તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 7.3

7.3 પ્રપાઠક:

7.3.1 અનુવાક 1 પૂર્વોક્તદ્વાદશાહશેષ વિશેષકથનમ્
1 પ્રજવં વા એતેન યન્તિ યદ્ દશમમ્ અહર્ । પાપાવહીયં વા એતેન ભવન્તિ યદ્ દશમમ્ અહર્ યો વૈ પ્રજવં યતામ્ અપથેન પ્રતિપદ્યતે ય સ્થાણુꣳ હન્તિ યો ભ્રેષં ન્યેતિ સ હીયતે સ યો વૈ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ હીયતે તસ્મૈ ય ઉપહતાય વ્યાહ તમ્ એવાન્વારભ્ય સમ્ અશ્નુતે । અથ યો વ્યાહ સઃ
2 હીયતે તસ્માદ્ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહતાય ન વ્યુચ્યમ્ અથો ખલ્વ્ આહુર્ યજ્ઞસ્ય વૈ સમૃદ્ધેન દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધેનાસુરાન્ પરાઽભાવયન્ન્ ઇતિ યત્ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધં તદ્ યજમાનસ્ય યદ્ વ્યૃદ્ધં તદ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય સ યો વૈ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ એવાતિ રેચયતિ તે યે બાહ્યા દૃશીકવઃ
3 સ્યુસ્ તે વિ બ્રૂયુઃ । યદિ તત્ર ન વિન્દેયુર્ અન્તઃસદસાદ્ વ્યુચ્યમ્ । તદ્ વ્યુચ્યમ્ એવ । અથ વા એતત્ સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિઃ સ્તુવન્તિ । ઇયં વૈ સર્પતો રાજ્ઞી યદ્ વા અસ્યાં કિં ચાર્ચન્તિ યદ્ આનૃચુસ્ તેનેયꣳ સર્પરાજ્ઞી તે યદ્ એવ કિં ચ વાચાઽઽનૃચુર્ યદ્ અતો ઽધ્ય્ અર્ચિતારઃ
4 તદ્ ઉભયમ્ આપ્ત્વાઽવરુધ્યોત્ તિષ્ઠામેતિ તાભિર્ મનસા સ્તુવતે ન વા ઇમામ્ અશ્વરથો નાશ્વતરીરથઃ સદ્યઃ પર્યાપ્તુમ્ અર્હતિ મનો વા ઇમાꣳ સદ્યઃ પર્યાપ્તુમ્ અર્હતિ મનઃ પરિભવિતુમ્ અથ બ્રહ્મ વદન્તિ પરિમિતા વા ઋચઃ પરિમિતાનિ સામાનિ પરિમિતાનિ યજૂꣳષ્ય્ અથૈતસ્યૈવાન્તો નાસ્તિ યદ્ બ્રહ્મ તત્ પ્રતિગૃણત આ ચક્ષીત સ પ્રતિગરઃ ॥
7.3.2 અનુવાક 2 અહીનદ્વાદશાહકથનમ્
1 બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિં દ્વાદશાહસ્ય પ્રથમેનાહ્નર્ત્વિજાં યજમાનો વૃઙ્ક્ત ઇતિ તેજ ઇન્દ્રિયમ્ ઇતિ કિં દ્વિતીયેનેતિ પ્રાણાન્ અન્નાદ્યમ્ ઇતિ કિં તૃતીયેનેતિ ત્રીન્ ઇમાઁલ્લોકાન્ ઇતિ કિં ચતુર્થેનેતિ ચતુષ્પદઃ પશૂન્ ઇતિ કિમ્ પઞ્ચમેનેતિ પઞ્ચાક્ષરામ્ પઙ્ક્તિમ્ ઇતિ કિꣳ ષષ્ઠેનેતિ ષડ્ ઋતૂન્ ઇતિ કિꣳ સપ્તમેનેતિ સપ્તપદાꣳ શક્વરીમ્ ઇતિ
2 કિમ્ અષ્ટમેનેતિ । અષ્ટાક્ષરાં ગાયત્રીમ્ ઇતિ કિં નવમેનેતિ ત્રિવૃતꣳ સ્તોમમ્ ઇતિ કિં દશમેનેતિ દશાક્ષરાં વિરાજમ્ ઇતિ કિમ્ એકાદશેનેતિ । એકાદશાક્ષરાં ત્રિષ્ટુભમ્ ઇતિ કિં દ્વાદશેનેતિ દ્વાદશાક્ષરાં જગતીમ્ ઇતિ । એતાવદ્ વા અસ્તિ યાવદ્ એતત્ । યાવદ્ એવાસ્તિ તદ્ એષાં વૃઙ્ક્તે ॥
7.3.3 અનુવાક 3 ત્રયોદશરાત્રકથનમ્
1 એષ વા આપ્તો દ્વાદશાહો યત્ ત્રયોદશરાત્રઃ સમાનꣳ હ્ય્ એતદ્ અહર્ યત્ પ્રાયણીયશ્ ચોદયનીયશ્ ચ ત્ર્યતિરાત્રો ભવતિ ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષાં લોકાનામ્ આપ્ત્યૈ પ્રાણો વૈ પ્રથમો ઽતિરાત્રો વ્યાનો દ્વિતીયો ઽપાનસ્ તૃતીયઃ પ્રાણાપાનોદાનેષ્વ્ એવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ સર્વમ્ આયુર્ યન્તિ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયોદશરાત્રમ્ આસતે તદ્ આહુઃ । વાગ્ વા એષા વિતતા
2 યદ્ દ્વાદશાહસ્ તાં વિ છિન્દ્યુર્ યન્ મધ્યે ઽતિરાત્રં કુર્યુર્ ઉપદાસુકા ગૃહપતેર્ વાક્ સ્યાત્ ।
ઉપરિષ્ટાચ્ છન્દોમાનામ્ મહાવ્રતં કુર્વન્તિ સંતતામ્ એવ વાચમ્ અવ રુન્દ્ધે ઽનુપદાસુકા ગૃહપતેર્ વાગ્ ભવતિ પશવો વૈ છન્દોમા અન્નમ્ મહાવ્રતમ્ । યદ્ ઉપરિષ્ટાચ્ છન્દોમાનામ્ મહાવ્રતં કુર્વન્તિ પશુષુ ચૈવાન્નાદ્યે ચ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ॥
7.3.4 અનુવાક 4 ચતુર્દશરાત્રકથનમ્
1 આદિત્યા અકામયન્ત । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋધ્નુયામેતિ ત એતં ચતુર્દશરાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ ત ઉભયોર્ લોકયોર્ આર્ધ્નુવન્ન્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્દશરાત્રમ્ આસત ઉભયોર્ એવ લોકયોર્ ઋધ્નુવન્ત્ય્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ ચતુર્દશરાત્રો ભવતિ સપ્ત ગ્રામ્યા ઓષધયઃ સપ્તારણ્યા ઉભયીષામ્ અવરુદ્ધ્યૈ યત્ પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ
