતઃ સૂત્રયિત્વા તુ મણ્ડલં સર્વકામદમ્ ।
મહાશૂલસમોપેતં પદ્મચક્રાદિભૂષિતમ્ ॥ 55

દ્વારે દ્વારે લિખેચ્છૂલં વર્જયિત્વા તુ પશ્ચિમમ્ ।
કોણેષ્વપિચ વા કાર્યં મહાશૂલં દ્રુમાન્વિતમ્ ॥ 56

અમૃતામ્ભોભવારીણાં શૂલાગ્રે તુ ત્રિકં ત્રિકમ્ ।
શૂલ ઇત્થં પ્રકર્તવ્યમષ્ટધા તત્ ત્રિધાપિવા ॥ 57

એવં સંસૂચિતં દિવ્યં ખેચરીણાં પુરં ત્વિતિ ।
સ્થાનાન્તરે@પિ કથિતં શ્રીસિદ્ધાતન્ત્રશાસને ॥ 58

કજં મધ્યે તદર્ધેન શૂલશૃઙ્ગાણિ તાનિ તુ ।
શૂલાઙ્કં મણ્ડલં કલ્પ્યં કમલાઙ્કં ચ પૂરણે ॥ 59

અથ શૂલાબ્જવિન્યાસઃ શ્રીપૂર્વે ત્રિશિરોમતે ।
સિદ્ધાતન્ત્રે ત્રિકકુલે દેવ્યાયામલમાલયોઃ ॥ 60

યથોક્તઃ સારશાસ્ત્રે ચ તન્ત્રસદ્ભાવગુહ્યયોઃ ।
તથા પ્રદર્શ્યતે સ્પષ્ટં યદ્યપ્યુક્તક્રમાદ્ગતઃ ॥ 61

વેદાશ્રિતે ત્રિહસ્તે પ્રાક્ પૂર્વમર્ધ વિભાજયેત્ ।
હસ્તાર્ધં સર્વતસ્ત્યક્ત્વા પૂર્વોદગ્યામ્યદિગ્ગતમ્ ॥ 62

ત્ર્યઙ્ગુલૈઃ કોષ્ઠકૈરૂર્ધ્વૈસ્તિર્યક્ ચાષ્ટદ્વિધાત્મકૈઃ ।
દ્વૌ દ્વૌ ભાગૌ પરિત્યજ્ય પુનર્દક્ષિણસૌમ્યગૌ ॥ 63

બ્રહ્મણઃ પાર્શ્વયોર્જીવાચ્ચતુર્થાત્ પૂર્વતસ્તથા ।
ભાગાર્ધભાગમાનં તુ ખણ્ડચન્દ્રદ્વયં દ્વયમ્ ॥ 64

તયોરન્તસ્તૃતીયે તુ દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વયોઃ ।
જીવે ખણ્ડેન્દુયુગલં કુર્યાદન્તર્ભ્રમાદ્બુધઃ ॥ 65

તયોરપરમર્મસ્થં ખણ્ડેન્દુદ્વયકોટિગમ્ ।
બહિર્મુખં ભ્રમં કુર્યાત્ ખણ્ડચન્દ્રદ્વયં દ્વયમ્ ॥ 66

તદ્વદ્બ્રહ્મણિ કુર્વીત ભાગભાગાર્ધસંમિતમ્ ।
તતો દ્વિતીયભાગાન્તે બ્રહ્મણઃ પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ॥ 67

દ્વે રેખે પૂર્વગે નેયે ભાગત્ર્યંશશમે બુધૈઃ ।
એકાર્ધેન્દૂર્ધ્વકોટિસ્થં બ્રહ્મસૂત્રાગ્રસઙ્ગતમ્ ॥ 68

સૂત્રદ્વયં પ્રકુર્વીત મધ્યશૃઙ્ગપ્રસિદ્ધયે ।
તદગ્રપાર્શ્વયોર્જીવાત્ સૂત્રમેકાન્તરે ધૃતમ્ ॥ 69

