તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 7.1

તૈત્તિરીય સંહિતા કાણ્ડ 7 પ્રપાઠક:

7.1.1 અનુવાક 1 જ્યોતિષ્ટોમ તદાદ્યસંસ્થા અગ્નિષ્ટોમયોર્નિરૂપણમ્
1 પ્રજનનં જ્યોતિર્ અગ્નિર્ દેવતાનાં જ્યોતિર્ વિરાટ્ છન્દસાં જ્યોતિઃ । વિરાડ્ વાચો ઽગ્નૌ સં તિષ્ઠતે વિરાજમ્ અભિ સમ્ પદ્યતે તસ્માત્ તજ્ જ્યોતિર્ ઉચ્યતે દ્વૌ સ્તોમૌ પ્રાતઃસવનં વહતો યથા પ્રાણશ્ ચાપાનશ્ ચ દ્વૌ માધ્યંદિનꣳ સવનં યથા ચક્ષુશ્ ચ શ્રોત્રં ચ દ્વૌ તૃતીયસવનં યથા વાક્ ચ પ્રતિષ્ઠા ચ પુરુષસમ્મિતો વા એષ યજ્ઞો ઽસ્થૂરિઃ ।
2 યં કામં કામયતે તમ્ એતેનાભ્ય્ અશ્નુતે સર્વꣳ હ્ય્ અસ્થુરિણાભ્યશ્નુતે । અગ્નિષ્ટોમેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા અગ્નિષ્ટોમેનૈવ પર્ય્ અગૃહ્ણાત્ તાસામ્ પરિગૃહીતાનામ્ અશ્વતરો ઽત્યપ્રવત તસ્યાનુહાય રેત આદત્ત તદ્ ગર્દભે ન્યમાર્ટ્ તાસામ્ પરિગૃહીતાનામ્ અશ્વતરો ઽત્યપ્રવત તસ્યાનુહાય રેત આદત્ત તદ્ ગર્દભે ન્યમાર્ટ્ તસ્માદ્ ગર્દભો દ્વિરેતાઃ । અથો આહુઃ । વડબાયાં ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ તસ્માદ્ વડબા દ્વિરેતાઃ । અથો આહુઃ । ઓષધીષુ
3 ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ તસ્માદ્ ઓષધયો ઽનભ્યક્તા રેભન્તિ । અથો આહુઃ પ્રજાસુ ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ તસ્માદ્ યમૌ જાયેતે તસ્માદ્ અશ્વતરો ન પ્ર જાયત આત્તરેતા હિ તસ્માદ્ બર્હિષ્ય્ અનવક્લૃપ્તઃ સર્વવેદસે વા સહસ્રે વાવક્લૃપ્તઃ । અતિ હ્ય્ અપ્રવત ય એવં વિદ્વાન્ અગ્નિષ્ટોમેન યજતે પ્રાજાતાઃ પ્રજા જનયતિ પરિ પ્રજાતા ગૃહ્ણાતિ તસ્માદ્ આહુઃ । જ્યેષ્ઠયજ્ઞ ઇતિ ॥
4 પ્રજાપતિર્ વાવ જ્યેષ્ઠઃ સ હ્ય્ એતેનાગ્રે ઽયજત પ્રજાપતિર્ અકામયત પ્ર જાયેયેતિ સ મુખતસ્ ત્રિવૃતં નિર્ અમિમીત તમ્ અગ્નિર્ દેવતાન્વ્ અસૃજ્યત ગાયત્રી છન્દો રથંતરꣳ સામ બ્રાહ્મણો મનુષ્યાણામ્ અજઃ પશૂનામ્ । તસ્માત્ તે મુખ્યાઃ । મુખતો હ્ય્ અસૃજ્યન્ત । ઉરસો બાહુભ્યામ્ પઞ્ચદશં નિર્ અમિમીત તમ્ ઇન્દ્રો દેવતાન્વ્ અસૃજ્યત ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો બૃહત્
5 સામ રાજન્યો મનુષ્યાણામ્ અવિઃ પશૂનામ્ । તસ્માત્ તે વીર્યાવન્તઃ । વીર્યાદ્ ધ્ય્ અસૃજ્યન્ત મધ્યતઃ સપ્તદશં નિર્ અમિમીત તં વિશ્વે દેવા દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યન્ત જગતી છન્દો વૈરૂપꣳ સામ વૈશ્યો મનુષ્યાણાં ગાવઃ પશૂનામ્ । તસ્માત્ ત આદ્યાઃ । અન્નધાનાદ્ ધ્ય્ અસૃજ્યન્ત તસ્માદ્ ભૂયાꣳસો ઽન્યેભ્યઃ । ભૂયિષ્ઠા હિ દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યન્ત પત્ત એકવિꣳશં નિર્ અમિમીત તમ્ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ
6 અન્વ્ અસૃજ્યત વૈરાજꣳ સામ શૂદ્રો મનુષ્યાણામ્ અશ્વઃ પશૂનામ્ । તસ્માત્ તૌ ભૂતસંક્રામિણાવ્ અશ્વશ્ ચ શૂદ્રશ્ ચ તસ્માચ્ છૂદ્રો યજ્ઞે ઽનવક્લૃપ્તઃ । ન હિ દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યત તસ્માત્ પાદાવ્ ઉપ જીવતઃ પત્તો હ્ય્ અસૃજ્યેતામ્ પ્રાણા વૈ ત્રિવૃત્ । અર્ધમાસાઃ પઞ્ચદશઃ પ્રજાપતિઃ સપ્તદશસ્ ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવ્ આદિત્ય એકવિꣳશઃ । એતસ્મિન્ વા એતે શ્રિતા એતસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । ય એવં વેદૈતસ્મિન્ન્ એવ શ્રયત એતસ્મિન્ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥
7.1.2 અનુવાક 2 સ્તોમાનાં સંભૂયકારિત્વકથનમ્
1 પ્રાતઃસવને વૈ ગાયત્રેણ છન્દસા ત્રિવૃતે સ્તોમાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ ત્રિવૃતા બ્રહ્મવર્ચસેન પઞ્ચદશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ પઞ્ચદશેનૌજસા વીર્યેણ સપ્તદશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ સપ્તદશેન પ્રાજાપત્યેન પ્રજનનેનૈકવિꣳશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ સ્તોમ એવ તત્ સ્તોમાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ । અથો સ્તોમ એવ સ્તોમમ્ અભિ પ્ર ણયતિ યાવન્તો વૈ સ્તોમાસ્ તાવન્તઃ કામાસ્ તાવન્તો લોકાસ્ તાવન્તિ જ્યોતીꣳષિ । એતાવત એવ સ્તોમાન્ એતાવતઃ કામાન્ એતાવતો લોકાન્ એતાવન્તિ જ્યોતીꣳષ્ય્ અવ રુન્દ્ધે ॥
7.1.3 અનુવાક 3 અતિરાત્રવિધ્યુન્નયનમ્
1 બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ યજેત યો ઽગ્નિષ્ટોમેન યજમાનો ઽથ સર્વસ્તોમેન યજેતેતિ યસ્ય ત્રિવૃતમ્ અન્તર્યન્તિ પ્રાણાꣳસ્ તસ્યાન્તર્યન્તિ પ્રાણેષુ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યસ્ય પઞ્ચદશમ્ અન્તર્યન્તિ વીર્યં તસ્યાન્તર્ યન્તિ વીર્યે મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યસ્ય સપ્તદશમ્ અન્તર્યન્તિ
2 પ્રજાં તસ્યાન્તર્ યન્તિ પ્રજાયામ્ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યસ્યૈકવિꣳશમ્ અન્તર્યન્તિ પ્રતિષ્ઠાં તસ્યાન્તર્ યન્તિ પ્રતિષ્ઠાયામ્ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યસ્ય ત્રિણવમ્ અન્તર્યન્ત્ય્ ઋતૂꣳશ્ ચ તસ્ય નક્ષત્રિયાં ચ વિરાજમ્ અન્તર્ યન્તિ । ઋતુષુ મે ઽપ્ય્ અસન્ નક્ષત્રિયાયાં ચ વિરાજીતિ
3 ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યસ્ય ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ અન્તર્યન્તિ દેવતાસ્ તસ્યાન્તર્ યન્તિ દેવતાસુ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે યો વૈ સ્તોમાનામ્ અવમમ્ પરમતાં ગચ્છન્તં વેદ પરમતામ્ એવ ગચ્છતિ ત્રિવૃદ્ વૈ સ્તોમાનામ્ અવમસ્ ત્રિવૃત્ પરમસ્ ય એવં વેદ પરમતામ્ એવ ગચ્છતિ ॥
7.1.4 અનુવાક 4 આઙ્ગિરસદ્વિરાત્રાહીનવિધિકથનમ્
1 અઙ્ગિરસો વૈ સત્ત્રમ્ આસત તે સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તેષાꣳ હવિષ્માꣳશ્ ચ હવિષ્કૃચ્ ચાહીયેતામ્ । તાવ્ અકામયેતામ્ । સુવર્ગં લોકમ્ ઇયાવેતિ તાવ્ એતં દ્વિરાત્રમ્ અપશ્યતામ્ । તમ્ આહરતામ્ । તેનાયજેતામ્ । તતો વૈ તૌ ઽસુવર્ગં લોકમ્ ઐતામ્ । ય એવં વિદ્વાન્ દ્વિરાત્રેણ યજતે સુવર્ગમ્ એવ લોકમ્ એતિ તાવ્ ઐતામ્ પૂર્વેણાહ્નાગચ્છતામ્ ઉત્તરેણ
2 અભિપ્લવઃ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ ગતિર્ ઉત્તરમ્ જ્યોતિષ્ટોમો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ તેજસ્ તેનાવ રુન્દ્ધે સર્વસ્તોમો ઽતિરાત્ર ઉત્તરꣳ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ગાયત્રમ્ પૂર્વેઽહન્ત્ સામ ભવતિ તેજો વૈ ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ । તેજ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ આત્મન્ ધત્તે ત્રૈષ્ટુભમ્ ઉત્તરે । ઓજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુગ્ ઓજ એવ વીર્યમ્ આત્મન્ ધત્તે રથંતરમ્ પૂર્વે
3 અહન્ત્ સામ ભવતિ । ઇયં વૈ રથંતરમ્ અસ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ બૃહદ્ ઉત્તરે । અસૌ વૈ બૃહત્ । અમુષ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ તદ્ આહુઃ ક્વ જગતી ચાનુષ્ટુપ્ ચેતિ વૈખાનસમ્ પૂર્વે ઽહન્ત્ સામ ભવતિ તેન જગત્યૈ નૈતિ ષોડશ્ય્ ઉત્તરે તેનાનુષ્ટુભઃ । અથાહુઃ । યત્ સમાને ઽર્ધમાસે સ્યાતામ્ અન્યતરસ્યાહ્નો વીર્યમ્ અનુ પદ્યેતેતિ । અમાવાસ્યાયામ્ પૂર્વમ્ અહર્ ભવત્ય્ ઉત્તરસ્મિન્ન્ ઉત્તરમ્ । નાનૈવાર્ધમાસયોર્ ભવતઃ । નાનાવીર્યે ભવતઃ । હવિષ્મન્નિધનમ્ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ હવિષ્કૃન્નિધનમ્ ઉત્તરમ્ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥
7.1.5 અનુવાક 5 ગર્ગત્રિરાત્રાભિધાનમ્
1 આપો વા ઇદમ્ અગ્રે સલિલમ્ આસીત્ તસ્મિન્ પ્રજાપતિર્ વાયુર્ ભૂત્વાઽચરત્ સ ઇમામ્ અપશ્યત્ તાં વરાહો ભૂત્વાઽહરત્ તાં વિશ્વકર્મા ભૂત્વા વ્ય્ અમાર્ટ્ સાઽપ્રથત સા પૃથિવ્યભવત્ તત્ પૃથિવ્યૈ પૃથિવિત્વમ્ । તસ્યામ્ અશ્રામ્યત્ પ્રજાપતિઃ સ દેવાન્ અસૃજત વસૂન્ રુદ્રાન્ આદિત્યાન્ તે દેવાઃ પ્રજાપતિમ્ અબ્રુવન્ પ્ર જાયામહા ઇતિ સો ઽબ્રવીત્
2 યથાહં યુષ્માꣳસ્ તપસાસૃક્ષ્ય્ એવં તપસિ પ્રજનનમ્ ઇચ્છધ્વમ્ ઇતિ તેભ્યો ઽગ્નિમ્ આયતનમ્ પ્રાયચ્છત્ । એતેનાયતનેન શ્રામ્યતેતિ તે ઽગ્નિનાયતનેનાશ્રામ્યન્ તે સંવત્સર એકાં ગામ્ અસૃજન્ત તાં વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યઃ પ્રાયચ્છન્ । એતાꣳ રક્ષધ્વમ્ ઇતિ તાં વસવો રુદ્રા આદિત્યા અરક્ષન્ત સા વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યઃ પ્રાજાયત ત્રીણિ ચ ॥
3 શતાનિ ત્રયસ્ત્રિꣳશતં ચ । સહસ્રતમ્ય્ અભવત્ તે દેવાઃ પ્રજાપતિમ્ અબ્રુવન્ । સહસ્રેણ નો યાજયેતિ સો ઽગ્નિષ્ટોમેન વસૂન્ અયાજયત્ ત ઇમં લોકમ્ અજયન્ તચ્ ચાદદુઃ સ ઉક્થ્યેન રુદ્રાન્ અયાજયત્ તે ઽન્તરિક્ષમ્ અજયન્ તચ્ ચાદદુઃ સો ઽતિરાત્રેણાદિત્યાન્ અયાજયત્ તે ઽમું લોકમ્ અજયન્ તચ્ ચાદદુસ્ તદ્ અન્તરિક્ષમ્