2 ભવન્ત્ય્ અમુમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભિ જયન્તિ યત્ પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તીમમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભિ જયન્તિ ત્રયસ્ત્રિꣳશૌ મધ્યત સ્તોમૌ ભવતઃ સામ્રાજ્યમ્ એવ ગચ્છન્તિ । અધિરાજૌ ભવતો ઽધિરાજા એવ સમાનાનામ્ ભવન્તિ । અતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.5 અનુવાક 5 અન્યચ્ચતુર્દશરાત્રકથનમ્
1 પ્રજાપતિઃ સુવર્ગં લોકમ્ ઐત્ તં દેવા અન્વ્ આયન્ તાન્ આદિત્યાશ્ ચ પશવશ્ ચાન્વાયન્ તે દેવા અબ્રુવન્ યાન્ પશૂન્ ઉપાજીવિષ્મ ત ઇમે ઽન્વાગ્મન્ન્ ઇતિ તેભ્ય એતં ચતુર્દશરાત્રમ્ પ્રત્ય્ ઔહન્ ત આદિત્યાઃ પૃષ્ઠૈઃ સુવર્ગં લોકમ્ આરોહન્ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિઁ લોકે પશૂન્ પ્રત્ય્ ઔહન્ પૃષ્ઠૈર્ આદિત્યા અમુષ્મિઁ લોક આર્ધ્નુવન્ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિન્
2 લોકે પશવઃ । ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્દશરાત્રમ્ આસત ઉભયોર્ એવ લોકયોર્ ઋધ્નુવન્ત્ય્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ પૃષ્ઠૈર્ એવામુષ્મિઁ લોક ઋધ્નુવન્તિ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિઁ લોકે જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ । ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્ વિવિવધꣳ સ્યાત્ । મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય ॥
3 ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ । ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ ચતુર્દશૈતાઃ । તાસાં યા દશ દશાક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે યાશ્ ચતસ્રશ્ ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.6 અનુવાક 6 પઞ્ચદશરાત્રકથનમ્
1 ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્ સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ પઞ્ચદશરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સો ઽન્યાભિર્ દેવતાભિર્ વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ । ય એવં વિદ્વાꣳસઃ પઞ્ચદશરાત્રમ્ આસતે વ્યાવૃતમ્ એવ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ ગચ્છન્તિ જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષમ્
2 ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ । એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ । યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ । દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ । ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પઞ્ચદશરાત્રો ભવતિ પઞ્ચદશો વજ્રઃ । વજ્રમ્ એવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । ઇન્દ્રિયસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.7 અનુવાક 7 દ્વિતીયપઞ્ચદશરાત્રકથનમ્
1 ઇન્દ્રો વૈ શિથિલ ઇવાપ્રતિષ્ઠિત આસીત્ સો ઽસુરેભ્યો ઽબિભેત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ પઞ્ચદશરાત્રં વજ્રમ્ પ્રાયચ્છત્ તેનાસુરાન્ પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિયમ્ અગચ્છત્ । અગ્નિષ્ટુતા પાપ્માનં નિર્ અદહત પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલમ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ આત્મન્ન્ અધત્ત ય એવં વિદ્વાꣳસઃ પઞ્ચદશરાત્રમ્ આસતે ભ્રાતૃવ્યાન્ એવ પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિયં ગચ્છન્તિ । અગ્નિષ્ટુતા પાપ્માનં નિઃ
2 દહન્તે પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલમ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ આત્મન્ દધતે । એતા એવ પશવ્યાઃ પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયઃ । અર્ધમાસશઃ સંવત્સર આપ્યતે સંવત્સરમ્ પશવો ઽનુ પ્ર જાયન્તે તસ્માત્ પશવ્યાઃ । એતા એવ સુવર્ગ્યાઃ પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયઃ । અર્ધમાસશઃ સંવત્સર આપ્યતે સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકસ્ તસ્માદ્ સુવર્ગ્યાઃ । જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષમ્

