તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 6.3

6.3 પ્રપાઠક:

6.3.1 અનુવાક 1 ધિષ્ણિયાભિધાનમ્
1 ચાત્વાલાદ્ ધિષ્ણિયાન્ ઉપ વપતિ યોનિર્ વૈ યજ્ઞસ્ય ચાત્વાલં યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાય દેવા વૈ યજ્ઞમ્ પરાજયન્ત તમ્ આગ્નીધ્રાત્ પુનર્ અપાજયન્ । એતદ્ વૈ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં યદ્ આગ્નીધ્રમ્ । યદ્ આગ્નીધ્રાદ્ ધિષ્ણિયાન્ વિહરતિ યદ્ એવ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં તત એવૈનમ્ પુનસ્ તનુતે
પરાજિત્યેવ ખલુ વા એતે યન્તિ યે બહિષ્પવમાનꣳ સર્પન્તિ બહિષ્પવમાને સ્તુતે
2 આહ । અગ્નીદ્ અગ્નીન્ વિ હર બર્હિઃ સ્તૃણાહિ પુરોડાશાꣳ અલં કુર્વ્ ઇતિ યજ્ઞમ્ એવાપજિત્ય પુનસ્ તન્વાના યન્તિ । અઙ્ગારૈર્ દ્વે સવને વિ હરતિ શલાકાભિસ્ તૃતીયમ્ । સશુક્રત્વાય । અથો સમ્ ભરત્ય્ એવૈનદ્ । ધિષ્ણિયા વા અમુષ્મિઁલ્લોકે સોમમ્ અરક્ષન્ તેભ્યો ઽધિ સોમમ્ આહરન્ તમ્ અન્વવાયન્ તમ્ પર્ય્ અવિશન્ ય એવં વેદ વિન્દતે
3 પરિવેષ્ટારમ્ । તે સોમપીથેન વ્ય્ આર્ધ્યન્ત તે દેવેષુ સોમપીથમ્ ઐચ્છન્ત તાન્ દેવા અબ્રુવન્ દ્વેદ્વે નામની કુરુધ્વમ્ અથ પ્ર વાઽઽપ્સ્યથ ન વેતિ । અગ્નયો વા અથ ધિષ્ણિયાસ્ તસ્માદ્ દ્વિનામા બ્રાહ્મણો ઽર્ધુકસ્ તેષાં યે નેદિષ્ઠમ્ પર્યવિશન્ તે સોમપીથમ્ પ્રાઽઽપ્નુવન્ન્ આહવનીય આગ્નીધ્રીયો હોત્રીયો માર્જાલીયસ્ તસ્માત્ તેષુ જુહ્વતિ । અતિહાય વષટ્ કરોતિ વિ હિ
4 એતે સોમપીથેનાર્ધ્યન્ત દેવા વૈ યાઃ પ્રાચીર્ આહુતીર્ અજુહવુર્ યે પુરસ્તાદ્ અસુરા આસન્ તાꣳસ્ તાભિઃ પ્રાણુદન્ત યાઃ પ્રતીચીર્ યે પશ્ચાદ્ અસુરા આસન્ તાꣳસ્ તાભિર્ અપાનુદન્ત પ્રાચીર્ અન્યા આહુતયો હૂયન્તે પ્રત્યઙ્ઙ્ આસીનો ધિષ્ણિયાન્ વ્યાઘારયતિ પશ્ચાચ્ ચૈવ પુરસ્તાચ્ ચ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાન્ પ્ર ણુદતે તસ્માત્ પરાચીઃ પ્રજાઃ પ્ર વીયન્તે પ્રતીચીઃ
5 જાયન્તે પ્રાણા વા એતે યદ્ ધિષ્ણિયાઃ । યદ્ અધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ ધિષ્ણિયાન્ અતિસર્પેત્ પ્રાણાન્ત્ સં કર્ષેત્ પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ । નાભિર્ વા એષા યજ્ઞસ્ય યદ્ હોતા । ઊર્ધ્વઃ ખલુ વૈ નાભ્યૈ પ્રાણો ઽવાઙ્ અપાનઃ । યદ્ અધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ હોતારમ્ અતિસર્પેદ્ અપાને પ્રાણં દધ્યાત્ પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ । નાધ્વર્યુર્ ઉપ ગાયેત્ । વાગ્વીર્યો વા અધ્વર્યુઃ । યદ્ અધ્વર્યુર્ ઉપગાયેદ્ ઉદ્ગાત્રે
6 વાચꣳ સમ્ પ્ર યચ્છેદ્ ઉપદાસુકાઽસ્ય વાક્ સ્યાત્ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ નાસꣳસ્થિતે સોમે ઽધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્સદો ઽતીયાદ્ અથ કથા દાક્ષિણાનિ હોતુમ્ એતિ યામો હિ સ તેષાં કસ્મા અહ દેવા યામં વાઽયામં વાનુ જ્ઞાસ્યન્તીતિ । ઉત્તરેણાગ્નીધ્રમ્ પરીત્ય જુહોતિ દાક્ષિણાનિ ન પ્રાણાન્ત્ સં કર્ષતિ ન્ય્ અન્યે ધિષ્ણિયા ઉપ્યન્તે નાન્યે યાન્ નિવપતિ તેન તાન્ પ્રીણાતિ યાન્ ન નિવપતિ યદ્ અનુદિશતિ તેન તાન્ ॥
6.3.2 અનુવાક 2 અગ્નીષોમીયપ્રણયનાભિધાનમ્
1 સુવર્ગાય વા એતાનિ લોકાય હૂયન્તે યદ્ વૈસર્જનાનિ દ્વાભ્યાં ગાર્હપત્યે જુહોતિ દ્વિપાદ્ યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । આગ્નીધ્રે જુહોતિ । અન્તરિક્ષ એવાઽઽક્રમતે । આહવનીયે જુહોતિ સુવર્ગમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ દેવાન્ વૈ સુવર્ગં લોકં યતો રક્ષાꣳસ્ય્ અજિઘાꣳસન્ તે સોમેન રાજ્ઞા રક્ષાꣳસ્ય્ અપહત્યાપ્તુમ્ આત્માનં કૃત્વા સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ રક્ષસામ્ અનુપલાભાય । આત્તઃ સોમો ભવત્ય્ અથ
2 વૈસર્જનાનિ જુહોતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ ત્વꣳ સોમ તનૂકૃદ્ભ્ય ઇત્ય્ આહ તનૂકૃદ્ ધ્ય્ એષ દ્વેષોભ્યો ઽન્યકૃતેભ્ય ઇત્ય્ આહ । અન્યકૃતાનિ હિ રક્ષાꣳસિ । ઉરુ યન્તાસિ વરૂથમ્ ઇત્ય્ આહ । ઉરુ ણસ્ કૃધીતિ વાવૈતદ્ આહ જુષાણો અપ્તુર્ આજ્યસ્ય વેત્વ્ ઇત્ય્ આહ । અપ્તુમ્ એવ યજમાનં કૃત્વા સુવર્ગં લોકં ગમયતિ રક્ષસામ્ અનુપલાભાય । આ સોમં દદતે
3 આ ગ્રાવ્ણ આ વાયવ્યાન્ય્ આ દ્રોણકલશમ્ ઉત્ પત્નીમ્ આ નયન્તિ । અન્વ્ અનાꣳસિ પ્ર વર્તયન્તિ યાવદ્ એવાસ્યાસ્તિ તેન સહ સુવર્ગં લોકમ્ એતિ નયવત્યર્ચાઽઽગ્નીધ્રે જુહોતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિનીત્યૈ ગ્રાવ્ણો વાયવ્યાનિ દ્રોણકલશમ્ આગ્નીધ્ર ઉપ વાસયતિ વિ હ્ય્ એનં તૈર્ ગૃહ્ણતે યત્ સહોપવાસયેદ્ અપુવાયેત સૌમ્યર્ચા પ્ર પાદયતિ સ્વયા
4 એવૈનં દેવતયા પ્ર પાદયતિ । અદિત્યાઃ સદો ઽસ્ય્ અદિત્યાઃ સદ આ સીદેત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ । યજમાનો વા એતસ્ય પુરા ગોપ્તા ભવતિ । એષ વો દેવ સવિતઃ સોમ ઇત્ય્ આહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં દેવતાભ્યઃ સમ્ પ્ર યચ્છતિ । એતત્ ત્વꣳ સોમ દેવો દેવાન્ ઉપાગા ઇત્ય્ આહ દેવો હ્ય્ એષ સન્
5 દેવાન્ ઉપૈતિ । ઇદમ્ અહમ્ મનુષ્યો મનુષ્યાન્ ઇત્ય્ આહ મનુષ્યો હ્ય્ એષ સન્ મનુષ્યાન્ ઉપૈતિ યદ્ એતદ્ યજુર્ ન બ્રૂયાદ્ અપ્રજા અપશુર્ યજમાનઃ સ્યાત્ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણેત્ય્ આહ પ્રજયૈવ પશુભિઃ સહેમં લોકમ્ ઉપાવર્તતે નમો દેવેભ્ય ઇત્ય્ આહ નમસ્કારો હિ દેવાનામ્ । સ્વધા પિતૃભ્ય ઇત્ય્ આહ સ્વધાકારો હિ
6 પિતૃણામ્ ઇદમ્ અહં નિર્ વરુણસ્ય પાશાદ્ ઇત્ય્ આહ વરુણપાશાદ્ એવ નિર્ મુચ્યતે । અગ્ને વ્રતપતે । આત્મનઃ પૂર્વા તનૂર્ આદેયેત્ય્ આહુઃ કો હિ તદ્ વેદ યદ્ વસીયાન્ત્ સ્વે વશે ભૂતે પુનર્ વા દદાતિ ન વેતિ ગ્રાવાણો વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞો મલિમ્લુસેના ય એવં વિદ્વાન્ ગ્રાવ્ણ આગ્નીધ્ર ઉપવાસયતિ નૈનમ્ મલિમ્લુસેના વિન્દતિ ॥
6.3.3 અનુવાક 3 યૂપખણ્ડનાભિધાનમ્
1 વૈષ્ણવ્યર્ચા હુત્વા યૂપમ્ અચ્છૈતિ વૈષ્ણવો વૈ દેવતયા યૂપઃ સ્વયૈવૈનં દેવતયાઽચ્છૈત્ય્ અત્ય્ અન્યાન્ અગાં નાન્યાન્ ઉપાગામ્ ઇત્ય્ આહાતિ હ્ય્ અન્યાન્ એતિ નાન્યાન્ ઉપૈત્ય્ અર્વાક્ ત્વા પરૈર્ અવિદમ્ પરોવરૈર્ ઇત્ય્ આહાર્વાગ્ ઘ્ય્ એનમ્ પરૈર્ વિન્દતિ પરોવરૈસ્ તં ત્વા જુષે ॥
2 વૈષ્ણવં દેવયજ્યાયા ઇત્ય્ આહ દેવયજ્યાયૈ હ્ય્ એનં જુષતે દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાઽનક્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ તેજસૈવૈનમ્ અનક્ત્ય્ ઓષધે ત્રાયસ્વૈનꣳ સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહ વજ્રો વૈ સ્વધિતિઃ શાન્ત્યૈ સ્વધિતેર્ વૃક્ષસ્ય બિભ્યતઃ પ્રથમેન શકલેન સહ તેજઃ પરા પતતિ યઃ પ્રથમઃ શકલઃ પરાપતેત્ તમ્ અપ્ય્ આ હરેત્ સતેજસમ્
3 એવૈનમ્ આ હરતીમે વૈ લોકા યૂપાત્ પ્રયતો બિભ્યતિ દિવમ્ અગ્રેણ માલેખીર્ અન્તરિક્ષમ્ મધ્યેન મા હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહૈભ્ય એવૈનં લોકેભ્યઃ શમયતિ વનસ્પતે શતવલ્શો વિ રોહેત્ય્ આવ્રશ્ચને જુહોતિ તસ્માદ્ આવ્રશ્ચનાદ્ વૃક્ષાણામ્ ભૂયાꣳસ ઉત્ તિષ્ઠન્તિ સહસ્રવલ્શા વિ વયꣳ રુહેમેત્ય્ આહાઽઽશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્તે । અનક્ષસઙ્ગમ્
4 વૃશ્ચેદ્ યદ્ અક્ષસઙ્ગં વૃશ્ચેદ્ અધઈષં યજમાનસ્ય પ્રમાયુકꣳ સ્યાદ્ યં કામયેતાપ્રતિષ્ઠિતઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ આરોહં તસ્મૈ વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ વનસ્પતીનામ્ અપ્રતિષ્ઠિતોઽપ્રતિષ્ઠિત એવ ભવતિ યં કામયેતાપશુઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અપર્ણં તસ્મૈ શુષ્કાગ્રં વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ વનસ્પતીનામ્ અપશવ્યો ઽપશુર્ એવ ભવતિ યં કામયેત પશુમાન્ત્ સ્યાદ્ ઇતિ બહુપર્ણં તસ્મૈ બહુશાખં વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ
5 વનસ્પતીનામ્ પશવ્યઃ પશુમાન્ એવ ભવતિ પ્રતિષ્ઠિતં વૃશ્ચેત્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્યૈષ વૈ વનસ્પતીનામ્ પ્રતિષ્ઠિતો યઃ સમે ભૂમ્યૈ સ્વાદ્ યોને રૂઢઃ પ્રત્ય્ એવ તિષ્ઠતિ યઃ પ્રત્યઙ્ઙ્ ઉપનતસ્ તં વૃશ્ચેત્ સ હિ મેધમ્ અભ્ય્ ઉપનતઃ પઞ્ચારત્નિં તસ્મૈ વૃશ્ચેદ્ યં કામયેતોપૈનમ્ ઉત્તરો યજ્ઞો નમેદ્ ઇતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞ ઉપૈનમ્ ઉત્તરો યજ્ઞઃ

