તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 7.4

7.4 પ્રપાઠક:

7.4.1 અનુવાક 1 પ્રથમચતુર્વિંશરાત્રકથનમ્
1 બૃહસ્પતિર્ અકામયત શ્રન્ મે દેવા દધીરન્ ગચ્છેયમ્ પુરોધામ્ ઇતિ સ એતં ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ તસ્મૈ શ્રદ્ દેવા અદધતાગચ્છત્ પુરોધામ્ । ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે શ્રદ્ એભ્યો મનુષ્યા દધતે ગચ્છન્તિ પુરોધામ્ । જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
2 ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ । અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ । અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ । અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ । યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ । દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ । ઓજો વૈ વીર્યં પૃષ્ઠાનિ પશવશ્ છન્દોમાઃ । ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ
3 યન્તિ અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ । ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્ધતે । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.2 અનુવાક 2 દ્વિતીય ચતુર્વિંશરાત્રકથનમ્
1 યથા વૈ મનુષ્યા એવં દેવા અગ્ર આસન્ તે ઽકામયન્ત । અવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ મૃત્યુમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદં ગચ્છેમેતિ ત એતં ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ તે ઽવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ મૃત્યુમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ અગચ્છન્ ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે ઽવર્તિમ્ એવ પાપ્માનમ્ અપહત્ય શ્રિયં ગચ્છન્તિ શ્રીર્ હિ મનુષ્યસ્ય
2 દૈવી સꣳસદ્ । જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ તમ્ માસા અર્ધમાસા ઋતવઃ પ્રવિશ્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ અગચ્છન્ ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે સંવત્સરમ્ એવ પ્રવિશ્ય વસ્યસીꣳ સꣳસદં ગચ્છન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અવસ્તાદ્ ભવન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશાઃ પરસ્તાત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશૈર્ એવોભવયતો ઽવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ મધ્યતઃ
3 ગચ્છન્તિ પૃષ્ઠાનિ હિ દૈવી સꣳસદ્ । જામિ વા એતત્ કુર્વન્તિ યત્ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અન્વઞ્ચઃ । મધ્યે ઽનિરુક્તો ભવતિ તેનાજામિ । ઊર્ધ્વાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્ય્ ઊર્ધ્વાશ્ છન્દોમાઃ । ઉભાભ્યાꣳ રૂપાભ્યાꣳ સુવર્ગં લોકં યન્તિ । અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ । યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ । દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ । ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ પશવઃ
4 છન્દોમાઃ । ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અવસ્તાદ્ ભવન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશાઃ પરસ્તાન્ મધ્યે પૃષ્ઠાનિ । ઉરો વૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશા આત્મા પૃષ્ઠાનિ । આત્મન એવ તદ્ યજમાનાઃ શર્મ નહ્યન્તે ઽનાર્ત્યૈ બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ
5 સુવર્ગં લોકં યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ પ્રત્યઙ્ ષડહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ ત્રિવૃતો ઽધિ ત્રિવૃતમ્ ઉપ યન્તિ સ્તોમાનાꣳ સમ્પત્ત્યૈ પ્રભવાય જ્યોતિર્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ । અયં વાવ સ ક્ષયઃ । અસ્માદ્ એવ તેન ક્ષયાન્ ન યન્તિ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ । ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્ધતે । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.3 અનુવાક 3 ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્
1 ઋક્ષા વા ઇયમ્ અલોમકાઽઽસીત્ સાકામયત । ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિઃ પ્ર જાયેયેતિ સૈતાસ્ ત્રિꣳશતꣳ રાત્રીર્ અપશ્યત્ તતો વા ઇયમ્ ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિઃ પ્રાજાયત યે પ્રજાકામાઃ પશુકામાઃ સ્યુસ્ ત એતા આસીરન્ પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિઃ । ઇયં વા અક્ષુધ્યત્ સૈતાં વિરાજમ્ અપશ્યત્ તામ્ આત્મન્ ધિત્વાન્નાદ્યમ્ અવારુન્દ્ધૌષધીઃ
2 વનસ્પતીન્ પ્રજામ્ પશૂન્ તેનાવર્ધત સ જેમાનમ્ મહિમાનમ્ અગચ્છત્ । ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે વિરાજમ્ એવાત્મન્ ધિત્વાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે વર્ધન્તે પ્રજયા પશુભિઃ । જેમાનમ્ મહિમાનં ગચ્છન્તિ જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ । તે સંવત્સર એવ
3 પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ત્રિꣳશાત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ ઉપ યન્તિ યજ્ઞસ્ય સંતત્યૈ । અથો પ્રજાપતિર્ વૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ પ્રજાપતિમ્ એવા રભન્તે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ । એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટુદ્ ભવતિ પાપ્માનમ્ એવ તેન નિર્ દહન્તે ઽથો તેજો વૈ ત્રિવૃત્ તેજ એવાત્મન્ દધતે પઞ્ચદશ ઇન્દ્રસ્તોમો ભવતિ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ
4 રુન્ધતે સપ્તદશો ભવતિ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયન્તે । એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે ચતુર્વિꣳશો ભવતિ ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો એષ વૈ વિષૂવાન્ વિષૂવન્તો ભવન્તિ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે ચતુર્વિꣳશાત્ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપ યન્તિ સંવત્સર એવ પ્રતિષ્ઠાય ॥
5 દેવતા અભ્યારોહન્તિ ત્રયસ્ત્રિꣳશાત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ ઉપ યન્તિ ત્રયસ્ત્રિꣳશદ્ વૈ દેવતાઃ । દેવતાસ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રિણવો ભવતિ । ઇમે વૈ લોકાસ્ ત્રિણવઃ । એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાવ્ એકવિꣳશૌ ભવતઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ તસ્માદ્ બહવઃ પ્રજાસુ વૃષાણઃ । યદ્ એતે સ્તોમા વ્યતિષક્તા ભવન્તિ તસ્માદ્ ઇયમ્ ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિર્ વ્યતિષક્તા ।
6 વ્યતિષજ્યન્તે પ્રજયા પશુભિર્ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે । અક્લૃપ્તા વા એતે સુવર્ગં લોકં યન્તિ । ઉચ્ચાવચાન્ હિ સ્તોમાન્ ઉપયન્તિ યદ્ એત ઊર્ધ્વાઃ ક્લૃપ્તા સ્તોમા ભવન્તિ ક્લૃપ્તા એવ સુવર્ગં લોકં યન્ત્ય્ ઉભયોર્ એભ્યો લોકયોઃ કલ્પતે ત્રિꣳશદ્ એતાસ્ ત્રિꣳશદક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.4 અનુવાક 4 દ્વાત્રિંશદ્રાત્રાભિધાનમ્
1 પ્રજાપતિઃ સુવર્ગં લોકમ્ ઐત્ તં દેવા યેનયેન છન્દસાઽનુ પ્રાયુઞ્જત તેન નાઽઽપ્નુવન્ ત એતા દ્વાત્રિꣳશતꣳ રાત્રીર્ અપશ્યન્ દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્ આનુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિઃ સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમ્ આપ્ત્વાભ્યારુહ્ય સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાઃ । દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્ આનુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિઃ સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમ્ આપ્ત્વા શ્રિયં ગચ્છન્તિ ।