આદિદ્વિતીયખણ્ડેન્દુકોણાત્ કોણાન્તમાનયેત્ ।
તયોરેવાપરાજ્જીવાત્ પ્રથમાર્ધેન્દુકોણતઃ ॥ 70

તદ્વદેવ નયેત્સૂત્રં શૃઙ્ગદ્વિતયસિદ્ધયે ।
ક્ષેત્રાર્ધે ચાપરે દણ્ડો દ્વિકરશ્છન્નપઞ્ચકઃ ॥ 71

ષડ્વિસ્તૃતં ચતુર્દીર્ઘં તદધો@મલસારકમ્ ।
વેદાઙ્ગુલં ચ તદધો મૂલં તીક્ષ્ણાગ્રમિષ્યતે ॥ 72

આદિક્ષેત્રસ્ય કુર્વીત દિક્ષુ દ્વારચતુષ્ટયમ્ ।
હસ્તાયામં તદર્ધં વા વિસ્તારાદપિ તત્સમમ્ ॥ 73

દ્વિગુણં બાહ્યતઃ કુર્યાત્તતઃ પદ્મં યથા શૃણુ ।
એકૈકભાગમાનાનિ કુર્યાદ્વૃત્તાનિ વેદવત્ ॥ 74

દિક્ષ્વષ્ટૌ પુનરપ્યષ્ટૌ જીવસૂત્રાણિ ષોડશ ।
દ્વયોર્દ્વયોઃ પુનર્મધ્યે તત્સંખ્યાતાનિ પાતયેત્ ॥ 75

એષાં તૃતીયવૃત્તસ્થં પાર્શ્વજીવસમં ભ્રમમ્ ।
એતદન્તં પ્રકુર્વીત તતો જીવાગ્રમાનયેત્ ॥ 76

યત્રૈવ કુત્રચિત્સઙ્ગસ્તત્સંબન્ધે સ્થિરીકૃતે ।
તત્ર કૃત્વા નયેન્મન્ત્રી પત્રાગ્રાણાં પ્રસિદ્ધયે ॥ 77

એકૈકસ્મિન્દલે કુર્યાત્કેસરાણાં ત્રયં ત્રયમ્ ।
દ્વિગુણાષ્ટાઙ્ગુલં કાર્યં તદ્વચ્છૃઙ્ગકજત્રયમ્ ॥ 78

કર્ણિકા પીતવર્ણેન મૂલમધ્યાગ્રભેદતઃ ।
સિતં રક્તં તથા પીતં કાર્યં કેસરજાલકમ્ ॥ 79

દલાનિ શુક્લવર્ણાનિ પ્રતિવારણયા સહ ।
પીઠં તદ્વચ્ચતુષ્કોણં કર્ણિકાર્ધસમં બહિઃ ॥ 80

સિતરક્તપીતકૃષ્ણૈસ્તત્પાદાન્ વહ્નિતઃ ક્રમાત્ ।
ચતુર્ભિરપિ શૃઙ્ગાણિ ત્રિભિર્મણ્ડલમિષ્યતે ॥ 81

દણ્ડઃ સ્યાન્નીલરક્તેન પીતમામલસારકમ્ ।
રક્તં શૂલં પ્રકુર્વીત યત્તત્પૂર્વં પ્રકલ્પિતમ્ ॥ 82

પશ્ચાદ્દ્વારસ્ય પૂર્વેણ ત્યક્ત્વાઙ્ગુલચતુષ્ટયમ્ ।
દ્વારં વેદાશ્રિ વૃત્તં વા સંકીર્ણં વા વિચિત્રિતમ્ ॥ 83

એકદ્વિત્રિપુરં તુલ્યં સામુદ્ગમથવોભયમ્ ।
કપોલકણ્ઠશોભોપશોભાદિબહુચિત્રિતમ્ ॥ 84

વિચિત્રાકારસંસ્થાનં વલ્લીસૂક્ષ્મગૃહાન્વિતમ્ ।
શ્રીદેવ્યાયામલે તૂક્તં ક્ષેત્રે વેદાશ્રિતે સતિ ॥ 85

