તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 7.2

7.2 પ્રપાઠક:

7.2.1 અનુવાક 1 ષડ્રાત્રકથનમ્
1 સાધ્યા વૈ દેવાઃ સુવર્ગકામા એતꣳ ષડ્રાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ તે સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષડ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકં યન્તિ દેવસત્ત્રં વૈ ષડ્રાત્રઃ પ્રત્યક્ષꣳ હ્ય્ એતાનિ પૃષ્ઠાનિ ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષડ્રાત્રમ્ આસતે સાક્ષાદ્ એવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ ષડ્રાત્રો ભવતિ ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ
2 પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ । તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ યન્તિ । અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ તેજ એવાવ રુન્ધતે પઞ્ચદશો ભવતિ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્ધતે સપ્તદશઃ
3 ભવતિ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયન્તે । એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સદોહવિર્ધાનિન એતેન ષડ્રાત્રેણ યજેરન્ । આશ્વત્થી હવિર્ધાનં ચાગ્નીધ્રં ચ ભવતસ્ તદ્ ધિ સુવર્ગ્યમ્ । ચક્રીવતી ભવતઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ । ઉલૂખલબુધ્નો યૂપો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પ્રાઞ્ચો યાન્તિ પ્રાઙ્ ઇવ હિ સુવર્ગઃ
4 લોકઃ સરસ્વત્યા યાન્તિ । એષ વૈ દેવયાનઃ પન્થાસ્ તમ્ એવાન્વારોહન્તિ । આક્રોશન્તો યાન્તિ । અવર્તિમ્ એવાન્યસ્મિન્ પ્રતિષજ્ય પ્રતિષ્ઠાં ગચ્છન્તિ યદા દશ શતં કુર્વન્ત્ય્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ । શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિયઃ । આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ યદા શતꣳ સહસ્રં કુર્વન્ત્ય્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ । સહસ્રસમ્મિતો વા અસૌ લોકઃ । અમુમ્ એવ લોકમ્ અભિ જયન્તિ યદૈષામ્ પ્રમીયેત યદા વા જીયેરન્ન્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ । તદ્ ધિ તીર્થમ્ ॥
7.2.2 અનુવાક 2 સપ્તરાત્રકથનમ્
1 કુસુરુબિન્દ ઔદ્દાલકિર્ અકામયત પશુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ સ એતꣳ સપ્તરાત્રમ્ આહરત્ તેનાયજત તેન વૈ સ યાવન્તો ગ્રામ્યાઃ પશવસ્ તાન્ અવારુન્દ્ધ ય એવં વિદ્વાન્ત્ સપ્તરાત્રેણ યજતે યાવન્ત એવ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્ તાન્ એવાવ રુન્દ્ધે સપ્તરાત્રો ભવતિ સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યાઃ સપ્ત છન્દાꣳસિ । ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ તેજઃ
2 એવાવ રુન્દ્ધે પઞ્ચદશો ભવતિ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે સપ્તદશો ભવતિ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયતે । એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ યત્ પ્રત્યક્ષમ્ પૂર્વેષ્વ્ અહઃસુ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપેયુઃ પ્રત્યક્ષમ્
3 વિશ્વજિતિ યથા દુગ્ધામ્ ઉપસીદત્ય્ એવમ્ ઉત્તમમ્ અહઃ સ્યાત્ । નૈકરાત્રશ્ ચન સ્યાત્ । બૃહદ્રથન્તરે પૂર્વેષ્વ્ અહઃસૂપ યન્તિ । ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ । આભ્યામ્ એવ ન યન્ત્ય્ અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ યત્ પ્રત્યક્ષં વિશ્વજિતિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ યથા પ્રત્તાં દુહે તાદૃગ્ એવ તત્ ॥
7.2.3 અનુવાક 3 અષ્ટરાત્રકથનમ્
1 બૃહસ્પતિર્ અકામયત બ્રહ્મવર્ચસી સ્યામ્ ઇતિ સ એતમ્ અષ્ટરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ અભવત્ । ય એવં વિદ્વાન્ અષ્ટરાત્રેણ યજતે બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ । અષ્ટરાત્રો ભવતિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ । ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે । અષ્ટરાત્રો ભવતિ ચતસ્રો વૈ દિશઃ । ચતસ્રો ઽવાન્તરદિશાઃ । દિગ્ભ્ય એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે ॥
2 ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ તેજ એવાવ રુન્દ્ધે પઞ્ચદશો ભવતિ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે સપ્તદશો ભવત્ય્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયતે । એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.2.4 અનુવાક 4 નવરાત્રકથનમ્
1 પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાઃ સૃષ્ટાઃ ક્ષુધં ન્ય્ આયન્ । સ એતં નવરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ પ્રજાભ્યો ઽકલ્પત યર્હિ પ્રજાઃ ક્ષુધં નિગચ્છેયુસ્ તર્હિ નવરાત્રેણ યજેત । ઇમે હિ વા એતાસાં લોકા અક્લૃપ્તા અથૈતાઃ ક્ષુધં નિ ગચ્છન્તિ । ઇમાન્ એવાભ્યો લોકાન્ કલ્પયતિ તાન્ કલ્પમાનાન્ પ્રજાભ્યો ઽનુ કલ્પતે કલ્પન્તે
2 અસ્મા ઇમે લોકા ઊર્જમ્ પ્રજાસુ દધાતિ ત્રિરાત્રેણૈવેમં લોકં કલ્પયતિ ત્રિરાત્ત્રેણાન્તરિક્ષં ત્રિરાત્રેણામું લોકમ્ । યથા ગુણે ગુણમ્ અન્વસ્યત્ય્ એવમ્ એવ તલ્ લોકે લોકમ્ અન્વ્ અસ્યતિ ધૃત્યા અશિથિલમ્ભાવાય જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ જ્ઞાતા સ્તોમા ભવન્તિ । ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ । એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ જ્ઞાત્રં પ્રજાનાં
3 ગચ્છતિ નવરાત્રો ભવતિ । અભિપૂર્વમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ યો જ્યોગામયાવી સ્યાત્ સ નવરાત્રેણ યજેત પ્રાણા હિ વા એતસ્યાધૃતાઃ । અથૈતસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ પ્રાણાન્ એવાસ્મિન્ દાધાર । ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ ॥
7.2.5 અનુવાક 5 દશરાત્રકથનમ્
1 પ્રજાપતિર્ અકામયત પ્ર જાયેયેતિ સ એતં દશહોતારમ્ અપશ્યત્ તમ્ અજુહોત્ તેન દશરાત્રમ્ અસૃજત તેન દશરાત્રેણ પ્રાજાયત દશરાત્રાય દીક્ષિષ્યમાણો દશહોતારં જુહુયાત્ । દશહોત્રૈવ દશરાત્રꣳ સૃજતે તેન દશરાત્રેણ પ્ર જાયતે વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ । ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે વિરાજમ્ એવ ગચ્છતિ પ્રાજાપત્યો વા એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ ॥
2 ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે પ્રૈવ જાયતે । ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્ સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતં દશરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સો ઽન્યાભિર્ દેવતાભિર્ વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ । ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે વ્યાવૃતમ્ એવ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ ગચ્છતિ ત્રિકકુદ્ વૈ
3 એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ કકુત્ પઞ્ચદશઃ કકુદ્ એકવિꣳશઃ કકુત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ । ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે ત્રિકકુદ્ એવ સમાનાનામ્ ભવતિ યજમાનઃ પઞ્ચદશો યજમાન એકવિꣳશો યજમાનસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ પુર ઇતરાઃ અભિચર્યમાણો દશરાત્રેણ યજેત દેવપુરા એવ પર્યૂહતે તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ તે દેવા એતાઃ
4 દેવપુરા અપશ્યન્ યદ્ દશરાત્રસ્ તાઃ પર્ય્ ઔહન્ત તેષાં ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ઽભવત્ તતો દેવા અભવન્ પરાઽસુરાઃ । યો ભ્રાતૃવ્યવાન્ત્ સ્યાત્ સ દશરાત્રેણ યજેત દેવપુરા એવ પર્યૂહતે તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ સ્તોમ સ્તોમસ્યોપસ્તિર્ ભવતિ ભ્રાતૃવ્યમ્ એવોપસ્તિં કુરુતે જામિ વૈ
5 એતત્ કુર્વન્તિ યજ્ જ્યાયાꣳસꣳ સ્તોમમ્ ઉપેત્ય કનીયાꣳસમ્ ઉપયન્તિ યદ્ અગ્નિષ્ટોમસામાન્ય્ અવસ્તાચ્ ચ પરસ્તાચ્ ચ ભવન્ત્ય્ અજામિત્વાય ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ઽગ્નિષ્ટુદ્ આગ્નેયીષુ ભવતિ તેજ એવાવ રુન્દ્ધે પઞ્ચદશ ઉક્થ્ય ઐન્દ્રીષુ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો વૈશ્વદેવીષુ પુષ્ટિમ્ એવાવ રુન્દ્ધે સપ્તદશો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પ્રાજાપત્યાસુ તીવ્રસોમઃ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયતે ॥