2 શ્રીર્ હિ મનુષ્યસ્ય સુવર્ગો લોકઃ । દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાઃ । દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્ વાગ્ અનુષ્ટુપ્ સર્વામ્ એવ વાચમ્ આપ્નુવન્તિ સર્વે વાચો વદિતારો ભવન્તિ સર્વે હિ શ્રિયં ગચ્છન્તિ જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુર્ ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ । અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ । અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
3 ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચસ્ ત્ર્યહાન્ ઉપયન્તિ પ્રત્યઙ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાસ્ તાસાં યાસ્ ત્રિꣳશત્ ત્રિꣳશદક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે યે દ્વે અહોરાત્રે એવ તે ઉભાભ્યાꣳ રૂપાભ્યાꣳ સુવર્ગં લોકં યન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.5 અનુવાક 5 ત્રયસ્ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્
1 દ્વે વાવ દેવસત્ત્રે દ્વાદશાહશ્ ચ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહશ્ ચ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે સાક્ષાદ્ એવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ યથા ખલુ વૈ શ્રેયાન્ અભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ યદ્ય્ અવવિધ્યતિ પાપીયાન્ ભવતિ યદિ નાવવિધ્યતિ સદૃઙ્ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા વર્તન્તે ઽહર્ભાજો વા એતા દેવા અગ્ર આઽહરન્ ।
2 અહર્ એકો ઽભજતાહર્ એકસ્ તાભિર્ વૈ તે પ્રબાહુગ્ આર્ધ્નુવન્ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે સર્વ એવ પ્રબાહુગ્ ઋધ્નુવન્તિ સર્વે ગ્રામણીયમ્ પ્રાપ્નુવન્તિ પઞ્ચાહા ભવન્તિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ । ઋતુષ્વ્ એવ સંવત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્ધતે ત્રીણ્ય્ આશ્વિનાનિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષુ
3 એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો ત્રીણિ વૈ યજ્ઞસ્યેન્દ્રિયાણિ તાન્ય્ એવાવ રુન્ધતે વિશ્વજિદ્ ભવત્ય્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ સર્વપૃષ્ઠો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ વાગ્ વૈ દ્વાદશાહઃ । યત્ પુરસ્તાદ્ દ્વાદશાહમ્ ઉપેયુર્ અનાપ્તાં વાચમ્ ઉપેયુર્ ઉપદાસુકૈષાં વાક્ સ્યાત્ । ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વાદશાહમ્ ઉપ યન્ત્ય્ આપ્તામ્ એવ વાચમ્ ઉપ યન્તિ તસ્માદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ વાચા વદામઃ । અવાન્તરમ્
4 વૈ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત યદ્ દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ તદ્ યજમાનાઃ સૃજન્તે । એતાꣳ હ વા ઉદઙ્કઃ શૌલ્બાયન સત્ત્રસ્યર્દ્ધિમ્ ઉવાચ યદ્ દશરાત્રઃ । યદ્ દશરાત્રો ભવતિ સત્ત્રસ્યર્દ્ધ્યૈ । અથો યદ્ એવ પૂર્વેષ્વ્ અહઃસુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિઃ । દ્વ્યનીકા વા એતા રાત્રયો યજમાના વિશ્વજિત્ સહાતિરાત્રેણ પૂર્વાઃ ષોડશ સહાતિરાત્રેણોત્તરાઃ ષોડશ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસત ઐષાં દ્વ્યનીકા પ્રજા જાયતે । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.6 અનુવાક 6 ષટ્ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્
1 આદિત્યા અકામયન્ત સુવર્ગં લોકમ્ ઇયામેતિ તે સુવર્ગં લોકં ન પ્રાજાનન્ ન સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ ત એતꣳ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ તે સુવર્ગં લોકમ્ પ્રાજાનન્ત્ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકમ્ પ્ર જાનન્તિ સુવર્ગં લોકં યન્તિ જ્યોતિર્ અતિરાત્રઃ
2 ભવતિ જ્યોતિર્ એવ પુરસ્તાદ્ દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ ષડહા ભવન્તિ ષડ્ વા ઋતવઃ । ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ચત્વારો ભવન્તિ ચતસ્રો દિશઃ । દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ । યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ । દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ । ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ પશવશ્ છન્દોમાઃ । ઓજસ્ય્ એવ
3 વીર્યે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રો ભવતિ ષટ્ત્રિꣳશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવઃ । બૃહત્યૈવ પશૂન્ અવ રુન્ધતે બૃહતી છન્દસાꣳ સ્વારાજ્યમ્ આશ્નુત । અશ્નુવતે સ્વારાજ્યં ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકં યન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.7 અનુવાક 7 એકોનપઞ્ચાશદ્રાત્રકથનમ્
1 વસિષ્ઠો હતપુત્રો ઽકામયત વિન્દેય પ્રજામ્ અભિ સૌદાસાન્ ભવેયમ્ ઇતિ સ એતમ્ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સો ઽવિન્દત પ્રજામ્ અભિ સૌદાસાન્ અભવત્ । ય એવં વિદ્વાꣳસ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ આસતે વિન્દન્તે પ્રજામ્ અભિ ભ્રાતૃવ્યાન્ ભવન્તિ
ત્રયસ્ ત્રિવૃતો ઽગ્નિષ્ટોમા ભવન્તિ વજ્રસ્યૈવ મુખꣳ સꣳ શ્યન્તિ દશ પઞ્ચદશા ભવન્તિ પઞ્ચદશો વજ્રઃ ॥
2 વજ્રમ્ એવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ ષોડશિમદ્ દશમમ્ અહર્ ભવતિ વજ્ર એવ વીર્યં દધતિ દ્વાદશ સપ્તદશા ભવન્તિ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તૈર્ જાયન્તે પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ । તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાદશૈકવિꣳશા ભવન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્
3 દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ વિજિત્યૈ ષડ્ આશ્વિનાનિ ભવન્તિ ષડ્ વા ઋતવઃ । ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । ઊનાતિરિક્તા વા એતા રાત્રયઃ । ઊનાસ્ તદ્ યદ્ એકસ્યૈ ન પઞ્ચાશદ્ અતિરિક્તાસ્ તદ્ યદ્ ભૂયસીર્ અષ્ટાચત્વારિꣳશતઃ ।
ઊનાચ્ ચ ખલુ વા અતિરિક્તાચ્ ચ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાયત । યે પ્રજાકામાઃ પશુકામાઃ સ્યુસ્ ત એતા આસીરન્ પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિઃ । વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદ્ એકસ્માન્નપઞ્ચાશઃ । ય એવં વિદ્વાꣳસ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ આસતે વિરાજમ્ એવ ગચ્છન્ત્ય્ અન્નાદા ભવન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.8 અનુવાક 8 સંવત્સરસત્રદીક્ષાકાલઃ
1 સંવત્સરાય દીક્ષિષ્યમાણા એકાષ્ટકાયાં દીક્ષેરન્ । એષા વૈ સંવત્સરસ્ય પત્ની યદ્ એકાષ્ટકા । એતસ્યાં વા એષ એતાꣳ રાત્રિં વસતિ સાક્ષાદ્ એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે । આર્તં વા એતે સંવત્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયાં દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવ્ ઋતૂ ભવતઃ । વ્યસ્તં વા એતે સંવત્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયાં દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવ્ ઋતૂ ભવતઃ ફલ્ગુનીપૂર્ણમાસે દીક્ષેરન્ મુખં વા એતત્
2 સંવત્સરસ્ય યત્ ફલ્ગુનીપૂર્ણમાસઃ । મુખત એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે તસ્યૈકૈવ નિર્યા યત્ સામ્મેધ્યે વિષૂવાન્ત્ સમ્પદ્યતે ચિત્રાપૂર્ણમાસે દીક્ષેરન્ મુખં વા એતત્ સંવત્સરસ્ય યચ્ ચિત્રાપૂર્ણમાસઃ । મુખત એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે તસ્ય ન કા ચન નિર્યા ભવતિ ચતુરહે પુરસ્તાત્ પૌર્ણમાસ્યૈ દીક્ષેરન્ તેષામ્ એકાષ્ટકાયાં ક્રયઃ સમ્ પદ્યતે તેનૈકાષ્ટકાં ન છમ્બટ્ કુર્વન્તિ તેષામ્
3 પૂર્વપક્ષે સુત્યા સમ્ પદ્યતે પૂર્વપક્ષમ્ માસા અભિ સમ્ પદ્યન્તે તે પૂર્વપક્ષ ઉત્ તિષ્ઠન્તિ તાન્ ઉત્તિષ્ઠત ઓષધયો વનસ્પતયો ઽનૂત્ તિષ્ઠન્તિ તાન્ કલ્યાણી કીર્તિર્ અનૂત્ તિષ્ઠતિ । અરાત્સુર્ ઇમે યજમાના ઇતિ તદ્ અનુ સર્વે રાધ્નુવન્તિ ॥
7.4.9 અનુવાક 9 દીક્ષોપસત્કથનમ્
1 સુવર્ગં વા એતે લોકં યન્તિ યે સત્ત્રમ્ ઉપયન્તિ । અભીન્ધત એવ દીક્ષાભિર્ આત્માનꣳ શ્રપયન્ત ઉપસદ્ભિઃ । દ્વાભ્યાં લોમાવદ્યન્તિ દ્વાભ્યાં ત્વચમ્ । દ્વાભ્યામ્ અસૃત્ । દ્વાભ્યામ્ માꣳસમ્ । દ્વાભ્યામ્ અસ્થિ દ્વાભ્યામ્ મજ્જાનમ્ આત્મદક્ષિણં વૈ સત્ત્રમ્ આત્માનમ્ એવ દક્ષિણાં નીત્વા સુવર્ગં લોકં યન્તિ શિખામ્ અનુ પ્ર વપન્તે । ઋદ્ધ્યૈ । અથો રઘીયાꣳસઃ સુવર્ગં લોકમ્ અયામેતિ ॥