3 ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ । ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્ વિવિવધꣳ સ્યાત્ । મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય । ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ । ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્
4 યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ પઞ્ચદશૈતાસ્ તાસાં યા દશ દશાક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચ દિશઃ દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્ય પ્રજાયૈ પશૂનામ્ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.8 અનુવાક 8 સપ્તદશરાત્રકથનમ્
1 પ્રજાપતિર્ અકામયત । અન્નાદઃ સ્યામ્ ઇતિ સ એતꣳ સપ્તદશરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સો ઽન્નાદો ઽભવત્ । ય એવં વિદ્વાꣳસઃ સપ્તદશરાત્રમ્ આસતે ઽન્નાદા એવ ભવન્તિ પઞ્ચાહો ભવતિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ । ઋતુષ્વ્ એવ સંવત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્ધતે । અસત્ત્રં વા એતત્
2 યદ્ અચ્છન્દોમમ્ । યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ । દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ । ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ સપ્તદશરાત્રો ભવતિ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.9 અનુવાક 9 વિંશતિરાત્રકથનમ્
1 સા વિરાડ્ વિક્રમ્યાતિષ્ઠદ્ બ્રહ્મણા દેવેષ્વ્ અન્નેનાસુરેષુ તે દેવા અકામયન્ત । ઉભયꣳ સં વૃઞ્જીમહિ બ્રહ્મ ચાન્નં ચેતિ ત એતા વિꣳશતિꣳ રાત્રીર્ અપશ્યન્ તતો વૈ ત ઉભયꣳ સમ્ અવૃઞ્જત બ્રહ્મ ચાન્નં ચ બ્રહ્મવર્ચસિનો ઽન્નાદા અભવન્ ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસત ઉભયમ્ એવ સં વૃઞ્જતે બ્રહ્મ ચાન્નં ચ ।
2 બ્રહ્મવર્ચસિનો ઽન્નાદા ભવન્તિ દ્વે વા એતે વિરાજૌ તયોર્ એવ નાના પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ વિꣳશો વૈ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યાઃ । યાવાન્ એવ પુરુષસ્ તમ્ આપ્ત્વોત્ તિષ્ઠન્તિ જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ । ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ । અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ । અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગમ્
3 લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય ॥ ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ । ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ । બ્રહ્મવર્ચસસ્યાન્નાદ્યસ્ય પરિ ગૃહીત્યૈ ॥
7.3.10 અનુવાક 10 એકવિંશતિરાત્રકથનમ્
1 અસાવ આદિત્યો ઽસ્મિઁ લોક આસીત્ તં દેવાઃ પૃષ્ઠૈઃ પરિગૃહ્ય સુવર્ગં લોકમ્ અગમયન્ પરૈર્ અવસ્તાત્ પર્ય્ અગૃહ્ણન્ દિવાકીર્ત્યેન સુવર્ગે લોકે પ્રત્ય્ અસ્થાપયન્ પરૈઃ પરસ્તાત્ પર્ય્ અગૃહ્ણન્ પૃષ્ઠૈર્ ઉપાવારોહન્ । સ વા અસાવ્ આદિત્યો ઽમુષ્મિઁ લોકે પરૈર્ ઉભયતઃ પરિગૃહીતઃ । યત્ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સુવર્ગમ્ એવ તૈર્ લોકં યજમાના યન્તિ પરૈર્ અવસ્તાત્ પરિ ગૃહ્ણન્તિ દિવાકીર્ત્યેન
2 સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પરૈઃ પરસ્તાત્ પરિ ગૃહ્ણન્તિ પૃષ્ઠૈર્ ઉપાવરોહન્તિ યત્ પરે પરસ્તાન્ ન સ્યુઃ પરાઞ્ચઃ સુવર્ગાલ્ લોકાન્ નિષ્પદ્યેરન્ યદ્ અવસ્તાન્ ન સ્યુઃ પ્રજા નિર્ દહેયુઃ । અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ સુવર્ગ એવૈનાઁ લોક ઉભયતઃ પરિ ગૃહ્ણન્તિ યજમાના વૈ દિવાકીર્ત્યમ્ । સંવત્સરઃ પરઃસામાનઃ । અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ સંવત્સર એવોભયતઃ
3 પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પૃષ્ઠં વૈ દિવાકીર્ત્યમ્ પાર્શ્વે પરઃસામાનઃ । અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ તસ્માદભિતઃ પૃષ્ઠમ્ પાર્શ્વે ભૂયિષ્ઠા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે ભૂયિષ્ઠꣳ શસ્યતે યજ્ઞસ્યૈવ તન્ મધ્યતો ગ્રન્થિં ગ્રથ્નન્ત્ય્ અવિસ્રꣳસાય સપ્ત ગૃહ્યન્તે સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ પ્રાણાન્ એવ યજમાનેષુ દધતિ યત્ પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્ય્ અમુમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યદ્ ઇમં લોકં ન
4 પ્રત્યવરોહેયુર્ ઉદ્ વા માદ્યેયુર્ યજમાનાઃ પ્ર વા મીયેરન્ યત્ પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ । ઇમમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ પ્રત્યવરોહન્તિ । અથો અસ્મિન્ન્ એવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્ય્ અનુન્માદાય । ઇન્દ્રો વા અપ્રતિષ્ઠિત આસીત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ એકવિꣳશતિરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ પ્રત્ય્ અતિષ્ઠત્ । યે બહુયાજિનો ઽપ્રતિષ્ઠિતાઃ
5 સ્યુસ્ ત એકવિꣳશતિરાત્રમ્ આસીરન્ દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવસ્ ત્રય ઇમે લોકા અસાવ્ આદિત્ય એકવિꣳશઃ । એતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્ તેષ્વ્ એવ યથાપૂર્વમ્ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ એકવિꣳશતિ રાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સો ઽરોચત ય એવં વિદ્વાꣳસ એકવિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે રોચન્ત એવ । એકવિꣳશતિરાત્રો ભવતિ રુગ્ વા એકવિꣳશઃ । રુચમ્ એવ ગચ્છન્ત્ય્ અથો પ્રતિષ્ઠામ્ એવ પ્રતિષ્ઠા હ્ય્ એકવિꣳશઃ । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 અર્વાઙ્ યજ્ઞઃ સં ક્રામત્વ્ અમુષ્માદ્ અધિ મામ્ અભિ । ઋષીણાં યઃ પુરોહિતઃ । નિર્દેવં નિર્વીરં કૃત્વા વિષ્કન્ધં તસ્મિન્ હીયતાં યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ શરીરં યજ્ઞશમલં કુસીદં તસ્મિન્ત્ સીદતુ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ । યજ્ઞ યજ્ઞસ્ય યત્ તેજસ્ તેન સં ક્રામમામ્ અભિ । બ્રાહ્મણાન્ ઋત્વિજો દેવાન્ યજ્ઞસ્ય તપસા તે સવાહમ્ આ હુવે । ઇષ્ટેન પક્વ પ
2 તે હુવે સવાહમ્ । સં તે વૃઞ્જે સુકૃતꣳ સમ્ પ્રજામ્ પશૂન્ । પ્રૈષાન્ત્ સામિધેનીર્ આઘારાવ્ આજ્યભાગાવ્ આશ્રુતમ્ પ્રત્યાશ્રુતમ્ આ શૃણામિ તે । પ્રયાજાનૂયાજાન્ત્ સ્વિષ્ટકૃતમ્ ઇડામ્ આશિષ આ વૃઞ્જે સુવઃ । અગ્નિનેન્દ્રેણ સોમેન સરસ્વત્યા વિષ્ણુના દેવતાભિઃ । યાજ્યાનુવાક્યાભ્યામ્ ઉપ તે હુવે સવાહં યજ્ઞમ્ આ દદે તે વષટ્કૃતમ્ । સ્તુતꣳ શસ્ત્રમ્ પ્રતિગરં ગ્રહમ્ ઇડામ્ આશિષઃ ।
3 આ વૃઞ્જે સુવઃ । પત્નીસંયાજાન્ ઉપ તે હુવે સવાહꣳ સમિષ્ટયજુર્ આ દદે તવ ॥ પશૂન્ત્ સુતમ્ પુરોડાશાન્ત્ સવનાન્ય્ ઓત યજ્ઞમ્ । દેવાન્ત્ સેન્દ્રાન્ ઉપ તે હુવે સવાહમ્ અગ્નિમુખાન્ત્ સોમવતો યે ચ વિશ્વે ॥
7.3.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 ભૂતમ્ ભવ્યમ્ ભવિષ્યદ્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ । ઋક્ સામ યજુર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ । ગાયત્રી ત્રિષ્ટુબ્ જગતી વષટ્ સ્વાહા નમઃ પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ । અગ્નિર્ વાયુઃ સૂર્યો વષટ્ સ્વાહા નમઃ પ્રાણો વ્યાનો ઽપાનો વષટ્ સ્વાહા નમઃ । અન્નં કૃષિર્ વૃષ્ટિર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ પિતા પુત્રઃ પૌત્રો વષટ્ સ્વાહા નમઃ । ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ ॥
7.3.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