4 વ્યવૈર્યત તસ્માદ્ રુદ્રા ઘાતુકાઃ । અનાયતના હિ તસ્માદ્ આહુઃ શિથિલં વૈ મધ્યમમ્ અહસ્ ત્રિરાત્રસ્ય વિ હિ તદ્ અવૈર્યતેતિ ત્રૈષ્ટુભમ્ મધ્યમસ્યાહ્ન આજ્યમ્ ભવતિ સંયાનાનિ સૂક્તાનિ શꣳસતિ ષોડશિનꣳ શꣳસતિ । અહ્નો ધૃત્યા અશિથિલમ્ભાવાય તસ્માત્ ત્રિરાત્રસ્યાગ્નિષ્ટોમ એવ પ્રથમમ્ અહઃ સ્યાદ્ અથોક્થ્યો ઽથાતિરાત્રઃ । એષાં લોકાનાં વિધૃત્યૈ ત્રીણિત્રીણિ શતાન્ય્ અનૂચીનાહમ્ અવ્યવછિન્નાનિ દદાતિ
5 એષાં લોકાનામ્ અનુ સંતત્યૈ દશતં ન વિ ચ્છિન્દ્યાત્ । વિરાજં નેદ્ વિચ્છિનદાનીતિ । અથ યા સહસ્રતમ્ય્ આસીત્ તસ્યામ્ ઇન્દ્રશ્ ચ વિષ્ણુશ્ ચ વ્યાયચ્છેતામ્ । સ ઇન્દ્રો ઽમન્યત । અનયા વા ઇદં વિષ્ણુઃ સહસ્રં વર્ક્ષ્યત ઇતિ તસ્યામ્ અકલ્પેતામ્ । દ્વિભાગ ઇન્દ્રસ્ તૃતીયે વિષ્ણુસ્ તદ્ વા એષાભ્યનૂચ્યતે । ઉભા જિગ્યથુર્ ઇતિ તાં વા એતામ્ અચ્છાવાકઃ
6 એવ શꣳસતિ । અથ યા સહસ્રતમી સા હોત્રે દેયેતિ હોતારં વા અભ્યતિરિચ્યતે યદ્ અતિરિચ્યતે હોતાઽનાપ્તસ્યાઽઽપયિતા । અથાઽઽહુઃ । ઉન્નેત્રે દેયેતિ । અતિરિક્તા વા એષા સહસ્રસ્ય । અતિરિક્ત ઉન્નેતર્ત્વિજામ્ અથાઽઽહુઃ સર્વેભ્યઃ સદસ્યેભ્યો દેયેતિ । અથાહુઃ । ઉદાકૃત્યા સા વશં ચરેદ્ ઇતિ । અથાહુઃ । બ્રહ્મણે ચાગ્નીધે ચ દેયેતિ ॥
7 દ્વિભાગમ્ બ્રહ્મણે તૃતીયમ્ અગ્નીધે । ઐન્દ્રો વૈ બ્રહ્મા વૈષ્ણવો ઽગ્નીધ્ । યથૈવ તાવ્ અકલ્પેતામ્ ઇતિ । અથાહુઃ । યા કલ્યાણી બહુરૂપા સા દેયેતિ । અથાહુઃ । યા દ્વિરૂપોભયતએની સા દેયેતિ સહસ્રસ્ય પરિગૃહીત્યૈ તદ્ વા એતત્ સહસ્રસ્યાયનમ્ । સહસ્રꣳ સ્તોત્રીયાઃ સહસ્રં દક્ષિણાઃ સહસ્રસમ્મિતઃ સુવર્ગો લોકઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.1.6 અનુવાક 6 સહસ્રતમ્યભિધાનમ્
1 સોમો વૈ સહસ્રમ્ અવિન્દત્ તમ્ ઇન્દ્રો ઽન્વ્ અવિન્દત્ તૌ યમો ન્યાગચ્છત્ તાવ્ અબ્રવીત્ । અસ્તુ મે ઽત્રાપીતિ । અસ્તુ હી3 ઇત્ય્ અબ્રૂતામ્ । સ યમ એકસ્યાં વીર્યમ્ પર્ય્ અપશ્યત્ । ઇયં વા અસ્ય સહસ્રસ્ય વીર્યમ્ બિભર્તીતિ તાવ્ અબ્રવીદ્ ઇયમ્ મમાસ્ત્વ્ એતદ્ યુવયોર્ ઇતિ તાવ્ અબ્રૂતામ્ । સર્વે વા એતદ્ એતસ્યાં વીર્યમ્
2 પરિ પશ્યામો ઽꣳશમ્ આ હરામહા ઇતિ તસ્યામ્ અꣳશમ્ આહરન્ત તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્ । સોમાયોદેહીતિ સા રોહિણી પિઙ્ગલૈકહાયની રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્ । તસ્માદ્ રોહિણ્યા પિઙ્ગલયૈકહાયન્યા સોમં ક્રીણીયાત્ । ય એવં વિદ્વાન્ રોહિણ્યા પિઙ્ગલયૈકહાયન્યા સોમં ક્રીણાતિ ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચૈવાસ્ય ત્રિભિશ્ ચ
3 શતૈઃ સોમઃ ક્રીતો ભવતિ સુક્રીતેન યજતે તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્ । ઇન્દ્રાયોદેહીતિ સા રોહિણી લક્ષ્મણા પષ્ઠૌહી વાર્ત્રઘ્ની રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્ તસ્માદ્ રોહિણીં લક્ષ્મણામ્ પષ્ઠૌહીં વાર્ત્રઘ્નીં દદ્યાત્ । ય એવં વિદ્વાન્ રોહિણીં લક્ષ્મણામ્ પષ્ઠૌહીં વાર્ત્રઘ્નીં દદાતિ ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચૈવાસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ સા દત્તા
4 ભવતિ તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્ યમાયોદેહીતિ સા જરતી મૂર્ખા તજ્જઘન્યા રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્ તસ્માજ્ જરતીમ્ મૂર્ખાં તજ્જઘન્યામ્ અનુસ્તરણીં કુર્વીત ય એવં વિદ્વાઞ્ જરતીમ્ મૂર્ખાં તજ્જઘન્યામ્ અનુસ્તરણીં કુરુતે ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચૈવાસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ સામુષ્મિઁ લોકે ભવતિ વાગ્ એવ સહસ્રતમી તસ્માત્
5 વરો દેયઃ સા હિ વરઃ સહસ્રમ્ અસ્ય સા દત્તા ભવતિ તસ્માદ્ વરો ન પ્રતિગૃહ્યઃ સા હિ વરઃ સહસ્રમ્ અસ્ય પ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ । ઇયં વર ઇતિ બ્રૂયાત્ । અથાન્યામ્ બ્રૂયાત્ । ઇયમ્ મમેતિ તથાસ્ય તત્ સહસ્રમ્ અપ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ । ઉભયતએની સ્યાત્ તદ્ આહુઃ । અન્યતએની સ્યાત્ સહસ્રમ્ પરસ્તાદ્ એતમ્ ઇતિ યૈવ વરઃ
6 કલ્યાણી રૂપસમૃદ્ધા સા સ્યાત્ સા હિ વરઃ સમૃદ્ધ્યૈ તામ્ ઉત્તરેણાગ્નીધ્રમ્ પર્યાણીયાહવનીયસ્યાન્તે દ્રોણકલશમ્ અવ ઘ્રાપયેત્ । આ જિઘ્ર કલશમ્ મહ્ય્ ઉરુધારા પયસ્વત્ય્ આ ત્વા વિશન્ત્વ્ ઇન્દવઃ સમુદ્રમ્ ઇવ સિન્ધવઃ સા મા સહસ્ર આ ભજ પ્રજયા પશુભિઃ સહ પુનર્ મા વિશતાદ્ રયિર્ ઇતિ પ્રજયૈવૈનમ્ પશુભી રય્યા સમ્
7 અર્ધયતિ પ્રજાવાન્ પશુમાન્ રયિમાન્ ભવતિ ય એવં વેદ તયા સહાગ્નીધ્રમ્ પરેત્ય પુરસ્તાત્ પ્રતીચ્યાં તિષ્ઠન્ત્યાં જુહુયાત્ । ઉભા જિગ્યથુર્ ન પરા જયેથે ન પરા જિગ્યે કતરશ્ ચનૈનોઃ । ઇન્દ્રશ્ ચ વિષ્ણો યદ્ અપસ્પૃધેથાં ત્રેધા સહસ્રં વિ તદ્ ઐરયેથામ્ ઇતિ ત્રેધાવિભક્તં વૈ ત્રિરાત્રે સહસ્રમ્ । સાહસ્રીમ્ એવૈનાં કરોતિ સહસ્રસ્યૈવૈનામ્ માત્રાં
8 કરોતિ રૂપાણિ જુહોતિ રૂપૈર્ એવૈનાꣳ સમ્ અર્ધયતિ તસ્યા ઉપોત્થાય કર્ણમ્ આ જપેત્ । ઇડે રન્તે ઽદિતે સરસ્વતિ પ્રિયે પ્રેયસિ મહિ વિશ્રુત્ય્ એતાનિ તે અઘ્નિયે નામાનિ સુકૃતમ્ મા દેવેષુ બ્રૂતાદ્ ઇતિ દેવેભ્ય એવૈનમ્ આ વેદયતિ । અન્વ્ એનં દેવા બુધ્યન્તે ॥
7.1.7 અનુવાક 7 સહસ્રતમિદાનવિધિઃ
1 સહસ્રતમ્યા વૈ યજમાનઃ સુવર્ગં લોકમ્ એતિ સૈનꣳ સુવર્ગં લોકં ગમયતિ સા મા સુવર્ગં લોકં ગમયેત્ય્ આહ સુવર્ગમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ સા મા જ્યોતિષ્મન્તં લોકં ગમયેત્ય્ આહ જ્યોતિષ્મન્તમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ સા મા સર્વાન્ પુણ્યાઁ લોકાન્ ગમયેત્ય્ આહ સર્વાન્ એવૈનમ્ પુણ્યાઁ લોકાન્ ગમયતિ સા
2 મા પ્રતિષ્ઠાં ગમય પ્રજયા પશુભિઃ સહ પુનર્ મા વિશતાદ્ રયિર્ ઇતિ પ્રજયૈવૈનમ્ પશુભી રય્યામ્ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ પ્રજાવાન્ પશુમાન્ રયિમાન્ ભવતિ ય એવં વેદ તામ્ અગ્નીધે વા બ્રહ્મણે વા હોત્રે વોદ્ગાત્રે વાધ્વર્યવે વા દદ્યાત્ સહસ્રમ્ અસ્ય સા દત્તા ભવતિ સહસ્રમ્ અસ્ય પ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ યસ્ તામ્ અવિદ્વાન્
3 પ્રતિગૃહ્ણાતિ તામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણીયાત્ । એકાસિ ન સહસ્રમ્ એકાં ત્વા ભૂતામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણામિ ન સહસ્રમ્ એકા મા ભૂતા વિશ મા સહસ્રમ્ ઇતિ । એકામ્ એવૈનામ્ ભૂતામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ ન સહસ્રં ય એવં વેદ સ્યોનાસિ સુષદા સુશેવા સ્યોના મા વિશ સુષદા મા વિશ સુશેવા મા વિશ
4 ઇત્ય્ આહ સ્યોનૈવૈનꣳ સુષદા સુશેવા ભૂત્વા વિશતિ નૈનꣳ હિનસ્તિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સહસ્રꣳ સહસ્રતમ્ય્ અન્વ્ એતી3 સહસ્રતમીꣳ સહસ્રા3મ્ ઇતિ યત્ પ્રાચીમ્ ઉત્સૃજેત્ સહસ્રꣳ સહસ્રતમ્ય્ અન્વ્ ઇયાત્ તત્ સહસ્રમ્ અપ્રજ્ઞાત્રમ્ । સુવર્ગં લોકં ન પ્ર જાનીયાત્ પ્રતીચીમ્ ઉત્ સૃજતિ તાꣳ સહસ્રમ્ અનુ પર્યાવર્તતે સા પ્રજાનતી સુવર્ગં લોકમ્ એતિ યજમાનમ્ અભ્ય્ ઉત્ સૃજતિ ક્ષિપ્રે સહસ્રમ્ પ્ર જાયતે । ઉત્તમા નીયતે પ્રથમા દેવાન્ ગચ્છતિ ॥
7.1.8 અનુવાક 8 આત્રેયચતૂરાત્રાભિધાનમ્
1 અત્રિર્ અદદાદ્ ઔર્વાય પ્રજામ્ પુત્રકામાય સ રિરિચાનો ઽમન્યત નિર્વીર્યઃ શિથિલો યાતયામા સ એતં ચતૂરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ તસ્ય ચત્વારો વીરા આજાયન્ત સુહોતા સૂદ્ગાતા સ્વધ્વર્યુઃ સુસભેયઃ । ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજત આસ્ય ચત્વારો વીરા જાયન્તે સુહોતા સૂદ્ગાતા સ્વધ્વર્યુઃ સુસભેયઃ । યે ચતુર્વિꣳશાઃ પવમાના બ્રહ્મવર્ચસં તત્
2 ય ઉદ્યન્ત સ્તોમાઃ શ્રીઃ સા । અત્રિꣳ શ્રદ્ધાદેવં યજમાનં ચત્વારિ વીર્યાણિ નોપાનમન્ તેજ ઇન્દ્રિયમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અન્નાદ્યમ્ । સ એતાꣳશ્ ચતુરશ્ ચતુષ્ટોમાન્ત્ સોમાન્ અપશ્યત્ તાન્ આહરત્ તૈર્ અયજત તેજ એવ પ્રથમેનાવારુન્દ્ધેન્દ્રિયં દ્વિતીયેન બ્રહ્મવર્ચસં તૃતીયેનાન્નાદ્યં ચતુર્થેન ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતુરશ્ ચતુષ્ટોમાન્ત્ સોમાન્ આહરતિ તૈર્ યજતે તેજ એવ પ્રથમેનાવ રુન્દ્ધ ઇન્દ્રિયં દ્વિતીયેન બ્રહ્મવર્ચસં તૃતીયેનાન્નાદ્યં ચતુર્થેન યામ્ એવાત્રિર્ ઋદ્ધિમ્ આર્ધ્નોત્ તામ્ એવ યજમાના ઋધ્નોતિ ॥
7.1.9 અનુવાક 9 જામદગ્ન્યચતૂરાત્રાભિધાનમ્