6 એકવિꣳશ ઉક્થ્યઃ સૌરીષુ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે સપ્તદશો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પ્રાજાપત્યાસૂપહવ્યઃ । ઉપહવમ્ એવ ગચ્છતિ ત્રિણવાવ્ અગ્નિષ્ટોમાવ્ અભિત ઐન્દ્રીષુ વિજિત્યૈ ત્રયસ્ત્રિꣳશ ઉક્થ્યો વૈશ્વદેવીષુ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.2.6 અનુવાક 6 એકાદશરાત્રકથનમ્
1 ઋતવો વૈ પ્રજાકામાઃ પ્રજાં નાવિન્દન્ત તે ઽકામયન્ત પ્રજાꣳ સૃજેમહિ પ્રજામ્ અવ રુન્ધીમહિ પ્રજાં વિન્દેમહિ પ્રજાવન્તઃ સ્યામેતિ ત એતમ્ એકાદશરાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ તે પ્રજામ્ અસૃજન્ત પ્રજામ્ અવારુન્ધત પ્રજામ્ અવિન્દન્ત પ્રજાવન્તો ઽભવન્ ત ઋતવો ઽભવન્ તદ્ આર્તવાનામ્ આર્તવત્વમ્ ઋતૂનાં વા એતે પુત્રાસ્ તસ્માત્
2 આર્તવા ઉચ્યન્તે ય એવં વિદ્વાꣳસ એકાદશરાત્રમ્ આસતે પ્રજામ્ એવ સૃજન્તે પ્રજામ્ અવ રુન્ધતે પ્રજાં વિન્દન્તે પ્રજાવન્તો ભવન્તિ જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ જ્યોતિર્ એવ પુરસ્તાદ્ દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ । તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ચતુર્વિꣳશો ભવતિ ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી
3 ગાયત્રમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ । ગાયત્રિયામ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ચતુશ્ચત્વારિꣳશો ભવતિ ચતુષ્ચત્વારિꣳશદક્ષરા ત્રિષ્ટુગ્ ઇન્દ્રિયં ત્રિષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુભ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । અષ્ટાચત્વારિꣳશો ભવતિ । અષ્ટાચત્વારિꣳશદક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવઃ । જગત્યામ્ એવ પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । એકાદશરાત્રો ભવતિ પઞ્ચ વા ઋતવ આર્તવાઃ પઞ્ચ । ઋતુષ્વ્ એવાઽઽર્તવેષુ સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાય પ્રજામ્ અવ રુન્ધતે । અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ પ્રજાયૈ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.2.7 અનુવાક 7 દ્વાદશરાત્રકથનમ્
1 ઐન્દ્રવાયવાગ્રાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ યઃ કામયેત યથાપૂર્વમ્ પ્રજાઃ કલ્પેરન્ન્ ઇતિ યજ્ઞસ્ય વૈ ક્લૃપ્તિમ્ અનુ પ્રજાઃ કલ્પન્તે યજ્ઞસ્યાક્લૃપ્તિમ્ અનુ ન કલ્પન્તે યથાપૂર્વમ્ એવ પ્રજાઃ કલ્પયતિ ન જ્યાયાꣳસં કનીયાન્ અતિ ક્રામતિ । ઐન્દ્રવાયવાગ્રાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ આમયાવિનઃ પ્રાણેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યસ્યાઽઽમયતિ પ્રાણ ઐન્દ્રવાયવઃ પ્રાણેનૈવૈનꣳ સમ્ અર્ધયતિ મૈત્રાવરુણાગ્રાન્ ગૃહ્ણીરન્ યેષાં દીક્ષિતાનામ્ પ્રમીયેત ।
2 પ્રાણાપાનાભ્યાં વા એતે વ્યૃધ્યન્તે યેષાં દીક્ષિતાનામ્ પ્રમીયતે પ્રાણાપાનૌ મિત્રાવરુણૌ પ્રાણાપાનાવ્ એવ મુખતઃ પરિ હરન્તે । આશ્વિનાગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાઽઽનુજાવરઃ । અશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્ આનુજાવરૌ પશ્ચેવાગ્રમ્ પર્ય્ ઐતામ્ અશ્વિનાવ્ એતસ્યા દેવતા ય આનુજાવરસ્ તાવ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પરિ ણયતઃ શુક્રાગ્રાન્ ગૃહ્ણીત ગતશ્રીઃ પ્રતિષ્ઠાકામઃ । અસૌ વા આદિત્યઃ શુક્ર એષો ઽન્તઃ । અન્તમ્ મનુષ્યઃ
3 શ્રિયૈ ગત્ત્વા નિ વર્તતે । અન્તાદ્ એવાન્તમ્ આ રભતે ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ મન્થ્યગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાભિચરન્ । આર્તપાત્રં વા એતદ્ યન્ મન્થિપાત્રમ્ મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રાહયતિ તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ । આગ્રયણાગ્રાન્ ગૃહ્ણીત યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યઃ સ્યાદ્ અથ તન્ ન પ્રાપ્નુયાત્ । વાચા વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વ્યૃધ્યતે યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યઃ
4 ભવત્ય્ અથ તન્ ન પ્રાપ્નોતિ । ઉર ઇવૈતદ્ યજ્ઞસ્ય વાગ્ ઇવ યદ્ આગ્રયણઃ । વાચૈવૈનમ્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયતિ ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ । ઉક્થ્યાગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાભિચર્યમાણઃ સર્વેષાં વા એતત્ પાત્રાણામ્ ઇન્દ્રિયં યદ્ ઉક્થ્યપાત્રમ્ । સર્વેણૈવૈનમ્ ઇન્દ્રિયેણાતિ પ્ર યુઙ્ક્તે સરસ્વત્ય્ અભિ નો નેષિ વસ્ય ઇતિ પુરોરુચં કુર્યાત્ । વાગ્ વૈ
5 સરસ્વતી વાચૈવૈનમ્ અતિ પ્ર યુઙ્ક્તે મા ત્વત્ ક્ષેત્રાણ્ય્ અરણાનિ ગન્મેત્ય્ આહ મૃત્યોર્ વૈ ક્ષેત્રાણ્ય્ અરણાનિ તેનૈવ મૃત્યોઃ ક્ષેત્રાણિ ન ગચ્છતિ પૂર્ણાન્ ગ્રહાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ આમયાવિનઃ પ્રાણાન્ વા એતસ્ય શુગ્ ઋચ્છતિ યસ્યામયતિ પ્રાણા ગ્રહાઃ પ્રાણાન્ એવાસ્ય શુચો મુઞ્ચતિ । ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ પૂર્ણાન્ ગ્રહાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ યર્હિ પર્જન્યો ન વર્ષેત્ પ્રાણાન્ વા એતર્હિ પ્રજાનાꣳ શુગ્ ઋચ્છતિ યર્હિ પર્જન્યો ન વર્ષતિ પ્રાણા ગ્રહાઃ પ્રાણાન્ એવ પ્રજાનાꣳ શુચો મુઞ્ચતિ તાજક્ પ્ર વર્ષતિ ॥
7.2.8 અનુવાક 8 દ્વાદશરાત્રકથનમ્
1 ગાયત્રો વા ઐન્દ્રવાયવઃ । ગાયત્રમ્ પ્રાયણીયમ્ અહર્ । તસ્માત્ પ્રાયણીયે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ત્રૈષ્ટુભો વૈ શુક્રસ્ ત્રૈષ્ટુભમ્ દ્વિતીયમ્ અહર્ । તસ્માદ્ દ્વિતીયે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ જાગતો વા આગ્રયણઃ । જાગતં તૃતીયમ્ અહર્ । તસ્માત્ તૃતીયે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ । એતદ્ વૈ
2 યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ યદ્ આગ્રયણઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે જગન્મુખો વૈ દ્વિતીયસ્ ત્રિરાત્રઃ । જાગત આગ્રયણઃ । યચ્ ચતુર્થે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ । અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે રાથંતરો વા ઐન્દ્રવાયવઃ । રાથંતરમ્ પઞ્ચમમ્ અહર્ । તસ્માત્ પઞ્ચમે ઽહન્
3 ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ બાર્હતો વૈ શુક્રઃ । બાર્હતꣳ ષષ્ઠમ્ અહર્ । તસ્માત્ ષષ્ઠે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ । એતદ્ વૈ દ્વિતીયં યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ યચ્ છુક્રઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે ત્રિષ્ટુઙ્મુખો વૈ તૃતીયસ્ ત્રિરાત્રસ્ ત્રૈષ્ટુભઃ
4 શુક્રઃ । યત્ સપ્તમે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ । અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે વાગ્ વા આગ્રયણઃ । વાગ્ અષ્ટમમ્ અહર્ । તસ્માદ્ અષ્ટમે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ પ્રાણો વા ઐન્દ્રવાયવઃ પ્રાણો નવમમ્ અહર્ । તસ્માન્ નવમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ । એતત્
5 વૈ તૃતીયં યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ યદ્ ઐન્દ્રવાયવઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે ।
અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે પથો વા એતે ઽધ્ય્ અપથેન યન્તિ યે ઽન્યેનૈન્દ્રવાયવાત્ પ્રતિપદ્યન્તે । અન્તઃ ખલુ વા એષ યજ્ઞસ્ય યદ્ દશમમ્ અહર્ દશમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે યજ્ઞસ્ય
6 એવાન્તં ગત્વા પથાત્ પન્થામ્ અપિ યન્તિ । અથો યથા વહીયસા પ્રતિસારં વહન્તિ તાદૃગ્ એવ તત્ । છન્દાꣳસ્ય્ અન્યોઽન્યસ્ય લોકમ્ અભ્યધ્યાયન્ તાન્ય્ એતેનૈવ દેવા વ્યવાહયન્ । ઐન્દ્રવાયવસ્ય વા એતદ્ આયતનં યચ્ ચતુર્થમ્ અહર્ । તસ્મિન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે તસ્માદ્ આગ્રયણસ્યાયતને નવમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે શુક્રસ્ય વા એતદ્ આયતનં યત્ પઞ્ચમમ્
7 અહર્ । તસ્મિન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે તસ્માદ્ ઐન્દ્રવાયવસ્યાઽઽયતને સપ્તમે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે । આગ્રયણસ્ય વા એતદ્ આયતનં યત્ ષષ્ઠમ્ અહર્ । તસ્મિઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે તસ્માચ્ છુક્રસ્યાયતને ઽષ્ટમે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે છન્દાꣳસ્ય્ એવ તદ્ વિ વાહયતિ પ્ર વસ્યસો વિવાહમ્ આપ્નોતિ ય એવં વેદ । અથો દેવતાભ્ય એવ યજ્ઞે સંવિદં દધાતિ તસ્માદ્ ઇદમ્ અન્યોઽન્યસ્મૈ દધાતિ ॥
7.2.9 અનુવાક 9 દ્વાદશરાત્રકથનમ્