6 નમતિ ષડરત્નિમ્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય ષડ્ વા ઋતવ ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ સપ્તારત્નિમ્ પશુકામસ્ય સપ્તપદા શક્વરી પશવઃ શક્વરી પશૂન્ એવાવ રુન્દ્ધે નવારત્નિં તેજસ્કામસ્ય ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિતં તેજસ્ ત્રિવૃત્ તેજસ્વ્ય્ એવ ભવતિ । એકાદશારત્નિમ્ ઇન્દ્રિયકામસ્યૈકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગ્ ઇન્દ્રિયં ત્રિષ્ટુગ્ ઇન્દ્રિયાવ્ય્ એવ ભવતિ પઞ્ચદશારત્નિમ્ ભ્રાતૃવ્યવતઃ પઞ્ચદશો વજ્રો ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ સપ્તદશારત્નિમ્ પ્રજાકામસ્ય સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ । એકવિꣳશત્યરત્નિમ્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્યૈકવિꣳશ સ્તોમાનામ્ પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । અષ્ટાશ્રિર્ ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી તેજો ગાયત્રી ગાયત્રી યજ્ઞમુખં તેજસૈવ ગાયત્રિયા યજ્ઞમુખેન સમ્મિતઃ ॥
6.3.4 અનુવાક 4 યૂપસ્થાપનાભિધાનમ્
1 પૃથિવ્યૈ ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વેત્ય્ આહૈભ્ય એવૈનં લોકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ પરાઞ્ચમ્ પ્રોક્ષતિ પરાઙ્ ઇવ હિ સુવર્ગો લોકઃ ક્રૂરમ્ ઇવ વા એતત્ કરોતિ યત્ ખનત્ય્ અપોઽવ નયતિ શાન્ત્યૈ યવમતીર્ અવ નયત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ યવો યજમાનેન યૂપઃ સમ્મિતો યાવાન્ એવ યજમાનસ્ તાવતીમ્ એવાસ્મિન્ન્ ઊર્જં દધાતિ
2 પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસીતિ બર્હિર્ અવ સ્તૃણાતિ પિતૃદેવત્યꣳ હ્ય્ એતદ્ યન્ નિખાતં યદ્ બર્હિર્ અનવસ્તીર્ય મિનુયાત્ પિતૃદેવત્યો નિખાતઃ સ્યાદ્ બર્હિર્ અવસ્તીર્ય મિનોત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનમ્ મિનોતિ યૂપશકલમ્ અવાસ્યતિ સતેજસમ્ એવૈનમ્ મિનોતિ દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ તેજસૈવૈનમ્ અનક્તિ સુપિપ્પલાભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્ય ઇતિ ચષાલમ્ પ્રતિ
3 મુઞ્ચતિ તસ્માચ્ છીર્ષત ઓષધયઃ ફલં ગૃહ્ણન્ત્ય્ અનક્તિ તેજો વા આજ્યં યજમાનેનાગ્નિષ્ઠાઽશ્રિઃ સમ્મિતા યદ્ અગ્નિષ્ઠામ્ અશ્રિમ્ અનક્તિ યજમાનમ્ એવ તેજસાઽનક્ત્ય્ આન્તમ્ અનક્ત્ય્ આન્તમ્ એવ યજમાનં તેજસાઽનક્તિ સર્વતઃ પરિ મૃશત્ય્ અપરિવર્ગમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાત્ય્ ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાઽન્તરિક્ષમ્ પૃણેત્ય્ આહૈષાં લોકાનાં વિધૃત્યૈ વૈષ્ણવ્યર્ચા
4 કલ્પયતિ વૈષ્ણવો વૈ દેવતયા યૂપઃ સ્વયૈવૈનં દેવતયા કલ્પયતિ દ્વાભ્યાં કલ્પયતિ દ્વિપાદ્ યજ્માનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યં કામયેત તેજસૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ વ્યર્ધયેયમ્ ઇત્ય્ અગ્નિષ્ઠાં તસ્યાશ્રિં આહવનીયાદ્ ઇત્થં વેત્થં વાતિ નાવયેત્ તેજસૈવૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ વ્યર્ધયતિ યં કામયેત તેજસૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયેયમ્ ઇતિ ॥
5 અગ્નિષ્ઠાં તસ્યાશ્રિમ્ આહવનીયેન સમ્ મિનુયાત્ તેજસૈવૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયતિ બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિમ્ ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ પરિ વ્યયત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ રશના યજમાનેન યૂપઃ સમ્મિતો યજમાનમ્ એવોર્જા સમ્ અર્ધયતિ નાભિદઘ્ને પરિ વ્યયતિ નાભિદઘ્ન એવાસ્મા ઊર્જં દધાતિ તસ્માન્ નાભિદઘ્ન ઊર્જા ભુઞ્જતે યં કામયેતોર્જૈનમ્
6 વ્યર્ધયેયમ્ ઇત્ય્ ઊર્ધ્વાં વા તસ્યાવાચીં વાઽવોહેદ્ ઊર્જૈવૈનં વ્યર્ધયતિ યદિ કામયેત વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અવાચીમ્ અવોહેદ્ વૃષ્ટિમ્ એવ નિ યચ્છતિ યદિ કામયેતાવર્ષુકઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઊર્ધ્વામ્ ઉદ્ ઊહેદ્ વૃષ્ટિમ્ એવોદ્ યચ્છતિ પિતૃણાં નિખાતમ્ મનુષ્યાણામૂર્ધ્વં નિખાતાદ્ આ રશનાયા ઓષધીનાꣳ રશના વિશ્વેષામ્
7 દેવાનાં ઊર્ધ્વꣳ રશનાયા આ ચષાલાદ્ ઇન્દ્રસ્ય ચષાલꣳ સાધ્યાનામ્ અતિરિક્તꣳ સ વા એષ સર્વ દેવત્યો યદ્ યૂપો યદ્ યૂપમ્ મિનોતિ સર્વા એવ દેવતાઃ પ્રીણાતિ યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તે ઽમન્યન્ત મનુષ્યા નો ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તે યૂપેન યોપયિત્વા સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તમ્ ઋષયો યૂપેનૈવાનુ પ્રાજાનન્ તદ્ યૂપસ્ય યૂપત્વમ્ ।
8 યદ્ યૂપમ્ મિનોતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ પુરસ્તાન્ મિનોતિ પુરસ્તાદ્ ધિ યજ્ઞસ્ય પ્રજ્ઞાયતે ઽપ્રજ્ઞાતꣳ હિ તદ્ યદ્ અતિપન્ન આહુર્ ઇદં કાર્યમ્ આસીદ્ ઇતિ સાધ્યા વૈ દેવા યજ્ઞમ્ અત્ય્ અમન્યન્ત તાન્ યજ્ઞો નાસ્પૃશત્ તાન્ યદ્ યજ્ઞસ્યાતિરિક્તમ્ આસીત્ તદ્ અસ્પૃશદ્ અતિરિક્તં વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ અગ્નાવ્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્રહરત્ય્ અતિરિક્તમ્ એતત્
9 યૂપસ્ય યદ્ ઊર્ધ્વં ચષાલાત્ તેષાં તદ્ ભાગધેયં તાન્ એવ તેન પ્રીણાતિ દેવા વૈ સꣳસ્થિતે સોમે પ્ર સ્રુચોહરન્ પ્ર યૂપં તે ઽમન્યન્ત યજ્ઞવેશસં વા ઇદં કુર્મ ઇતિ તે પ્રસ્તરꣳ સ્રુચાꣳ નિષ્ક્રયણમ્ અપશ્યન્ત્ સ્વરું યૂપસ્ય સꣳસ્થિતે સોમે પ્ર પ્રસ્તરꣳ હરતિ જુહોતિ સ્વરું અયજ્ઞવેશસાય ॥
6.3.5 અનુવાક 5 અગ્નિમન્થનાભિધાનમ્
1 સાધ્યા વૈ દેવા અસ્મિઁ લોક આસન્ નાન્યત્ કિં ચન મિષત્ તે ઽગ્નિમ્ એવાગ્નયે મેધાયાલભન્ત ન હ્ય્ અન્યદ્ આલમ્ભ્યમ્ અવિન્દન્ તતો વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્ત યદ્ અગ્નાવ્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્રહરતિ પ્રજાનામ્ પ્રજનનાય રુદ્રો વા એષ યદ્ અગ્નિર્ યજમાનઃ પશુઃ । યત્ પશુમ્ આલભ્યાગ્નિમ્ મન્થેદ્ રુદ્રાય યજમાનમ્
2 અપિ દધ્યાત્ પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ । અથો ખલ્વ્ આહુઃ । અગ્નિઃ સર્વા દેવતા હવિર્ એતદ્ યત્ પશુર્ ઇતિ યત્ પશુમ્ આલભ્યાગ્નિમ્ મન્થતિ હવ્યાયૈવાસન્નાય સર્વા દેવતા જનયતિ । ઉપાકૃત્યૈવ મન્થ્યસ્ તન્ નેવાલબ્ધં નેવાનાલબ્ધમ્ અગ્નેર્ જનિત્રમ્ અસીત્ય્ આહ । અગ્નેર્ હ્ય્ એતજ્ જનિત્રમ્ । વૃષણૌ સ્થ ઇત્ય્ આહ 1 વૃષણૌ
3 હ્ય્ એતૌ । ઉર્વશ્ય્ અસ્ય્ આયુર્ અસીત્ય્ આહ મિથુનત્વાય ઘૃતેનાક્તે વૃષણં દધાથામ્ ઇત્ય્ આહ વૃષણꣳ હ્ય્ એતે દધાતે યે અગ્નિમ્ । ગાયત્રં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વેત્ય્ આહ છન્દોભિર્ એવૈનમ્ પ્ર જનયતિ । અગ્નયે મથ્યમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ સાવિત્રીમ્ ઋચમ્ અન્વ્ આહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનમ્ મન્થતિ જાતાયાનુ બ્રૂહિ
4 પ્રહ્રિયમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ કાણ્ડેકાણ્ડ એવૈનં ક્રિયમાણે સમ્ અર્ધયતિ ગાયત્રીઃ સર્વા અન્વ્ આહ ગાયત્રછન્દા વા અગ્નિઃ સ્વેનૈવૈનં છન્દસા સમ્ અર્ધયતિ । અગ્નિઃ પુરા ભવત્ય્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્ર હરતિ તૌ સમ્ભવન્તૌ યજમાનમ્ અભિ સમ્ ભવતઃ । ભવતં નઃ સમનસાવ્ ઇત્ય્ આહ શાન્ત્યૈ પ્રહૃત્ય જુહોતિ જાતાયૈવાસ્મા અન્નમ્ અપિ દધાતિ । આજ્યેન જુહોતિ । એતદ્ વા અગ્નેઃ પ્રિયં ધામ યદ્ આજ્યમ્ પ્રિયેણૈવૈનં ધામ્ના સમ્ અર્ધયત્ય્ અથો તેજસા ॥
6.3.6 અનુવાક 6 પશુનિયોજનમ્
1 ઇષે ત્વેતિ બર્હિર્ આ દત્ત ઇચ્છત ઇવ હ્ય્ એષ યો યજતે । ઉપવીર્ અસીત્ય્ આહોપ હ્ય્ એનાન્ આકરોતિ । ઉપો દેવાન્ દૈવીર્ વિશઃ પ્રાગુર્ ઇત્ય્ આહ દૈવીર્ હ્ય્ એતા વિશઃ સતીર્ દેવાન્ ઉપયન્તિ વહ્નીર્ ઉશિજ ઇત્ય્ આહર્ત્વિજો વૈ વહ્નય ઉશિજસ્ તસ્માદ્ એવમ્ આહ બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનીતિ
2 આહ બ્રહ્મ વૈ દેવાનામ્ બૃહસ્પતિર્ બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે હવ્યા તે સ્વદન્તામ્ ઇત્ય્ આહ સ્વદયત્ય્ એવૈનાન્ દેવ ત્વષ્ટર્ વસુ રણ્વેત્ય્ આહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂનામ્ મિથુનાનાꣳ રૂપકૃદ્ રૂપમ્ એવ પશુષુ દધાતિ રેવતી રમધ્વમ્ ઇત્ય્ આહ પશવો વૈ રેવતીઃ પશૂન્ એવાસ્મૈ રમયતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ
3 રશનામ્ આ દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ ઇત્ય્ આહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામ્ અધ્વર્યૂ આસ્તામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ઇત્ય્ આહ યત્યૈ । ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેના રભ ઇત્ય્ આહ સત્યં વા ઋતꣳ સત્યેનૈવૈનમ્ ઋતેના રભતે । અક્ષ્ણયા પરિ હરતિ વધ્યꣳ હિ પ્રત્યઞ્ચમ્ પ્રતિમુઞ્ચન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ ધર્ષા માનુષાન્ ઇતિ નિ યુનક્તિ ધૃત્યૈ । અદ્ભ્યઃ