1 જમદગ્નિઃ પુષ્ટિકામશ્ ચતૂરાત્રેણાયજત સ એતાન્ પોષાꣳ અપુષ્યત્ તસ્માત્ પલિતૌ જામદગ્નિયૌ ન સં જાનાતે એતાન્ એવ પોષાન્ પુષ્યતિ ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજતે પુરોડાશિન્ય ઉપસદો ભવન્તિ પશવો વૈ પુરોડાશઃ પશૂન્ એવાવ રુન્દ્ધે । અન્નં વૈ પુરોડાશઃ । અન્નમ્ એવાવ રુન્દ્ધે । અન્નાદઃ પશુમાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજતે ॥
7.1.10 અનુવાક 10 પઞ્ચરાત્રાભિધાનમ્
1 સંવત્સરો વા ઇદમ્ એક આસીત્ સો ઽકામયત । ઋતૂન્ત્ સૃજેયેતિ સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ અપશ્યત્ તમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ ઋતૂન્ અસૃજત ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્રૈવ જાયતે ત ઋતવઃ સૃષ્ટા ન વ્યાવર્તન્ત ત એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ અપશ્યન્ તમ્ આઽહરન્ તેનાયજન્ત તતો વૈ તે વ્યાવર્તન્ત
2 ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણાઽઽ વર્તતે સાર્વસેનિઃ શૌચેયો ઽકામયત પશુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ આહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્નોત્ । ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્ર સહસ્રમ્ પશૂન્ આપ્નોતિ બબરઃ પ્રાવાહણિર્ અકામયત વાચઃ પ્રવદિતા સ્યામ્ ઇતિ સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ આ ॥
3 અહરત્ તેનાયજત તતો વૈ સ વાચઃ પ્રવદિતાઽભવત્ । ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્રવદિતૈવ વાચો ભવતિ । અથો એનં વાચસ્ પતિર્ ઇત્ય્ આહુઃ । અનાપ્તશ્ ચતૂરાત્રો ઽતિરિક્તઃ ષડ્રાત્રો ઽથ વા એષ સમ્પ્રતિ યજ્ઞો યત્ પઞ્ચરાત્રઃ । ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે સમ્પ્રત્ય્ એવ યજ્ઞેન યજતે પઞ્ચરાત્રો ભવતિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ
4 ઋતુષ્વ્ એવ સમ્વત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્દ્ધે ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ તેજ એવાવ રુન્દ્ધે પઞ્ચદશો ભવતિ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે સપ્તદશો ભવતિ । અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । અથો પ્રૈવ તેન જાયતે પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.1.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ આ દદે । ઇમામ્ અગૃભ્ણન્ રશનામ્ ઋતસ્ય પૂર્વ આયુષિ વિદથેષુ કવ્યા । તયા દેવાઃ સુતમ્ આ બભૂવુર્ ઋતસ્ય સામન્ત્ સરમ્ આરપન્તી ॥ અભિધા અસિ ભુવનમ્ અસિ યન્તાસિ ધર્તાસિ સો ઽગ્નિં વૈશ્વાનરꣳ સપ્રથસં ગચ્છ સ્વાહાકૃતઃ પૃથિવ્યાં યન્તા રાડ્ યન્તાઽસિ યમનો ધર્તાઽસિ ધરુણઃ કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વા સતે ત્વાઽસતે ત્વાઽદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યસ્ ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા ભૂતેભ્યઃ ॥
7.1.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 વિભૂર્ માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રાઽશ્વો ઽસિ હયો ઽસ્ય્ અત્યો ઽસિ નરો ઽસ્ય્ અર્વાઽસિ સપ્તિર્ અસિ વાજ્ય્ અસિ વૃષાઽસિ નૃમણા અસિ યયુર્ નામાસ્ય્ આદિત્યાનામ્ પત્વાન્વ્ ઇહિ । અગ્નયે સ્વાહા સ્વાહેન્દ્રાગ્નિભ્યાꣳ સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યો દેવેતાભ્યઃ । ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહેહ વિધૃતિઃ સ્વાહેહ રન્તિઃ સ્વાહેહ રમતિઃ સ્વાહા ભૂર્ અસિ ભુવે ત્વા ભવ્યાય ત્વા ભવિષ્યતે ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા ભૂતેભ્યઃ । દેવા આશાપાલા એતં દેવેભ્યો ઽશ્વમ્ મેધાય પ્રોક્ષિતં ગોપાયત ॥
7.1.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 આયનાય સ્વાહા પ્રાયણાય સ્વાહા । ઉદ્દ્રાવાય સ્વાહા । ઉદ્દ્રુતાય સ્વાહા શૂકારાય સ્વાહા શૂકૃતાય સ્વાહા પલાયિતાય સ્વાહા । આપલાયિતાય સ્વાહા । આવલ્ગતે સ્વાહા પરાવલ્ગતે સ્વાહા । આયતે સ્વાહા પ્રયતે સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા વાયવે સ્વાહા । અપામ્ મોદાય સ્વાહા સવિત્રે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા । ઇન્દ્રાય સ્વાહા બૃહસ્પતયે સ્વાહા મિત્રાય સ્વાહા વરુણાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 પૃથિવ્યૈ સ્વાહા । અન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ચન્દ્રમસે સ્વાહા નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહા પ્રાચ્યૈ દિશે સ્વાહા દક્ષિણાયૈ દિશે સ્વાહા પ્રતીચ્યૈ દિશે સ્વાહા । ઉદીચ્યૈ દિશે સ્વાહા । ઊર્ધ્વાયૈ દિશે સ્વાહા દિગ્ભ્યઃ સ્વાહા । અવાન્તરદિશાભ્યઃ સ્વાહા સમાભ્યઃ સ્વાહા શરદ્ભ્યઃ સ્વાહા । અહોરાત્રેભ્યઃ સ્વાહા । અર્ધમાસેભ્યઃ સ્વાહા માસેભ્યઃ સ્વાહા । ઋતુભ્યઃ સ્વાહા સંવત્સરાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા સવિત્રે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા પૂષ્ણે સ્વાહા બૃહસ્પતયે સ્વાહા । અપામ્ મોદાય સ્વાહા વાયવે સ્વાહા મિત્રાય સ્વાહા વરુણાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 પૃથિવ્યૈ સ્વાહા । અન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા । અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ચન્દ્રમસે સ્વાહા । અહ્ને સ્વાહા રાત્રિયૈ સ્વાહા । ઋજવે સ્વાહા સાધવે સ્વાહા સુક્ષિત્યૈ સ્વાહા ક્ષુધે સ્વાહા । આશિતિમ્ને સ્વાહા રોગાય સ્વાહા હિમાય સ્વાહા શીતાય સ્વાહા । આતપાય સ્વાહા । અરણ્યાય સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 ભુવો દેવાનાં કર્મણાઽપસર્તસ્ય પથ્યાઽસિ વસુભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ વસન્તેન ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ રુદ્રેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ ગ્રીષ્મેણ ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ । આદિત્યેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા જાગતેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ વર્ષાભિર્ ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ વિશ્વેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયાઽઽનુષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ ॥
2 શરદા ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ । અઙ્ગિરોભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા પાઙ્ક્તેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ હેમન્તશિશિરાભ્યાં ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ । આઽહં દીક્ષામ્ અરુહમ્ ઋતસ્ય પત્નીં ગાયત્રેણ છન્દસા બ્રહ્મણા ચર્તꣳ સત્યે ઽધાꣳ સત્યમ્ ઋતે ઽધામ્ ॥ મહીમૂ ષુ સુત્રામાણમ્ ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહા । ઇહ વિધૃતિઃ સ્વાહા । ઇહ રન્તિઃ સ્વાહા । ઇહ રમતિઃ સ્વાહા ॥
7.1.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 ઈંકારાય સ્વાહા । ઈંકૃતાય સ્વાહા ક્રન્દતે સ્વાહા । અવક્રન્દતે સ્વાહા પ્રોથતે સ્વાહા પ્રપ્રોથતે સ્વાહા ગન્ધાય સ્વાહા ઘ્રાતાય સ્વાહા પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહા । અપાનાય સ્વાહા સંદીયમાનાય સ્વાહા સંદિતાય સ્વાહા વિચૃત્યમાનાય સ્વાહા વિચૃત્તાય સ્વાહા પલાયિષ્યમાણાય સ્વાહા પલાયિતાય સ્વાહા । ઉપરꣳસ્યતે સ્વાહા । ઉપરતાય સ્વાહા નિવેક્ષ્યતે સ્વાહા નિવિશમાનાય સ્વાહા નિવિષ્ટાય સ્વાહા નિષત્સ્યતે સ્વાહા નિષીદતે સ્વાહા નિષણ્ણાય સ્વાહા
2 આસિષ્યતે સ્વાહા । આસીનાય સ્વાહા । આસિતાય સ્વાહા નિપત્સ્યતે સ્વાહા નિપદ્યમાનાય સ્વાહા નિપન્નાય સ્વાહા શયિષ્યતે સ્વાહા શયાનાય સ્વાહા શયિતાય સ્વાહા સમ્મીલિષ્યતે સ્વાહા સમ્મીલતે સ્વાહા સમ્મીલિતાય સ્વાહા સ્વપ્સ્યતે સ્વાહા સ્વપતે સ્વાહા સુપ્તાય સ્વાહા પ્રભોત્સ્યતે સ્વાહા પ્રબુધ્યમાનાય સ્વાહા પ્રબુદ્ધાય સ્વાહા જાગરિષ્યતે સ્વાહા જાગ્રતે સ્વાહા જાગરિતાય સ્વાહા શુશ્રૂષમાણાય સ્વાહા શૃણ્વતે સ્વાહા શ્રુતાય સ્વાહા વીક્ષિષ્યતે સ્વાહા