1 પ્રજાપતિર્ અકામયત પ્ર જાયેયેતિ સ એતં દ્વાદશરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ પ્રાજાયત યઃ કામયેત પ્ર જાયેયેતિ સ દ્વાદશરાત્રેણ યજેત પ્રૈવ જાયતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । અગ્નિષ્ટોમપ્રાયણા યજ્ઞા અથ કસ્માદ્ અતિરાત્રઃ પૂર્વઃ પ્ર યુજ્યત ઇતિ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદ્ અતિરાત્રૌ કનીનિકે અગ્નિષ્ટોમૌ યત્
2 અગ્નિષ્ટોમં પૂર્વમ્ પ્રયુઞ્જીરન્ બહિર્ધા કનીનિકે દધ્યુસ્ તસ્માદ્ અતિરાત્રઃ પૂર્વઃ પ્ર યુજ્યતે ચક્ષુષી એવ યજ્ઞે ધિત્વા મધ્યતઃ કનીનિકે પ્રતિ દધતિ યો વૈ ગાયત્રીં જ્યોતિઃપક્ષાં વેદ જ્યોતિષા ભાસા સુવર્ગં લોકમ્ એતિ યાવ્ અગ્નિષ્ટોમૌ તૌ પક્ષૌ યે ઽન્તરે ઽષ્ટાવ્ ઉક્થ્યાઃ સ આત્મા । એષા વૈ ગાયત્રી જ્યોતિઃપક્ષા ય એવં વેદ જ્યોતિષા ભાસા સુવર્ગં લોકમ્
3 એતિ પ્રજાપતિર્ વા એષ દ્વાદશધા વિહિતો યદ્ દ્વાદશરાત્રઃ । યાવ્ અતિરાત્રૌ તૌ પક્ષૌ યે ઽન્તરે ઽષ્ટાવ્ ઉક્થ્યાઃ સ આત્મા પ્રજાપતિર્ વાવૈષ સન્ત્ સદ્ ધ વૈ સત્ત્રેણ સ્પૃણોતિ પ્રાણા વૈ સત્ પ્રાણાન્ એવ સ્પૃણોતિ સર્વાસાં વા એતે પ્રજાનામ્ પ્રાણૈર્ આસતે યે સત્ત્રમ્ આસતે તસ્માત્ પૃચ્છન્તિ કિમ્ એતે સત્ત્રિણ ઇતિ પ્રિયઃ પ્રજાનામ્ ઉત્થિતો ભવતિ ય એવં વેદ ॥
7.2.10 અનુવાક 10 દ્વાદશરાત્રકથનમ્
1 ન વા એષો ઽન્યતોવૈશ્વાનરઃ સુવર્ગાય લોકાય પ્રાભવત્ । ઊર્ધ્વો હ વા એષ આતત આસીત્ તે દેવા એતં વૈશ્વાનરમ્ પર્ય્ ઔહન્ત્ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રભૂત્યૈ । ઋતવો વા એતેન પ્રજાપતિમ્ અયાજયન્ તેષ્વ્ આર્ધ્નોદ્ અધિ તત્ ઋધ્નોતિ હ વા ઋત્વિક્ષુ ય એવં વિદ્વાન્ દ્વાદશાહેન યજતે તે ઽસ્મિન્ન્ ઐચ્છન્ત સ રસમ્ અહ વસન્તાય પ્રાયચ્છત્
2 યવં ગ્રીષ્માયૌષધીર્ વર્ષાભ્યો વ્રીહીઞ્ છરદે માષતિલૌ હેમન્તશિશિરાભ્યામ્ । તેનેન્દ્રમ્ પ્રજાપતિર્ અયાજયત્ તતો વા ઇન્દ્ર ઇન્દ્રો ઽભવત્ તસ્માદ્ આહુઃ । આનુજાવરસ્ય યજ્ઞ ઇતિ સ હ્ય્ એતેનાગ્રે ઽયજત । એષ હ વૈ કુણપમ્ અત્તિ યઃ સત્ત્રે પ્રતિગૃહ્ણાતિ પુરુષકુણપમ્ અશ્વકુણપમ્ । ગૌર્ વા અન્નમ્ । યેન પાત્રેણાન્નમ્ બિભ્રતિ યત્ તન્ ન નિર્ણેનિજતિ તતો ઽધિ
3 મલં જાયતે । એક એવ યજેત । એકો હિ પ્રજાપતિર્ આર્ધ્નોત્ । દ્વાદશ રાત્રીર્ દીક્ષિતઃ સ્યાત્ । દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્ વાવૈષ એષ હ ત્વૈ જાયતે યસ્ તપસો ઽધિ જાયતે ચતુર્ધા વા એતાસ્ તિસ્રસ્તિસ્રો રાત્રયો યદ્ દ્વાદશોપસદઃ । યાઃ પ્રથમા યજ્ઞં તાભિઃ સમ્ ભરતિ યા દ્વિતીયા યજ્ઞં તાભિર્ આ રભતે
4 યાસ્ તૃતીયાઃ પાત્રાણિ તાભિર્ નિર્ણેનિક્તે યાશ્ ચતુર્થીર્ અપિ તાભિર્ આત્માનમ્ અન્તરતઃ શુન્ધતે યો વા અસ્ય પશુમ્ અત્તિ માꣳસꣳ સો ઽત્તિ યઃ પુરોડાશમ્ મસ્તિષ્કꣳ સ યઃ પરિવાપમ્ પુરીષꣳ સ ય આજ્યમ્ મજ્જાનꣳ સ યઃ સોમꣳ સ્વેદꣳ સઃ । અપિ હ વા અસ્ય શીર્ષણ્યા નિષ્પદઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો દ્વાદશાહે પ્રતિગૃહ્ણાતિ તસ્માદ્ દ્વાદશાહેન ન યાજ્યમ્ પાપ્મનો વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥
7.2.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 એકસ્મૈ સ્વાહા દ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા ત્રિભ્યઃ સ્વાહા ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા ષડ્ભ્યઃ સ્વાહા સપ્તભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા નવભ્યઃ સ્વાહા દશભ્યઃ સ્વાહા । એકાદશભ્યઃ સ્વાહા દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા ચતુર્દશભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા ષોડશભ્યઃ સ્વાહા સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાદશભ્યઃ સ્વાહા । એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા । એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા । એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા નવાશીત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન શતાય સ્વાહા શતાય સ્વાહા દ્વાભ્યાꣳ શતાભ્યાꣳ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 એકસ્મૈ સ્વાહા ત્રિભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા સપ્તભ્યઃ સ્વાહા નવભ્યઃ સ્વાહા । એકાદશભ્યઃ સ્વાહા ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા । એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા । એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા । એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા નવાશીત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન શતાય સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 દ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા ષડ્ભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા દશભ્યઃ સ્વાહા દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા ચતુર્દશભ્યઃ સ્વાહા ષોડશભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાદશભ્યઃ સ્વાહા વિꣳશત્યૈ સ્વાહા । અષ્ટાનવત્યૈ સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 ત્રિભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા સપ્તભ્યઃ સ્વાહા નવભ્યઃ સ્વાહા । એકાદશભ્યઃ સ્વાહા ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા । એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા । એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા । એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા નવાશીત્યૈ સ્વાહા । એકાન્ન શતાય સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા ષોડશભ્યઃ સ્વાહા વિꣳશત્યૈ સ્વાહા ષણ્ણવત્યૈ સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા દશભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા વિꣳશત્યૈ સ્વાહા પઞ્ચનવત્યૈ સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 દશભ્યઃ સ્વાહા વિꣳશત્યૈ સ્વાહા ત્રિꣳશતે સ્વાહા ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા પઞ્ચાશતે સ્વાહા ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા સપ્તત્યૈ સ્વાહા । અશીત્યૈ સ્વાહા નવત્યૈ સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 વિꣳશત્યૈ સ્વાહા ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા । અશીત્યૈ સ્વાહા શતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.19અનુવાક 19 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 પઞ્ચાશતે સ્વાહા શતાય સ્વાહા દ્વાભ્યાꣳ શતાભ્યાꣳ સ્વાહા ત્રિભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા ચતુર્ભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા પઞ્ચભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા ષડ્ભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા સપ્તભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા । અષ્ટાભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા નવભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા સહસ્રાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્
1 શતાય સ્વાહા સહસ્રાય સ્વાહા । અયુતાય સ્વાહા નિયુતાય સ્વાહા પ્રયુતાય સ્વાહા । અર્બુદાય સ્વાહા ન્યર્બુદાય સ્વાહા સમુદ્રાય સ્વાહા મધ્યાય સ્વાહા । અન્તાય સ્વાહા પરાર્ધાય સ્વાહા । ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહા । ઉદેષ્યતે સ્વાહા । ઉદ્યતે સ્વાહા । ઉદિતાય સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.1 અનુવાક 1 ષડ્રાત્રકથનમ્