4 ત્વૌષધીભ્યઃ પ્રોક્ષામીત્ય્ આહાદ્ભ્યો હ્ય્ એષ ઓષધીભ્યઃ સમ્ભવતિ યત્ પશુઃ । અપામ્ પેરુર્ અસીત્ય્ આહૈષ હ્ય્ અપામ્ પાતા યો મેધાયારભ્યતે સ્વાત્તં ચિત્ સદેવꣳ હવ્યમ્ આપો દેવીઃ સ્વદતૈનમ્ ઇત્ય્ આહ સ્વદયત્ય્ એવૈનમ્ ઉપરિષ્ટાત્ પ્રોક્ષત્ય્ ઉપરિષ્ટાદ્ એવૈનમ્ મેધ્યં કરોતિ પાયયત્ય્ અન્તરત એવૈનમ્ મેધ્યં કરોત્ય્ અધસ્તાદ્ ઉપોક્ષતિ સર્વત એવૈનમ્ મેધ્યં કરોતિ ॥
6.3.7 અનુવાક 7 સામિધેન્યાદ્યભિધાનમ્
1 અગ્નિના વૈ હોત્રા દેવા અસુરાન્ અભ્ય્ અભવન્ન્ અગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ સપ્તદશ સામિધેનીર્ અન્વ્ આહ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ સપ્તદશાન્વાહ દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ સ સંવત્સરઃ સંવત્સરમ્ પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે પ્રજાનામ્ પ્રજનનાય દેવા વૈ સામિધેનીર્ અનૂચ્ય યજ્ઞં નાન્વ્ અપશ્યન્ત્ સ પ્રજાપતિસ્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્
2 આઘારયત્ તતો વૈ દેવા યજ્ઞમ્ અન્વ્ અપશ્યન્ યત્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્ આઘારયતિ યજ્ઞસ્યાનુખ્યાત્યૈ । અસુરેષુ વૈ યજ્ઞ આસીત્ તં દેવાસ્ તૂષ્ણીꣳ હોમેનાવૃઞ્જત યત્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્ આઘારયતિ ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ તદ્ યજ્ઞં વૃઙ્ક્તે પરિધીન્ત્ સમ્ માર્ષ્ટિ પુનાત્ય્ એવૈનાન્ ત્રિસ્ત્રિઃ સમ્ માર્ષ્ટિ ત્ર્યાવૃદ્ ધિ યજ્ઞો ઽથો રક્ષસામ્ અપહત્યૈ દ્વાદશ સમ્ પદ્યન્તે દ્વાદશ
3 માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરમ્ એવ પ્રીણાત્ય્ અથો સંવત્સરમ્ એવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ શિરો વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ આઘારો ઽગ્નિઃ સર્વા દેવતા યદ્ આઘારમ્ આઘારયતિ શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાનઃ સર્વા દેવતા અવ રુન્દ્ધે શિરો વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ આઘાર આત્મા પશુર્ આઘારમ્ આઘાર્ય પશુꣳ સમ્ અનક્ત્ય્ આત્મન્ન્ એવ યજ્ઞસ્ય
4 શિરઃ પ્રતિ દધાતિ સં તે પ્રાણો વાયુના ગચ્છતામ્ ઇત્ય્ આહ વાયુદેવત્યો વૈ પ્રાણો વાયાવ્ એવાસ્ય પ્રાણં જુહોતિ સં યજત્રૈર્ અઙ્ગાનિ સં યજ્ઞપતિર્ આશિષેત્ય્ આહ યજ્ઞપતિમ્ એવાસ્યાશિષં ગમયતિ વિશ્વરૂપો વૈ ત્વાષ્ટ્ર ઉપરિષ્ટાત્ પશુમ્ અભ્ય્ અવમીત્ તસ્માદ્ ઉપરિષ્ટાત્ પશોર્ નાવદ્યન્તિ યદ્ ઉપરિષ્ટાત્ પશુꣳ સમનક્તિ મેધ્યમ્ એવ
5 એનં કરોતિ । ઋત્વિજો વૃણીતે છન્દાꣳસ્ય્ એવ વૃણીતે સપ્ત વૃણીતે સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યાઃ સપ્ત છન્દાꣳસ્ય્ ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । એકાદશ પ્રયાજાન્ યજતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તમ્ પ્ર યજતિ વપાં એકઃ પરિ શય આત્મૈવાત્માનમ્ પરિ શયે વજ્રો વૈ સ્વધિતિર્ વજ્રો યૂપશકલો ઘૃતં ખલુ વૈ દેવા વજ્રં કૃત્વા સોમમ્ અઘ્નન્ ઘૃતેનાક્તૌ પશું ત્રાયેથામ્ ઇત્ય્ આહ વજ્રેણૈવૈનં વશે કૃત્વા લભતે ॥
6.3.8 અનુવાક 8 પશુહિંસનાભિધાનમ્
1 પર્યગ્નિ કરોતિ સર્વહુતમ્ એવૈનં કરોત્ય્ અસ્કન્દાયાસ્કન્નં હિ તદ્ યદ્ ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ત્રિઃ પર્યગ્નિ કરોતિ ત્ર્યાવૃદ્ ધિ યજ્ઞો ઽથો રક્ષસામ્ અપહત્યૈ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । અન્વારભ્યઃ પશૂ3ર્ નાન્વારભ્યા3 ઇતિ મૃત્યવે વા એષ નીયતે યત્ પશુસ્ તમ્ યદ્ અન્વારભેત પ્રમાયુકો યજમાનઃ સ્યાદ્ અથો ખલ્વ્ આહુઃ સુવર્ગાય વા એષ લોકાય નીયતે યત્
2 પશુર્ ઇતિ યન્ નાન્વારભેત સુવર્ગાલ્ લોકાદ્ યજમાનો હીયેત વપાશ્રપણીભ્યામ્ અન્વારભતે તન્ નેવાન્વારબ્ધં નેવાનન્વારબ્ધમ્ ઉપ પ્રેષ્ય હોતર્ હવ્યા દેવેભ્ય ઇત્ય્ આહેષિતꣳ હિ કર્મ ક્રિયતે રેવતીર્ યજ્ઞપતિં પ્રિયધા વિશતેત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતદ્ અગ્નિના પુરસ્તાદ્ એતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ પૃથિવ્યાઃ સંપૃચઃ પાહીતિ બર્હિઃ
3 ઉપાસ્યત્ય્ અસ્કન્દાયાસ્કન્નꣳ હિ તદ્ યદ્ બર્હિષિ સ્કન્દત્ય્ અથો બર્હિષદમ્ એવૈનં કરોતિ પરાઙ્ આ વર્તતે ઽધ્વર્યુઃ પશોઃ સંજ્ઞપ્યમાનાત્ પશુભ્ય એવ તન્ નિ હ્નુત આત્મનોઽનાવ્રસ્કાય ગચ્છતિ શ્રિયમ્ પ્ર પશૂન્ આપ્નોતિ ય એવં વેદ પશ્ચાલ્ લોકા વા એષા પ્રાચ્ય્ ઉદાનીયતે યત્ પત્ની નમસ્ ત આતાનેત્ય્ આહાઽઽદિત્યસ્ય વૈ રશ્મયઃ
4 આતાનાસ્ તેભ્ય એવ નમસ્ કરોતિ । અનર્વા પ્રેહીત્ય્ આહ ભ્રાતૃવ્યો વા અર્વા ભ્રાતૃવ્યાપનુત્ત્યૈ ઘૃતસ્ય કુલ્યામ્ અનુ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણેત્ય્ આહાઽઽશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્ત આપો દેવીઃ શુદ્ધાયુવ ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ ॥
6.3.9 અનુવાક 9 વપાહોમાભિધાનમ્
1 પશોર્ વા આલબ્ધસ્ય પ્રાણાઞ્ છુગ્ ઋચ્છતિ વાક્ ત આ પ્યાયતામ્ પ્રાણસ્ ત આ પ્યાયતામ્ ઇત્ય્ આહ પ્રાણેભ્ય એવાસ્ય શુચꣳ શમયતિ સા પ્રાણેભ્યો ઽધિ પૃથિવીꣳ શુક્ પ્ર વિશતિ શમ્ અહોભ્યામ્ ઇતિ નિ નયત્ય્ અહોરાત્રાભ્યામ્ એવ પૃથિવ્યૈ શુચꣳ શમયતિ । ઓષધે ત્રાયસ્વૈનꣳ સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહ વજ્રો વૈ સ્વધિતિઃ
2 શાન્ત્યૈ પાર્શ્વત આ ચ્છ્યતિ મધ્યતો હિ મનુષ્યા આચ્છ્યન્તિ તિરશ્ચીનમ્ આ છ્યત્ય્ અનૂચીનꣳ હિ મનુષ્યા આછ્યન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ રક્ષસામ્ ભાગો ઽસીતિ સ્થવિમતો બર્હિર્ અક્ત્વાપાસ્યત્ય્ અસ્નૈવ રક્ષાꣳસિ નિરવદયતે । ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽધમં તમો નયામિ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇત્ય્ આહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ યં ચૈવ
3 દ્વેષ્ટિ યશ્ ચૈનં દ્વેષ્ટિ તાવ્ ઉભાવ્ અધમં તમો નયતિ । ઇષે ત્વેતિ વપામ્ ઉત્ ખિદતીચ્છત ઇવ હ્ય્ એષ યો યજતે યદ્ ઉપતૃન્દ્યાદ્ રુદ્રો ઽસ્ય પશૂન્ ઘાતુકઃ સ્યાદ્ યન્ નોપતૃન્દ્યાદ્ અયતા સ્યાદ્ અન્યયોપતૃણત્ત્ય્ અન્યયા ન ધૃત્યૈ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણ્વાથામ્ ઇત્ય્ આહ દ્યાવાપૃથિવી એવ રસેનાનક્તિ । અછિન્નઃ
4 રાયઃ સુવીર ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ ક્રૂરમ્ ઇવ વા એતત્ કરોતિ યદ્ વપામ્ ઉત્ખિદત્ય્ ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહીત્ય્ આહ શાન્ત્યૈ પ્ર વા એષો ઽસ્માલ્ લોકાચ્ ચ્યવતે યઃ પશુમ્ મૃત્યવે નીયમાનમ્ અન્વારભતે વપાશ્રપણી પુનર્ અન્વારભતે ઽસ્મિન્ન્ એવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । અગ્નિના પુરસ્તાદ્ એતિ રક્ષસામ્ અપહત્યા અથો દેવતા એવ હવ્યેન
5 અન્વ્ એતિ નાન્તમમ્ અઙ્ગારમ્ અતિ હરેદ્ યદ્ અન્તમમ્ અઙ્ગારમ્ અતિહરેદ્ દેવતા અતિ મન્યેત વાયો વીહિ સ્તોકાનામ્ ઇત્ય્ આહ તસ્માદ્ વિભક્તા સ્તોકા અવ પદ્યન્તે । અગ્રં વા એતત્ પશૂનાં યદ્ વપાગ્રમ્ ઓષધીનામ્ બર્હિર્ અગ્રેણૈવાગ્રꣳ સમ્ અર્ધયત્ય્ અથો ઓષધીષ્વ્ એવ પશૂન્ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ સ્વાહાકૃતીભ્યઃ પ્રેષ્યેત્ય્ આહ
6 યજ્ઞસ્ય સમિષ્ટ્યૈ પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યમ્ આત્મા વપા પૃષદાજ્યમ્ અભિઘાર્ય વપામ્ અભિ ઘારયત્ય્ આત્મન્ન્ એવ પશૂનામ્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ સ્વાહોર્ધ્વનભસમ્ મારુતં ગચ્છતમ્ ઇત્ય્ આહોર્ધ્વનભા હ સ્મ વૈ મારુતો દેવાનાં વપાશ્રપણી પ્રહરતિ તેનૈવૈને પ્ર હરતિ વિષૂચી પ્ર હરતિ તસ્માદ્ વિષ્વઞ્ચૌ પ્રાણાપાનૌ ॥
6.3.10 અનુવાક 10 અવદાનાભિધાનમ્
1 પશુમ્ આલભ્ય પુરોડાશં નિર્ વપતિ સમેધમ્ એવૈનમ્ આ લભતે વપયા પ્રચર્ય પુરોડાશેન પ્ર ચરત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ પુરોડાશ ઊર્જમ્ એવ પશૂનામ્ મધ્યતો દધાત્ય્ અથો પશોર્ એવ છિદ્રમ્ અપિ દધાતિ પૃષદાજ્યસ્યોપહત્ય ત્રિઃ પૃચ્છતિ શૃતꣳ હવી3ઃ શમિતર્ ઇતિ ત્રિષત્યા હિ દેવા યો ઽશૃતꣳ શૃતમ્ આહ સ એનસા પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનામ્
2 યત્ પૃષદાજ્યમ્ પશોઃ ખલુ વા આલબ્ધસ્ય હૃદયમ્ આત્માભિ સમ્ એતિ યત્ પૃષદાજ્યેન હૃદયમ્ અભિઘારયત્ય્ આત્મન્ન્ એવ પશૂનામ્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ પશુના વૈ દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તે ઽમન્યન્ત મનુષ્યા નો ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તસ્ય શિરશ્ છિત્ત્વા મેધમ્ પ્રાક્ષારયન્ત્ સ પ્રક્ષો ઽભવત્ તત્ પ્રક્ષસ્ય પ્રક્ષત્વં યત્ પ્લક્ષશાખોત્તરબર્હિર્ ભવતિ સમેધસ્યૈવ