3 વીક્ષમાણાય સ્વાહા વીક્ષિતાય સ્વાહા સꣳહાસ્યતે સ્વાહા સ્માજિહાનાય સ્વાહા । ઉજ્જિહાનાય સ્વાહા વિવર્ત્સ્યતે સ્વાહા વિવર્તમાનાય સ્વાહા વિવૃત્તાય સ્વાહા । ઉત્થાસ્યતે સ્વાહા । ઉત્તિષ્ઠતે સ્વાહા । ઉત્થિતાય સ્વાહા વિધવિષ્યતે સ્વાહા વિધૂન્વાનાય સ્વાહા વિધૂતાય સ્વાહા । ઉત્ક્રꣳસ્યતે સ્વાહા । ઉત્ક્રામતે સ્વાહા । ઉત્ક્રાન્તાય સ્વાહા ચંક્રમિષ્યતે સ્વાહા ચંક્રમ્યમાણાય સ્વાહા ચંક્રમિતાય સ્વાહા કણ્ડૂયિષ્યતે સ્વાહા કણ્ડૂયમાનાય સ્વાહા કણ્ડૂયિતાય સ્વાહા નિકષિષ્યતે સ્વાહા નિકષમાણાય સ્વાહા નિકષિતાય સ્વાહા યદ્ અત્તિ તસ્મૈ સ્વાહા યત્ પિબતિ તસ્મૈ સ્વાહા યન્ મેહતિ તસ્મૈ સ્વાહા યચ્ છકૃત્ કરોતિ તસ્મૈ સ્વાહા રેતસે સ્વાહા પ્રજાભ્યઃ સ્વાહા પ્રજનનાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્
1 અગ્નયે સ્વાહા વાયવે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા । ઋતમ્ અસ્ય્ ઋતસ્યર્તમ્ અસિ સત્યમ્ અસિ સત્યસ્ય સત્યમ્ અસિ । ઋતસ્ય પન્થા અસિ દેવાનાં છાયામૃતસ્ય નામ તત્ સત્યં યત્ ત્વમ્ પ્રજાપતિર્ અસિ । અધિ યદ્ અસ્મિન્ વાજિનીવ શુભઃ સ્પર્ધન્તે દિવઃ સૂર્યેણ વિશો ઽપો વૃણાનઃ પવતે કવ્યન્ પશું ન ગોપા ઇર્યઃ પરિજ્મા ॥
7.1.1 અનુવાક 1 જ્યોતિષ્ટોમ તદાદ્યસંસ્થા અગ્નિષ્ટોમયોર્નિરૂપણમ્

પ્રજનનં જ્યોતિર્ અગ્નિર્ દેવતાનાં જ્યોતિર્ વિરાટ્ છન્દસાં જ્યોતિઃ ।
વિરાડ્ વાચો ઽગ્નૌ સં તિષ્ઠતે
વિરાજમ્ અભિ સમ્ પદ્યતે
તસ્માત્ તજ્ જ્યોતિર્ ઉચ્યતે
દ્વૌ સ્તોમૌ પ્રાતઃસવનં વહતો યથા પ્રાણશ્ ચાપાનશ્ ચ
દ્વૌ માધ્યંદિનꣳ સવનં યથા ચક્ષુશ્ ચ શ્રોત્રં ચ
દ્વૌ તૃતીયસવનં યથા વાક્ ચ પ્રતિષ્ઠા ચ
પુરુષસમ્મિતો વા એષ યજ્ઞો ઽસ્થૂરિઃ

યં કામં કામયતે તમ્ એતેનાભ્ય્ અશ્નુતે
સર્વꣳ હ્ય્ અસ્થુરિણાભ્યશ્નુતે ।
અગ્નિષ્ટોમેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત
તા અગ્નિષ્ટોમેનૈવ પર્ય્ અગૃહ્ણાત્
તાસામ્ પરિગૃહીતાનામ્ અશ્વતરો ઽત્યપ્રવત
તસ્યાનુહાય રેત આદત્ત
તદ્ ગર્દભે ન્યમાર્ટ્
તાસામ્ પરિગૃહીતાનામ્ અશ્વતરો ઽત્યપ્રવત
તસ્યાનુહાય રેત આદત્ત
તદ્ ગર્દભે ન્યમાર્ટ્
તસ્માદ્ ગર્દભો દ્વિરેતાઃ ।
અથો આહુઃ ।
વડબાયાં ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ
તસ્માદ્ વડબા દ્વિરેતાઃ ।
અથો આહુઃ ।
ઓષધીષુ

ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ
તસ્માદ્ ઓષધયો ઽનભ્યક્તા રેભન્તિ ।
અથો આહુઃ
પ્રજાસુ ન્ય્ અમાર્ડ્ ઇતિ
તસ્માદ્ યમૌ જાયેતે
તસ્માદ્ અશ્વતરો ન પ્ર જાયત આત્તરેતા હિ
તસ્માદ્ બર્હિષ્ય્ અનવક્લૃપ્તઃ
સર્વવેદસે વા સહસ્રે વાવક્લૃપ્તઃ ।
અતિ હ્ય્ અપ્રવત
ય એવં વિદ્વાન્ અગ્નિષ્ટોમેન યજતે પ્રાજાતાઃ પ્રજા જનયતિ પરિ પ્રજાતા ગૃહ્ણાતિ
તસ્માદ્ આહુઃ ।
જ્યેષ્ઠયજ્ઞ ઇતિ

પ્રજાપતિર્ વાવ જ્યેષ્ઠઃ
સ હ્ય્ એતેનાગ્રે ઽયજત
પ્રજાપતિર્ અકામયત
પ્ર જાયેયેતિ
સ મુખતસ્ ત્રિવૃતં નિર્ અમિમીત
તમ્ અગ્નિર્ દેવતાન્વ્ અસૃજ્યત ગાયત્રી છન્દો રથંતરꣳ સામ બ્રાહ્મણો મનુષ્યાણામ્ અજઃ પશૂનામ્ ।
તસ્માત્ તે મુખ્યાઃ ।
મુખતો હ્ય્ અસૃજ્યન્ત ।
ઉરસો બાહુભ્યામ્ પઞ્ચદશં નિર્ અમિમીત
તમ્ ઇન્દ્રો દેવતાન્વ્ અસૃજ્યત ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો બૃહત્

સામ રાજન્યો મનુષ્યાણામ્ અવિઃ પશૂનામ્ ।
તસ્માત્ તે વીર્યાવન્તઃ ।
વીર્યાદ્ ધ્ય્ અસૃજ્યન્ત
મધ્યતઃ સપ્તદશં નિર્ અમિમીત
તં વિશ્વે દેવા દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યન્ત જગતી છન્દો વૈરૂપꣳ સામ વૈશ્યો મનુષ્યાણાં ગાવઃ પશૂનામ્ ।
તસ્માત્ ત આદ્યાઃ ।
અન્નધાનાદ્ ધ્ય્ અસૃજ્યન્ત
તસ્માદ્ ભૂયાꣳસો ઽન્યેભ્યઃ ।
ભૂયિષ્ઠા હિ દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યન્ત
પત્ત એકવિꣳશં નિર્ અમિમીત
તમ્ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ

અન્વ્ અસૃજ્યત વૈરાજꣳ સામ શૂદ્રો મનુષ્યાણામ્
અશ્વઃ પશૂનામ્ ।
તસ્માત્ તૌ ભૂતસંક્રામિણાવ્ અશ્વશ્ ચ શૂદ્રશ્ ચ
તસ્માચ્ છૂદ્રો યજ્ઞે ઽનવક્લૃપ્તઃ ।
ન હિ દેવતા અન્વ્ અસૃજ્યત
તસ્માત્ પાદાવ્ ઉપ જીવતઃ
પત્તો હ્ય્ અસૃજ્યેતામ્
પ્રાણા વૈ ત્રિવૃત્ ।
અર્ધમાસાઃ પઞ્ચદશઃ
પ્રજાપતિઃ સપ્તદશસ્
ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
અસાવ્ આદિત્ય એકવિꣳશઃ ।
એતસ્મિન્ વા એતે શ્રિતા એતસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
ય એવં વેદૈતસ્મિન્ન્ એવ શ્રયત એતસ્મિન્ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥
7.1.2 અનુવાક 2 સ્તોમાનાં સંભૂયકારિત્વકથનમ્

પ્રાતઃસવને વૈ ગાયત્રેણ છન્દસા ત્રિવૃતે સ્તોમાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ
ત્રિવૃતા બ્રહ્મવર્ચસેન પઞ્ચદશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ
પઞ્ચદશેનૌજસા વીર્યેણ સપ્તદશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ
સપ્તદશેન પ્રાજાપત્યેન પ્રજનનેનૈકવિꣳશાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ
સ્તોમ એવ તત્ સ્તોમાય જ્યોતિર્ દધદ્ એતિ ।
અથો સ્તોમ એવ સ્તોમમ્ અભિ પ્ર ણયતિ
યાવન્તો વૈ સ્તોમાસ્ તાવન્તઃ કામાસ્
તાવન્તો લોકાસ્
તાવન્તિ જ્યોતીꣳષિ ।
એતાવત એવ સ્તોમાન્ એતાવતઃ કામાન્ એતાવતો લોકાન્ એતાવન્તિ જ્યોતીꣳષ્ય્ અવ રુન્દ્ધે ॥
7.1.3 અનુવાક 3 અતિરાત્રવિધ્યુન્નયનમ્

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ
સ ત્વૈ યજેત યો ઽગ્નિષ્ટોમેન યજમાનો ઽથ સર્વસ્તોમેન યજેતેતિ
યસ્ય ત્રિવૃતમ્ અન્તર્યન્તિ પ્રાણાꣳસ્ તસ્યાન્તર્યન્તિ
પ્રાણેષુ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યસ્ય પઞ્ચદશમ્ અન્તર્યન્તિ વીર્યં તસ્યાન્તર્ યન્તિ
વીર્યે મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યસ્ય સપ્તદશમ્ અન્તર્યન્તિ

પ્રજાં તસ્યાન્તર્ યન્તિ
પ્રજાયામ્ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યસ્યૈકવિꣳશમ્ અન્તર્યન્તિ પ્રતિષ્ઠાં તસ્યાન્તર્ યન્તિ
પ્રતિષ્ઠાયામ્ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યસ્ય ત્રિણવમ્ અન્તર્યન્ત્ય્ ઋતૂꣳશ્ ચ તસ્ય નક્ષત્રિયાં ચ વિરાજમ્ અન્તર્ યન્તિ ।
ઋતુષુ મે ઽપ્ય્ અસન્ નક્ષત્રિયાયાં ચ વિરાજીતિ

ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યસ્ય ત્રયસ્ત્રિꣳશમ્ અન્તર્યન્તિ દેવતાસ્ તસ્યાન્તર્ યન્તિ
દેવતાસુ મે ઽપ્ય્ અસદ્ ઇતિ ખલુ વૈ યજ્ઞેન યજમાનો યજતે
યો વૈ સ્તોમાનામ્ અવમમ્ પરમતાં ગચ્છન્તં વેદ પરમતામ્ એવ ગચ્છતિ
ત્રિવૃદ્ વૈ સ્તોમાનામ્ અવમસ્ ત્રિવૃત્ પરમસ્
ય એવં વેદ પરમતામ્ એવ ગચ્છતિ ॥
7.1.4 અનુવાક 4 આઙ્ગિરસદ્વિરાત્રાહીનવિધિકથનમ્

અઙ્ગિરસો વૈ સત્ત્રમ્ આસત
તે સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
તેષાꣳ હવિષ્માꣳશ્ ચ હવિષ્કૃચ્ ચાહીયેતામ્ ।
તાવ્ અકામયેતામ્ ।
સુવર્ગં લોકમ્ ઇયાવેતિ
તાવ્ એતં દ્વિરાત્રમ્ અપશ્યતામ્ ।
તમ્ આહરતામ્ ।
તેનાયજેતામ્ ।
તતો વૈ તૌ ઽસુવર્ગં લોકમ્ ઐતામ્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ દ્વિરાત્રેણ યજતે સુવર્ગમ્ એવ લોકમ્ એતિ
તાવ્ ઐતામ્ પૂર્વેણાહ્નાગચ્છતામ્ ઉત્તરેણ

અભિપ્લવઃ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ ગતિર્ ઉત્તરમ્
જ્યોતિષ્ટોમો ઽગ્નિષ્ટોમઃ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ તેજસ્ તેનાવ રુન્દ્ધે
સર્વસ્તોમો ઽતિરાત્ર ઉત્તરꣳ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
ગાયત્રમ્ પૂર્વેઽહન્ત્ સામ ભવતિ
તેજો વૈ ગાયત્રી
ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
તેજ એવ બ્રહ્મવર્ચસમ્ આત્મન્ ધત્તે
ત્રૈષ્ટુભમ્ ઉત્તરે ।
ઓજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુગ્
ઓજ એવ વીર્યમ્ આત્મન્ ધત્તે
રથંતરમ્ પૂર્વે

અહન્ત્ સામ ભવતિ ।
ઇયં વૈ રથંતરમ્
અસ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ
બૃહદ્ ઉત્તરે ।
અસૌ વૈ બૃહત્ ।
અમુષ્યામ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ
તદ્ આહુઃ
ક્વ જગતી ચાનુષ્ટુપ્ ચેતિ
વૈખાનસમ્ પૂર્વે ઽહન્ત્ સામ ભવતિ તેન જગત્યૈ નૈતિ
ષોડશ્ય્ ઉત્તરે તેનાનુષ્ટુભઃ ।
અથાહુઃ ।
યત્ સમાને ઽર્ધમાસે સ્યાતામ્ અન્યતરસ્યાહ્નો વીર્યમ્ અનુ પદ્યેતેતિ ।
અમાવાસ્યાયામ્ પૂર્વમ્ અહર્ ભવત્ય્ ઉત્તરસ્મિન્ન્ ઉત્તરમ્ ।
નાનૈવાર્ધમાસયોર્ ભવતઃ ।
નાનાવીર્યે ભવતઃ ।
હવિષ્મન્નિધનમ્ પૂર્વમ્ અહર્ ભવતિ હવિષ્કૃન્નિધનમ્ ઉત્તરમ્
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥
7.1.5 અનુવાક 5 ગર્ગત્રિરાત્રાભિધાનમ્