સાધ્યા વૈ દેવાઃ સુવર્ગકામા એતꣳ ષડ્રાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ તે સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષડ્રાત્રમ્ આસતે સુવર્ગમ્ એવ લોકં યન્તિ
દેવસત્ત્રં વૈ ષડ્રાત્રઃ
પ્રત્યક્ષꣳ હ્ય્ એતાનિ પૃષ્ઠાનિ
ય એવં વિદ્વાꣳસઃ ષડ્રાત્રમ્ આસતે સાક્ષાદ્ એવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ
ષડ્રાત્રો ભવતિ
ષડ્ વા ઋતવઃ
ષટ્ પૃષ્ઠાનિ

પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ ।
તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
બૃહદ્રથંતરાભ્યાં યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ યન્તિ ।
અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી
તાભ્યામ્ એવ સુવર્ગં લોકં યન્તિ
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ
તેજ એવાવ રુન્ધતે
પઞ્ચદશો ભવતિ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્ધતે
સપ્તદશઃ

ભવતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયન્તે ।
એકવિꣳશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ દધતે
ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યૈ
ત્રયસ્ત્રિꣳશો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
સદોહવિર્ધાનિન એતેન ષડ્રાત્રેણ યજેરન્ ।
આશ્વત્થી હવિર્ધાનં ચાગ્નીધ્રં ચ ભવતસ્
તદ્ ધિ સુવર્ગ્યમ્ ।
ચક્રીવતી ભવતઃ
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ।
ઉલૂખલબુધ્નો યૂપો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
પ્રાઞ્ચો યાન્તિ
પ્રાઙ્ ઇવ હિ સુવર્ગઃ