અર્ધં દ્વાદશધા કૃત્વા તિર્યગૂર્ધ્વં ચ તિર્યજમ્ ।
ભાગમેકં સ્વપાર્શ્વોર્ધ્વં ગુરુઃ સમવતારયેત્ ॥ 86

મધ્યસ્થં તં ત્રિભાગં ચ તદન્તે ભ્રમયેદુભૌ ।
ભાગમેકં પરિત્યજ્ય તન્મધ્યે ભ્રમયેત્પુનઃ ॥ 87

તૃતીયાંશોર્ધ્વતો ભ્રામ્યમૂર્ધ્વાંશં યાવદન્તતઃ ।
ચતુર્થાંશાત્તદૂર્ધ્વં તુ ઊર્ધ્વાધો યોજયેત્પુનઃ ॥ 88

તન્માનાદૂર્ધ્વમાભ્રામ્ય ચતુર્થેન નિયોજયેત્ ।
ઊર્ધ્વાદ્યોજયતે સૂત્રં બ્રહ્મસૂત્રાવધિ ક્રમાત્ ॥ 89

ક્રમાદ્વૈપુલ્યતઃ કૃત્વા અંશં વૈ હ્રાસયેત્ પુનઃ ।
અર્ધભાગપ્રમાણસ્તુ દણ્ડો દ્વિગુણ ઇષ્યતે ॥ 90

ભાગં ભાગં ગૃહીત્વા તુ ઉભયોરથ ગોચરાત્ ।
ભ્રામ્યં પિપ્પલવત્ પત્રં વર્તનૈષા ત્વધો ભવેત્ ॥ 91

ષોડશાંશે લિખેત્પદ્મં દ્વાદશાઙ્ગુલલોપનાત્ ।
તદૂર્ધ્વં મધ્યભાગે તુ વારિજન્મ સમાલિખેત્ ॥ 92

મધ્યશૃઙ્ગાવસાને તુ તૃતીયં વિલિખેત્તતઃ ।
સવ્યાસવ્યે તથૈવેહ કટિસ્થાબ્જે સમાલિખેત્ ॥ 93

કર્ણિકા પીતલા રક્તપીતશુક્લં ચ કેસરમ્ ।
દલાનિ પદ્મબાહ્યસ્થા શુક્લા ચ પ્રતિવારણી ॥ 94

શૂલં કૃષ્ણેન રજસા બ્રહ્મરેખા સિતા પુનઃ ।
શૂલાગ્રં જ્વાલયા યુક્તં શૂલદણ્ડસ્તુ પીતલઃ ॥ 95

શૂલમધ્યે ચ યત્પદ્મં તત્રેશં પૂજયેત્સદા ।
અસ્યોર્ધ્વે તુ પરાં દક્ષે@ન્યાં વામે ચાપરાં બુધઃ ॥ 96

યા સા કાલાન્તકા દેવી પરાતીતા વ્યવસ્થિતા ।
ગ્રસતે શૂલચક્રં સા ત્વિચ્છામાત્રેણ સર્વદા ॥ 97

શાન્તિરૂપા કલા હ્યેષા વિદ્યારૂપા પરા ભવેત્ ।
અપરા તુ પ્રતિષ્ઠા સ્યાન્નિવૃત્તિસ્તુ પરાપરા ॥ 98

ભૈરવં દણ્ડ ઊર્ધ્વસ્થં રૂપં સાદાશિવાત્મકમ્ ।
ચતસ્રઃ શક્તયસ્ત્વસ્ય સ્થૂલાઃ સૂક્ષ્માસ્ત્વનેકધા ॥ 99

એષ યાગઃ સમાખ્યાતો ડામરાખ્યસ્ત્રિશક્તિકઃ ।
અથ ત્રૈશિરસે શૂલાબ્જવિધિર્દૃષ્ટો@ભિલિખ્યતે ॥ 100

વામામૃતાદિભિર્મુખ્યૈઃ પવિત્રૈઃ સુમનોરમૈઃ ।
ભૂમિં રજાંસિ કરણીં ખટિકાં મૂલતો@ર્ચયેત્ ॥ 101