7.4.10 અનુવાક 10 પ્રાયણીયાખ્યપ્રથમાહાભિધાનમ્
1 બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । અતિરાત્રઃ પરમો યજ્ઞક્રતૂનાં કસ્માત્ તમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તીતિ । એતદ્ વા અગ્નિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્ત્ય્ અથોક્થ્યમ્ અથ ષોડશિનમ્ અથાતિરાત્રમ્ અનુપૂર્વમ્ એવૈતદ્ યજ્ઞક્રતૂન્ ઉપેત્ય તાન્ આલભ્ય પરિગૃહ્ય સોમમ્ એવૈતત્ પિબન્ત આસતે જ્યોતિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તિ જ્યોતિષ્ટોમો વૈ સ્તોમાનામ્ મુખમ્ મુખત એવ સ્તોમાન્ પ્ર યુઞ્જતે તે
2 સꣳસ્તુતા વિરાજમ્ અભિ સમ્ પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવ્ અતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌર્ અતિરિક્ત એકયાયુર્ ઊનઃ સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિર્ ઊર્ગ્ વિરાટ્ સુવર્ગમ્ એવ તેન લોકં યન્તિ રથંતરં દિવા ભવતિ રથંતરં નક્તમ્ ઇત્ય્ આહુર્ બ્રહ્મવાદિનઃ કેન તદ્ અજામીતિ સૌભરં તૃતીયસવને બ્રહ્મસામમ્ બૃહત્ તન્ મધ્યતો દધતિ વિધૃત્યૈ તેનાજામિ ॥
7.4.11 અનુવાક 11 માસગતાહકથનમ્
1 જ્યોતિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તિ । અસ્મિન્ન્ એવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ગોષ્ટોમં દ્વિતીયમ્ ઉપ યન્તિ । અન્તરિક્ષ એવ તેન પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । આયુષ્ટોમં તૃતીયમ્ ઉપ યન્તિ । અમુષ્મિન્ન્ એવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌઃ । અસાવ્ આયુઃ । યદ્ એતાન્ત્ સ્તોમાન્ ઉપયન્ત્ય્ એષ્વ્ એવ તલ્ લોકેષુ સત્ત્રિણઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ તે સꣳસ્તુતા વિરાજમ્
2 અભિ સમ્ પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવ્ અતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌર્ અતિરિક્ત એકયાયુર્ ઊનઃ સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિર્ ઊર્ગ્ વિરાડ્ ઊર્જમ્ એવાવ રુન્ધતે તે ન ક્ષુધાર્તિમ્ આર્છન્તિ । અક્ષોધુકા ભવન્તિ ક્ષુત્સમ્બાધા ઇવ હિ સત્ત્રિણઃ । અગ્નિષ્ટોમાવ્ અભિતઃ પ્રધી તૌ ઉક્થ્યા મધ્યે નભ્યં તત્ તદ્ એતત્ પરિયદ્ દેવચક્રમ્ । યદ્ એતેન
3 ષડહેન યન્તિ દેવચક્રમ્ એવ સમારોહન્ત્ય્ અરિષ્ટ્યૈ તે સ્વસ્તિ સમ્ અશ્નુવતે ષડહેન યન્તિ ષડ્ વા ઋતવઃ । ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । ઉભયતોજ્યોતિષા યન્તિ । ઉભયત એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ દ્વૌ ષડહૌ ભવતસ્ તાનિ દ્વાદશાહાનિ સમ્ પદ્યન્તે દ્વાદશો વૈ પુરુષો દ્વે સક્થ્યૌ દ્વૌ બાહૂ આત્મા ચ શિરશ્ ચ ચત્વાર્ય્ અઙ્ગાનિ સ્તનૌ દ્વાદશૌ ।
4 તત્ પુરુષમ્ અનુ પર્યાવર્તન્તે ત્રયઃ ષડહા ભવન્તિ તાન્ય્ અષ્ટાદશાહાનિ સમ્ પદ્યન્તે નવાન્યાનિ નવાન્યાનિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાસ્ તત્ પ્રાણાન્ અનુ પર્યાવર્તન્તે ચત્વારઃ ષડહા ભવન્તિ તાનિ ચતુર્વિꣳશતિર્ અહાનિ સમ્ પદ્યન્તે ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરસ્ તત્ સંવત્સરમ્ અનુ પર્યાવર્તન્તે । અપ્રતિષ્ઠિતઃ સંવત્સર ઇતિ ખલુ વા આહુર્ વર્ષીયાન્ પ્રતિષ્ઠાયા ઇતિ । એતાવદ્ વૈ સંવત્સરસ્ય બ્રાહ્મણં યાવન્ માસઃ । માસિમાસ્ય્ એવ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ॥
7.4.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 મેષસ્ ત્વા પચતૈર્ અવતુ લોહિતગ્રીવશ્ છાગૈઃ શલ્મલિર્ વૃદ્ધ્યા પર્ણો બ્રહ્મણા પ્લક્ષો મેધેન ન્યગ્રોધશ્ ચમસૈર્ ઉદુમ્બર ઊર્જા ગાયત્રી છન્દોભિસ્ ત્રિવૃત્ સ્તોમૈઃ । અવન્તી સ્થાવન્તીસ્ ત્વાઽવન્તુ પ્રિયં ત્વા પ્રિયાણાં વર્ષિષ્ઠમ્ આપ્યાનાં નિધીનાં ત્વા નિધિપતિꣳ હવામહે વસો મમ ॥
7.4.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 કૂપ્યાભ્યઃ સ્વાહા કૂલ્યાભ્યઃ સ્વાહા વિકર્યાભ્યઃ સ્વાહા । અવટ્યાભ્યઃ સ્વાહા ખન્યાભ્યઃ સ્વાહા હ્રદ્યાભ્યઃ સ્વાહા સૂદ્યાભ્યઃ સ્વાહા સરસ્યાભ્યઃ સ્વાહા વૈશન્તીભ્યઃ સ્વાહા પલ્વલ્યાભ્યઃ સ્વાહા વર્ષ્યાભ્યઃ સ્વાહા । અવર્ષ્યાભ્યઃ સ્વાહા હ્રાદુનીભ્યઃ સ્વાહા પૃષ્વાભ્યઃ સ્વાહા સ્યન્દમાનાભ્યઃ સ્વાહા સ્થાવરાભ્યઃ સ્વાહા નાદેયીભ્યઃ સ્વાહા સૈન્ધવીભ્યઃ સ્વાહા સમુદ્રિયાભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યઃ સ્વાહા ॥
7.4.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 અદ્ભ્યઃ સ્વાહા વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા પરિવહન્તીભ્યઃ સ્વાહા સમન્તં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા શીઘ્રં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા શીભં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા । ઉગ્રં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા ભીમં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા । અમ્ભોભ્યઃ સ્વાહા નભોભ્યઃ સ્વાહા મહોભ્યઃ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.4.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 યો અર્વન્તં જિઘાꣳસતિ તમ્ અભ્યમીતિ વરુણઃ । પરો મર્તઃ પરઃ શ્વા ॥ અહં ચ ત્વં ચ વૃત્રહન્ત્ સમ્ બભૂવ સનિભ્ય આ । અરાતીવા ચિદ્ અદ્રિવો ઽનુ નૌ શૂર મꣳસતૈ ભદ્રા ઇન્દ્રસ્ય રાતયઃ ॥ અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂર્ અધ જ્મન્ ન તે વિવ્યઙ્ મહિમાનꣳ રજાꣳસિ । સ્વેના હિ વૃત્રꣳ શવસા જઘન્થ ન શત્રુર્ અન્તં વિવિદદ્ યુધા તે ॥
7.4.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 નમો રાજ્ઞે નમો વરુણાય નમો ઽશ્વાય નમઃ પ્રજાપતયે નમો ઽધિપતયે । અધિપતિર્ અસ્ય્ અધિપતિમ્ મા કુર્વ્ અધિપતિર્ અહમ્ પ્રજાનામ્ ભૂયાસમ્ માં ધેહિ મયિ ધેહિ । ઉપાકૃતાય સ્વાહા । આલબ્ધાય સ્વાહા હુતાય સ્વાહા ॥
7.4.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 મયોભૂર્ વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઊર્જસ્વતીર્ ઓષધીર્ આ રિશન્તામ્ । પીવસ્વતીર્ જીવધન્યાઃ પિબન્ત્વ્ અવસાય પદ્વતે રુદ્ર મૃડ । યાઃ સરૂપા વિરૂપા એકરૂપા યાસામ્ અગ્નિર્ ઇષ્ટ્યા નામાનિ વેદ । યા અઙ્ગિરસસ્ તપસેહ ચક્રુસ્ તાભ્યઃ પર્જન્ય મહિ શર્મ યચ્છ । યા દેવેષુ તનુવમ્ ઐરયન્ત યાસાꣳ સોમો વિશ્વા રૂપાણિ વેદ । તા અસ્મભ્યમ્ પયસા પિન્વમાનાઃ પ્રજાવતીર્ ઇન્દ્ર
2 ગોષ્ઠે રિરીહિ । પ્રજાપતિર્ મહ્યમ્ એતા રરાણો વિશ્વૈર્ દેવૈઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનઃ । શિવાઃ સતીર્ ઉપ નો ગોષ્ઠમ્ આકસ્ તાસાં વયમ્ પ્રજયા સꣳ સદેમ । ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહા । ઇહ વિધૃતિઃ સ્વાહા । ઇહ રન્તિઃ સ્વાહા । ઇહ રમતિઃ સ્વાહા મહીમૂ ષુ સુત્રામાણમ્ ॥
7.4.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પૂર્વચિત્તિઃ કિꣳ સ્વિદ્ આસીદ્ બૃહદ્ વયઃ । કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પિશંગિલા કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પિલિપ્પિલા । દ્યૌર્ આસીત્ પૂર્વચિત્તિર્ અશ્વ આસીદ્ બૃહદ્ વયઃ । રાત્રિર્ આસીત્ પિશંગિલાવિર્ આસીત્ પિલિપ્પિલા । કઃ સ્વિદ્ એકાકી ચરતિ ક ઉ સ્વિજ્ જાયતે પુનઃ । કિꣳ સ્વિદ્ ધિમસ્ય ભેષજં કિꣳ સ્વિદ્ આવપનમ્ મહત્ । સૂર્ય એકાકી ચરતિ
2 ચન્દ્રમા જાયતે પુનઃ । અગ્નિર્ હિમસ્ય ભેષજમ્ ભૂમિર્ આવપનમ્ મહત્ । પૃચ્છામિ ત્વા પરમ્ અન્તમ્ પૃથિવ્યાઃ પૃચ્છામિ ત્વા ભુવનસ્ય નાભિમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતઃ પૃચ્છામિ વાચઃ પરમં વ્યોમ ॥ વેદિમ્ આહુઃ પરમ્ અન્તમ્ પૃથિવ્યા યજ્ઞમ્ આહુર્ ભુવનસ્ય નાભિમ્ । સોમમ્ આહુર્ વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતો બ્રહ્મૈવ વાચઃ પરમં વ્યોમ ॥
7.4.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા નયતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ । સુભગે કામ્પીલવાસિનિ સુવર્ગે લોકે સમ્ પ્રોર્ણ્વાથામ્ । આહમ્ અજાનિ ગર્ભધમ્ આ ત્વમ્ અજાસિ ગર્ભધમ્ । તૌ સહ ચતુરઃ પદઃ સમ્ પ્ર સારયાવહૈ । વૃષા વાꣳ રેતોધા રેતો દધાતુ । ઉત્ સક્થ્યોર્ ગૃદં ધેહ્ય્ અઞ્જિમ્ ઉદઞ્જિમ્મ્ અન્વ્ અજ । ય સ્ત્રીણાં જીવભોજનો ય આસામ્
2 બિલધાવનઃ । પ્રિય સ્ત્રીણામ્ અપીચ્યઃ । ય આસાં કૃષ્ણે લક્ષ્મણિ સર્દિગૃદિમ્ પરાવધીત્ । અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ । ઊર્ધ્વામ્ એનામ્ ઉચ્ છ્રયતાદ્ વેણુભારં ગિરાવ્ ઇવ । અથાસ્યા મધ્યમ્ એધતાꣳ શીતે વાતે પુનન્ન્ ઇવ । અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ । યદ્ ધરિણી યવમ્ અત્તિ ન
3 પુષ્ટમ્ પશુ મન્યતે । શૂદ્રા યદ્ અર્યજારા ન પોષાય ધનાયતિ । અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ । ઇયં યકા શકુન્તિકાઽઽહલમ્ ઇતિ સર્પતિ । આહતં ગભે પસો નિ જલ્ગુલીતિ ધાણિકા । અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ । માતા ચ તે પિતા ચ તે ઽગ્રં વૃક્ષસ્ય રોહતઃ ।