લોકઃ
સરસ્વત્યા યાન્તિ ।
એષ વૈ દેવયાનઃ પન્થાસ્
તમ્ એવાન્વારોહન્તિ ।
આક્રોશન્તો યાન્તિ ।
અવર્તિમ્ એવાન્યસ્મિન્ પ્રતિષજ્ય પ્રતિષ્ઠાં ગચ્છન્તિ
યદા દશ શતં કુર્વન્ત્ય્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ ।
શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિયઃ ।
આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
યદા શતꣳ સહસ્રં કુર્વન્ત્ય્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ ।
સહસ્રસમ્મિતો વા અસૌ લોકઃ ।
અમુમ્ એવ લોકમ્ અભિ જયન્તિ
યદૈષામ્ પ્રમીયેત યદા વા જીયેરન્ન્ અથૈકમ્ ઉત્થાનમ્ ।
તદ્ ધિ તીર્થમ્ ॥
7.2.2 અનુવાક 2 સપ્તરાત્રકથનમ્

કુસુરુબિન્દ ઔદ્દાલકિર્ અકામયત
પશુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ
સ એતꣳ સપ્તરાત્રમ્ આહરત્
તેનાયજત
તેન વૈ સ યાવન્તો ગ્રામ્યાઃ પશવસ્ તાન્ અવારુન્દ્ધ
ય એવં વિદ્વાન્ત્ સપ્તરાત્રેણ યજતે યાવન્ત એવ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્ તાન્ એવાવ રુન્દ્ધે
સપ્તરાત્રો ભવતિ
સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યાઃ સપ્ત છન્દાꣳસિ ।
ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ
તેજઃ

એવાવ રુન્દ્ધે
પઞ્ચદશો ભવતિ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
સપ્તદશો ભવતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયતે ।
એકવિꣳશો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે
ત્રિણવો ભવતિ
વિજિત્યૈ
પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ
મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ
સર્વસ્યાભિજિત્યૈ
યત્ પ્રત્યક્ષમ્ પૂર્વેષ્વ્ અહઃસુ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપેયુઃ પ્રત્યક્ષમ્

વિશ્વજિતિ યથા દુગ્ધામ્ ઉપસીદત્ય્ એવમ્ ઉત્તમમ્ અહઃ સ્યાત્ ।
નૈકરાત્રશ્ ચન સ્યાત્ ।
બૃહદ્રથન્તરે પૂર્વેષ્વ્ અહઃસૂપ યન્તિ ।
ઇયં વાવ રથંતરમ્ અસૌ બૃહત્ ।
આભ્યામ્ એવ ન યન્ત્ય્ અથો અનયોર્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
યત્ પ્રત્યક્ષં વિશ્વજિતિ પૃષ્ઠાન્ય્ ઉપયન્તિ યથા પ્રત્તાં દુહે તાદૃગ્ એવ તત્ ॥
7.2.3 અનુવાક 3 અષ્ટરાત્રકથનમ્

બૃહસ્પતિર્ અકામયત
બ્રહ્મવર્ચસી સ્યામ્ ઇતિ
સ એતમ્ અષ્ટરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ અભવત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ અષ્ટરાત્રેણ યજતે બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ ।
અષ્ટરાત્રો ભવતિ ।
અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી
ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે ।
અષ્ટરાત્રો ભવતિ
ચતસ્રો વૈ દિશઃ ।
ચતસ્રો ઽવાન્તરદિશાઃ ।
દિગ્ભ્ય એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે

ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ
તેજ એવાવ રુન્દ્ધે
પઞ્ચદશો ભવતિ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
સપ્તદશો ભવત્ય્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયતે ।
એકવિꣳશો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે
ત્રિણવો ભવતિ
વિજિત્યૈ
ત્રયસ્ત્રિꣳશો ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ
મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ
સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.2.4 અનુવાક 4 નવરાત્રકથનમ્

પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત
તાઃ સૃષ્ટાઃ ક્ષુધં ન્ય્ આયન્ ।
સ એતં નવરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ પ્રજાભ્યો ઽકલ્પત
યર્હિ પ્રજાઃ ક્ષુધં નિગચ્છેયુસ્ તર્હિ નવરાત્રેણ યજેત ।
ઇમે હિ વા એતાસાં લોકા અક્લૃપ્તા અથૈતાઃ ક્ષુધં નિ ગચ્છન્તિ ।
ઇમાન્ એવાભ્યો લોકાન્ કલ્પયતિ
તાન્ કલ્પમાનાન્ પ્રજાભ્યો ઽનુ કલ્પતે
કલ્પન્તે

અસ્મા ઇમે લોકા ઊર્જમ્ પ્રજાસુ દધાતિ
ત્રિરાત્રેણૈવેમં લોકં કલ્પયતિ ત્રિરાત્ત્રેણાન્તરિક્ષં ત્રિરાત્રેણામું લોકમ્ ।
યથા ગુણે ગુણમ્ અન્વસ્યત્ય્ એવમ્ એવ તલ્ લોકે લોકમ્ અન્વ્ અસ્યતિ ધૃત્યા અશિથિલમ્ભાવાય
જ્યોતિર્ ગૌર્ આયુર્ ઇતિ જ્ઞાતા સ્તોમા ભવન્તિ ।
ઇયં વાવ જ્યોતિર્ અન્તરિક્ષં ગૌર્ અસાવ્ આયુઃ ।
એષ્વ્ એવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
જ્ઞાત્રં પ્રજાનાં

ગચ્છતિ
નવરાત્રો ભવતિ ।
અભિપૂર્વમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાતિ
યો જ્યોગામયાવી સ્યાત્ સ નવરાત્રેણ યજેત
પ્રાણા હિ વા એતસ્યાધૃતાઃ ।
અથૈતસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ પ્રાણાન્ એવાસ્મિન્ દાધાર ।
ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ ॥
7.2.5 અનુવાક 5 દશરાત્રકથનમ્

પ્રજાપતિર્ અકામયત
પ્ર જાયેયેતિ
સ એતં દશહોતારમ્ અપશ્યત્
તમ્ અજુહોત્
તેન દશરાત્રમ્ અસૃજત
તેન દશરાત્રેણ પ્રાજાયત
દશરાત્રાય દીક્ષિષ્યમાણો દશહોતારં જુહુયાત્ ।
દશહોત્રૈવ દશરાત્રꣳ સૃજતે
તેન દશરાત્રેણ પ્ર જાયતે
વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ ।
ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે વિરાજમ્ એવ ગચ્છતિ
પ્રાજાપત્યો વા એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ

ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે પ્રૈવ જાયતે ।
ઇન્દ્રો વૈ સદૃઙ્ દેવતાભિર્ આસીત્
સ ન વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતં દશરાત્રમ્ પ્રાયચ્છત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સો ઽન્યાભિર્ દેવતાભિર્ વ્યાવૃતમ્ અગચ્છત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે વ્યાવૃતમ્ એવ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ ગચ્છતિ
ત્રિકકુદ્ વૈ

એષ યજ્ઞો યદ્ દશરાત્રઃ
કકુત્ પઞ્ચદશઃ કકુદ્ એકવિꣳશઃ કકુત્ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ ।
ય એવં વિદ્વાન્ દશરાત્રેણ યજતે ત્રિકકુદ્ એવ સમાનાનામ્ ભવતિ
યજમાનઃ પઞ્ચદશો યજમાન એકવિꣳશો યજમાનસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ પુર ઇતરાઃ
અભિચર્યમાણો દશરાત્રેણ યજેત
દેવપુરા એવ પર્યૂહતે
તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ
નૈનમ્ અભિચરન્ત્ સ્તૃણુતે
દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્
તે દેવા એતાઃ

દેવપુરા અપશ્યન્ યદ્ દશરાત્રસ્
તાઃ પર્ય્ ઔહન્ત
તેષાં ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ઽભવત્
તતો દેવા અભવન્ પરાઽસુરાઃ ।
યો ભ્રાતૃવ્યવાન્ત્ સ્યાત્ સ દશરાત્રેણ યજેત
દેવપુરા એવ પર્યૂહતે
તસ્ય ન કુતશ્ ચનોપાવ્યાધો ભવતિ
ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ
સ્તોમ સ્તોમસ્યોપસ્તિર્ ભવતિ
ભ્રાતૃવ્યમ્ એવોપસ્તિં કુરુતે
જામિ વૈ