1 આ મે ગૃહા ભવન્ત્વ્ આ પ્રજા મ આ મા યજ્ઞો વિશતુ વીર્યાવાન્ । આપો દેવીર્ યજ્ઞિયા મા વિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ । આ મે ગ્રહો ભવત્વ્ આ પુરોરુક્ સ્તુતશસ્ત્રે મા વિશતાꣳ સમીચી । આદિત્યા રુદ્રા વસવો મે સદસ્યાઃ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ । આ માગ્નિષ્ટોમો વિશતૂક્થ્યશ્ ચાતિરાત્રો મા વિશત્વ્ આપિશર્વરઃ । તિરોઅહ્નિયા મા સુહુતા આ વિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ॥
7.3.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 અગ્નિના તપો ઽન્વ્ અભવત્ । વાચા બ્રહ્મ મણિના રૂપાણિ । ઇન્દ્રેણ દેવાન્ વાતેન પ્રાણાન્ । સૂર્યેણ દ્યામ્ । ચન્દ્રમસા નક્ષત્રાણિ યમેન પિતૄન્ રાજ્ઞા મનુષ્યાન્ ફલેન નાદેયાન્ અજગરેણ સર્પાન્ વ્યાઘ્રેણાઽઽરણ્યાન્ પશૂન્ । શ્યેનેન પતત્રિણઃ । વૃષ્ણાઽશ્વાન્ ઋષભેણ ગાઃ । બસ્તેનાજાઃ । વૃષ્ણિનાઽવીઃ । વ્રીહિણાઽન્નાનિ યવેનૌષધીઃ । ન્યગ્રોધેન વનસ્પતીન્ ઉદુમ્બરેણોર્જમ્ । ગાયત્રિયા છન્દાꣳસિ ત્રિવૃતા સ્તોમાન્ બ્રાહ્મણેન વાચમ્ ॥
7.3.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 સ્વાહાઽઽધિમ્ આધીતાય સ્વાહા સ્વાહાઽઽધીતમ્ મનસે સ્વાહા સ્વાહા મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા કાય સ્વાહા કસ્મૈ સ્વાહા કતમસ્મૈ સ્વાહા । અદિત્યૈ સ્વાહા । અદિત્યૈ મહ્યૈ સ્વાહા । અદિત્યૈ સુમૃડીકાયૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ બૃહત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ પાવકાયૈ સ્વાહા પૂષ્ણે સ્વાહા પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા પૂષ્ણે નરંધિષાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે તુરીપાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે પુરુરૂપાય સ્વાહા વિષ્ણવે સ્વાહા વિષ્ણવે નિખુર્યપાય સ્વાહા વિષ્ણવે નિભૂયપાય સ્વાહા ॥
7.3.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 દદ્ભ્યઃ સ્વાહા હનૂભ્યાꣳ સ્વાહા ઓષ્ઠાભ્યાꣳ સ્વાહા મુખાય સ્વાહા નાસિકાભ્યાꣳ સ્વાહા । અક્ષીભ્યાꣳ સ્વાહા કર્ણાભ્યાꣳ સ્વાહા પાર ઇક્ષવો ઽવાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્યઃ સ્વાહા । અવાર ઇક્ષવઃ પાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્યઃ સ્વાહા શીર્ષ્ણે સ્વાહા ભ્રૂભ્યાꣳ સ્વાહા લલાટાય સ્વાહા મૂર્ધ્ને સ્વાહા મસ્તિષ્કાય સ્વાહા કેશેભ્યઃ સ્વાહા વહાય સ્વાહા ગ્રીવાભ્યઃ સ્વાહા સ્કન્ધેભ્યઃ સ્વાહા કીકસાભ્યઃ સ્વાહા પૃષ્ટીભ્યઃ સ્વાહા પાજસ્યાય સ્વાહા પાર્શ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા
2 અꣳસાભ્યાꣳ સ્વાહા દોષભ્યાꣳ સ્વાહા બાહુભ્યાꣳ સ્વાહા જઙ્ઘાભ્યાꣳ સ્વાહા શ્રોણીભ્યાꣳ સ્વાહા ઊરુભ્યાꣳ સ્વાહા અષ્ઠીવદ્ભ્યાꣳ સ્વાહા જઙ્ઘાભ્યાꣳ સ્વાહા ભસદે સ્વાહા શિખણ્ડેભ્યઃ સ્વાહા વાલધાનાય સ્વાહા । આણ્ડાભ્યાꣳ સ્વાહા શેપાય સ્વાહા રેતસે સ્વાહા પ્રજાભ્યઃ સ્વાહા પ્રજનનાય સ્વાહા પદ્ભ્યઃ સ્વાહા શફેભ્યઃ સ્વાહા લોમભ્યઃ સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા લોહિતાય સ્વાહા માꣳસાય સ્વાહા સ્નાવભ્યઃ સ્વાહા । અસ્થભ્યઃ સ્વાહા મજ્જભ્યઃ સ્વાહા । અઙ્ગેભ્યઃ સ્વાહા । આત્મને સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 અઞ્જ્યેતાય સ્વાહા । અઞ્જિસક્થાય સ્વાહા શિતિપદે સ્વાહા શિતિકકુદે સ્વાહા શિતિરન્ધ્રાય સ્વાહા શિતિપૃષ્ઠાય સ્વાહા શિત્યꣳસાય સ્વાહા પુષ્પકર્ણાય સ્વાહા શિત્યોષ્ઠાય સ્વાહા શિતિભ્રવે સ્વાહા શિતિભસદે સ્વાહા શ્વેતાનૂકાશાય સ્વાહા । અઞ્જયે સ્વાહા લલામાય સ્વાહા । અસિતજ્ઞવે સ્વાહા કૃષ્ણૈતાય સ્વાહા રોહિતૈતાય સ્વાહા । અરુણૈતાય સ્વાહા । ઈદૃશાય સ્વાહા કીદૃશાય સ્વાહા તાદૃશાય સ્વાહા સદૃશાય સ્વાહા વિસદૃશાય સ્વાહા સુસદૃશાય સ્વાહા રૂપાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 કૃષ્ણાય સ્વાહા શ્વેતાય સ્વાહા પિશંગાય સ્વાહા સારંગાય સ્વાહા । અરુણાય સ્વાહા ગૌરાય સ્વાહા બભ્રવે સ્વાહા નકુલાય સ્વાહા રોહિતાય સ્વાહા શોણાય સ્વાહા શ્યાવાય સ્વાહા શ્યામાય સ્વાહા પાકલાય સ્વાહા સુરૂપાય સ્વાહા । અનુરૂપાય સ્વાહા વિરૂપાય સ્વાહા સરૂપાય સ્વાહા પ્રતિરૂપાય સ્વાહા શબલાય સ્વાહા કમલાય સ્વાહા પૃશ્નયે સ્વાહા પૃશ્નિસક્થાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 ઓષધીભ્યઃ સ્વાહા મૂલેભ્યઃ સ્વાહા તૂલેભ્યઃ સ્વાહા કાણ્ડેભ્યઃ સ્વાહા વલ્શેભ્યઃ સ્વાહા પુષ્પેભ્યઃ સ્વાહા ફલેભ્યઃ સ્વાહા ગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા । અગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા । અવપન્નેભ્યઃ સ્વાહા શયાનેભ્યઃ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 વનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહા મૂલેભ્યઃ સ્વાહા તૂલેભ્યઃ સ્વાહા સ્કન્ધોભ્યઃ સ્વાહા શાખાભ્યઃ સ્વાહા પર્ણેભ્યઃ સ્વાહા પુષ્પેભ્યઃ સ્વાહા ફલેભ્યઃ સ્વાહા ગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા । અગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા । અવપન્નેભ્યઃ સ્વાહા શયાનેભ્યઃ સ્વાહા શિષ્ટાય સ્વાહા । અતિશિષ્ટાય સ્વાહા પરિશિષ્ટાય સ્વાહા સꣳશિષ્ટાય સ્વાહા । ઉચ્છિષ્ટાય સ્વાહા રિક્તાય સ્વાહા । અરિક્તાય સ્વાહા પ્રરિક્તાય સ્વાહા સꣳરિક્તાય સ્વાહા । ઉદ્રિક્તાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.1 અનુવાક 1 પૂર્વોક્તદ્વાદશાહશેષ વિશેષકથનમ્