ચતુરશ્રે ચતુર્હસ્તે મધ્યે શૂલં કરત્રયમ્ ।
ચણ્ડો દ્વિહસ્ત ઊર્ધ્વાધઃપીઠયુગ્વિપુલસ્ત્વસૌ ॥ 102

વસ્વઙ્ગુલઃ પ્રકર્તવ્યઃ સૂત્રત્રયસમન્વિતઃ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન દણ્ડમૂલે તુ પીઠિકા ॥ 103

દૈર્ઘ્યાત્તૂચ્છ્રાયાચ્ચોર્ધ્વે ચ ચતુરઙ્ગુલમાનતઃ ।
ઊર્ધ્વે@પ્યુચ્છ્રાયતો વેદાઙ્ગુલા દૈર્ઘ્યાદ્દશાઙ્ગુલા ॥ 104

શૂલમૂલગતં પીઠીમધ્યં ખાબ્ધિસમાઙ્ગુલમ્ ।
કૃત્વા દણ્ડં ત્રિશૂલં તુ ત્રિભિર્ભાગૈઃ સમન્તતઃ ॥ 105

અષ્ટાઙ્ગુલપ્રમાણૈઃ સ્યાદ્ધસ્તમાત્રં સમન્તતઃ ।
શૂલાગ્રં શૂલમધ્યં તચ્છૂલમૂલં તુ તદ્ભવેત્ ॥ 106

વેદી મધ્યે પ્રકર્તવ્યા ઉભયોશ્ચ ષડઙ્ગુલમ્ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલદીર્ઘા તુ ઉભયોઃ પાર્શ્વયોસ્તથા ॥ 107

ચતુરઙ્ગુલમુચ્છ્રાયાન્મૂલે વેદીં પ્રકલ્પયેત્ ।
ઉભયોઃ પાર્શ્વયોશ્ચૈવમર્ધચન્દ્રાકૃતિં તથા ॥ 108

ભ્રામયેત્ ખટિકાસૂત્રં કટિં કુર્યાદ્દ્વિરઙ્ગુલામ્ ।
વૈપુલ્યાદ્દૈર્ઘ્યતો દેવિ ચતુરઙ્ગુલમાનતઃ ॥ 109

યાદૃશં દક્ષિણે ભાગે વામે તદ્વત્પ્રકલ્પયેત્ ।
મધ્યે શૂલાગ્રવૈપુલ્યાદઙ્ગુલશ્ચ અધોર્ધ્વતઃ ॥ 110

ચતુરઙ્ગુલમાનેન વૈપુલ્યાત્તુ ષડઙ્ગુલા ।
ઉચ્છ્રાયાત્તુ તતઃ કાર્યા ગણ્ડિકા તુ સ્વરૂપતઃ ॥ 111

પીઠોર્ધ્વે તુ પ્રકર્તવ્યં શૂલમૂલં તુ સુવ્રતે ।
શૂલાગ્રમઙ્ગુલં કાર્યં સુતીક્ષ્ણં તુ ષડઙ્ગુલમ્ ॥ 112

અરામધ્યં પ્રકર્તવ્યમરાધસ્તુ ષડઙ્ગુલમ્ ।
ચતુરઙ્ગુલનિમ્નં તુ મધ્યં તુ પરિકલ્પયેત્ ॥ 113

પૂર્વાપરં તદેવેહ મધ્યે શૂલં તુ તદ્બહિઃ ।
કારયેત ત્રિભિઃ સૂત્રૈરેકૈકં વર્તયેત ચ ॥ 114

કજત્રયં તુ શૂલાગ્રં વેદાંશૈર્દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ।
ક્રમાદ્દક્ષાન્યમધ્યેષુ ત્ર્યષ્ટદ્વાદશપત્રકમ્ ॥ 115

ચક્રત્રયં વાતપુરં પદ્મમષ્ટાઙ્ગુલારકમ્ ।
વિદ્યાભિખ્યં શૂલમૂલે રજઃ પશ્ચાત્પ્રપાતયેત્ ॥ 116