એતત્ કુર્વન્તિ યજ્ જ્યાયાꣳસꣳ સ્તોમમ્ ઉપેત્ય કનીયાꣳસમ્ ઉપયન્તિ
યદ્ અગ્નિષ્ટોમસામાન્ય્ અવસ્તાચ્ ચ પરસ્તાચ્ ચ ભવન્ત્ય્ અજામિત્વાય
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ઽગ્નિષ્ટુદ્ આગ્નેયીષુ ભવતિ
તેજ એવાવ રુન્દ્ધે
પઞ્ચદશ ઉક્થ્ય ઐન્દ્રીષુ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો વૈશ્વદેવીષુ
પુષ્ટિમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
સપ્તદશો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પ્રાજાપત્યાસુ તીવ્રસોમઃ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયતે

એકવિꣳશ ઉક્થ્યઃ સૌરીષુ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અથો રુચમ્ એવાત્મન્ ધત્તે
સપ્તદશો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પ્રાજાપત્યાસૂપહવ્યઃ ।
ઉપહવમ્ એવ ગચ્છતિ
ત્રિણવાવ્ અગ્નિષ્ટોમાવ્ અભિત ઐન્દ્રીષુ
વિજિત્યૈ
ત્રયસ્ત્રિꣳશ ઉક્થ્યો વૈશ્વદેવીષુ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ
સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.2.6 અનુવાક 6 એકાદશરાત્રકથનમ્

ઋતવો વૈ પ્રજાકામાઃ પ્રજાં નાવિન્દન્ત
તે ઽકામયન્ત
પ્રજાꣳ સૃજેમહિ પ્રજામ્ અવ રુન્ધીમહિ પ્રજાં વિન્દેમહિ પ્રજાવન્તઃ સ્યામેતિ
ત એતમ્ એકાદશરાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ તે પ્રજામ્ અસૃજન્ત પ્રજામ્ અવારુન્ધત પ્રજામ્ અવિન્દન્ત પ્રજાવન્તો ઽભવન્
ત ઋતવો ઽભવન્
તદ્ આર્તવાનામ્ આર્તવત્વમ્
ઋતૂનાં વા એતે પુત્રાસ્
તસ્માત્

આર્તવા ઉચ્યન્તે
ય એવં વિદ્વાꣳસ એકાદશરાત્રમ્ આસતે પ્રજામ્ એવ સૃજન્તે પ્રજામ્ અવ રુન્ધતે પ્રજાં વિન્દન્તે પ્રજાવન્તો ભવન્તિ
જ્યોતિર્ અતિરાત્રો ભવતિ
જ્યોતિર્ એવ પુરસ્તાદ્ દધતે
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ
પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ
ષડ્ વા ઋતવઃ ષટ્ પૃષ્ઠાનિ
પૃષ્ઠૈર્ એવર્તૂન્ અન્વારોહન્ત્ય્ ઋતુભિઃ સંવત્સરમ્ ।
તે સંવત્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ચતુર્વિꣳશો ભવતિ
ચતુર્વિꣳશત્યક્ષરા ગાયત્રી

ગાયત્રમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
ગાયત્રિયામ્ એવ બ્રહ્મવર્ચસે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ
ચતુશ્ચત્વારિꣳશો ભવતિ
ચતુષ્ચત્વારિꣳશદક્ષરા ત્રિષ્ટુગ્
ઇન્દ્રિયં ત્રિષ્ટુપ્
ત્રિષ્ટુભ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
અષ્ટાચત્વારિꣳશો ભવતિ ।
અષ્ટાચત્વારિꣳશદક્ષરા જગતી
જાગતાઃ પશવઃ ।
જગત્યામ્ એવ પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ।
એકાદશરાત્રો ભવતિ
પઞ્ચ વા ઋતવ આર્તવાઃ પઞ્ચ ।
ઋતુષ્વ્ એવાઽઽર્તવેષુ સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાય પ્રજામ્ અવ રુન્ધતે ।
અતિરાત્રાવ્ અભિતો ભવતઃ
પ્રજાયૈ પરિગૃહીત્યૈ ॥
7.2.7 અનુવાક 7 દ્વાદશરાત્રકથનમ્

ઐન્દ્રવાયવાગ્રાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ યઃ કામયેત
યથાપૂર્વમ્ પ્રજાઃ કલ્પેરન્ન્ ઇતિ
યજ્ઞસ્ય વૈ ક્લૃપ્તિમ્ અનુ પ્રજાઃ કલ્પન્તે યજ્ઞસ્યાક્લૃપ્તિમ્ અનુ ન કલ્પન્તે
યથાપૂર્વમ્ એવ પ્રજાઃ કલ્પયતિ
ન જ્યાયાꣳસં કનીયાન્ અતિ ક્રામતિ ।
ઐન્દ્રવાયવાગ્રાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ આમયાવિનઃ
પ્રાણેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યસ્યાઽઽમયતિ
પ્રાણ ઐન્દ્રવાયવઃ
પ્રાણેનૈવૈનꣳ સમ્ અર્ધયતિ
મૈત્રાવરુણાગ્રાન્ ગૃહ્ણીરન્ યેષાં દીક્ષિતાનામ્ પ્રમીયેત

પ્રાણાપાનાભ્યાં વા એતે વ્યૃધ્યન્તે યેષાં દીક્ષિતાનામ્ પ્રમીયતે
પ્રાણાપાનૌ મિત્રાવરુણૌ
પ્રાણાપાનાવ્ એવ મુખતઃ પરિ હરન્તે ।
આશ્વિનાગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાઽઽનુજાવરઃ ।
અશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્ આનુજાવરૌ પશ્ચેવાગ્રમ્ પર્ય્ ઐતામ્
અશ્વિનાવ્ એતસ્યા દેવતા ય આનુજાવરસ્
તાવ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પરિ ણયતઃ
શુક્રાગ્રાન્ ગૃહ્ણીત ગતશ્રીઃ પ્રતિષ્ઠાકામઃ ।
અસૌ વા આદિત્યઃ શુક્ર એષો ઽન્તઃ ।
અન્તમ્ મનુષ્યઃ

શ્રિયૈ ગત્ત્વા નિ વર્તતે ।
અન્તાદ્ એવાન્તમ્ આ રભતે
ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ
મન્થ્યગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાભિચરન્ ।
આર્તપાત્રં વા એતદ્ યન્ મન્થિપાત્રમ્
મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રાહયતિ
તાજગ્ આર્તિમ્ આર્છતિ ।
આગ્રયણાગ્રાન્ ગૃહ્ણીત યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યઃ સ્યાદ્ અથ તન્ ન પ્રાપ્નુયાત્ ।
વાચા વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વ્યૃધ્યતે યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યઃ

ભવત્ય્ અથ તન્ ન પ્રાપ્નોતિ ।
ઉર ઇવૈતદ્ યજ્ઞસ્ય વાગ્ ઇવ યદ્ આગ્રયણઃ ।
વાચૈવૈનમ્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયતિ
ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ ।
ઉક્થ્યાગ્રાન્ ગૃહ્ણીતાભિચર્યમાણઃ
સર્વેષાં વા એતત્ પાત્રાણામ્ ઇન્દ્રિયં યદ્ ઉક્થ્યપાત્રમ્ ।
સર્વેણૈવૈનમ્ ઇન્દ્રિયેણાતિ પ્ર યુઙ્ક્તે
સરસ્વત્ય્ અભિ નો નેષિ વસ્ય ઇતિ પુરોરુચં કુર્યાત્ ।
વાગ્ વૈ