પ્રજવં વા એતેન યન્તિ યદ્ દશમમ્ અહર્ ।
પાપાવહીયં વા એતેન ભવન્તિ યદ્ દશમમ્ અહર્
યો વૈ પ્રજવં યતામ્ અપથેન પ્રતિપદ્યતે ય સ્થાણુꣳ હન્તિ યો ભ્રેષં ન્યેતિ સ હીયતે
સ યો વૈ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ હીયતે
તસ્મૈ ય ઉપહતાય વ્યાહ તમ્ એવાન્વારભ્ય સમ્ અશ્નુતે ।
અથ યો વ્યાહ સઃ

હીયતે
તસ્માદ્ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહતાય ન વ્યુચ્યમ્
અથો ખલ્વ્ આહુર્
યજ્ઞસ્ય વૈ સમૃદ્ધેન દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધેનાસુરાન્ પરાઽભાવયન્ન્ ઇતિ
યત્ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધં તદ્ યજમાનસ્ય યદ્ વ્યૃદ્ધં તદ્ ભ્રાતૃવ્યસ્ય
સ યો વૈ દશમે ઽહન્ન્ અવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ એવાતિ રેચયતિ
તે યે બાહ્યા દૃશીકવઃ

સ્યુસ્ તે વિ બ્રૂયુઃ ।
યદિ તત્ર ન વિન્દેયુર્ અન્તઃસદસાદ્ વ્યુચ્યમ્ ।
તદ્ વ્યુચ્યમ્ એવ ।
અથ વા એતત્ સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિઃ સ્તુવન્તિ ।
ઇયં વૈ સર્પતો રાજ્ઞી
યદ્ વા અસ્યાં કિં ચાર્ચન્તિ યદ્ આનૃચુસ્ તેનેયꣳ સર્પરાજ્ઞી
તે યદ્ એવ કિં ચ વાચાઽઽનૃચુર્ યદ્ અતો ઽધ્ય્ અર્ચિતારઃ

તદ્ ઉભયમ્ આપ્ત્વાઽવરુધ્યોત્ તિષ્ઠામેતિ
તાભિર્ મનસા સ્તુવતે
ન વા ઇમામ્ અશ્વરથો નાશ્વતરીરથઃ સદ્યઃ પર્યાપ્તુમ્ અર્હતિ
મનો વા ઇમાꣳ સદ્યઃ પર્યાપ્તુમ્ અર્હતિ મનઃ પરિભવિતુમ્
અથ બ્રહ્મ વદન્તિ
પરિમિતા વા ઋચઃ પરિમિતાનિ સામાનિ પરિમિતાનિ યજૂꣳષ્ય્ અથૈતસ્યૈવાન્તો નાસ્તિ યદ્ બ્રહ્મ
તત્ પ્રતિગૃણત આ ચક્ષીત
સ પ્રતિગરઃ ॥
અનુવાક 2 અહીનદ્વાદશાહકથનમ્

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ
કિં દ્વાદશાહસ્ય પ્રથમેનાહ્નર્ત્વિજાં યજમાનો વૃઙ્ક્ત ઇતિ
તેજ ઇન્દ્રિયમ્ ઇતિ
કિં દ્વિતીયેનેતિ
પ્રાણાન્ અન્નાદ્યમ્ ઇતિ
કિં તૃતીયેનેતિ
ત્રીન્ ઇમાઁલ્લોકાન્ ઇતિ
કિં ચતુર્થેનેતિ
ચતુષ્પદઃ પશૂન્ ઇતિ
કિમ્ પઞ્ચમેનેતિ
પઞ્ચાક્ષરામ્ પઙ્ક્તિમ્ ઇતિ
કિꣳ ષષ્ઠેનેતિ
ષડ્ ઋતૂન્ ઇતિ
કિꣳ સપ્તમેનેતિ
સપ્તપદાꣳ શક્વરીમ્ ઇતિ

કિમ્ અષ્ટમેનેતિ ।
અષ્ટાક્ષરાં ગાયત્રીમ્ ઇતિ
કિં નવમેનેતિ
ત્રિવૃતꣳ સ્તોમમ્ ઇતિ
કિં દશમેનેતિ
દશાક્ષરાં વિરાજમ્ ઇતિ
કિમ્ એકાદશેનેતિ ।
એકાદશાક્ષરાં ત્રિષ્ટુભમ્ ઇતિ
કિં દ્વાદશેનેતિ
દ્વાદશાક્ષરાં જગતીમ્ ઇતિ ।
એતાવદ્ વા અસ્તિ યાવદ્ એતત્ ।
યાવદ્ એવાસ્તિ તદ્ એષાં વૃઙ્ક્તે ॥
7.3.3 અનુવાક 3 ત્રયોદશરાત્રકથનમ્

એષ વા આપ્તો દ્વાદશાહો યત્ ત્રયોદશરાત્રઃ
સમાનꣳ હ્ય્ એતદ્ અહર્ યત્ પ્રાયણીયશ્ ચોદયનીયશ્ ચ
ત્ર્યતિરાત્રો ભવતિ
ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં લોકાનામ્ આપ્ત્યૈ
પ્રાણો વૈ પ્રથમો ઽતિરાત્રો વ્યાનો દ્વિતીયો ઽપાનસ્ તૃતીયઃ
પ્રાણાપાનોદાનેષ્વ્ એવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ સર્વમ્ આયુર્ યન્તિ ય એવં વિદ્વાꣳસસ્ ત્રયોદશરાત્રમ્ આસતે
તદ્ આહુઃ ।
વાગ્ વા એષા વિતતા

યદ્ દ્વાદશાહસ્
તાં વિ છિન્દ્યુર્ યન્ મધ્યે ઽતિરાત્રં કુર્યુર્ ઉપદાસુકા ગૃહપતેર્ વાક્ સ્યાત્ ।
ઉપરિષ્ટાચ્ છન્દોમાનામ્ મહાવ્રતં કુર્વન્તિ સંતતામ્ એવ વાચમ્ અવ રુન્દ્ધે ઽનુપદાસુકા ગૃહપતેર્ વાગ્ ભવતિ
પશવો વૈ છન્દોમા અન્નમ્ મહાવ્રતમ્ ।
યદ્ ઉપરિષ્ટાચ્ છન્દોમાનામ્ મહાવ્રતં કુર્વન્તિ પશુષુ ચૈવાન્નાદ્યે ચ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ॥
7.3.4 અનુવાક 4 ચતુર્દશરાત્રકથનમ્

આદિત્યા અકામયન્ત ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋધ્નુયામેતિ
ત એતં ચતુર્દશરાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ ત ઉભયોર્ લોકયોર્ આર્ધ્નુવન્ન્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ
ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્દશરાત્રમ્ આસત ઉભયોર્ એવ લોકયોર્ ઋધ્નુવન્ત્ય્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ
ચતુર્દશરાત્રો ભવતિ
સપ્ત ગ્રામ્યા ઓષધયઃ સપ્તારણ્યા ઉભયીષામ્ અવરુદ્ધ્યૈ
યત્ પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ

ભવન્ત્ય્ અમુમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભિ જયન્તિ
યત્ પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તીમમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભિ જયન્તિ
ત્રયસ્ત્રિꣳશૌ મધ્યત સ્તોમૌ ભવતઃ સામ્રાજ્યમ્ એવ ગચ્છન્તિ ।
અધિરાજૌ ભવતો ઽધિરાજા એવ સમાનાનામ્ ભવન્તિ ।
અતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ
પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.5 અનુવાક 5 અન્યચ્ચતુર્દશરાત્રકથનમ્

પ્રજાપતિઃ સુવર્ગં લોકમ્ ઐત્
તં દેવા અન્વ્ આયન્
તાન્ આદિત્યાશ્ ચ પશવશ્ ચાન્વાયન્
તે દેવા અબ્રુવન્
યાન્ પશૂન્ ઉપાજીવિષ્મ ત ઇમે ઽન્વાગ્મન્ન્ ઇતિ
તેભ્ય એતં ચતુર્દશરાત્રમ્ પ્રત્ય્ ઔહન્
ત આદિત્યાઃ પૃષ્ઠૈઃ સુવર્ગં લોકમ્ આરોહન્ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિઁ લોકે પશૂન્ પ્રત્ય્ ઔહન્
પૃષ્ઠૈર્ આદિત્યા અમુષ્મિઁ લોક આર્ધ્નુવન્ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિન્