આપો વા ઇદમ્ અગ્રે સલિલમ્ આસીત્
તસ્મિન્ પ્રજાપતિર્ વાયુર્ ભૂત્વાઽચરત્
સ ઇમામ્ અપશ્યત્
તાં વરાહો ભૂત્વાઽહરત્
તાં વિશ્વકર્મા ભૂત્વા વ્ય્ અમાર્ટ્
સાઽપ્રથત
સા પૃથિવ્યભવત્
તત્ પૃથિવ્યૈ પૃથિવિત્વમ્ ।
તસ્યામ્ અશ્રામ્યત્ પ્રજાપતિઃ
સ દેવાન્ અસૃજત વસૂન્ રુદ્રાન્ આદિત્યાન્
તે દેવાઃ પ્રજાપતિમ્ અબ્રુવન્
પ્ર જાયામહા ઇતિ
સો ઽબ્રવીત્

યથાહં યુષ્માꣳસ્ તપસાસૃક્ષ્ય્ એવં તપસિ પ્રજનનમ્ ઇચ્છધ્વમ્ ઇતિ
તેભ્યો ઽગ્નિમ્ આયતનમ્ પ્રાયચ્છત્ ।
એતેનાયતનેન શ્રામ્યતેતિ
તે ઽગ્નિનાયતનેનાશ્રામ્યન્
તે સંવત્સર એકાં ગામ્ અસૃજન્ત
તાં વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યઃ પ્રાયચ્છન્ ।
એતાꣳ રક્ષધ્વમ્ ઇતિ
તાં વસવો રુદ્રા આદિત્યા અરક્ષન્ત
સા વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યઃ પ્રાજાયત ત્રીણિ ચ

શતાનિ ત્રયસ્ત્રિꣳશતં ચ ।
સહસ્રતમ્ય્ અભવત્
તે દેવાઃ પ્રજાપતિમ્ અબ્રુવન્ ।
સહસ્રેણ નો યાજયેતિ
સો ઽગ્નિષ્ટોમેન વસૂન્ અયાજયત્
ત ઇમં લોકમ્ અજયન્
તચ્ ચાદદુઃ
સ ઉક્થ્યેન રુદ્રાન્ અયાજયત્
તે ઽન્તરિક્ષમ્ અજયન્
તચ્ ચાદદુઃ
સો ઽતિરાત્રેણાદિત્યાન્ અયાજયત્
તે ઽમું લોકમ્ અજયન્
તચ્ ચાદદુસ્
તદ્ અન્તરિક્ષમ્

વ્યવૈર્યત
તસ્માદ્ રુદ્રા ઘાતુકાઃ ।
અનાયતના હિ
તસ્માદ્ આહુઃ
શિથિલં વૈ મધ્યમમ્ અહસ્ ત્રિરાત્રસ્ય વિ હિ તદ્ અવૈર્યતેતિ
ત્રૈષ્ટુભમ્ મધ્યમસ્યાહ્ન આજ્યમ્ ભવતિ
સંયાનાનિ સૂક્તાનિ શꣳસતિ
ષોડશિનꣳ શꣳસતિ ।
અહ્નો ધૃત્યા અશિથિલમ્ભાવાય
તસ્માત્ ત્રિરાત્રસ્યાગ્નિષ્ટોમ એવ પ્રથમમ્ અહઃ સ્યાદ્ અથોક્થ્યો ઽથાતિરાત્રઃ ।
એષાં લોકાનાં વિધૃત્યૈ
ત્રીણિત્રીણિ શતાન્ય્ અનૂચીનાહમ્ અવ્યવછિન્નાનિ દદાતિ

એષાં લોકાનામ્ અનુ સંતત્યૈ
દશતં ન વિ ચ્છિન્દ્યાત્ ।
વિરાજં નેદ્ વિચ્છિનદાનીતિ ।
અથ યા સહસ્રતમ્ય્ આસીત્ તસ્યામ્ ઇન્દ્રશ્ ચ વિષ્ણુશ્ ચ વ્યાયચ્છેતામ્ ।
સ ઇન્દ્રો ઽમન્યત ।
અનયા વા ઇદં વિષ્ણુઃ સહસ્રં વર્ક્ષ્યત ઇતિ
તસ્યામ્ અકલ્પેતામ્ ।
દ્વિભાગ ઇન્દ્રસ્ તૃતીયે વિષ્ણુસ્
તદ્ વા એષાભ્યનૂચ્યતે ।
ઉભા જિગ્યથુર્ ઇતિ
તાં વા એતામ્ અચ્છાવાકઃ

એવ શꣳસતિ ।
અથ યા સહસ્રતમી સા હોત્રે દેયેતિ
હોતારં વા અભ્યતિરિચ્યતે
યદ્ અતિરિચ્યતે હોતાઽનાપ્તસ્યાઽઽપયિતા ।
અથાઽઽહુઃ ।
ઉન્નેત્રે દેયેતિ ।
અતિરિક્તા વા એષા સહસ્રસ્ય ।
અતિરિક્ત ઉન્નેતર્ત્વિજામ્
અથાઽઽહુઃ
સર્વેભ્યઃ સદસ્યેભ્યો દેયેતિ ।
અથાહુઃ ।
ઉદાકૃત્યા સા વશં ચરેદ્ ઇતિ ।
અથાહુઃ ।
બ્રહ્મણે ચાગ્નીધે ચ દેયેતિ

દ્વિભાગમ્ બ્રહ્મણે તૃતીયમ્ અગ્નીધે ।
ઐન્દ્રો વૈ બ્રહ્મા વૈષ્ણવો ઽગ્નીધ્ ।
યથૈવ તાવ્ અકલ્પેતામ્ ઇતિ ।
અથાહુઃ ।
યા કલ્યાણી બહુરૂપા સા દેયેતિ ।
અથાહુઃ ।
યા દ્વિરૂપોભયતએની સા દેયેતિ સહસ્રસ્ય પરિગૃહીત્યૈ
તદ્ વા એતત્ સહસ્રસ્યાયનમ્ ।
સહસ્રꣳ સ્તોત્રીયાઃ
સહસ્રં દક્ષિણાઃ
સહસ્રસમ્મિતઃ સુવર્ગો લોકઃ
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.1.6 અનુવાક 6 સહસ્રતમ્યભિધાનમ્

સોમો વૈ સહસ્રમ્ અવિન્દત્
તમ્ ઇન્દ્રો ઽન્વ્ અવિન્દત્
તૌ યમો ન્યાગચ્છત્
તાવ્ અબ્રવીત્ ।
અસ્તુ મે ઽત્રાપીતિ ।
અસ્તુ હી3 ઇત્ય્ અબ્રૂતામ્ ।
સ યમ એકસ્યાં વીર્યમ્ પર્ય્ અપશ્યત્ ।
ઇયં વા અસ્ય સહસ્રસ્ય વીર્યમ્ બિભર્તીતિ તાવ્ અબ્રવીદ્ ઇયમ્ મમાસ્ત્વ્ એતદ્ યુવયોર્ ઇતિ
તાવ્ અબ્રૂતામ્ ।
સર્વે વા એતદ્ એતસ્યાં વીર્યમ્

પરિ પશ્યામો ઽꣳશમ્ આ હરામહા ઇતિ
તસ્યામ્ અꣳશમ્ આહરન્ત
તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્ ।
સોમાયોદેહીતિ
સા રોહિણી પિઙ્ગલૈકહાયની રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્ ।
તસ્માદ્ રોહિણ્યા પિઙ્ગલયૈકહાયન્યા સોમં ક્રીણીયાત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ રોહિણ્યા પિઙ્ગલયૈકહાયન્યા સોમં ક્રીણાતિ ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચૈવાસ્ય ત્રિભિશ્ ચ

શતૈઃ સોમઃ ક્રીતો ભવતિ
સુક્રીતેન યજતે
તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્ ।
ઇન્દ્રાયોદેહીતિ
સા રોહિણી લક્ષ્મણા પષ્ઠૌહી વાર્ત્રઘ્ની રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્
તસ્માદ્ રોહિણીં લક્ષ્મણામ્ પષ્ઠૌહીં વાર્ત્રઘ્નીં દદ્યાત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ રોહિણીં લક્ષ્મણામ્ પષ્ઠૌહીં વાર્ત્રઘ્નીં દદાતિ ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચૈવાસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ સા દત્તા

ભવતિ
તામ્ અપ્સુ પ્રાવેશયન્
યમાયોદેહીતિ
સા જરતી મૂર્ખા તજ્જઘન્યા રૂપં કૃત્વા ત્રયસ્ત્રિꣳશતા ચ ત્રિભિશ્ ચ શતૈઃ સહોદૈત્
તસ્માજ્ જરતીમ્ મૂર્ખાં તજ્જઘન્યામ્ અનુસ્તરણીં કુર્વીત
ય એવં વિદ્વાઞ્ જરતીમ્ મૂર્ખાં તજ્જઘન્યામ્ અનુસ્તરણીં કુરુતે ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચૈવાસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ સામુષ્મિઁ લોકે ભવતિ
વાગ્ એવ સહસ્રતમી
તસ્માત્

વરો દેયઃ
સા હિ વરઃ
સહસ્રમ્ અસ્ય સા દત્તા ભવતિ
તસ્માદ્ વરો ન પ્રતિગૃહ્યઃ
સા હિ વરઃ
સહસ્રમ્ અસ્ય પ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ ।
ઇયં વર ઇતિ બ્રૂયાત્ ।
અથાન્યામ્ બ્રૂયાત્ ।
ઇયમ્ મમેતિ
તથાસ્ય તત્ સહસ્રમ્ અપ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ ।
ઉભયતએની સ્યાત્
તદ્ આહુઃ ।
અન્યતએની સ્યાત્ સહસ્રમ્ પરસ્તાદ્ એતમ્ ઇતિ
યૈવ વરઃ

કલ્યાણી રૂપસમૃદ્ધા સા સ્યાત્
સા હિ વરઃ
સમૃદ્ધ્યૈ
તામ્ ઉત્તરેણાગ્નીધ્રમ્ પર્યાણીયાહવનીયસ્યાન્તે દ્રોણકલશમ્ અવ ઘ્રાપયેત્ ।
આ જિઘ્ર કલશમ્ મહ્ય્ ઉરુધારા પયસ્વત્ય્ આ ત્વા વિશન્ત્વ્ ઇન્દવઃ સમુદ્રમ્ ઇવ સિન્ધવઃ
સા મા સહસ્ર આ ભજ પ્રજયા પશુભિઃ સહ પુનર્ મા વિશતાદ્ રયિર્ ઇતિ
પ્રજયૈવૈનમ્ પશુભી રય્યા સમ્