સરસ્વતી વાચૈવૈનમ્ અતિ પ્ર યુઙ્ક્તે
મા ત્વત્ ક્ષેત્રાણ્ય્ અરણાનિ ગન્મેત્ય્ આહ
મૃત્યોર્ વૈ ક્ષેત્રાણ્ય્ અરણાનિ
તેનૈવ મૃત્યોઃ ક્ષેત્રાણિ ન ગચ્છતિ
પૂર્ણાન્ ગ્રહાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ આમયાવિનઃ
પ્રાણાન્ વા એતસ્ય શુગ્ ઋચ્છતિ યસ્યામયતિ
પ્રાણા ગ્રહાઃ
પ્રાણાન્ એવાસ્ય શુચો મુઞ્ચતિ ।
ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ
પૂર્ણાન્ ગ્રહાન્ ગૃહ્ણીયાદ્ યર્હિ પર્જન્યો ન વર્ષેત્
પ્રાણાન્ વા એતર્હિ પ્રજાનાꣳ શુગ્ ઋચ્છતિ યર્હિ પર્જન્યો ન વર્ષતિ
પ્રાણા ગ્રહાઃ
પ્રાણાન્ એવ પ્રજાનાꣳ શુચો મુઞ્ચતિ
તાજક્ પ્ર વર્ષતિ ॥
7.2.8 અનુવાક 8 દ્વાદશરાત્રકથનમ્

ગાયત્રો વા ઐન્દ્રવાયવઃ ।
ગાયત્રમ્ પ્રાયણીયમ્ અહર્ ।
તસ્માત્ પ્રાયણીયે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ
ત્રૈષ્ટુભો વૈ શુક્રસ્
ત્રૈષ્ટુભમ્ દ્વિતીયમ્ અહર્ ।
તસ્માદ્ દ્વિતીયે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ
જાગતો વા આગ્રયણઃ ।
જાગતં તૃતીયમ્ અહર્ ।
તસ્માત્ તૃતીયે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ।
એતદ્ વૈ

યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ
યદ્ આગ્રયણઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે
જગન્મુખો વૈ દ્વિતીયસ્ ત્રિરાત્રઃ ।
જાગત આગ્રયણઃ ।
યચ્ ચતુર્થે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ।
અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે
રાથંતરો વા ઐન્દ્રવાયવઃ ।
રાથંતરમ્ પઞ્ચમમ્ અહર્ ।
તસ્માત્ પઞ્ચમે ઽહન્

ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ
બાર્હતો વૈ શુક્રઃ ।
બાર્હતꣳ ષષ્ઠમ્ અહર્ ।
તસ્માત્ ષષ્ઠે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ।
એતદ્ વૈ દ્વિતીયં યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ
યચ્ છુક્રઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે
ત્રિષ્ટુઙ્મુખો વૈ તૃતીયસ્ ત્રિરાત્રસ્
ત્રૈષ્ટુભઃ

શુક્રઃ ।
યત્ સપ્તમે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ।
અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે
વાગ્ વા આગ્રયણઃ ।
વાગ્ અષ્ટમમ્ અહર્ ।
તસ્માદ્ અષ્ટમે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ
પ્રાણો વા ઐન્દ્રવાયવઃ
પ્રાણો નવમમ્ અહર્ ।
તસ્માન્ નવમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
સ્વ એવૈનમ્ આયતને ગૃહ્ણાતિ ।
એતત્

વૈ તૃતીયં યજ્ઞમ્ આપદ્ યચ્ છન્દાꣳસ્ય્ આપ્નોતિ
યદ્ ઐન્દ્રવાયવઃ શ્વો ગૃહ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમ્ અદૃશન્ તત એવૈનમ્ પુનઃ પ્ર યુઙ્ક્તે ।
અથો સ્વમ્ એવ છન્દો ઽનુ પર્યાવર્તન્તે
પથો વા એતે ઽધ્ય્ અપથેન યન્તિ યે ઽન્યેનૈન્દ્રવાયવાત્ પ્રતિપદ્યન્તે ।
અન્તઃ ખલુ વા એષ યજ્ઞસ્ય યદ્ દશમમ્ અહર્
દશમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
યજ્ઞસ્ય

એવાન્તં ગત્વા પથાત્ પન્થામ્ અપિ યન્તિ ।
અથો યથા વહીયસા પ્રતિસારં વહન્તિ તાદૃગ્ એવ તત્ ।
છન્દાꣳસ્ય્ અન્યોઽન્યસ્ય લોકમ્ અભ્યધ્યાયન્
તાન્ય્ એતેનૈવ દેવા વ્યવાહયન્ ।
ઐન્દ્રવાયવસ્ય વા એતદ્ આયતનં યચ્ ચતુર્થમ્ અહર્ ।
તસ્મિન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે
તસ્માદ્ આગ્રયણસ્યાયતને નવમે ઽહન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
શુક્રસ્ય વા એતદ્ આયતનં યત્ પઞ્ચમમ્

અહર્ ।
તસ્મિન્ન્ ઐન્દ્રવાયવો ગૃહ્યતે
તસ્માદ્ ઐન્દ્રવાયવસ્યાઽઽયતને સપ્તમે ઽહઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે ।
આગ્રયણસ્ય વા એતદ્ આયતનં યત્ ષષ્ઠમ્ અહર્ ।
તસ્મિઞ્ છુક્રો ગૃહ્યતે
તસ્માચ્ છુક્રસ્યાયતને ઽષ્ટમે ઽહન્ન્ આગ્રયણો ગૃહ્યતે
છન્દાꣳસ્ય્ એવ તદ્ વિ વાહયતિ
પ્ર વસ્યસો વિવાહમ્ આપ્નોતિ ય એવં વેદ ।
અથો દેવતાભ્ય એવ યજ્ઞે સંવિદં દધાતિ
તસ્માદ્ ઇદમ્ અન્યોઽન્યસ્મૈ દધાતિ ॥
7.2.9 અનુવાક 9 દ્વાદશરાત્રકથનમ્

પ્રજાપતિર્ અકામયત
પ્ર જાયેયેતિ
સ એતં દ્વાદશરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સ પ્રાજાયત
યઃ કામયેત
પ્ર જાયેયેતિ
સ દ્વાદશરાત્રેણ યજેત
પ્રૈવ જાયતે
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ।
અગ્નિષ્ટોમપ્રાયણા યજ્ઞા અથ કસ્માદ્ અતિરાત્રઃ પૂર્વઃ પ્ર યુજ્યત ઇતિ
ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદ્ અતિરાત્રૌ કનીનિકે અગ્નિષ્ટોમૌ
યત્

અગ્નિષ્ટોમં પૂર્વમ્ પ્રયુઞ્જીરન્ બહિર્ધા કનીનિકે દધ્યુસ્
તસ્માદ્ અતિરાત્રઃ પૂર્વઃ પ્ર યુજ્યતે
ચક્ષુષી એવ યજ્ઞે ધિત્વા મધ્યતઃ કનીનિકે પ્રતિ દધતિ
યો વૈ ગાયત્રીં જ્યોતિઃપક્ષાં વેદ જ્યોતિષા ભાસા સુવર્ગં લોકમ્ એતિ
યાવ્ અગ્નિષ્ટોમૌ તૌ પક્ષૌ
યે ઽન્તરે ઽષ્ટાવ્ ઉક્થ્યાઃ સ આત્મા ।
એષા વૈ ગાયત્રી જ્યોતિઃપક્ષા
ય એવં વેદ જ્યોતિષા ભાસા સુવર્ગં લોકમ્