3 પશોર્ અવ દ્યતિ પશું વૈ હ્રિયમાણꣳ રક્ષાꣳસ્ય્ અનુ સચન્તે ઽન્તરા યૂપં ચાહવનીયં ચ હરતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ પશોર્ વા આલબ્ધસ્ય મનો ઽપ ક્રામતિ મનોતાયૈ હવિષો ઽવદીયમાનસ્યાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ મન એવાસ્યાવ રુન્દ્ધે । એકાદશાવદાનાન્ય્ અવ દ્યતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તસ્યાવ
4 દ્યતિ હૃદયસ્યાગ્રે ઽવ દ્યત્ય્ અથ જિહ્વાયા અથ વક્ષસો યદ્ વૈ હૃદયેનાભિગચ્છતિ તજ્ જિહ્વયા વદતિ યજ્ જિહ્વયા વદતિ તદ્ ઉરસો ઽધિ નિર્ વદતિ । એતદ્ વૈ પશોર્ યથાપૂર્વં યસ્યૈવમ્ અવદાય યથાકામમ્ ઉત્તરેષામ્ અવદ્યતિ યથાપૂર્વમ્ એવાસ્ય પશોર્ અવત્તમ્ ભવતિ મધ્યતો ગુદસ્યાવ દ્યતિ મધ્યતો હિ પ્રાણ ઉત્તમસ્યાવ દ્યતિ ।
5 ઉત્તમો હિ પ્રાણો યદીતરં યદીતરમ્ ઉભયમ્ એવાજામિ જાયમાનો વૈ બ્રાહ્મણસ્ ત્રિભિર્ ઋણવા જાયતે બ્રહ્મચર્યેણર્ષિભ્યો યજ્ઞેન દેવેભ્યઃ પ્રજયા પિતૃભ્ય એષ વા અનૃણો યઃ પુત્રી યજ્વા બ્રહ્મચારિવાસી તદ્ અવદાનૈર્ એવાવ દયતે તદ્ અવદાનાનામ્ અવદાનત્વમ્ । દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ તે દેવા અગ્નિમ્ અબ્રુવન્ ત્વયા વીરેણાસુરાન્ અભિ ભવામેતિ ।
6 સો ઽબ્રવીદ્ વરં વૃણૈ પશોર્ ઉદ્ધારમ્ ઉદ્ ધરા ઇતિ સ એતમ્ ઉદ્ધારમ્ ઉદ્ અહરત દોઃ પૂર્વાર્ધસ્ય ગુદમ્ મધ્યતઃ શ્રોણિં જઘનાર્ધસ્ય તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા યત્ ત્ર્યઙ્ગાણાꣳ સમવદ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ । અક્ષ્ણયાવ દ્યતિ તસ્માદ્ અક્ષ્ણયા પશવો ઽઙ્ગાનિ પ્ર હરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥
6.3.11 અનુવાક 11 અનૂયાજકથનમ્
1 મેદસા સ્રુચૌ પ્રોર્ણોતિ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપમ્ એવ પશુષુ દધાતિ યૂષન્ન્ અવધાય પ્રોર્ણોતિ રસો વા એષ પશૂનાં યદ્ યૂ રસમ્ એવ પશુષુ દધાતિ પાર્શ્વેન વસાહોમમ્ પ્ર યૌતિ મધ્યં વા એતત્ પશૂનાં યત્ પાર્શ્વꣳ રસ એષ પશૂનાં યદ્ વસા યત્ પાર્શ્વેન વસાહોમમ્ પ્રયૌતિ મધ્યત એવ પશૂનાꣳ રસં દધાતિ ઘ્નન્તિ
2 વા એતત્ પશું યત્ સંજ્ઞપયન્ત્ય્ ઐન્દ્રઃ ખલુ વૈ દેવતયા પ્રાણ ઐન્દ્રો ઽપાન ઐન્દ્રઃ પ્રાણો અઙ્ગેઅઙ્ગે નિ દેધ્યદ્ ઇત્ય્ આહ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ દેવ ત્વષ્ટર્ ભૂરિ તે સꣳસમ્ એત્વ્ ઇત્ય્ આહ ત્વાષ્ટ્રા હિ દેવતયા પશવઃ । વિષુરૂપા યત્ સલક્ષ્માણો ભવથેત્ય્ આહ વિષુરૂપા હ્ય્ એતે સન્તઃ સલક્ષ્માણ એતર્હિ ભવન્તિ દેવત્રા યન્તમ્
3 અવસે સખાયો ઽનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્ત્વ્ ઇત્ય્ આહાનુમતમ્ એવૈનમ્ માત્રા પિત્રા સુવર્ગં લોકં ગમયતિ । અર્ધર્ચે વસાહોમં જુહોત્ય્ અસૌ વા અર્ધર્ચ ઇયમ્ અર્ધર્ચ ઇમે એવ રસેનાનક્તિ દિશો જુહોતિ દિશ એવ રસેનાનક્ત્ય્ અથો દિગ્ભ્ય એવોર્જꣳ રસમ્ અવ રુન્દ્ધે પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યં વાનસ્પત્યાઃ ખલુ
4 વૈ દેવતયા પશવો યત્ પૃષદાજ્યસ્યોપહત્યાહ વનસ્પતયે ઽનુ બ્રૂહિ વનસ્પતયે પ્રેષ્યેતિ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ । અન્યસ્યાન્યસ્ય સમવત્તꣳ સમવદ્યતિ તસ્માન્ નાનારૂપાઃ પશવઃ । યૂષ્ણોપ સિઞ્ચતિ રસો વા એષ પશૂનાં યદ્ યૂ રસમ્ એવ પશુષુ દધાતિ । ઇડામ્ ઉપ હ્વયતે પશવો વા ઇડા પશૂન્ એવોપ હ્વયતે ચતુર્ ઉપ હ્વયતે
5 ચતુષ્પાદો હિ પશવઃ । યં કામયેત । અપશુઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અમેદસ્કં તસ્મા આ દધ્યાન્ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપેણૈવૈનમ્ પશુભ્યો નિર્ ભજત્ય્ અપશુર્ એવ ભવતિ યં કામયેત પશુમાન્ત્ સ્યાદ્ ઇતિ મેદસ્વત્ તસ્મા આ દધ્યાન્ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપેણૈવાસ્મૈ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે પશુમાન્ એવ ભવતિ પ્રજાપતિર્ યજ્ઞમ્ અસૃજત સ આજ્યમ્
6 પુરસ્તાદ્ અસૃજત પશુમ્ મધ્યતઃ પૃષદાજ્યમ્ પશ્ચાત્ તસ્માદ્ આજ્યેન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે પશુના પશુના મધ્યતઃ પૃષદાજ્યેનાનૂયાજાસ્ તસ્માદ્ એતન્ મિશ્રમ્ ઇવ પશ્ચાત્સૃષ્ટꣳ હિ । એકાદશાનૂયાજાન્ યજતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તમ્ અનુ યજતિ ઘ્નન્તિ વા એતત્ પશું યત્ સંજ્ઞપયન્તિ પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યં યત્ પૃષદાજ્યેનાનૂયાજાન્ યજતિ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ ॥
6.3.1 અનુવાક 1 ધિષ્ણિયાભિધાનમ્