અર્ધયતિ
પ્રજાવાન્ પશુમાન્ રયિમાન્ ભવતિ ય એવં વેદ
તયા સહાગ્નીધ્રમ્ પરેત્ય પુરસ્તાત્ પ્રતીચ્યાં તિષ્ઠન્ત્યાં જુહુયાત્ ।
ઉભા જિગ્યથુર્ ન પરા જયેથે ન પરા જિગ્યે કતરશ્ ચનૈનોઃ ।
ઇન્દ્રશ્ ચ વિષ્ણો યદ્ અપસ્પૃધેથાં ત્રેધા સહસ્રં વિ તદ્ ઐરયેથામ્ ઇતિ
ત્રેધાવિભક્તં વૈ ત્રિરાત્રે સહસ્રમ્ ।
સાહસ્રીમ્ એવૈનાં કરોતિ
સહસ્રસ્યૈવૈનામ્ માત્રાં

કરોતિ
રૂપાણિ જુહોતિ
રૂપૈર્ એવૈનાꣳ સમ્ અર્ધયતિ
તસ્યા ઉપોત્થાય કર્ણમ્ આ જપેત્ ।
ઇડે રન્તે ઽદિતે સરસ્વતિ પ્રિયે પ્રેયસિ મહિ વિશ્રુત્ય્ એતાનિ તે અઘ્નિયે નામાનિ
સુકૃતમ્ મા દેવેષુ બ્રૂતાદ્ ઇતિ
દેવેભ્ય એવૈનમ્ આ વેદયતિ ।
અન્વ્ એનં દેવા બુધ્યન્તે ॥
7.1.7 અનુવાક 7 સહસ્રતમિદાનવિધિઃ

સહસ્રતમ્યા વૈ યજમાનઃ સુવર્ગં લોકમ્ એતિ
સૈનꣳ સુવર્ગં લોકં ગમયતિ
સા મા સુવર્ગં લોકં ગમયેત્ય્ આહ
સુવર્ગમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ
સા મા જ્યોતિષ્મન્તં લોકં ગમયેત્ય્ આહ
જ્યોતિષ્મન્તમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ
સા મા સર્વાન્ પુણ્યાઁ લોકાન્ ગમયેત્ય્ આહ
સર્વાન્ એવૈનમ્ પુણ્યાઁ લોકાન્ ગમયતિ
સા

મા પ્રતિષ્ઠાં ગમય પ્રજયા પશુભિઃ સહ પુનર્ મા વિશતાદ્ રયિર્ ઇતિ પ્રજયૈવૈનમ્ પશુભી રય્યામ્ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ
પ્રજાવાન્ પશુમાન્ રયિમાન્ ભવતિ ય એવં વેદ
તામ્ અગ્નીધે વા બ્રહ્મણે વા હોત્રે વોદ્ગાત્રે વાધ્વર્યવે વા દદ્યાત્
સહસ્રમ્ અસ્ય સા દત્તા ભવતિ
સહસ્રમ્ અસ્ય પ્રતિગૃહીતમ્ ભવતિ યસ્ તામ્ અવિદ્વાન્

પ્રતિગૃહ્ણાતિ
તામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણીયાત્ ।
એકાસિ ન સહસ્રમ્
એકાં ત્વા ભૂતામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણામિ ન સહસ્રમ્
એકા મા ભૂતા વિશ મા સહસ્રમ્ ઇતિ ।
એકામ્ એવૈનામ્ ભૂતામ્ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ ન સહસ્રં ય એવં વેદ
સ્યોનાસિ સુષદા સુશેવા સ્યોના મા વિશ સુષદા મા વિશ સુશેવા મા વિશ

ઇત્ય્ આહ
સ્યોનૈવૈનꣳ સુષદા સુશેવા ભૂત્વા વિશતિ નૈનꣳ હિનસ્તિ
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ
સહસ્રꣳ સહસ્રતમ્ય્ અન્વ્ એતી3 સહસ્રતમીꣳ સહસ્રા3મ્ ઇતિ
યત્ પ્રાચીમ્ ઉત્સૃજેત્ સહસ્રꣳ સહસ્રતમ્ય્ અન્વ્ ઇયાત્
તત્ સહસ્રમ્ અપ્રજ્ઞાત્રમ્ ।
સુવર્ગં લોકં ન પ્ર જાનીયાત્
પ્રતીચીમ્ ઉત્ સૃજતિ
તાꣳ સહસ્રમ્ અનુ પર્યાવર્તતે
સા પ્રજાનતી
સુવર્ગં લોકમ્ એતિ
યજમાનમ્ અભ્ય્ ઉત્ સૃજતિ
ક્ષિપ્રે સહસ્રમ્ પ્ર જાયતે ।
ઉત્તમા નીયતે પ્રથમા દેવાન્ ગચ્છતિ ॥
7.1.8 અનુવાક 8 આત્રેયચતૂરાત્રાભિધાનમ્

અત્રિર્ અદદાદ્ ઔર્વાય પ્રજામ્ પુત્રકામાય
સ રિરિચાનો ઽમન્યત નિર્વીર્યઃ શિથિલો યાતયામા
સ એતં ચતૂરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ તસ્ય ચત્વારો વીરા આજાયન્ત સુહોતા સૂદ્ગાતા સ્વધ્વર્યુઃ સુસભેયઃ ।
ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજત આસ્ય ચત્વારો વીરા જાયન્તે સુહોતા સૂદ્ગાતા સ્વધ્વર્યુઃ સુસભેયઃ ।
યે ચતુર્વિꣳશાઃ પવમાના બ્રહ્મવર્ચસં તત્

ય ઉદ્યન્ત સ્તોમાઃ શ્રીઃ સા ।
અત્રિꣳ શ્રદ્ધાદેવં યજમાનં ચત્વારિ વીર્યાણિ નોપાનમન્ તેજ ઇન્દ્રિયમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અન્નાદ્યમ્ ।
સ એતાꣳશ્ ચતુરશ્ ચતુષ્ટોમાન્ત્ સોમાન્ અપશ્યત્
તાન્ આહરત્ તૈર્ અયજત
તેજ એવ પ્રથમેનાવારુન્દ્ધેન્દ્રિયં દ્વિતીયેન બ્રહ્મવર્ચસં તૃતીયેનાન્નાદ્યં ચતુર્થેન
ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતુરશ્ ચતુષ્ટોમાન્ત્ સોમાન્ આહરતિ તૈર્ યજતે તેજ એવ પ્રથમેનાવ રુન્દ્ધ ઇન્દ્રિયં દ્વિતીયેન બ્રહ્મવર્ચસં તૃતીયેનાન્નાદ્યં ચતુર્થેન
યામ્ એવાત્રિર્ ઋદ્ધિમ્ આર્ધ્નોત્ તામ્ એવ યજમાના ઋધ્નોતિ ॥
7.1.9 અનુવાક 9 જામદગ્ન્યચતૂરાત્રાભિધાનમ્

જમદગ્નિઃ પુષ્ટિકામશ્ ચતૂરાત્રેણાયજત
સ એતાન્ પોષાꣳ અપુષ્યત્
તસ્માત્ પલિતૌ જામદગ્નિયૌ ન સં જાનાતે
એતાન્ એવ પોષાન્ પુષ્યતિ ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજતે
પુરોડાશિન્ય ઉપસદો ભવન્તિ
પશવો વૈ પુરોડાશઃ
પશૂન્ એવાવ રુન્દ્ધે ।
અન્નં વૈ પુરોડાશઃ ।
અન્નમ્ એવાવ રુન્દ્ધે ।
અન્નાદઃ પશુમાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાꣳશ્ ચતૂરાત્રેણ યજતે ॥
7.1.10 અનુવાક 10 પઞ્ચરાત્રાભિધાનમ્

સંવત્સરો વા ઇદમ્ એક આસીત્
સો ઽકામયત ।
ઋતૂન્ત્ સૃજેયેતિ
સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ અપશ્યત્
તમ્ આહરત્ તેનાયજત
તતો વૈ સ ઋતૂન્ અસૃજત
ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્રૈવ જાયતે
ત ઋતવઃ સૃષ્ટા ન વ્યાવર્તન્ત
ત એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ અપશ્યન્
તમ્ આઽહરન્
તેનાયજન્ત
તતો વૈ તે વ્યાવર્તન્ત

ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણાઽઽ વર્તતે
સાર્વસેનિઃ શૌચેયો ઽકામયત
પશુમાન્ત્ સ્યામ્ ઇતિ
સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ આહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સ સહસ્રમ્ પશૂન્ પ્રાપ્નોત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્ર સહસ્રમ્ પશૂન્ આપ્નોતિ
બબરઃ પ્રાવાહણિર્ અકામયત
વાચઃ પ્રવદિતા સ્યામ્ ઇતિ
સ એતમ્ પઞ્ચરાત્રમ્ આ

અહરત્
તેનાયજત
તતો વૈ સ વાચઃ પ્રવદિતાઽભવત્ ।
ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે પ્રવદિતૈવ વાચો ભવતિ ।
અથો એનં વાચસ્ પતિર્ ઇત્ય્ આહુઃ ।
અનાપ્તશ્ ચતૂરાત્રો ઽતિરિક્તઃ ષડ્રાત્રો ઽથ વા એષ સમ્પ્રતિ યજ્ઞો યત્ પઞ્ચરાત્રઃ ।
ય એવં વિદ્વાન્ પઞ્ચરાત્રેણ યજતે સમ્પ્રત્ય્ એવ યજ્ઞેન યજતે
પઞ્ચરાત્રો ભવતિ
પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવત્સરઃ

ઋતુષ્વ્ એવ સમ્વત્સરે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।
અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ
પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ ।
યજ્ઞમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
ત્રિવૃદ્ અગ્નિષ્ટોમો ભવતિ
તેજ એવાવ રુન્દ્ધે
પઞ્ચદશો ભવતિ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
સપ્તદશો ભવતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
અથો પ્રૈવ તેન જાયતે
પઞ્ચવિꣳશો ઽગ્નિષ્ટોમો ભવતિ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ
મહાવ્રતવાન્ અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ
વિશ્વજિત્ સર્વપૃષ્ઠો ઽતિરાત્રો ભવતિ
સર્વસ્યાભિજિત્યૈ ॥
7.1.11 અનુવાક 11 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ આ દદે ।
ઇમામ્ અગૃભ્ણન્ રશનામ્ ઋતસ્ય પૂર્વ આયુષિ વિદથેષુ કવ્યા । તયા દેવાઃ સુતમ્ આ બભૂવુર્ ઋતસ્ય સામન્ત્ સરમ્ આરપન્તી ॥
અભિધા અસિ ભુવનમ્ અસિ યન્તાસિ ધર્તાસિ સો ઽગ્નિં વૈશ્વાનરꣳ સપ્રથસં ગચ્છ સ્વાહાકૃતઃ
પૃથિવ્યાં યન્તા રાડ્ યન્તાઽસિ યમનો ધર્તાઽસિ ધરુણઃ
કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા
પૃથિવ્યૈ ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વા
સતે ત્વાઽસતે ત્વાઽદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યસ્ ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા ભૂતેભ્યઃ ॥
7.1.12 અનુવાક 12 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