4 પ્ર સુલામીતિ તે પિતા ગભે મુષ્ટિમ્ અતꣳસયત્ । દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોર્ અશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્ પ્ર ણ આયૂꣳષિ તારિષત્ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્ તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ॥ યો વઃ શિવતમો રસસ્ તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીર્ ઇવ માતરઃ ॥ તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥
7.4.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ વસવસ્ ત્વાઞ્જન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા રુદ્રાસ્ ત્વાઞ્જન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાદિત્યાસ્ ત્વાઞ્જન્તુ જાગતેન છન્દસા યદ્ વાતો અપો અગમદ્ ઇન્દ્રસ્ય તનુવમ્ પ્રિયામ્ । એતꣳ સ્તોતર્ એતેન પથા પુનર્ અશ્વમ્ આ વર્તયાસિ નઃ । લાજી3ઞ્ છાચી3ન્ યશો મમા3મ્ । યવ્યાયૈ ગવ્યાયા એતદ્ દેવા અન્નમ્ અત્તૈતદ્ અન્નમ્ અદ્ધિ પ્રજાપતે યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમ્ અરુષં ચરન્તમ્ પરિ તસ્થુષઃ । રોચન્તે રોચના દિવિ । યુઞ્જન્ત્ય્ અસ્ય કામ્યા હરી વિપક્ષસા રથે । શોણા ધૃષ્ણૂ નૃવાહસા । કેતું કૃણ્વન્ન્ અકેતવે પેશો મર્યા અપેશસે । સમ્ ઉષદ્ભિર્ અજાયથાઃ ।
7.4.21 અનુવાક 21 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહા । અપાનાય સ્વાહા સ્નાવભ્યઃ સ્વાહા સંતાનેભ્યઃ સ્વાહા પરિસંતાનેભ્યઃ સ્વાહા પર્વભ્યઃ સ્વાહા સંધાનેભ્યઃ સ્વાહા શરીરેભ્યઃ સ્વાહા યજ્ઞાય સ્વાહા દક્ષિણાભ્યઃ સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.4.22 અનુવાક 22 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્
1 સિતાય સ્વાહા । અસિતાય સ્વાહા । અભિહિતાય સ્વાહા । અનભિહિતાય સ્વાહા યુક્તાય સ્વાહા । અયુક્તાય સ્વાહા સુયુક્તાય સ્વાહા । ઉદ્યુક્તાય સ્વાહા વિમુક્તાય સ્વાહા પ્રમુક્તાય સ્વાહા વઞ્ચતે સ્વાહા પરિવઞ્ચતે સ્વાહા સંવઞ્ચતે સ્વાહા । અનુવઞ્ચતે સ્વાહા । ઉદ્વઞ્ચતે સ્વાહા । યતે સ્વાહા ધાવતે સ્વાહા તિષ્ઠતે સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.4.1 અનુવાક 1 પ્રથમચતુર્વિંશરાત્રકથનમ્

બૃહસ્પતિર્ અકામયત
શ્રન્ મે દેવા દધીરન્ ગચ્છેયમ્ પુરોધામ્ ઇતિ
સ એતં ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ તસ્મૈ શ્રદ્ દેવા અદધતાગચ્છત્ પુરોધામ્ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે શ્રદ્ એભ્યો મનુષ્યા દધતે ગચ્છન્તિ પુરોધામ્ ।
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ

ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ ।
અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ ।
અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ ।
યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ ।
દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ ।
ઓજો વૈ વીર્યં પૃષ્ઠાનિ પશવશ્ છન્દોમાઃ ।
ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ

યન્તિ
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
ચતુર્વિꣳશતિરાત્રો ભવતિ
ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ
સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ
સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી
ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્ધતે ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.2 અનુવાક 2 દ્વિતીય ચતુર્વિંશરાત્રકથનમ્

યથા વૈ મનુષ્યા એવં દેવા અગ્ર આસન્
તે ઽકામયન્ત ।
અવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ મૃત્યુમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદં ગચ્છેમેતિ
ત એતં ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ તે ઽવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ મૃત્યુમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ અગચ્છન્
ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે ઽવર્તિમ્ એવ પાપ્માનમ્ અપહત્ય શ્રિયં ગચ્છન્તિ
શ્રીર્ હિ મનુષ્યસ્ય