ચાત્વાલાદ્ ધિષ્ણિયાન્ ઉપ વપતિ
યોનિર્ વૈ યજ્ઞસ્ય ચાત્વાલં યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાય
દેવા વૈ યજ્ઞમ્ પરાજયન્ત
તમ્ આગ્નીધ્રાત્ પુનર્ અપાજયન્ ।
એતદ્ વૈ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં યદ્ આગ્નીધ્રમ્ ।
યદ્ આગ્નીધ્રાદ્ ધિષ્ણિયાન્ વિહરતિ યદ્ એવ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં તત એવૈનમ્ પુનસ્ તનુતે
પરાજિત્યેવ ખલુ વા એતે યન્તિ યે બહિષ્પવમાનꣳ સર્પન્તિ
બહિષ્પવમાને સ્તુતે

આહ ।
અગ્નીદ્ અગ્નીન્ વિ હર બર્હિઃ સ્તૃણાહિ પુરોડાશાꣳ અલં કુર્વ્ ઇતિ
યજ્ઞમ્ એવાપજિત્ય પુનસ્ તન્વાના યન્તિ ।
અઙ્ગારૈર્ દ્વે સવને વિ હરતિ શલાકાભિસ્ તૃતીયમ્ ।
સશુક્રત્વાય ।
અથો સમ્ ભરત્ય્ એવૈનદ્ ।
ધિષ્ણિયા વા અમુષ્મિઁ લોકે સોમમ્ અરક્ષન્
તેભ્યો ઽધિ સોમમ્ આહરન્
તમ્ અન્વવાયન્ તમ્ પર્ય્ અવિશન્
ય એવં વેદ વિન્દતે

પરિવેષ્ટારમ્ ।
તે સોમપીથેન વ્ય્ આર્ધ્યન્ત
તે દેવેષુ સોમપીથમ્ ઐચ્છન્ત
તાન્ દેવા અબ્રુવન્
દ્વેદ્વે નામની કુરુધ્વમ્ અથ પ્ર વાઽઽપ્સ્યથ ન વેતિ ।
અગ્નયો વા અથ ધિષ્ણિયાસ્
તસ્માદ્ દ્વિનામા બ્રાહ્મણો ઽર્ધુકસ્
તેષાં યે નેદિષ્ઠમ્ પર્યવિશન્ તે સોમપીથમ્ પ્રાઽઽપ્નુવન્ન્ આહવનીય આગ્નીધ્રીયો હોત્રીયો માર્જાલીયસ્
તસ્માત્ તેષુ જુહ્વતિ ।
અતિહાય વષટ્ કરોતિ
વિ હિ