લોકે પશવઃ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસશ્ ચતુર્દશરાત્રમ્ આસત ઉભયોર્ એવ લોકયોર્ ઋધ્નુવન્ત્ય્ અસ્મિꣳશ્ ચામુષ્મિꣳશ્ ચ
પૃષ્ઠૈર્ એવામુષ્મિઁ લોક ઋધ્નુવન્તિ ત્ર્યહાભ્યામ્ અસ્મિઁ લોકે
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ
યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્ વિવિવધꣳ સ્યાત્ ।
મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય

ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ ।
ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ
પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ
ચતુર્દશૈતાઃ ।
તાસાં યા દશ દશાક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે
યાશ્ ચતસ્રશ્ ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.6 અનુવાક 6 પઞ્ચદશરાત્રકથનમ્

ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્
સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ પઞ્ચદશરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સો ઽન્યાભિર્ દેવતાભિર્ વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ પઞ્ચદશરાત્રમ્ આસતે વ્યાવૃતમ્ એવ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ ગચ્છન્તિ
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષમ્

ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અસત્ત્રં વા એતદ્ યદ્ અચ્છન્દોમમ્ ।
યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ ।
દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ ।
ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
પઞ્ચદશરાત્રો ભવતિ
પઞ્ચદશો વજ્રઃ ।
વજ્રમ્ એવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
ઇન્દ્રિયસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.7 અનુવાક 7 દ્વિતીયપઞ્ચદશરાત્રકથનમ્

ઇન્દ્રો વૈ શિથિલ ઇવાપ્રતિષ્ઠિત આસીત્
સો ઽસુરેભ્યો ઽબિભેત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ પઞ્ચદશરાત્રં વજ્રમ્ પ્રાયચ્છત્
તેનાસુરાન્ પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિયમ્ અગચ્છત્ ।
અગ્નિષ્ટુતા પાપ્માનં નિર્ અદહત પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલમ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ આત્મન્ન્ અધત્ત
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ પઞ્ચદશરાત્રમ્ આસતે ભ્રાતૃવ્યાન્ એવ પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિયં ગચ્છન્તિ ।
અગ્નિષ્ટુતા પાપ્માનં નિઃ

દહન્તે પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલમ્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ આત્મન્ દધતે ।
એતા એવ પશવ્યાઃ
પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયઃ ।
અર્ધમાસશઃ સંવત્સર આપ્યતે
સંવત્સરમ્ પશવો ઽનુ પ્ર જાયન્તે
તસ્માત્ પશવ્યાઃ ।
એતા એવ સુવર્ગ્યાઃ
પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયઃ ।
અર્ધમાસશઃ સંવત્સર આપ્યતે
સંવત્સરઃ સુવર્ગો લોકસ્
તસ્માદ્ સુવર્ગ્યાઃ ।
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહો ભવતિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષમ્

ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ
યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્ વિવિવધꣳ સ્યાત્ ।
મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય ।
ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ ।
ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકમ્

યન્તિ
પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ
પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ
પઞ્ચદશૈતાસ્
તાસાં યા દશ દશાક્ષરા વિરાડ્ અન્નં વિરાડ્ વિરાજૈવાન્નાદ્યમ્ અવ રુન્ધતે
યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચ દિશઃ દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્ય પ્રજાયૈ પશૂનામ્ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.8 અનુવાક 8 સપ્તદશરાત્રકથનમ્

પ્રજાપતિર્ અકામયત ।
અન્નાદઃ સ્યામ્ ઇતિ
સ એતꣳ સપ્તદશરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સો ઽન્નાદો ઽભવત્ ।
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ સપ્તદશરાત્રમ્ આસતે ઽન્નાદા એવ ભવન્તિ
પઞ્ચાહો ભવતિ
પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ ।
ઋતુષ્વ્ એવ સંવત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ
પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ ।
યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્ધતે ।
અસત્ત્રં વા એતત્

યદ્ અચ્છન્દોમમ્ ।
યચ્ છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ત્રમ્ ।
દેવતા એવ પૃષ્ઠૈર્ અવ રુન્ધતે પશૂઞ્ છન્દોમૈઃ ।
ઓજસ્ય્ એવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
સપ્તદશરાત્રો ભવતિ
સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ
પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
અન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.9 અનુવાક 9 વિંશતિરાત્રકથનમ્

સા વિરાડ્ વિક્રમ્યાતિષ્ઠદ્ બ્રહ્મણા દેવેષ્વ્ અન્નેનાસુરેષુ
તે દેવા અકામયન્ત ।
ઉભયꣳ સં વૃઞ્જીમહિ બ્રહ્મ ચાન્નં ચેતિ
ત એતા વિꣳશતિꣳ રાત્રીર્ અપશ્યન્
તતો વૈ ત ઉભયꣳ સમ્ અવૃઞ્જત બ્રહ્મ ચાન્નં ચ બ્રહ્મવર્ચસિનો ઽન્નાદા અભવન્
ય એવં વિદ્વાꣳસ એતા આસત ઉભયમ્ એવ સં વૃઞ્જતે બ્રહ્મ ચાન્નં ચ

બ્રહ્મવર્ચસિનો ઽન્નાદા ભવન્તિ
દ્વે વા એતે વિરાજૌ
તયોર્ એવ નાના પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
વિꣳશો વૈ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યાઃ ।
યાવાન્ એવ પુરુષસ્ તમ્ આપ્ત્વોત્ તિષ્ઠન્તિ
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
ઇમાન્ એવ લોકાન્ અભ્યારોહન્તિ ।
અભિપૂર્વં ત્ર્યહા ભવન્તિ ।
અભિપૂર્વમ્ એવ સુવર્ગમ્

લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ
યદ્ અન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ
મધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાય ॥
ઓજો વૈ વીર્યમ્ પૃષ્ઠાનિ ।
ઓજ એવ વીર્યમ્ મધ્યતો દધતે
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ
પ્રત્યઞ્ ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
ઉભયોર્ લોકયોર્ ઋદ્ધ્વોત્ તિષ્ઠન્તિ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસસ્યાન્નાદ્યસ્ય પરિ ગૃહીત્યૈ ॥
7.3.10 અનુવાક 10 એકવિંશતિરાત્રકથનમ્

અસાવ આદિત્યો ઽસ્મિઁ લોક આસીત્
તં દેવાઃ પૃષ્ઠૈઃ પરિગૃહ્ય સુવર્ગં લોકમ્ અગમયન્
પરૈર્ અવસ્તાત્ પર્ય્ અગૃહ્ણન્ દિવાકીર્ત્યેન સુવર્ગે લોકે પ્રત્ય્ અસ્થાપયન્
પરૈઃ પરસ્તાત્ પર્ય્ અગૃહ્ણન્ પૃષ્ઠૈર્ ઉપાવારોહન્ ।
સ વા અસાવ્ આદિત્યો ઽમુષ્મિઁ લોકે પરૈર્ ઉભયતઃ પરિગૃહીતઃ ।
યત્ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સુવર્ગમ્ એવ તૈર્ લોકં યજમાના યન્તિ
પરૈર્ અવસ્તાત્ પરિ ગૃહ્ણન્તિ દિવાકીર્ત્યેન

સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
પરૈઃ પરસ્તાત્ પરિ ગૃહ્ણન્તિ પૃષ્ઠૈર્ ઉપાવરોહન્તિ
યત્ પરે પરસ્તાન્ ન સ્યુઃ પરાઞ્ચઃ સુવર્ગાલ્ લોકાન્ નિષ્પદ્યેરન્
યદ્ અવસ્તાન્ ન સ્યુઃ પ્રજા નિર્ દહેયુઃ ।
અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ
સુવર્ગ એવૈનાઁ લોક ઉભયતઃ પરિ ગૃહ્ણન્તિ
યજમાના વૈ દિવાકીર્ત્યમ્ ।
સંવત્સરઃ પરઃસામાનઃ ।
અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ
સંવત્સર એવોભયતઃ

પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
પૃષ્ઠં વૈ દિવાકીર્ત્યમ્ પાર્શ્વે પરઃસામાનઃ ।
અભિતો દિવાકીર્ત્યમ્ પરઃસામાનો ભવન્તિ
તસ્માદભિતઃ પૃષ્ઠમ્ પાર્શ્વે
ભૂયિષ્ઠા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે
ભૂયિષ્ઠꣳ શસ્યતે
યજ્ઞસ્યૈવ તન્ મધ્યતો ગ્રન્થિં ગ્રથ્નન્ત્ય્ અવિસ્રꣳસાય
સપ્ત ગૃહ્યન્તે
સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ
પ્રાણાન્ એવ યજમાનેષુ દધતિ
યત્ પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્ય્ અમુમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ અભ્યારોહન્તિ
યદ્ ઇમં લોકં ન

પ્રત્યવરોહેયુર્ ઉદ્ વા માદ્યેયુર્ યજમાનાઃ પ્ર વા મીયેરન્
યત્ પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ ।
ઇમમ્ એવ તૈર્ લોકમ્ પ્રત્યવરોહન્તિ ।
અથો અસ્મિન્ન્ એવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્ય્ અનુન્માદાય ।
ઇન્દ્રો વા અપ્રતિષ્ઠિત આસીત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ એકવિꣳશતિરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સ પ્રત્ય્ અતિષ્ઠત્ ।
યે બહુયાજિનો ઽપ્રતિષ્ઠિતાઃ

સ્યુસ્ ત એકવિꣳશતિરાત્રમ્ આસીરન્
દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવસ્ ત્રય ઇમે લોકા અસાવ્ આદિત્ય એકવિꣳશઃ ।
એતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્
તેષ્વ્ એવ યથાપૂર્વમ્ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ એકવિꣳશતિ રાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સો ઽરોચત
ય એવં વિદ્વાꣳસ એકવિꣳશતિરાત્રમ્ આસતે રોચન્ત એવ ।
એકવિꣳશતિરાત્રો ભવતિ
રુગ્ વા એકવિꣳશઃ ।
રુચમ્ એવ ગચ્છન્ત્ય્ અથો પ્રતિષ્ઠામ્ એવ
પ્રતિષ્ઠા હ્ય્ એકવિꣳશઃ ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.3.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

અર્વાઙ્ યજ્ઞઃ સં ક્રામત્વ્ અમુષ્માદ્ અધિ મામ્ અભિ । ઋષીણાં યઃ પુરોહિતઃ ।
નિર્દેવં નિર્વીરં કૃત્વા વિષ્કન્ધં તસ્મિન્ હીયતાં યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ શરીરં યજ્ઞશમલં કુસીદં તસ્મિન્ત્ સીદતુ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ ।
યજ્ઞ યજ્ઞસ્ય યત્ તેજસ્ તેન સં ક્રામમામ્ અભિ । બ્રાહ્મણાન્ ઋત્વિજો દેવાન્ યજ્ઞસ્ય તપસા તે સવાહમ્ આ હુવે ।
ઇષ્ટેન પક્વ પ

તે હુવે સવાહમ્ । સં તે વૃઞ્જે સુકૃતꣳ સમ્ પ્રજામ્ પશૂન્ ।
પ્રૈષાન્ત્ સામિધેનીર્ આઘારાવ્ આજ્યભાગાવ્ આશ્રુતમ્ પ્રત્યાશ્રુતમ્ આ શૃણામિ તે । પ્રયાજાનૂયાજાન્ત્ સ્વિષ્ટકૃતમ્ ઇડામ્ આશિષ આ વૃઞ્જે સુવઃ ।
અગ્નિનેન્દ્રેણ સોમેન સરસ્વત્યા વિષ્ણુના દેવતાભિઃ । યાજ્યાનુવાક્યાભ્યામ્ ઉપ તે હુવે સવાહં યજ્ઞમ્ આ દદે તે વષટ્કૃતમ્ ।
સ્તુતꣳ શસ્ત્રમ્ પ્રતિગરં ગ્રહમ્ ઇડામ્ આશિષઃ

આ વૃઞ્જે સુવઃ । પત્નીસંયાજાન્ ઉપ તે હુવે સવાહꣳ સમિષ્ટયજુર્ આ દદે તવ ॥
પશૂન્ત્ સુતમ્ પુરોડાશાન્ત્ સવનાન્ય્ ઓત યજ્ઞમ્ । દેવાન્ત્ સેન્દ્રાન્ ઉપ તે હુવે સવાહમ્ અગ્નિમુખાન્ત્ સોમવતો યે ચ વિશ્વે ॥
7.3.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

ભૂતમ્ ભવ્યમ્ ભવિષ્યદ્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ ।
ઋક્ સામ યજુર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ ।
ગાયત્રી ત્રિષ્ટુબ્ જગતી વષટ્ સ્વાહા નમઃ
પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ ।
અગ્નિર્ વાયુઃ સૂર્યો વષટ્ સ્વાહા નમઃ
પ્રાણો વ્યાનો ઽપાનો વષટ્ સ્વાહા નમઃ ।
અન્નં કૃષિર્ વૃષ્ટિર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ
પિતા પુત્રઃ પૌત્રો વષટ્ સ્વાહા નમઃ ।
ભૂર્ ભુવઃ સુવર્ વષટ્ સ્વાહા નમઃ ॥
7.3.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

આ મે ગૃહા ભવન્ત્વ્ આ પ્રજા મ આ મા યજ્ઞો વિશતુ વીર્યાવાન્ । આપો દેવીર્ યજ્ઞિયા મા વિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ।
આ મે ગ્રહો ભવત્વ્ આ પુરોરુક્ સ્તુતશસ્ત્રે મા વિશતાꣳ સમીચી । આદિત્યા રુદ્રા વસવો મે સદસ્યાઃ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ।
આ માગ્નિષ્ટોમો વિશતૂક્થ્યશ્ ચાતિરાત્રો મા વિશત્વ્ આપિશર્વરઃ । તિરોઅહ્નિયા મા સુહુતા આ વિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ॥
7.3.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

અગ્નિના તપો ઽન્વ્ અભવત્ ।
વાચા બ્રહ્મ
મણિના રૂપાણિ ।
ઇન્દ્રેણ દેવાન્
વાતેન પ્રાણાન્ ।
સૂર્યેણ દ્યામ્ ।
ચન્દ્રમસા નક્ષત્રાણિ
યમેન પિતૄન્
રાજ્ઞા મનુષ્યાન્
ફલેન નાદેયાન્
અજગરેણ સર્પાન્
વ્યાઘ્રેણાઽઽરણ્યાન્ પશૂન્ ।
શ્યેનેન પતત્રિણઃ ।
વૃષ્ણાઽશ્વાન્
ઋષભેણ ગાઃ ।
બસ્તેનાજાઃ ।
વૃષ્ણિનાઽવીઃ ।
વ્રીહિણાઽન્નાનિ
યવેનૌષધીઃ ।
ન્યગ્રોધેન વનસ્પતીન્
ઉદુમ્બરેણોર્જમ્ ।
ગાયત્રિયા છન્દાꣳસિ
ત્રિવૃતા સ્તોમાન્
બ્રાહ્મણેન વાચમ્ ॥
7.3.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