દૈવી સꣳસદ્ ।
જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ
પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ
ષડ્ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્
તમ્ માસા અર્ધમાસા ઋતવઃ પ્રવિશ્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ અગચ્છન્
ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્વિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે સંવત્સરમ્ એવ પ્રવિશ્ય વસ્યસીꣳ સꣳસદં ગચ્છન્તિ
ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અવસ્તાદ્ ભવન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશાઃ પરસ્તાત્
ત્રયસ્ત્રિꣳશૈર્ એવોભવયતો ઽવર્તિમ્ પાપ્માનમ્ અપહત્ય દૈવીꣳ સꣳસદમ્ મધ્યતઃ

ગચ્છન્તિ
પૃષ્ઠાનિ હિ દૈવી સꣳસદ્ ।
જામિ વા એતત્ કુર્વન્તિ યત્ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અન્વઞ્ચઃ ।
મધ્યે ઽનિરુક્તો ભવતિ તેનાજામિ ।
ઊર્ધ્વાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્ય્ ઊર્ધ્વાશ્ છન્દોમાઃ ।
ઉભાભ્યાꣳ રૂપાભ્યાꣳ સુવર્ગં લોકં યન્તિ ।
અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ ।
યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ ।
દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ ।
ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ પશવઃ

છન્દોમાઃ ।
ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશા અવસ્તાદ્ ભવન્તિ ત્રયસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશાઃ પરસ્તાન્ મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ।
ઉરો વૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશા આત્મા પૃષ્ઠાનિ ।
આત્મન એવ તદ્ યજમાનાઃ શર્મ નહ્યન્તે ઽનાર્ત્યૈ
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ

સુવર્ગં લોકં યન્તિ
પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ
પ્રત્યઙ્ ષડહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ
ત્રિવૃતો ઽધિ ત્રિવૃતમ્ ઉપ યન્તિ સ્તોમાનાꣳ સમ્પત્ત્યૈ પ્રભવાય
જ્યોતિર્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ ।
અયં વાવ સ ક્ષયઃ ।
અસ્માદ્ એવ તેન ક્ષયાન્ ન યન્તિ
ચતુર્વિꣳશતિરાત્રો ભવતિ
ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ
સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ
સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી
ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્ધતે ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.3 અનુવાક 3 ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્

ઋક્ષા વા ઇયમ્ અલોમકાઽઽસીત્
સાકામયત ।
ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિઃ પ્ર જાયેયેતિ
સૈતાસ્ ત્રિꣳશતꣳ રાત્રીર્ અપશ્યત્
તતો વા ઇયમ્ ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિઃ પ્રાજાયત
યે પ્રજાકામાઃ પશુકામાઃ સ્યુસ્ ત એતા આસીરન્
પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિઃ ।
ઇયં વા અક્ષુધ્યત્
સૈતાં વિરાજમ્ અપશ્યત્
તામ્ આત્મન્ ધિત્વાન્નાદ્યમ્ અવારુન્દ્ધૌષધીઃ

વનસ્પતીન્ પ્રજામ્ પશૂન્
તેનાવર્ધત
સ જેમાનમ્ મહિમાનમ્ અગચ્છત્ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે વિરાજમ્ એવાત્મન્ ધિત્વાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે
વર્ધન્તે પ્રજયા પશુભિઃ ।
જેમાનમ્ મહિમાનં ગચ્છન્તિ
જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ
પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ
ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ
પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ ।
તે સંવત્સર એવ

પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ત્રયસ્ત્રિꣳશાત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ ઉપ યન્તિ યજ્ઞસ્ય સંતત્યૈ ।
અથો પ્રજાપતિર્ વૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ પ્રજાપતિમ્ એવા રભન્તે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ ।
એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટુદ્ ભવતિ
પાપ્માનમ્ એવ તેન નિર્ દહન્તે ઽથો તેજો વૈ ત્રિવૃત્ તેજ એવાત્મન્ દધતે
પઞ્ચદશ ઇન્દ્રસ્તોમો ભવતિ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ

રુન્ધતે
સપ્તદશો ભવતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયન્તે ।
એકવિꣳશો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે
ચતુર્વિꣳશો ભવતિ
ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ
સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકઃ
સંવત્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો એષ વૈ વિષૂવાન્
વિષૂવન્તો ભવન્તિ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે
ચતુર્વિꣳશાત્ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપ યન્તિ
સંવત્સર એવ પ્રતિષ્ઠાય

દેવતા અભ્યારોહન્તિ
ત્રયસ્ત્રિꣳશાત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ ઉપ યન્તિ
ત્રયસ્ત્રિꣳશદ્ વૈ દેવતાઃ ।
દેવતાસ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ત્રિણવો ભવતિ ।
ઇમે વૈ લોકાસ્ ત્રિણવઃ ।
એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
દ્વાવ્ એકવિꣳશૌ ભવતઃ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે
બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ
તસ્માદ્ બહવઃ પ્રજાસુ વૃષાણઃ ।
યદ્ એતે સ્તોમા વ્યતિષક્તા ભવન્તિ
તસ્માદ્ ઇયમ્ ઓષધીભિર્ વનસ્પતિભિર્ વ્યતિષક્તા

વ્યતિષજ્યન્તે પ્રજયા પશુભિર્ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે ।
અક્લૃપ્તા વા એતે સુવર્ગં લોકં યન્તિ ।
ઉચ્ચાવચાન્ હિ સ્તોમાન્ ઉપયન્તિ
યદ્ એત ઊર્ધ્વાઃ ક્લૃપ્તા સ્તોમા ભવન્તિ ક્લૃપ્તા એવ સુવર્ગં લોકં યન્ત્ય્ ઉભયોર્ એભ્યો લોકયોઃ કલ્પતે
ત્રિꣳશદ્ એતાસ્
ત્રિꣳશદક્ષરા વિરાડ્
અન્નં વિરાડ્
વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.4 અનુવાક 4 દ્વાત્રિંશદ્રાત્રાભિધાનમ્

પ્રજાપતિઃ સુવર્ગં લોકમ્ ઐત્
તં દેવા યેનયેન છન્દસાઽનુ પ્રાયુઞ્જત તેન નાઽઽપ્નુવન્
ત એતા દ્વાત્રિꣳશતꣳ રાત્રીર્ અપશ્યન્
દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્
આનુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિઃ
સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમ્ આપ્ત્વાભ્યારુહ્ય સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસતે દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાઃ ।
દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્
આનુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિઃ
સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમ્ આપ્ત્વા શ્રિયં ગચ્છન્તિ

શ્રીર્ હિ મનુષ્યસ્ય સુવર્ગો લોકઃ ।
દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાઃ ।
દ્વાત્રિꣳશદક્ષરાનુષ્ટુગ્
વાગ્ અનુષ્ટુપ્
સર્વામ્ એવ વાચમ્ આપ્નુવન્તિ
સર્વે વાચો વદિતારો ભવન્તિ
સર્વે હિ શ્રિયં ગચ્છન્તિ
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુર્ ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ ।
અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ

ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચસ્ ત્ર્યહાન્ ઉપયન્તિ
પ્રત્યઙ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ
દ્વાત્રિꣳશદ્ એતાસ્
તાસાં યાસ્ ત્રિꣳશત્ ત્રિꣳશદક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે
યે દ્વે અહોરાત્રે એવ તે ઉભાભ્યાꣳ રૂપાભ્યાꣳ સુવર્ગં લોકં યન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.5 અનુવાક 5 ત્રયસ્ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્

દ્વે વાવ દેવસત્ત્રે દ્વાદશાહશ્ ચ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહશ્ ચ
ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે સાક્ષાદ્ એવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ
યથા ખલુ વૈ શ્રેયાન્ અભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ
યદ્ય્ અવવિધ્યતિ પાપીયાન્ ભવતિ
યદિ નાવવિધ્યતિ સદૃઙ્
ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા વર્તન્તે ઽહર્ભાજો વા એતા દેવા અગ્ર આઽહરન્

અહર્ એકો ઽભજતાહર્ એકસ્
તાભિર્ વૈ તે પ્રબાહુગ્ આર્ધ્નુવન્
ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસતે સર્વ એવ પ્રબાહુગ્ ઋધ્નુવન્તિ
સર્વે ગ્રામણીયમ્ પ્રાપ્નુવન્તિ
પઞ્ચાહા ભવન્તિ
પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ ।
ઋતુષ્વ્ એવ સંવત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ
પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ ।
યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્ધતે
ત્રીણ્ય્ આશ્વિનાનિ ભવન્તિ
ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષુ

એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો ત્રીણિ વૈ યજ્ઞસ્યેન્દ્રિયાણિ
તાન્ય્ એવાવ રુન્ધતે
વિશ્વજિદ્ ભવત્ય્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
સર્વપૃષ્ઠો ભવતિ
સર્વસ્યાભિજિત્યૈ
વાગ્ વૈ દ્વાદશાહઃ ।
યત્ પુરસ્તાદ્ દ્વાદશાહમ્ ઉપેયુર્ અનાપ્તાં વાચમ્ ઉપેયુર્ ઉપદાસુકૈષાં વાક્ સ્યાત્ ।
ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વાદશાહમ્ ઉપ યન્ત્ય્ આપ્તામ્ એવ વાચમ્ ઉપ યન્તિ તસ્માદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ વાચા વદામઃ ।
અવાન્તરમ્

વૈ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત
યદ્ દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ તદ્ યજમાનાઃ સૃજન્તે ।
એતાꣳ હ વા ઉદઙ્કઃ શૌલ્બાયનઃ સત્ત્રસ્યદ્ધિમ્ ઉવાચ યદ્ દશરાત્રઃ ।
યદ્ દશરાત્રો ભવતિ સત્ત્રસ્યદ્ધ્યૈ ।
અથો યદ્ એવ પૂર્વેષ્વ્ અહઃસુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિઃ ।
દ્વ્યનીકા વા એતા રાત્રયો યજમાના વિશ્વજિત્
સહાતિરાત્રેણ પૂર્વાઃ ષોડશ સહાતિરાત્રેણોત્તરાઃ ષોડશ
ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદહમ્ આસત ઐષાં દ્વ્યનીકા પ્રજા જાયતે ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ
પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.6 અનુવાક 6 ષટ્ત્રિંશદ્રાત્રકથનમ્

આદિત્યા અકામયન્ત
સુવર્ગં લોકમ્ ઇયામેતિ
તે સુવર્ગં લોકં ન પ્રાજાનન્ ન સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
ત એતꣳ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ તે સુવર્ગં લોકમ્ પ્રાજાનન્ત્ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકમ્ પ્ર જાનન્તિ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
જ્યોતિર્ અતિરાત્રઃ

ભવતિ
જ્યોતિર્ એવ પુરસ્તાદ્ દધતે
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ
ષડહા ભવન્તિ
ષડ્ વા ઋતવઃ ।
ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ચત્વારો ભવન્તિ
ચતસ્રો દિશઃ ।
દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ ।
યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ ।
દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ ।
ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ પશવશ્ છન્દોમાઃ ।
ઓજસ્ય્ એવ

વીર્યે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રો ભવતિ
ષટ્ત્રિꣳશદક્ષરા બૃહતી
બાર્હતાઃ પશવઃ ।
બૃહત્યૈવ પશૂન્ અવ રુન્ધતે
બૃહતી છન્દસાꣳ સ્વારાજ્યમ્ આશ્નુત ।
અશ્નુવતે સ્વારાજ્યં ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષટ્ત્રિꣳશદ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકં યન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.7 અનુવાક 7 એકોનપઞ્ચાશદ્રાત્રકથનમ્

વસિષ્ઠો હતપુત્રો ઽકામયત
વિન્દેય પ્રજામ્ અભિ સૌદાસાન્ ભવેયમ્ ઇતિ
સ એતમ્ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સો ઽવિન્દત પ્રજામ્ અભિ સૌદાસાન્ અભવત્ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ આસતે વિન્દન્તે પ્રજામ્ અભિ ભ્રાતૃવ્યાન્ ભવન્તિ
ત્રયસ્ ત્રિવૃતો ઽગ્નિષ્ટોમા ભવન્તિ
વજ્રસ્યૈવ મુખꣳ સꣳ શ્યન્તિ
દશ પઞ્ચદશા ભવન્તિ
પઞ્ચદશો વજ્રઃ

વજ્રમ્ એવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ
ષોડશિમદ્ દશમમ્ અહર્ ભવતિ
વજ્ર એવ વીર્યં દધતિ
દ્વાદશ સપ્તદશા ભવન્તિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તૈર્ જાયન્તે
પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ
ષડ્ વા ઋતવઃ
ષટ્ પૃષ્ઠાનિ
પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ ।
તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
દ્વાદશૈકવિꣳશા ભવન્તિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્

દધતે
બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ
વિજિત્યૈ
ષડ્ આશ્વિનાનિ ભવન્તિ
ષડ્ વા ઋતવઃ ।
ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
ઊનાતિરિક્તા વા એતા રાત્રયઃ ।
ઊનાસ્ તદ્ યદ્ એકસ્યૈ ન પઞ્ચાશદ્ અતિરિક્તાસ્ તદ્ યદ્ ભૂયસીર્ અષ્ટાચત્વારિꣳશતઃ ।
ઊનાચ્ ચ ખલુ વા અતિરિક્તાચ્ ચ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાયત ।
યે પ્રજાકામાઃ પશુકામાઃ સ્યુસ્ ત એતા આસીરન્
પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિઃ ।
વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદ્ એકસ્માન્નપઞ્ચાશઃ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસ એકસ્માન્નપઞ્ચાશમ્ આસતે વિરાજમ્ એવ ગચ્છન્ત્ય્ અન્નાદા ભવન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.4.8 અનુવાક 8 સંવત્સરસત્રદીક્ષાકાલઃ

સંવત્સરાય દીક્ષિષ્યમાણા એકાષ્ટકાયાં દીક્ષેરન્ ।
એષા વૈ સંવત્સરસ્ય પત્ની યદ્ એકાષ્ટકા ।
એતસ્યાં વા એષ એતાꣳ રાત્રિં વસતિ
સાક્ષાદ્ એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે ।
આર્તં વા એતે સંવત્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયાં દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવ્ ઋતૂ ભવતઃ ।
વ્યસ્તં વા એતે સંવત્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયાં દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવ્ ઋતૂ ભવતઃ
ફલ્ગુનીપૂર્ણમાસે દીક્ષેરન્
મુખં વા એતત્

સંવત્સરસ્ય યત્ ફલ્ગુનીપૂર્ણમાસઃ ।
મુખત એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે
તસ્યૈકૈવ નિર્યા યત્ સામ્મેધ્યે વિષૂવાન્ત્ સમ્પદ્યતે
ચિત્રાપૂર્ણમાસે દીક્ષેરન્
મુખં વા એતત્ સંવત્સરસ્ય યચ્ ચિત્રાપૂર્ણમાસઃ ।
મુખત એવ સંવત્સરમ્ આરભ્ય દીક્ષન્તે
તસ્ય ન કા ચન નિર્યા ભવતિ
ચતુરહે પુરસ્તાત્ પૌર્ણમાસ્યૈ દીક્ષેરન્
તેષામ્ એકાષ્ટકાયાં ક્રયઃ સમ્ પદ્યતે
તેનૈકાષ્ટકાં ન છમ્બટ્ કુર્વન્તિ
તેષામ્

પૂર્વપક્ષે સુત્યા સમ્ પદ્યતે
પૂર્વપક્ષમ્ માસા અભિ સમ્ પદ્યન્તે
તે પૂર્વપક્ષ ઉત્ તિષ્ઠન્તિ
તાન્ ઉત્તિષ્ઠત ઓષધયો વનસ્પતયો ઽનૂત્ તિષ્ઠન્તિ
તાન્ કલ્યાણી કીર્તિર્ અનૂત્ તિષ્ઠતિ ।
અરાત્સુર્ ઇમે યજમાના ઇતિ
તદ્ અનુ સર્વે રાધ્નુવન્તિ ॥
7.4.9 અનુવાક 9 દીક્ષોપસત્કથનમ્

સુવર્ગં વા એતે લોકં યન્તિ યે સત્ત્રમ્ ઉપયન્તિ ।
અભીન્ધત એવ દીક્ષાભિર્ આત્માનꣳ શ્રપયન્ત ઉપસદ્ભિઃ ।
દ્વાભ્યાં લોમાવદ્યન્તિ દ્વાભ્યાં ત્વચમ્ ।
દ્વાભ્યામ્ અસૃત્ ।
દ્વાભ્યામ્ માꣳસમ્ ।
દ્વાભ્યામ્ અસ્થિ
દ્વાભ્યામ્ મજ્જાનમ્
આત્મદક્ષિણં વૈ સત્ત્રમ્
આત્માનમ્ એવ દક્ષિણાં નીત્વા સુવર્ગં લોકં યન્તિ
શિખામ્ અનુ પ્ર વપન્તે ।
ઋદ્ધ્યૈ ।
અથો રઘીયાꣳસઃ સુવર્ગં લોકમ્ અયામેતિ ॥
7.4.10 અનુવાક 10 પ્રાયણીયાખ્યપ્રથમાહાભિધાનમ્