એતે સોમપીથેનાર્ધ્યન્ત
દેવા વૈ યાઃ પ્રાચીર્ આહુતીર્ અજુહવુર્ યે પુરસ્તાદ્ અસુરા આસન્ તાꣳસ્ તાભિઃ પ્રાણુદન્ત
યાઃ પ્રતીચીર્ યે પશ્ચાદ્ અસુરા આસન્ તાꣳસ્ તાભિર્ અપાનુદન્ત
પ્રાચીર્ અન્યા આહુતયો હૂયન્તે પ્રત્યઙ્ઙ્ આસીનો ધિષ્ણિયાન્ વ્યાઘારયતિ
પશ્ચાચ્ ચૈવ પુરસ્તાચ્ ચ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાન્ પ્ર ણુદતે
તસ્માત્ પરાચીઃ પ્રજાઃ પ્ર વીયન્તે પ્રતીચીઃ

જાયન્તે
પ્રાણા વા એતે યદ્ ધિષ્ણિયાઃ ।
યદ્ અધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ ધિષ્ણિયાન્ અતિસર્પેત્ પ્રાણાન્ત્ સં કર્ષેત્
પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ ।
નાભિર્ વા એષા યજ્ઞસ્ય યદ્ હોતા ।
ઊર્ધ્વઃ ખલુ વૈ નાભ્યૈ પ્રાણો ઽવાઙ્ અપાનઃ ।
યદ્ અધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ હોતારમ્ અતિસર્પેદ્ અપાને પ્રાણં દધ્યાત્ પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ ।
નાધ્વર્યુર્ ઉપ ગાયેત્ ।
વાગ્વીર્યો વા અધ્વર્યુઃ ।
યદ્ અધ્વર્યુર્ ઉપગાયેદ્ ઉદ્ગાત્રે

વાચꣳ સમ્ પ્ર યચ્છેદ્ ઉપદાસુકાઽસ્ય વાક્ સ્યાત્ ।
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ
નાસꣳસ્થિતે સોમે ઽધ્વર્યુઃ પ્રત્યઙ્ક્ સદો ઽતીયાદ્ અથ કથા દાક્ષિણાનિ હોતુમ્ એતિ યામો હિ સ તેષાં કસ્મા અહ દેવા યામં વાઽયામં વાનુ જ્ઞાસ્યન્તીતિ ।
ઉત્તરેણાગ્નીધ્રમ્ પરીત્ય જુહોતિ દાક્ષિણાનિ
ન પ્રાણાન્ત્ સં કર્ષતિ
ન્ય્ અન્યે ધિષ્ણિયા ઉપ્યન્તે નાન્યે
યાન્ નિવપતિ તેન તાન્ પ્રીણાતિ
યાન્ ન નિવપતિ યદ્ અનુદિશતિ તેન તાન્ ॥
6.3.2 અનુવાક 2 અગ્નીષોમીયપ્રણયનાભિધાનમ્

સુવર્ગાય વા એતાનિ લોકાય હૂયન્તે યદ્ વૈસર્જનાનિ
દ્વાભ્યાં ગાર્હપત્યે જુહોતિ
દ્વિપાદ્ યજમાનઃ
પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
આગ્નીધ્રે જુહોતિ ।
અન્તરિક્ષ એવાઽઽક્રમતે ।
આહવનીયે જુહોતિ
સુવર્ગમ્ એવૈનં લોકં ગમયતિ
દેવાન્ વૈ સુવર્ગં લોકં યતો રક્ષાꣳસ્ય્ અજિઘાꣳસન્
તે સોમેન રાજ્ઞા રક્ષાꣳસ્ય્ અપહત્યાપ્તુમ્ આત્માનં કૃત્વા સુવર્ગં લોકમ્ આયન્
રક્ષસામ્ અનુપલાભાય ।
આત્તઃ સોમો ભવત્ય્ અથ

વૈસર્જનાનિ જુહોતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ
ત્વꣳ સોમ તનૂકૃદ્ભ્ય ઇત્ય્ આહ
તનૂકૃદ્ ધ્ય્ એષ
દ્વેષોભ્યો ઽન્યકૃતેભ્ય ઇત્ય્ આહ ।
અન્યકૃતાનિ હિ રક્ષાꣳસિ ।
ઉરુ યન્તાસિ વરૂથમ્ ઇત્ય્ આહ ।
ઉરુ ણસ્ કૃધીતિ વાવૈતદ્ આહ
જુષાણો અપ્તુર્ આજ્યસ્ય વેત્વ્ ઇત્ય્ આહ ।
અપ્તુમ્ એવ યજમાનં કૃત્વા સુવર્ગં લોકં ગમયતિ
રક્ષસામ્ અનુપલાભાય ।
આ સોમં દદતે

આ ગ્રાવ્ણ આ વાયવ્યાન્ય્ આ દ્રોણકલશમ્
ઉત્ પત્નીમ્ આ નયન્તિ ।
અન્વ્ અનાꣳસિ પ્ર વર્તયન્તિ
યાવદ્ એવાસ્યાસ્તિ તેન સહ સુવર્ગં લોકમ્ એતિ
નયવત્યર્ચાઽઽગ્નીધ્રે જુહોતિ
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિનીત્યૈ
ગ્રાવ્ણો વાયવ્યાનિ દ્રોણકલશમ્ આગ્નીધ્ર ઉપ વાસયતિ
વિ હ્ય્ એનં તૈર્ ગૃહ્ણતે
યત્ સહોપવાસયેદ્ અપુવાયેત
સૌમ્યર્ચા પ્ર પાદયતિ
સ્વયા

એવૈનં દેવતયા પ્ર પાદયતિ ।
અદિત્યાઃ સદો ઽસ્ય્ અદિત્યાઃ સદ આ સીદેત્ય્ આહ
યથાયજુર્ એવૈતત્ ।
યજમાનો વા એતસ્ય પુરા ગોપ્તા ભવતિ ।
એષ વો દેવ સવિતઃ સોમ ઇત્ય્ આહ
સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં દેવતાભ્યઃ સમ્ પ્ર યચ્છતિ ।
એતત્ ત્વꣳ સોમ દેવો દેવાન્ ઉપાગા ઇત્ય્ આહ
દેવો હ્ય્ એષ સન્

દેવાન્ ઉપૈતિ ।
ઇદમ્ અહમ્ મનુષ્યો મનુષ્યાન્ ઇત્ય્ આહ
મનુષ્યો હ્ય્ એષ સન્ મનુષ્યાન્ ઉપૈતિ
યદ્ એતદ્ યજુર્ ન બ્રૂયાદ્ અપ્રજા અપશુર્ યજમાનઃ સ્યાત્
સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણેત્ય્ આહ
પ્રજયૈવ પશુભિઃ સહેમં લોકમ્ ઉપાવર્તતે
નમો દેવેભ્ય ઇત્ય્ આહ
નમસ્કારો હિ દેવાનામ્ ।
સ્વધા પિતૃભ્ય ઇત્ય્ આહ
સ્વધાકારો હિ

પિતૃણામ્
ઇદમ્ અહં નિર્ વરુણસ્ય પાશાદ્ ઇત્ય્ આહ
વરુણપાશાદ્ એવ નિર્ મુચ્યતે ।
અગ્ને વ્રતપતે ।
આત્મનઃ પૂર્વા તનૂર્ આદેયેત્ય્ આહુઃ
કો હિ તદ્ વેદ યદ્ વસીયાન્ત્ સ્વે વશે ભૂતે પુનર્ વા દદાતિ ન વેતિ
ગ્રાવાણો વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞો મલિમ્લુસેના
ય એવં વિદ્વાન્ ગ્રાવ્ણ આગ્નીધ્ર ઉપવાસયતિ નૈનમ્ મલિમ્લુસેના વિન્દતિ ॥
6.3.3 અનુવાક 3 યૂપખણ્ડનાભિધાનમ્

વૈષ્ણવ્યર્ચા હુત્વા યૂપમ્ અચ્છૈતિ વૈષ્ણવો વૈ દેવતયા યૂપઃ સ્વયૈવૈનં દેવતયાઽચ્છૈત્ય્
અત્ય્ અન્યાન્ અગાં નાન્યાન્ ઉપાગામ્ ઇત્ય્ આહાતિ હ્ય્ અન્યાન્ એતિ નાન્યાન્ ઉપૈત્ય્ અર્વાક્ ત્વા પરૈર્ અવિદમ્ પરોવરૈર્ ઇત્ય્ આહાર્વાગ્ ઘ્ય્ એનમ્ પરૈર્ વિન્દતિ પરોવરૈસ્ તં ત્વા જુષે

વૈષ્ણવં દેવયજ્યાયા ઇત્ય્ આહ દેવયજ્યાયૈ હ્ય્ એનં જુષતે
દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાઽનક્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ તેજસૈવૈનમ્ અનક્ત્ય્ ઓષધે ત્રાયસ્વૈનꣳ સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહ વજ્રો વૈ સ્વધિતિઃ શાન્ત્યૈ
સ્વધિતેર્ વૃક્ષસ્ય બિભ્યતઃ પ્રથમેન શકલેન સહ તેજઃ પરા પતતિ યઃ પ્રથમઃ શકલઃ પરાપતેત્ તમ્ અપ્ય્ આ હરેત્ સતેજસમ્

એવૈનમ્ આ હરતીમે વૈ લોકા યૂપાત્ પ્રયતો બિભ્યતિ દિવમ્ અગ્રેણ માલેખીર્ અન્તરિક્ષમ્ મધ્યેન મા હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહૈભ્ય એવૈનં લોકેભ્યઃ શમયતિ
વનસ્પતે શતવલ્શો વિ રોહેત્ય્ આવ્રશ્ચને જુહોતિ તસ્માદ્ આવ્રશ્ચનાદ્ વૃક્ષાણામ્ ભૂયાꣳસ ઉત્ તિષ્ઠન્તિ
સહસ્રવલ્શા વિ વયꣳ રુહેમેત્ય્ આહાઽઽશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્તે ।
અનક્ષસઙ્ગમ્