ત્રિશૂલં દણ્ડપર્યન્તં રાજવર્તેન પૂરયેત્ ।
સૂત્રત્રયસ્ય પૃષ્ઠે તુ શુક્લં ચારાત્રયં ભવેત્ ॥ 117

શુક્લેન રજસા શૂલમૂલે વિદ્યામ્બુજં ભવેત્ ।
રક્તં રક્તાસિતં શુક્લં ક્રમાદૂર્ધ્વામ્બુજત્રયમ્ ॥ 118

શુક્લેન વ્યોમરેખા સ્યાત્ સા સ્થૌલ્યાદઙ્ગુલં બહિઃ ।
તાં ત્યક્ત્વા વેદિકા કાર્યા હસ્તમાત્રં પ્રમાણાતઃ ॥ 119

વૈપુલ્યત્રિગુણં દૈર્ઘ્યાત્ પ્રાકારં ચતુરશ્રકમ્ ।
સમન્તતો@થ દિક્ષુ સ્યુર્દ્વારાણિ કરમાત્રતઃ ॥ 120

ત્રિધા વિભજ્ય ક્રમશો દ્વાદશાઙ્ગુલમાનતઃ ।
કણ્ઠં કપોલં શોભાં તુ ઉપશોભાં તદન્તતઃ ॥ 121

પ્રાકારં ચતુરશ્રં તુ સભૂરેખાસમન્વિતમ્ ।
સિતરક્તપીતકૃષ્ણૈ રજોભિઃ કારયેત્તતઃ ॥ 122

રક્તૈ રજોભિર્મધ્યં તુ યથાશોભં તુ પૂરયેત્ ।
અસ્યા વ્યાપ્તૌ પુરા ચોક્તં તત્રૈવાનુસરેચ્ચ તત્ ॥ 123

અરાત્રયવિભાગસ્તુ પ્રવેશો નિર્ગમો ભ્રમઃ ।
અનાહતપદવ્યાપ્તિઃ કુણ્ડલ્યા ઉદયઃ પરઃ ॥ 124

હૃદિ સ્થાને ગતા દેવ્યસ્ત્રિશૂલસ્ય સુમધ્યમે ।
નાભિસ્થઃ શૂલદણ્ડસ્તુ શૂલમૂલં હૃદિ સ્થિતમ્ ॥ 125

શક્તિસ્થાનગતં પ્રાન્તં પ્રાન્તે ચક્રત્રયં સ્મરેત્ ।
ઉત્ક્ષિપ્યોત્ક્ષિપ્ય કલયા દેહમધ્યસ્વરૂપતઃ ॥ 126

શૂલદણ્ડાન્તમધ્યસ્થશૂલમધ્યાન્તગોચરમ્ ।
પ્રવિશેન્મૂલમધ્યાન્તં પ્રાન્તાન્તે શક્તિવેશ્મનિ ॥ 127

અસ્પન્દકરણં કૃત્વા એકદા સ્પન્દવર્તનમ્ ।
મૂલમાનન્દમાપીડ્ય શક્તિત્રયપદં વિશેત્ ॥ 128

તત્ર પૂજ્યં પ્રયત્નેન જાયન્તે સર્વસિદ્ધયઃ ।
સમસ્તાધ્વસમાયોગાત્ ષોઢાધ્વવ્યાપ્તિભાવતઃ ॥ 129

સમસ્તમન્ત્રચક્રાદ્યૈરેવમાદિપ્રયત્નતઃ ।
ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વરચિતં ત્રિશૂલં પરિભાવયેત્ ॥ 130

વિષુવત્સ્થેન વિન્યાસો મન્ત્રાણાં મણ્ડલોત્તમે ।
કાર્યો@સ્મિન્ પૂજિતે યત્ર સર્વેશ્વરપદં ભજેત્ ॥ 131

સ્વસ્તિકેનાથ કર્તવ્યં યુક્તં તસ્યોચ્યતે વિધિઃ ।
નાડિકાઃ સ્થાપયેત્પૂર્વં મુહૂર્તં પરિમાણતઃ ॥ 132