સ્વાહાઽઽધિમ્ આધીતાય સ્વાહા સ્વાહાઽઽધીતમ્
મનસે સ્વાહા સ્વાહા મનઃ
પ્રજાપતયે સ્વાહા
કાય સ્વાહા
કસ્મૈ સ્વાહા
કતમસ્મૈ સ્વાહા ।
અદિત્યૈ સ્વાહા ।
અદિત્યૈ મહ્યૈ સ્વાહા ।
અદિત્યૈ સુમૃડીકાયૈ સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ બૃહત્યૈ સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ પાવકાયૈ સ્વાહા
પૂષ્ણે સ્વાહા
પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા
પૂષ્ણે નરંધિષાય સ્વાહા
ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા
ત્વષ્ટ્રે તુરીપાય સ્વાહા
ત્વષ્ટ્રે પુરુરૂપાય સ્વાહા
વિષ્ણવે સ્વાહા
વિષ્ણવે નિખુર્યપાય સ્વાહા
વિષ્ણવે નિભૂયપાય સ્વાહા ॥
7.3.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

દદ્ભ્યઃ સ્વાહા
હનૂભ્યાꣳ સ્વાહા
ઓષ્ઠાભ્યાꣳ સ્વાહા
મુખાય સ્વાહા
નાસિકાભ્યાꣳ સ્વાહા ।
અક્ષીભ્યાꣳ સ્વાહા
કર્ણાભ્યાꣳ સ્વાહા
પાર ઇક્ષવો ઽવાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્યઃ સ્વાહા ।
અવાર ઇક્ષવઃ પાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્યઃ સ્વાહા
શીર્ષ્ણે સ્વાહા
ભ્રૂભ્યાꣳ સ્વાહા
લલાટાય સ્વાહા
મૂર્ધ્ને સ્વાહા
મસ્તિષ્કાય સ્વાહા
કેશેભ્યઃ સ્વાહા
વહાય સ્વાહા
ગ્રીવાભ્યઃ સ્વાહા
સ્કન્ધેભ્યઃ સ્વાહા
કીકસાભ્યઃ સ્વાહા
પૃષ્ટીભ્યઃ સ્વાહા
પાજસ્યાય સ્વાહા
પાર્શ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા

અꣳસાભ્યાꣳ સ્વાહા
દોષભ્યાꣳ સ્વાહા
બાહુભ્યાꣳ સ્વાહા
જઙ્ઘાભ્યાꣳ સ્વાહા
શ્રોણીભ્યાꣳ સ્વાહા
ઊરુભ્યાꣳ સ્વાહા
અષ્ઠીવદ્ભ્યાꣳ સ્વાહા
જઙ્ઘાભ્યાꣳ સ્વાહા
ભસદે સ્વાહા
શિખણ્ડેભ્યઃ સ્વાહા
વાલધાનાય સ્વાહા ।
આણ્ડાભ્યાꣳ સ્વાહા
શેપાય સ્વાહા
રેતસે સ્વાહા
પ્રજાભ્યઃ સ્વાહા
પ્રજનનાય સ્વાહા
પદ્ભ્યઃ સ્વાહા
શફેભ્યઃ સ્વાહા
લોમભ્યઃ સ્વાહા
ત્વચે સ્વાહા
લોહિતાય સ્વાહા
માꣳસાય સ્વાહા
સ્નાવભ્યઃ સ્વાહા ।
અસ્થભ્યઃ સ્વાહા
મજ્જભ્યઃ સ્વાહા ।
અઙ્ગેભ્યઃ સ્વાહા ।
આત્મને સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

અઞ્જ્યેતાય સ્વાહા ।
અઞ્જિસક્થાય સ્વાહા
શિતિપદે સ્વાહા
શિતિકકુદે સ્વાહા
શિતિરન્ધ્રાય સ્વાહા
શિતિપૃષ્ઠાય સ્વાહા
શિત્યꣳસાય સ્વાહા
પુષ્પકર્ણાય સ્વાહા
શિત્યોષ્ઠાય સ્વાહા
શિતિભ્રવે સ્વાહા
શિતિભસદે સ્વાહા
શ્વેતાનૂકાશાય સ્વાહા ।
અઞ્જયે સ્વાહા
લલામાય સ્વાહા ।
અસિતજ્ઞવે સ્વાહા
કૃષ્ણૈતાય સ્વાહા
રોહિતૈતાય સ્વાહા ।
અરુણૈતાય સ્વાહા ।
ઈદૃશાય સ્વાહા
કીદૃશાય સ્વાહા
તાદૃશાય સ્વાહા
સદૃશાય સ્વાહા
વિસદૃશાય સ્વાહા
સુસદૃશાય સ્વાહા
રૂપાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

કૃષ્ણાય સ્વાહા
શ્વેતાય સ્વાહા
પિશંગાય સ્વાહા
સારંગાય સ્વાહા ।
અરુણાય સ્વાહા
ગૌરાય સ્વાહા
બભ્રવે સ્વાહા
નકુલાય સ્વાહા
રોહિતાય સ્વાહા
શોણાય સ્વાહા
શ્યાવાય સ્વાહા
શ્યામાય સ્વાહા
પાકલાય સ્વાહા
સુરૂપાય સ્વાહા ।
અનુરૂપાય સ્વાહા
વિરૂપાય સ્વાહા
સરૂપાય સ્વાહા
પ્રતિરૂપાય સ્વાહા
શબલાય સ્વાહા
કમલાય સ્વાહા
પૃશ્નયે સ્વાહા
પૃશ્નિસક્થાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

ઓષધીભ્યઃ સ્વાહા
મૂલેભ્યઃ સ્વાહા
તૂલેભ્યઃ સ્વાહા
કાણ્ડેભ્યઃ સ્વાહા
વલ્શેભ્યઃ સ્વાહા
પુષ્પેભ્યઃ સ્વાહા
ફલેભ્યઃ સ્વાહા
ગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા ।
અગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા ।
અવપન્નેભ્યઃ સ્વાહા
શયાનેભ્યઃ સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.3.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

વનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહા
મૂલેભ્યઃ સ્વાહા
તૂલેભ્યઃ સ્વાહા
સ્કન્ધોભ્યઃ સ્વાહા
શાખાભ્યઃ સ્વાહા
પર્ણેભ્યઃ સ્વાહા
પુષ્પેભ્યઃ સ્વાહા
ફલેભ્યઃ સ્વાહા
ગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા ।
અગૃહીતેભ્યઃ સ્વાહા ।
અવપન્નેભ્યઃ સ્વાહા
શયાનેભ્યઃ સ્વાહા
શિષ્ટાય સ્વાહા ।
અતિશિષ્ટાય સ્વાહા
પરિશિષ્ટાય સ્વાહા
સꣳશિષ્ટાય સ્વાહા ।
ઉચ્છિષ્ટાય સ્વાહા
રિક્તાય સ્વાહા ।
અરિક્તાય સ્વાહા
પ્રરિક્તાય સ્વાહા
સꣳરિક્તાય સ્વાહા ।
ઉદ્રિક્તાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