વૃશ્ચેદ્ યદ્ અક્ષસઙ્ગં વૃશ્ચેદ્ અધઈષં યજમાનસ્ય પ્રમાયુકꣳ સ્યાદ્
યં કામયેતાપ્રતિષ્ઠિતઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ આરોહં તસ્મૈ વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ વનસ્પતીનામ્ અપ્રતિષ્ઠિતોઽપ્રતિષ્ઠિત એવ ભવતિ
યં કામયેતાપશુઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અપર્ણં તસ્મૈ શુષ્કાગ્રં વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ વનસ્પતીનામ્ અપશવ્યો ઽપશુર્ એવ ભવતિ
યં કામયેત પશુમાન્ત્ સ્યાદ્ ઇતિ બહુપર્ણં તસ્મૈ બહુશાખં વૃશ્ચેદ્ એષ વૈ

વનસ્પતીનામ્ પશવ્યઃ પશુમાન્ એવ ભવતિ
પ્રતિષ્ઠિતં વૃશ્ચેત્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્યૈષ વૈ વનસ્પતીનામ્ પ્રતિષ્ઠિતો યઃ સમે ભૂમ્યૈ સ્વાદ્ યોને રૂઢઃ પ્રત્ય્ એવ તિષ્ઠતિ યઃ પ્રત્યઙ્ઙ્ ઉપનતસ્ તં વૃશ્ચેત્ સ હિ મેધમ્ અભ્ય્ ઉપનતઃ
પઞ્ચારત્નિં તસ્મૈ વૃશ્ચેદ્ યં કામયેતોપૈનમ્ ઉત્તરો યજ્ઞો નમેદ્ ઇતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞ ઉપૈનમ્ ઉત્તરો યજ્ઞઃ

નમતિ
ષડરત્નિમ્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય ષડ્ વા ઋતવ ઋતુષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ
સપ્તારત્નિમ્ પશુકામસ્ય સપ્તપદા શક્વરી પશવઃ શક્વરી પશૂન્ એવાવ રુન્દ્ધે
નવારત્નિં તેજસ્કામસ્ય ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિતં તેજસ્ ત્રિવૃત્ તેજસ્વ્ય્ એવ ભવતિ ।
એકાદશારત્નિમ્ ઇન્દ્રિયકામસ્યૈકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગ્ ઇન્દ્રિયં ત્રિષ્ટુગ્ ઇન્દ્રિયાવ્ય્ એવ ભવતિ
પઞ્ચદશારત્નિમ્ ભ્રાતૃવ્યવતઃ પઞ્ચદશો વજ્રો ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ
સપ્તદશારત્નિમ્ પ્રજાકામસ્ય સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ ।
એકવિꣳશત્યરત્નિમ્ પ્રતિષ્ઠાકામસ્યૈકવિꣳશ સ્તોમાનામ્ પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
અષ્ટાશ્રિર્ ભવત્ય્ અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી તેજો ગાયત્રી ગાયત્રી યજ્ઞમુખં તેજસૈવ ગાયત્રિયા યજ્ઞમુખેન સમ્મિતઃ ॥
6.3.4 અનુવાક 4 યૂપસ્થાપનાભિધાનમ્

પૃથિવ્યૈ ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વેત્ય્ આહૈભ્ય એવૈનં લોકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ
પરાઞ્ચમ્ પ્રોક્ષતિ પરાઙ્ ઇવ હિ સુવર્ગો લોકઃ
ક્રૂરમ્ ઇવ વા એતત્ કરોતિ યત્ ખનત્ય્ અપોઽવ નયતિ શાન્ત્યૈ યવમતીર્ અવ નયત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ યવો યજમાનેન યૂપઃ સમ્મિતો યાવાન્ એવ યજમાનસ્ તાવતીમ્ એવાસ્મિન્ન્ ઊર્જં દધાતિ

પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસીતિ બર્હિર્ અવ સ્તૃણાતિ પિતૃદેવત્યꣳ હ્ય્ એતદ્ યન્ નિખાતં યદ્ બર્હિર્ અનવસ્તીર્ય મિનુયાત્ પિતૃદેવત્યો નિખાતઃ સ્યાદ્ બર્હિર્ અવસ્તીર્ય મિનોત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનમ્ મિનોતિ
યૂપશકલમ્ અવાસ્યતિ સતેજસમ્ એવૈનમ્ મિનોતિ
દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ તેજસૈવૈનમ્ અનક્તિ
સુપિપ્પલાભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્ય ઇતિ ચષાલમ્ પ્રતિ

મુઞ્ચતિ તસ્માચ્ છીર્ષત ઓષધયઃ ફલં ગૃહ્ણન્ત્ય્
અનક્તિ તેજો વા આજ્યં યજમાનેનાગ્નિષ્ઠાઽશ્રિઃ સમ્મિતા યદ્ અગ્નિષ્ઠામ્ અશ્રિમ્ અનક્તિ યજમાનમ્ એવ તેજસાઽનક્ત્ય્
આન્તમ્ અનક્ત્ય્ આન્તમ્ એવ યજમાનં તેજસાઽનક્તિ
સર્વતઃ પરિ મૃશત્ય્ અપરિવર્ગમ્ એવાસ્મિન્ તેજો દધાત્ય્
ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાઽન્તરિક્ષમ્ પૃણેત્ય્ આહૈષાં લોકાનાં વિધૃત્યૈ
વૈષ્ણવ્યર્ચા

કલ્પયતિ વૈષ્ણવો વૈ દેવતયા યૂપઃ સ્વયૈવૈનં દેવતયા કલ્પયતિ
દ્વાભ્યાં કલ્પયતિ દ્વિપાદ્ યજ્માનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ
યં કામયેત તેજસૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ વ્યર્ધયેયમ્ ઇત્ય્ અગ્નિષ્ઠાં તસ્યાશ્રિં આહવનીયાદ્ ઇત્થં વેત્થં વાતિ નાવયેત્ તેજસૈવૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ વ્યર્ધયતિ
યં કામયેત તેજસૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયેયમ્ ઇતિ

અગ્નિષ્ઠાં તસ્યાશ્રિમ્ આહવનીયેન સમ્ મિનુયાત્ તેજસૈવૈનં દેવતાભિર્ ઇન્દ્રિયેણ સમ્ અર્ધયતિ
બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિમ્ ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્
પરિ વ્યયત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ રશના યજમાનેન યૂપઃ સમ્મિતો યજમાનમ્ એવોર્જા સમ્ અર્ધયતિ
નાભિદઘ્ને પરિ વ્યયતિ નાભિદઘ્ન એવાસ્મા ઊર્જં દધાતિ તસ્માન્ નાભિદઘ્ન ઊર્જા ભુઞ્જતે
યં કામયેતોર્જૈનમ્

વ્યર્ધયેયમ્ ઇત્ય્ ઊર્ધ્વાં વા તસ્યાવાચીં વાઽવોહેદ્ ઊર્જૈવૈનં વ્યર્ધયતિ
યદિ કામયેત વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અવાચીમ્ અવોહેદ્ વૃષ્ટિમ્ એવ નિ યચ્છતિ યદિ કામયેતાવર્ષુકઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઊર્ધ્વામ્ ઉદ્ ઊહેદ્ વૃષ્ટિમ્ એવોદ્ યચ્છતિ
પિતૃણાં નિખાતમ્ મનુષ્યાણામૂર્ધ્વં નિખાતાદ્ આ રશનાયા ઓષધીનાꣳ રશના વિશ્વેષામ્

દેવાનાં ઊર્ધ્વꣳ રશનાયા આ ચષાલાદ્ ઇન્દ્રસ્ય ચષાલꣳ સાધ્યાનામ્ અતિરિક્તꣳ સ વા એષ સર્વ દેવત્યો યદ્ યૂપો યદ્ યૂપમ્ મિનોતિ સર્વા એવ દેવતાઃ પ્રીણાતિ
યજ્ઞેન વૈ દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તે ઽમન્યન્ત મનુષ્યા નો ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તે યૂપેન યોપયિત્વા સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તમ્ ઋષયો યૂપેનૈવાનુ પ્રાજાનન્ તદ્ યૂપસ્ય યૂપત્વમ્

યદ્ યૂપમ્ મિનોતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ
પુરસ્તાન્ મિનોતિ પુરસ્તાદ્ ધિ યજ્ઞસ્ય પ્રજ્ઞાયતે ઽપ્રજ્ઞાતꣳ હિ તદ્ યદ્ અતિપન્ન આહુર્ ઇદં કાર્યમ્ આસીદ્ ઇતિ સાધ્યા વૈ દેવા યજ્ઞમ્ અત્ય્ અમન્યન્ત તાન્ યજ્ઞો નાસ્પૃશત્ તાન્ યદ્ યજ્ઞસ્યાતિરિક્તમ્ આસીત્ તદ્ અસ્પૃશદ્ અતિરિક્તં વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ અગ્નાવ્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્રહરત્ય્ અતિરિક્તમ્ એતત્

યૂપસ્ય યદ્ ઊર્ધ્વં ચષાલાત્ તેષાં તદ્ ભાગધેયં તાન્ એવ તેન પ્રીણાતિ
દેવા વૈ સꣳસ્થિતે સોમે પ્ર સ્રુચોહરન્ પ્ર યૂપં તે ઽમન્યન્ત યજ્ઞવેશસં વા ઇદં કુર્મ ઇતિ તે પ્રસ્તરꣳ સ્રુચાꣳ નિષ્ક્રયણમ્ અપશ્યન્ત્ સ્વરું યૂપસ્ય સꣳસ્થિતે સોમે પ્ર પ્રસ્તરꣳ હરતિ જુહોતિ સ્વરું અયજ્ઞવેશસાય ॥
6.3.5 અનુવાક 5 અગ્નિમન્થનાભિધાનમ્