શક્રવારુણદિક્સ્થાશ્ચ યામ્યસૌમ્યગતાસ્તથા ।
એકોનત્રિંશદ્વંશાઃ સ્યુરૃજુતિર્યગ્ગતાસ્તથા ॥ 133

અષ્ટૌ મર્મશતાન્યેકચત્વારિંશચ્ચ જાયતે ।
વંશૈર્વિષયસંખ્યૈશ્ચ પદ્મં યુગ્મેન્દુમણ્ડલમ્ ॥ 134

રસસંખ્યૈર્ભવેત્પીઠં સ્વસ્તિકં સર્વકામદમ્ ।
વસુસંખ્યૈર્દ્વારવીથાવેવં ભાગપરિક્રમઃ ॥ 135

રન્ધ્રવિપ્રશરાગ્નીંશ્ચ લુપ્યેદ્બાહ્યાન્તરં ક્રમાત્ ।
મર્માણિ ચ ચતુર્દિક્ષુ મધ્યાદ્દ્વારેષુ સુન્દરિ ॥ 136

વહ્નિભૂતમુનિવ્યોમબાહ્યગર્ભે પુરીષુ ચ ।
લોપયેચ્ચૈવ મર્માણિ અન્તર્નાડિવિવર્જિતાન્ ॥ 137

દ્વારપ્રાકારકોણેષુ નેત્રાનલશરાનૃતૂન્ ।
નાડયો બ્રહ્મવંશસ્ય લોપ્યા નેત્રાદ્રસસ્થિતાઃ ॥ 138

વહ્નેર્નેત્રાનલૌ લોપ્યૌ વેદાન્નેત્રયુગં રસાત્ ।
નેત્રં સૌમ્યગતં લોપ્યં પૂર્વાદ્વેદાનલૌ રસાત્ ॥ 139

લોકસ્થા નાડિકા હિત્વા નેત્રાદ્વેદાગ્નયઃ ક્રમાત્ ।
શરૈર્વહ્નિગતં ચૈવ યુગં નેત્રાગ્નયો રસાત્ ॥ 140

નેત્રાત્ પૂર્વગતાચ્ચૈવ સુમેરુર્દ્વારસંજ્ઞિતઃ ।
સ્વસ્તિકા ચ પુરી રમ્યા ચતુર્દિક્ષુ સ્થિતાવુભૌ ॥ 141

મર્મણાં ચ શતે દ્વે ચ ઋષિભિર્ગુણિતા દિશઃ ।
નેત્રાદિકાંશ્ચ સંમાર્જ્ય માર્ગમધ્યાત્ સુશોભને ॥ 142

ઋષિત્રયકૃતે મધ્યે વિષયૈઃ કર્ણિકા ભવેત્ ।
નેત્રીકૃતાન્વસૂન્ પત્રં નેત્રં સકૃદ્વિભાજિતમ્ ॥ 143

વહ્નિં વસુગતં કૃત્વા શશાઙ્કસ્થાંશ્ચ લોપયેત્ ।
વહ્નીષુઋષિમધ્યાચ્ચ લોપ્યં પીઠેન્દુકાવધિ ॥ 144

બ્રહ્મણો નેત્રવિષયાન્નેત્રાદ્વેદાનલૌ હરેત્ ।
સાગરે નેત્રકં લોપ્યં નાડયઃ પૂર્વદિગ્ગતાઃ ॥ 145

ભૂતનેત્રગતાન્મૂર્ધ્ના નેત્રાદ્દ્વિવહ્નિદૃક્ત્રિકાત્ ।
સૌમ્યગાત્ પીઠકોણેષુ લોપયેત ચતુર્ષ્વપિ ॥ 146

દલાનિ કાર્યાણિ સિતૈઃ કેસરં રક્તપીતલૈઃ ।
કર્ણિકા કનકપ્રખ્યા પલ્લવાન્તાશ્ચ લોહિતાઃ ॥ 147

વ્યોમરેખા તુ સુસિતા વર્તુલાબ્જાન્તનીલભાઃ ।
પીઠં રેખાત્રયોપેતં સિતલોહિતપીતલમ્ ॥ 148