એતિ
પ્રજાપતિર્ વા એષ દ્વાદશધા વિહિતો યદ્ દ્વાદશરાત્રઃ ।
યાવ્ અતિરાત્રૌ તૌ પક્ષૌ
યે ઽન્તરે ઽષ્ટાવ્ ઉક્થ્યાઃ સ આત્મા
પ્રજાપતિર્ વાવૈષ સન્ત્ સદ્ ધ વૈ સત્ત્રેણ સ્પૃણોતિ
પ્રાણા વૈ સત્
પ્રાણાન્ એવ સ્પૃણોતિ
સર્વાસાં વા એતે પ્રજાનામ્ પ્રાણૈર્ આસતે યે સત્ત્રમ્ આસતે
તસ્માત્ પૃચ્છન્તિ
કિમ્ એતે સત્ત્રિણ ઇતિ
પ્રિયઃ પ્રજાનામ્ ઉત્થિતો ભવતિ ય એવં વેદ ॥
7.2.10 અનુવાક 10 દ્વાદશરાત્રકથનમ્

ન વા એષો ઽન્યતોવૈશ્વાનરઃ સુવર્ગાય લોકાય પ્રાભવત્ ।
ઊર્ધ્વો હ વા એષ આતત આસીત્
તે દેવા એતં વૈશ્વાનરમ્ પર્ય્ ઔહન્ત્ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રભૂત્યૈ ।
ઋતવો વા એતેન પ્રજાપતિમ્ અયાજયન્
તેષ્વ્ આર્ધ્નોદ્ અધિ તત્
ઋધ્નોતિ હ વા ઋત્વિક્ષુ ય એવં વિદ્વાન્ દ્વાદશાહેન યજતે
તે ઽસ્મિન્ન્ ઐચ્છન્ત
સ રસમ્ અહ વસન્તાય પ્રાયચ્છત્

યવં ગ્રીષ્માયૌષધીર્ વર્ષાભ્યો વ્રીહીઞ્ છરદે માષતિલૌ હેમન્તશિશિરાભ્યામ્ ।
તેનેન્દ્રમ્ પ્રજાપતિર્ અયાજયત્
તતો વા ઇન્દ્ર ઇન્દ્રો ઽભવત્
તસ્માદ્ આહુઃ ।
આનુજાવરસ્ય યજ્ઞ ઇતિ
સ હ્ય્ એતેનાગ્રે ઽયજત ।
એષ હ વૈ કુણપમ્ અત્તિ યઃ સત્ત્રે પ્રતિગૃહ્ણાતિ પુરુષકુણપમ્ અશ્વકુણપમ્ ।
ગૌર્ વા અન્નમ્ ।
યેન પાત્રેણાન્નમ્ બિભ્રતિ યત્ તન્ ન નિર્ણેનિજતિ તતો ઽધિ

મલં જાયતે ।
એક એવ યજેત ।
એકો હિ પ્રજાપતિર્ આર્ધ્નોત્ ।
દ્વાદશ રાત્રીર્ દીક્ષિતઃ સ્યાત્ ।
દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ
સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ
પ્રજાપતિર્ વાવૈષ
એષ હ ત્વૈ જાયતે યસ્ તપસો ઽધિ જાયતે
ચતુર્ધા વા એતાસ્ તિસ્રસ્તિસ્રો રાત્રયો યદ્ દ્વાદશોપસદઃ ।
યાઃ પ્રથમા યજ્ઞં તાભિઃ સમ્ ભરતિ
યા દ્વિતીયા યજ્ઞં તાભિર્ આ રભતે

યાસ્ તૃતીયાઃ પાત્રાણિ તાભિર્ નિર્ણેનિક્તે
યાશ્ ચતુર્થીર્ અપિ તાભિર્ આત્માનમ્ અન્તરતઃ શુન્ધતે
યો વા અસ્ય પશુમ્ અત્તિ માꣳસꣳ સો ઽત્તિ
યઃ પુરોડાશમ્ મસ્તિષ્કꣳ સ
યઃ પરિવાપમ્ પુરીષꣳ સ
ય આજ્યમ્ મજ્જાનꣳ સ
યઃ સોમꣳ સ્વેદꣳ સઃ ।
અપિ હ વા અસ્ય શીર્ષણ્યા નિષ્પદઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ યો દ્વાદશાહે પ્રતિગૃહ્ણાતિ
તસ્માદ્ દ્વાદશાહેન ન યાજ્યમ્ પાપ્મનો વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥
7.2.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

એકસ્મૈ સ્વાહા
દ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા
ત્રિભ્યઃ સ્વાહા
ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા
ષડ્ભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા
નવભ્યઃ સ્વાહા
દશભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાદશભ્યઃ સ્વાહા
દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા
ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા
ચતુર્દશભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા
ષોડશભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાદશભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા
નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા ।
એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા
નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા
નવાશીત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન શતાય સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
દ્વાભ્યાꣳ શતાભ્યાꣳ સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

એકસ્મૈ સ્વાહા
ત્રિભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તભ્યઃ સ્વાહા
નવભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાદશભ્યઃ સ્વાહા
ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા
નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા ।
એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા
નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા
નવાશીત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન શતાય સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

દ્વાભ્યાꣳ સ્વાહા
ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા
ષડ્ભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા
દશભ્યઃ સ્વાહા
દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા
ચતુર્દશભ્યઃ સ્વાહા
ષોડશભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાદશભ્યઃ સ્વાહા
વિꣳશત્યૈ સ્વાહા ।
અષ્ટાનવત્યૈ સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

ત્રિભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તભ્યઃ સ્વાહા
નવભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાદશભ્યઃ સ્વાહા
ત્રયોદશભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તદશભ્યઃ સ્વાહા ।
એકાન્ન વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
નવવિꣳશત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા
નવચત્વારિꣳશતે સ્વાહા ।
એકાન્ન ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા
નવષષ્ટ્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્નાશીત્યૈ સ્વાહા
નવાશીત્યૈ સ્વાહા ।
એકાન્ન શતાય સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

ચતુર્ભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાભ્યઃ સ્વાહા
દ્વાદશભ્યઃ સ્વાહા
ષોડશભ્યઃ સ્વાહા
વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
ષણ્ણવત્યૈ સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

પઞ્ચભ્યઃ સ્વાહા
દશભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચદશભ્યઃ સ્વાહા
વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
પઞ્ચનવત્યૈ સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

દશભ્યઃ સ્વાહા
વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
ત્રિꣳશતે સ્વાહા
ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા
પઞ્ચાશતે સ્વાહા
ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા
સપ્તત્યૈ સ્વાહા ।
અશીત્યૈ સ્વાહા
નવત્યૈ સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

વિꣳશત્યૈ સ્વાહા
ચત્વારિꣳશતે સ્વાહા
ષષ્ટ્યૈ સ્વાહા ।
અશીત્યૈ સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.19અનુવાક 19 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

પઞ્ચાશતે સ્વાહા
શતાય સ્વાહા
દ્વાભ્યાꣳ શતાભ્યાꣳ સ્વાહા
ત્રિભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
ચતુર્ભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
પઞ્ચભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
ષડ્ભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
સપ્તભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા ।
અષ્ટાભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
નવભ્યઃ શતેભ્યઃ સ્વાહા
સહસ્રાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.2.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધગતમન્ત્રકથનમ્

શતાય સ્વાહા
સહસ્રાય સ્વાહા ।
અયુતાય સ્વાહા
નિયુતાય સ્વાહા
પ્રયુતાય સ્વાહા ।
અર્બુદાય સ્વાહા
ન્યર્બુદાય સ્વાહા
સમુદ્રાય સ્વાહા
મધ્યાય સ્વાહા ।
અન્તાય સ્વાહા
પરાર્ધાય સ્વાહા ।
ઉષસે સ્વાહા
વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહા ।
ઉદેષ્યતે સ્વાહા ।
ઉદ્યતે સ્વાહા ।
ઉદિતાય સ્વાહા
સુવર્ગાય સ્વાહા
લોકાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