વિભૂર્ માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રાઽશ્વો ઽસિ હયો ઽસ્ય્ અત્યો ઽસિ નરો ઽસ્ય્ અર્વાઽસિ સપ્તિર્ અસિ વાજ્ય્ અસિ વૃષાઽસિ નૃમણા અસિ યયુર્ નામાસ્ય્ આદિત્યાનામ્ પત્વાન્વ્ ઇહિ ।
અગ્નયે સ્વાહા સ્વાહેન્દ્રાગ્નિભ્યાꣳ સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા સર્વાભ્યો દેવેતાભ્યઃ ।
ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહેહ વિધૃતિઃ સ્વાહેહ રન્તિઃ સ્વાહેહ રમતિઃ સ્વાહા
ભૂર્ અસિ ભુવે ત્વા ભવ્યાય ત્વા ભવિષ્યતે ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા ભૂતેભ્યઃ ।
દેવા આશાપાલા એતં દેવેભ્યો ઽશ્વમ્ મેધાય પ્રોક્ષિતં ગોપાયત ॥
7.1.13 અનુવાક 13 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

આયનાય સ્વાહા
પ્રાયણાય સ્વાહા ।
ઉદ્દ્રાવાય સ્વાહા ।
ઉદ્દ્રુતાય સ્વાહા
શૂકારાય સ્વાહા
શૂકૃતાય સ્વાહા
પલાયિતાય સ્વાહા ।
આપલાયિતાય સ્વાહા ।
આવલ્ગતે સ્વાહા
પરાવલ્ગતે સ્વાહા ।
આયતે સ્વાહા
પ્રયતે સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.14 અનુવાક 14 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

અગ્નયે સ્વાહા
સોમાય સ્વાહા
વાયવે સ્વાહા ।
અપામ્ મોદાય સ્વાહા
સવિત્રે સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ સ્વાહા ।
ઇન્દ્રાય સ્વાહા
બૃહસ્પતયે સ્વાહા
મિત્રાય સ્વાહા
વરુણાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ।
અન્તરિક્ષાય સ્વાહા
દિવે સ્વાહા
સૂર્યાય સ્વાહા
ચન્દ્રમસે સ્વાહા
નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહા
પ્રાચ્યૈ દિશે સ્વાહા
દક્ષિણાયૈ દિશે સ્વાહા
પ્રતીચ્યૈ દિશે સ્વાહા ।
ઉદીચ્યૈ દિશે સ્વાહા ।
ઊર્ધ્વાયૈ દિશે સ્વાહા
દિગ્ભ્યઃ સ્વાહા ।
અવાન્તરદિશાભ્યઃ સ્વાહા
સમાભ્યઃ સ્વાહા
શરદ્ભ્યઃ સ્વાહા ।
અહોરાત્રેભ્યઃ સ્વાહા ।
અર્ધમાસેભ્યઃ સ્વાહા
માસેભ્યઃ સ્વાહા ।
ઋતુભ્યઃ સ્વાહા
સંવત્સરાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.16 અનુવાક 16 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

અગ્નયે સ્વાહા
સોમાય સ્વાહા
સવિત્રે સ્વાહા
સરસ્વત્યૈ સ્વાહા
પૂષ્ણે સ્વાહા
બૃહસ્પતયે સ્વાહા ।
અપામ્ મોદાય સ્વાહા
વાયવે સ્વાહા
મિત્રાય સ્વાહા
વરુણાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.17 અનુવાક 17 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ।
અન્તરિક્ષાય સ્વાહા
દિવે સ્વાહા ।
અગ્નયે સ્વાહા
સોમાય સ્વાહા
સૂર્યાય સ્વાહા
ચન્દ્રમસે સ્વાહા ।
અહ્ને સ્વાહા
રાત્રિયૈ સ્વાહા ।
ઋજવે સ્વાહા
સાધવે સ્વાહા
સુક્ષિત્યૈ સ્વાહા
ક્ષુધે સ્વાહા ।
આશિતિમ્ને સ્વાહા
રોગાય સ્વાહા
હિમાય સ્વાહા
શીતાય સ્વાહા ।
આતપાય સ્વાહા ।
અરણ્યાય સ્વાહા
સુવર્ગાય સ્વાહા
લોકાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.18 અનુવાક 18 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

ભુવો દેવાનાં કર્મણાઽપસર્તસ્ય પથ્યાઽસિ વસુભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ વસન્તેન ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ
રુદ્રેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ ગ્રીષ્મેણ ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ ।
આદિત્યેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા જાગતેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ વર્ષાભિર્ ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ
વિશ્વેભિર્ દેવેભિર્ દેવતયાઽઽનુષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ

શરદા ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ ।
અઙ્ગિરોભિર્ દેવેભિર્ દેવતયા પાઙ્ક્તેન ત્વા છન્દસા યુનજ્મિ હેમન્તશિશિરાભ્યાં ત્વર્તુના હવિષા દીક્ષયામિ ।
આઽહં દીક્ષામ્ અરુહમ્ ઋતસ્ય પત્નીં ગાયત્રેણ છન્દસા બ્રહ્મણા ચર્તꣳ સત્યે ઽધાꣳ સત્યમ્ ઋતે ઽધામ્ ॥
મહીમૂ ષુ સુત્રામાણમ્
ઇહ ધૃતિઃ સ્વાહા ।
ઇહ વિધૃતિઃ સ્વાહા ।
ઇહ રન્તિઃ સ્વાહા ।
ઇહ રમતિઃ સ્વાહા ॥
7.1.19 અનુવાક 19 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

ઈંકારાય સ્વાહા ।
ઈંકૃતાય સ્વાહા
ક્રન્દતે સ્વાહા ।
અવક્રન્દતે સ્વાહા
પ્રોથતે સ્વાહા
પ્રપ્રોથતે સ્વાહા
ગન્ધાય સ્વાહા
ઘ્રાતાય સ્વાહા
પ્રાણાય સ્વાહા
વ્યાનાય સ્વાહા ।
અપાનાય સ્વાહા
સંદીયમાનાય સ્વાહા
સંદિતાય સ્વાહા
વિચૃત્યમાનાય સ્વાહા
વિચૃત્તાય સ્વાહા
પલાયિષ્યમાણાય સ્વાહા
પલાયિતાય સ્વાહા ।
ઉપરꣳસ્યતે સ્વાહા ।
ઉપરતાય સ્વાહા
નિવેક્ષ્યતે સ્વાહા
નિવિશમાનાય સ્વાહા
નિવિષ્ટાય સ્વાહા
નિષત્સ્યતે સ્વાહા
નિષીદતે સ્વાહા
નિષણ્ણાય સ્વાહા

આસિષ્યતે સ્વાહા ।
આસીનાય સ્વાહા ।
આસિતાય સ્વાહા
નિપત્સ્યતે સ્વાહા
નિપદ્યમાનાય સ્વાહા
નિપન્નાય સ્વાહા
શયિષ્યતે સ્વાહા
શયાનાય સ્વાહા
શયિતાય સ્વાહા
સમ્મીલિષ્યતે સ્વાહા
સમ્મીલતે સ્વાહા
સમ્મીલિતાય સ્વાહા
સ્વપ્સ્યતે સ્વાહા
સ્વપતે સ્વાહા
સુપ્તાય સ્વાહા
પ્રભોત્સ્યતે સ્વાહા
પ્રબુધ્યમાનાય સ્વાહા
પ્રબુદ્ધાય સ્વાહા
જાગરિષ્યતે સ્વાહા
જાગ્રતે સ્વાહા
જાગરિતાય સ્વાહા
શુશ્રૂષમાણાય સ્વાહા
શૃણ્વતે સ્વાહા
શ્રુતાય સ્વાહા
વીક્ષિષ્યતે સ્વાહા

વીક્ષમાણાય સ્વાહા
વીક્ષિતાય સ્વાહા
સꣳહાસ્યતે સ્વાહા
સ્માજિહાનાય સ્વાહા ।
ઉજ્જિહાનાય સ્વાહા
વિવર્ત્સ્યતે સ્વાહા
વિવર્તમાનાય સ્વાહા
વિવૃત્તાય સ્વાહા ।
ઉત્થાસ્યતે સ્વાહા ।
ઉત્તિષ્ઠતે સ્વાહા ।
ઉત્થિતાય સ્વાહા
વિધવિષ્યતે સ્વાહા
વિધૂન્વાનાય સ્વાહા
વિધૂતાય સ્વાહા ।
ઉત્ક્રꣳસ્યતે સ્વાહા ।
ઉત્ક્રામતે સ્વાહા ।
ઉત્ક્રાન્તાય સ્વાહા
ચંક્રમિષ્યતે સ્વાહા
ચંક્રમ્યમાણાય સ્વાહા
ચંક્રમિતાય સ્વાહા
કણ્ડૂયિષ્યતે સ્વાહા
કણ્ડૂયમાનાય સ્વાહા
કણ્ડૂયિતાય સ્વાહા
નિકષિષ્યતે સ્વાહા
નિકષમાણાય સ્વાહા
નિકષિતાય સ્વાહા
યદ્ અત્તિ તસ્મૈ સ્વાહા
યત્ પિબતિ તસ્મૈ સ્વાહા
યન્ મેહતિ તસ્મૈ સ્વાહા
યચ્ છકૃત્ કરોતિ તસ્મૈ સ્વાહા
રેતસે સ્વાહા
પ્રજાભ્યઃ સ્વાહા
પ્રજનનાય સ્વાહા
સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
7.1.20 અનુવાક 20 અશ્વમેધમન્ત્રકથનમ્

અગ્નયે સ્વાહા વાયવે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ।
ઋતમ્ અસ્ય્ ઋતસ્યર્તમ્ અસિ સત્યમ્ અસિ સત્યસ્ય સત્યમ્ અસિ ।
ઋતસ્ય પન્થા અસિ દેવાનાં છાયામૃતસ્ય નામ તત્ સત્યં યત્ ત્વમ્ પ્રજાપતિર્ અસિ ।
અધિ યદ્ અસ્મિન્ વાજિનીવ શુભઃ સ્પર્ધન્તે દિવઃ સૂર્યેણ વિશો ઽપો વૃણાનઃ પવતે કવ્યન્ પશું ન ગોપા ઇર્યઃ પરિજ્મા ॥