સ્વસ્તિકાશ્ચ ચતુર્વર્ણા અગ્નેરીશાનગોચરાઃ ।
વીથી વિદ્રુમસંકાશા સ્વદિક્ષ્વસ્ત્રાણિ બાહ્યતઃ ॥ 149

ઇન્દ્રનીલનિભં વજ્રં શક્તિં પદ્મમણિપ્રભામ્ ।
દણ્ડં હાટકસંકાશં વક્ત્રં તસ્યાતિલોહિતમ્ ॥ 150

નીલદ્યુતિસમં ખડ્ગં પાશં વત્સકસપ્રભમ્ ।
ધ્વજં પુષ્પફલોપેતં પઞ્ચરઙ્ગૈશ્ચ શોભિતમ્ ॥ 151

ગદા હેમનિભાત્યુગ્રા નાનારત્નવિભૂષિતા ।
શૂલં નીલામ્બુજસમં જ્વલદ્વહ્ન્યુગ્રશેખરમ્ ॥ 152

તસ્યોપરિ સિતં પદ્મમીષત્પીતારુણપ્રભમ્ ।
ચક્રં હેમનિભં દીપ્તમરા વૈડૂર્યસંનિભાઃ ॥ 153

અરામધ્યં સુપીતં ચ બાહ્યં જ્વાલારુણં ભવેત્ ।
મન્દિરં દેવદેવસ્ય સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥ 154

શ્રીસિદ્ધાયાં શૂલવિધિઃ પ્રાક્ ક્ષેત્રે ચતુરશ્રિતે ।
હસ્તમાત્રં ત્રિધા સૂર્યાન્નવખણ્ડં યથા ભવેત્ ॥ 155

મધ્યે શૂલં ચ તત્રેત્થં મધ્યભાગં ત્રિધા ભજેત્ ।
નવભિઃ કોષ્ઠકૈર્યુક્તં તતો@યં વિધિરુચ્યતે ॥ 156

મધ્યભાગત્રયં ત્યક્ત્વા મધ્યે ભાગદ્વયસ્ય તુ ।
અધસ્તાદ્ભ્રામયેત્સૂત્રં શશાઙ્કશકલાકૃતિ ॥ 157

ઉભયતો ભ્રામયેત્તત્ર યથાગ્રે હાકૃતિર્ભવેત્ ।
કોટ્યાં તત્ર કૃતં સૂત્રં નયેદ્રેખાં તુ પૂર્વિકામ્ ॥ 158

અપરદ્વારપૂર્વેણ ત્યક્ત્વાઙ્ગુલચતુષ્ટયમ્ ।
રેખાં વિનાશયેત્પ્રાજ્ઞો યથા શૂલાકૃતિર્ભવેત્ ॥ 159

શૂલાગ્રે ત્વર્ધહસ્તેન ત્યક્ત્વા પદ્માનિ કારયેત્ ।
અધઃ શૃઙ્ગત્રયં હસ્તમધ્યે પદ્મં સકર્ણિકમ્ ॥ 160

મુખાગ્રે ધારયેત્સૂત્રં ત્રિભિર્હસ્તૈસ્તુ પાતયેત્ ।
મધ્યે ચોર્ધ્વં તતઃ કુર્યાદધસ્તાદઙ્ગુલદ્વયમ્ ॥ 161

રેખાદ્વયં પાતયેત યથા શૂલં ભવત્યપિ ।
અધોભાગાદિભિશ્ચોર્ધ્વં તત્ર રેખા પ્રપદ્યતે ॥ 162

સમીકૃત્ય તતઃ સૂત્રે ઊર્ધ્વે દ્વે એવમેવ તુ ।
મધ્યં પદ્મં પ્રતિષ્ઠાપ્યં શૂલાધસ્તાદ્યશસ્વિનિ ॥ 163

ઇત્યેષ મણ્ડલવિધિઃ કથિતઃ સંક્ષેપયોગતો મહાગુરુભિઃ ।