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ।
અતિરાત્રઃ પરમો યજ્ઞક્રતૂનાં કસ્માત્ તમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તીતિ ।
એતદ્ વા અગ્નિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્ત્ય્ અથોક્થ્યમ્ અથ ષોડશિનમ્ અથાતિરાત્રમ્
અનુપૂર્વમ્ એવૈતદ્ યજ્ઞક્રતૂન્ ઉપેત્ય તાન્ આલભ્ય પરિગૃહ્ય સોમમ્ એવૈતત્ પિબન્ત આસતે
જ્યોતિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તિ
જ્યોતિષ્ટોમો વૈ સ્તોમાનામ્ મુખમ્
મુખત એવ સ્તોમાન્ પ્ર યુઞ્જતે
તે

સꣳસ્તુતા વિરાજમ્ અભિ સમ્ પદ્યન્તે
દ્વે ચર્ચાવ્ અતિ રિચ્યેતે
એકયા ગૌર્ અતિરિક્ત એકયાયુર્ ઊનઃ
સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિર્ ઊર્ગ્ વિરાટ્ સુવર્ગમ્ એવ તેન લોકં યન્તિ
રથંતરં દિવા ભવતિ રથંતરં નક્તમ્ ઇત્ય્ આહુર્ બ્રહ્મવાદિનઃ કેન તદ્ અજામીતિ
સૌભરં તૃતીયસવને બ્રહ્મસામમ્ બૃહત્
તન્ મધ્યતો દધતિ વિધૃત્યૈ
તેનાજામિ ॥
7.4.11 અનુવાક 11 માસગતાહકથનમ્

જ્યોતિષ્ટોમમ્ પ્રથમમ્ ઉપ યન્તિ ।
અસ્મિન્ન્ એવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ગોષ્ટોમં દ્વિતીયમ્ ઉપ યન્તિ ।
અન્તરિક્ષ એવ તેન પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
આયુષ્ટોમં તૃતીયમ્ ઉપ યન્તિ ।
અમુષ્મિન્ન્ એવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌઃ ।
અસાવ્ આયુઃ ।
યદ્ એતાન્ત્ સ્તોમાન્ ઉપયન્ત્ય્ એષ્વ્ એવ તલ્ લોકેષુ સત્ત્રિણઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ
તે સꣳસ્તુતા વિરાજમ્

અભિ સમ્ પદ્યન્તે
દ્વે ચર્ચાવ્ અતિ રિચ્યેતે
એકયા ગૌર્ અતિરિક્ત એકયાયુર્ ઊનઃ
સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિર્ ઊર્ગ્ વિરાડ્ ઊર્જમ્ એવાવ રુન્ધતે
તે ન ક્ષુધાર્તિમ્ આર્છન્તિ ।
અક્ષોધુકા ભવન્તિ
ક્ષુત્સમ્બાધા ઇવ હિ સત્ત્રિણઃ ।
અગ્નિષ્ટોમાવ્ અભિતઃ પ્રધી તૌ
ઉક્થ્યા મધ્યે નભ્યં તત્
તદ્ એતત્ પરિયદ્ દેવચક્રમ્ ।
યદ્ એતેન

ષડહેન યન્તિ દેવચક્રમ્ એવ સમારોહન્ત્ય્ અરિષ્ટ્યૈ
તે સ્વસ્તિ સમ્ અશ્નુવતે
ષડહેન યન્તિ
ષડ્ વા ઋતવઃ ।
ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
ઉભયતોજ્યોતિષા યન્તિ ।
ઉભયત એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ
દ્વૌ ષડહૌ ભવતસ્
તાનિ દ્વાદશાહાનિ સમ્ પદ્યન્તે
દ્વાદશો વૈ પુરુષો દ્વે સક્થ્યૌ દ્વૌ બાહૂ આત્મા ચ શિરશ્ ચ ચત્વાર્ય્ અઙ્ગાનિ સ્તનૌ દ્વાદશૌ

તત્ પુરુષમ્ અનુ પર્યાવર્તન્તે
ત્રયઃ ષડહા ભવન્તિ
તાન્ય્ અષ્ટાદશાહાનિ સમ્ પદ્યન્તે
નવાન્યાનિ નવાન્યાનિ
નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાસ્
તત્ પ્રાણાન્ અનુ પર્યાવર્તન્તે
ચત્વારઃ ષડહા ભવન્તિ
તાનિ ચતુર્વિꣳશતિર્ અહાનિ સમ્ પદ્યન્તે
ચતુર્વિꣳશતિર્ અર્ધમાસાઃ સંવત્સરસ્
તત્ સંવત્સરમ્ અનુ પર્યાવર્તન્તે ।
અપ્રતિષ્ઠિતઃ સંવત્સર ઇતિ ખલુ વા આહુર્ વર્ષીયાન્ પ્રતિષ્ઠાયા ઇતિ ।
એતાવદ્ વૈ સંવત્સરસ્ય બ્રાહ્મણં યાવન્ માસઃ ।
માસિમાસ્ય્ એવ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ॥
7.4.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

મેષસ્ ત્વા પચતૈર્ અવતુ લોહિતગ્રીવશ્ છાગૈઃ શલ્મલિર્ વૃદ્ધ્યા પર્ણો બ્રહ્મણા પ્લક્ષો મેધેન ન્યગ્રોધશ્ ચમસૈર્ ઉદુમ્બર ઊર્જા ગાયત્રી છન્દોભિસ્ ત્રિવૃત્ સ્તોમૈઃ ।
અવન્તી સ્થાવન્તીસ્ ત્વાઽવન્તુ પ્રિયં ત્વા પ્રિયાણાં વર્ષિષ્ઠમ્ આપ્યાનાં નિધીનાં ત્વા નિધિપતિꣳ હવામહે વસો મમ ॥
7.4.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

કૂપ્યાભ્યઃ સ્વાહા
કૂલ્યાભ્યઃ સ્વાહા
વિકર્યાભ્યઃ સ્વાહા ।
અવટ્યાભ્યઃ સ્વાહા
ખન્યાભ્યઃ સ્વાહા
હ્રદ્યાભ્યઃ સ્વાહા
સૂદ્યાભ્યઃ સ્વાહા
સરસ્યાભ્યઃ સ્વાહા
વૈશન્તીભ્યઃ સ્વાહા
પલ્વલ્યાભ્યઃ સ્વાહા
વર્ષ્યાભ્યઃ સ્વાહા ।
અવર્ષ્યાભ્યઃ સ્વાહા
હ્રાદુનીભ્યઃ સ્વાહા
પૃષ્વાભ્યઃ સ્વાહા
સ્યન્દમાનાભ્યઃ સ્વાહા
સ્થાવરાભ્યઃ સ્વાહા
નાદેયીભ્યઃ સ્વાહા
સૈન્ધવીભ્યઃ સ્વાહા
સમુદ્રિયાભ્યઃ સ્વાહા
સર્વાભ્યઃ સ્વાહા ॥
7.4.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

અદ્ભ્યઃ સ્વાહા
વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા
પરિવહન્તીભ્યઃ સ્વાહા
સમન્તં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા
શીઘ્રં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા
શીભં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા ।
ઉગ્રં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા
ભીમં વહન્તીભ્યઃ સ્વાહા ।
અમ્ભોભ્યઃ સ્વાહા
નભોભ્યઃ સ્વાહા
મહોભ્યઃ સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.4.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

યો અર્વન્તં જિઘાꣳસતિ તમ્ અભ્યમીતિ વરુણઃ । પરો મર્તઃ પરઃ શ્વા ॥
અહં ચ ત્વં ચ વૃત્રહન્ત્ સમ્ બભૂવ સનિભ્ય આ । અરાતીવા ચિદ્ અદ્રિવો ઽનુ નૌ શૂર મꣳસતૈ ભદ્રા ઇન્દ્રસ્ય રાતયઃ ॥
અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂર્ અધ જ્મન્ ન તે વિવ્યઙ્ મહિમાનꣳ રજાꣳસિ । સ્વેના હિ વૃત્રꣳ શવસા જઘન્થ ન શત્રુર્ અન્તં વિવિદદ્ યુધા તે ॥
7.4.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

નમો રાજ્ઞે
નમો વરુણાય
નમો ઽશ્વાય
નમઃ પ્રજાપતયે
નમો ઽધિપતયે ।
અધિપતિર્ અસ્ય્ અધિપતિમ્ મા કુર્વ્ અધિપતિર્ અહમ્ પ્રજાનામ્ ભૂયાસમ્
માં ધેહિ
મયિ ધેહિ ।
ઉપાકૃતાય સ્વાહા ।
આલબ્ધાય સ્વાહા
હુતાય સ્વાહા ॥
7.4.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

મયોભૂર્ વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઊર્જસ્વતીર્ ઓષધીર્ આ રિશન્તામ્ । પીવસ્વતીર્ જીવધન્યાઃ પિબન્ત્વ્ અવસાય પદ્વતે રુદ્ર મૃડ ।
યાઃ સરૂપા વિરૂપા એકરૂપા યાસામ્ અગ્નિર્ ઇષ્ટ્યા નામાનિ વેદ । યા અઙ્ગિરસસ્ તપસેહ ચક્રુસ્ તાભ્યઃ પર્જન્ય મહિ શર્મ યચ્છ ।
યા દેવેષુ તનુવમ્ ઐરયન્ત યાસાꣳ સોમો વિશ્વા રૂપાણિ વેદ । તા અસ્મભ્યમ્ પયસા પિન્વમાનાઃ પ્રજાવતીર્ ઇન્દ્ર

ગોષ્ઠે રિરીહિ ।
પ્રજાપતિર્ મહ્યમ્ એતા રરાણો વિશ્વૈર્ દેવૈઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનઃ । શિવાઃ સતીર્ ઉપ નો ગોષ્ઠમ્ આકસ્ તાસાં વયમ્ પ્રજયા સꣳ સદેમ ।
ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહા ।
ઇહ વિધૃતિઃ સ્વાહા ।
ઇહ રન્તિઃ સ્વાહા ।
ઇહ રમતિઃ સ્વાહા
મહીમૂ ષુ
સુત્રામાણમ્ ॥
7.4.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પૂર્વચિત્તિઃ કિꣳ સ્વિદ્ આસીદ્ બૃહદ્ વયઃ । કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પિશંગિલા કિꣳ સ્વિદ્ આસીત્ પિલિપ્પિલા ।
દ્યૌર્ આસીત્ પૂર્વચિત્તિર્ અશ્વ આસીદ્ બૃહદ્ વયઃ । રાત્રિર્ આસીત્ પિશંગિલાવિર્ આસીત્ પિલિપ્પિલા ।
કઃ સ્વિદ્ એકાકી ચરતિ ક ઉ સ્વિજ્ જાયતે પુનઃ । કિꣳ સ્વિદ્ ધિમસ્ય ભેષજં કિꣳ સ્વિદ્ આવપનમ્ મહત્ ।
સૂર્ય એકાકી ચરતિ

ચન્દ્રમા જાયતે પુનઃ । અગ્નિર્ હિમસ્ય ભેષજમ્ ભૂમિર્ આવપનમ્ મહત્ ।
પૃચ્છામિ ત્વા પરમ્ અન્તમ્ પૃથિવ્યાઃ પૃચ્છામિ ત્વા ભુવનસ્ય નાભિમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતઃ પૃચ્છામિ વાચઃ પરમં વ્યોમ ॥
વેદિમ્ આહુઃ પરમ્ અન્તમ્ પૃથિવ્યા યજ્ઞમ્ આહુર્ ભુવનસ્ય નાભિમ્ । સોમમ્ આહુર્ વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતો બ્રહ્મૈવ વાચઃ પરમં વ્યોમ ॥
7.4.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે
ન મા નયતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ ।
સુભગે કામ્પીલવાસિનિ સુવર્ગે લોકે સમ્ પ્રોર્ણ્વાથામ્ ।
આહમ્ અજાનિ ગર્ભધમ્ આ ત્વમ્ અજાસિ ગર્ભધમ્ ।
તૌ સહ ચતુરઃ પદઃ સમ્ પ્ર સારયાવહૈ ।
વૃષા વાꣳ રેતોધા રેતો દધાતુ ।
ઉત્ સક્થ્યોર્ ગૃદં ધેહ્ય્ અઞ્જિમ્ ઉદઞ્જિમ્મ્ અન્વ્ અજ । ય સ્ત્રીણાં જીવભોજનો ય આસામ્

બિલધાવનઃ । પ્રિય સ્ત્રીણામ્ અપીચ્યઃ । ય આસાં કૃષ્ણે લક્ષ્મણિ સર્દિગૃદિમ્ પરાવધીત્ ।
અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ ।
ઊર્ધ્વામ્ એનામ્ ઉચ્ છ્રયતાદ્ વેણુભારં ગિરાવ્ ઇવ । અથાસ્યા મધ્યમ્ એધતાꣳ શીતે વાતે પુનન્ન્ ઇવ ।
અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ ।
યદ્ ધરિણી યવમ્ અત્તિ ન

પુષ્ટમ્ પશુ મન્યતે । શૂદ્રા યદ્ અર્યજારા ન પોષાય ધનાયતિ ।
અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ ।
ઇયં યકા શકુન્તિકાઽઽહલમ્ ઇતિ સર્પતિ । આહતં ગભે પસો નિ જલ્ગુલીતિ ધાણિકા ।
અમ્બે અમ્બાલ્ય્ અમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ ચન । સસસ્ત્ય્ અશ્વકઃ ।
માતા ચ તે પિતા ચ તે ઽગ્રં વૃક્ષસ્ય રોહતઃ

પ્ર સુલામીતિ તે પિતા ગભે મુષ્ટિમ્ અતꣳસયત્ ।
દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોર્ અશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્ પ્ર ણ આયૂꣳષિ તારિષત્ ।
આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્ તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ॥
યો વઃ શિવતમો રસસ્ તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીર્ ઇવ માતરઃ ॥
તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥
7.4.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

ભૂર્ ભુવઃ સુવર્
વસવસ્ ત્વાઞ્જન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા રુદ્રાસ્ ત્વાઞ્જન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાદિત્યાસ્ ત્વાઞ્જન્તુ જાગતેન છન્દસા
યદ્ વાતો અપો અગમદ્ ઇન્દ્રસ્ય તનુવમ્ પ્રિયામ્ । એતꣳ સ્તોતર્ એતેન પથા પુનર્ અશ્વમ્ આ વર્તયાસિ નઃ ।
લાજી3ઞ્ છાચી3ન્ યશો મમા3મ્ ।
યવ્યાયૈ ગવ્યાયા એતદ્ દેવા અન્નમ્ અત્તૈતદ્ અન્નમ્ અદ્ધિ પ્રજાપતે
યુઞ્જન્તિ બ્રધ્નમ્ અરુષં ચરન્તમ્ પરિ તસ્થુષઃ । રોચન્તે રોચના દિવિ ।
યુઞ્જન્ત્ય્ અસ્ય કામ્યા હરી વિપક્ષસા રથે । શોણા ધૃષ્ણૂ નૃવાહસા ।
કેતું કૃણ્વન્ન્ અકેતવે પેશો મર્યા અપેશસે । સમ્ ઉષદ્ભિર્ અજાયથાઃ ।
7.4.21 અનુવાક 21 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

પ્રાણાય સ્વાહા
વ્યાનાય સ્વાહા ।
અપાનાય સ્વાહા
સ્નાવભ્યઃ સ્વાહા
સંતાનેભ્યઃ સ્વાહા
પરિસંતાનેભ્યઃ સ્વાહા
પર્વભ્યઃ સ્વાહા
સંધાનેભ્યઃ સ્વાહા
શરીરેભ્યઃ સ્વાહા
યજ્ઞાય સ્વાહા
દક્ષિણાભ્યઃ સ્વાહા
સુવર્ગાય સ્વાહા
લોકાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.4.22 અનુવાક 22 અશ્વમેધાઙ્ગમન્ત્રકથનમ્

સિતાય સ્વાહા ।
અસિતાય સ્વાહા ।
અભિહિતાય સ્વાહા ।
અનભિહિતાય સ્વાહા
યુક્તાય સ્વાહા ।
અયુક્તાય સ્વાહા
સુયુક્તાય સ્વાહા ।
ઉદ્યુક્તાય સ્વાહા
વિમુક્તાય સ્વાહા
પ્રમુક્તાય સ્વાહા
વઞ્ચતે સ્વાહા
પરિવઞ્ચતે સ્વાહા
સંવઞ્ચતે સ્વાહા ।
અનુવઞ્ચતે સ્વાહા ।
ઉદ્વઞ્ચતે સ્વાહા ।
યતે સ્વાહા
ધાવતે સ્વાહા
તિષ્ઠતે સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