સાધ્યા વૈ દેવા અસ્મિઁ લોક આસન્
નાન્યત્ કિં ચન મિષત્
તે ઽગ્નિમ્ એવાગ્નયે મેધાયાલભન્ત
ન હ્ય્ અન્યદ્ આલમ્ભ્યમ્ અવિન્દન્
તતો વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્ત
યદ્ અગ્નાવ્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્રહરતિ પ્રજાનામ્ પ્રજનનાય
રુદ્રો વા એષ યદ્ અગ્નિર્ યજમાનઃ પશુઃ ।
યત્ પશુમ્ આલભ્યાગ્નિમ્ મન્થેદ્ રુદ્રાય યજમાનમ્

અપિ દધ્યાત્
પ્રમાયુકઃ સ્યાત્ ।
અથો ખલ્વ્ આહુઃ ।
અગ્નિઃ સર્વા દેવતા હવિર્ એતદ્ યત્ પશુર્ ઇતિ
યત્ પશુમ્ આલભ્યાગ્નિમ્ મન્થતિ હવ્યાયૈવાસન્નાય સર્વા દેવતા જનયતિ ।
ઉપાકૃત્યૈવ મન્થ્યસ્
તન્ નેવાલબ્ધં નેવાનાલબ્ધમ્
અગ્નેર્ જનિત્રમ્ અસીત્ય્ આહ ।
અગ્નેર્ હ્ય્ એતજ્ જનિત્રમ્ ।
વૃષણૌ સ્થ ઇત્ય્ આહ
1 વૃષણૌ

હ્ય્ એતૌ ।
ઉર્વશ્ય્ અસ્ય્ આયુર્ અસીત્ય્ આહ
મિથુનત્વાય
ઘૃતેનાક્તે વૃષણં દધાથામ્ ઇત્ય્ આહ
વૃષણꣳ હ્ય્ એતે દધાતે યે અગ્નિમ્ ।
ગાયત્રં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વેત્ય્ આહ
છન્દોભિર્ એવૈનમ્ પ્ર જનયતિ ।
અગ્નયે મથ્યમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ
સાવિત્રીમ્ ઋચમ્ અન્વ્ આહ
સવિતૃપ્રસૂત એવૈનમ્ મન્થતિ
જાતાયાનુ બ્રૂહિ

પ્રહ્રિયમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ
કાણ્ડેકાણ્ડ એવૈનં ક્રિયમાણે સમ્ અર્ધયતિ
ગાયત્રીઃ સર્વા અન્વ્ આહ
ગાયત્રછન્દા વા અગ્નિઃ
સ્વેનૈવૈનં છન્દસા સમ્ અર્ધયતિ ।
અગ્નિઃ પુરા ભવત્ય્ અગ્નિમ્ મથિત્વા પ્ર હરતિ
તૌ સમ્ભવન્તૌ યજમાનમ્ અભિ સમ્ ભવતઃ ।
ભવતં નઃ સમનસાવ્ ઇત્ય્ આહ
શાન્ત્યૈ
પ્રહૃત્ય જુહોતિ
જાતાયૈવાસ્મા અન્નમ્ અપિ દધાતિ ।
આજ્યેન જુહોતિ ।
એતદ્ વા અગ્નેઃ પ્રિયં ધામ યદ્ આજ્યમ્
પ્રિયેણૈવૈનં ધામ્ના સમ્ અર્ધયત્ય્ અથો તેજસા ॥
6.3.6 અનુવાક 6 પશુનિયોજનમ્

ઇષે ત્વેતિ બર્હિર્ આ દત્ત ઇચ્છત ઇવ હ્ય્ એષ યો યજતે ।
ઉપવીર્ અસીત્ય્ આહોપ હ્ય્ એનાન્ આકરોતિ ।
ઉપો દેવાન્ દૈવીર્ વિશઃ પ્રાગુર્ ઇત્ય્ આહ દૈવીર્ હ્ય્ એતા વિશઃ સતીર્ દેવાન્ ઉપયન્તિ
વહ્નીર્ ઉશિજ ઇત્ય્ આહર્ત્વિજો વૈ વહ્નય ઉશિજસ્ તસ્માદ્ એવમ્ આહ
બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનીતિ

આહ બ્રહ્મ વૈ દેવાનામ્ બૃહસ્પતિર્ બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે
હવ્યા તે સ્વદન્તામ્ ઇત્ય્ આહ સ્વદયત્ય્ એવૈનાન્
દેવ ત્વષ્ટર્ વસુ રણ્વેત્ય્ આહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂનામ્ મિથુનાનાꣳ રૂપકૃદ્ રૂપમ્ એવ પશુષુ દધાતિ
રેવતી રમધ્વમ્ ઇત્ય્ આહ પશવો વૈ રેવતીઃ પશૂન્ એવાસ્મૈ રમયતિ
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ

રશનામ્ આ દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ ઇત્ય્ આહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામ્ અધ્વર્યૂ આસ્તામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ઇત્ય્ આહ યત્યૈ ।
ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેના રભ ઇત્ય્ આહ સત્યં વા ઋતꣳ સત્યેનૈવૈનમ્ ઋતેના રભતે ।
અક્ષ્ણયા પરિ હરતિ વધ્યꣳ હિ પ્રત્યઞ્ચમ્ પ્રતિમુઞ્ચન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ
ધર્ષા માનુષાન્ ઇતિ નિ યુનક્તિ ધૃત્યૈ ।
અદ્ભ્યઃ

ત્વૌષધીભ્યઃ પ્રોક્ષામીત્ય્ આહાદ્ભ્યો હ્ય્ એષ ઓષધીભ્યઃ સમ્ભવતિ યત્ પશુઃ ।
અપામ્ પેરુર્ અસીત્ય્ આહૈષ હ્ય્ અપામ્ પાતા યો મેધાયારભ્યતે
સ્વાત્તં ચિત્ સદેવꣳ હવ્યમ્ આપો દેવીઃ સ્વદતૈનમ્ ઇત્ય્ આહ સ્વદયત્ય્ એવૈનમ્
ઉપરિષ્ટાત્ પ્રોક્ષત્ય્ ઉપરિષ્ટાદ્ એવૈનમ્ મેધ્યં કરોતિ પાયયત્ય્ અન્તરત એવૈનમ્ મેધ્યં કરોત્ય્ અધસ્તાદ્ ઉપોક્ષતિ સર્વત એવૈનમ્ મેધ્યં કરોતિ ॥
6.3.7 અનુવાક 7 સામિધેન્યાદ્યભિધાનમ્

અગ્નિના વૈ હોત્રા દેવા અસુરાન્ અભ્ય્ અભવન્ન્ અગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ
સપ્તદશ સામિધેનીર્ અન્વ્ આહ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેર્ આપ્ત્યૈ
સપ્તદશાન્વાહ દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ સ સંવત્સરઃ સંવત્સરમ્ પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે પ્રજાનામ્ પ્રજનનાય
દેવા વૈ સામિધેનીર્ અનૂચ્ય યજ્ઞં નાન્વ્ અપશ્યન્ત્ સ પ્રજાપતિસ્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્

આઘારયત્ તતો વૈ દેવા યજ્ઞમ્ અન્વ્ અપશ્યન્ યત્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્ આઘારયતિ યજ્ઞસ્યાનુખ્યાત્યૈ ।
અસુરેષુ વૈ યજ્ઞ આસીત્ તં દેવાસ્ તૂષ્ણીꣳ હોમેનાવૃઞ્જત યત્ તૂષ્ણીમ્ આઘારમ્ આઘારયતિ ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ તદ્ યજ્ઞં વૃઙ્ક્તે
પરિધીન્ત્ સમ્ માર્ષ્ટિ પુનાત્ય્ એવૈનાન્ ત્રિસ્ત્રિઃ સમ્ માર્ષ્ટિ ત્ર્યાવૃદ્ ધિ યજ્ઞો ઽથો રક્ષસામ્ અપહત્યૈ દ્વાદશ સમ્ પદ્યન્તે દ્વાદશ

માસાઃ સંવત્સરઃ સંવત્સરમ્ એવ પ્રીણાત્ય્ અથો સંવત્સરમ્ એવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ
શિરો વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ આઘારો ઽગ્નિઃ સર્વા દેવતા યદ્ આઘારમ્ આઘારયતિ શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાનઃ સર્વા દેવતા અવ રુન્દ્ધે
શિરો વા એતદ્ યજ્ઞસ્ય યદ્ આઘાર આત્મા પશુર્ આઘારમ્ આઘાર્ય પશુꣳ સમ્ અનક્ત્ય્ આત્મન્ન્ એવ યજ્ઞસ્ય

શિરઃ પ્રતિ દધાતિ
સં તે પ્રાણો વાયુના ગચ્છતામ્ ઇત્ય્ આહ વાયુદેવત્યો વૈ પ્રાણો વાયાવ્ એવાસ્ય પ્રાણં જુહોતિ સં યજત્રૈર્ અઙ્ગાનિ સં યજ્ઞપતિર્ આશિષેત્ય્ આહ યજ્ઞપતિમ્ એવાસ્યાશિષં ગમયતિ
વિશ્વરૂપો વૈ ત્વાષ્ટ્ર ઉપરિષ્ટાત્ પશુમ્ અભ્ય્ અવમીત્ તસ્માદ્ ઉપરિષ્ટાત્ પશોર્ નાવદ્યન્તિ યદ્ ઉપરિષ્ટાત્ પશુꣳ સમનક્તિ મેધ્યમ્ એવ

એનં કરોતિ ।
ઋત્વિજો વૃણીતે છન્દાꣳસ્ય્ એવ વૃણીતે સપ્ત વૃણીતે સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યાઃ સપ્ત છન્દાꣳસ્ય્ ઉભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
એકાદશ પ્રયાજાન્ યજતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તમ્ પ્ર યજતિ
વપાં એકઃ પરિ શય આત્મૈવાત્માનમ્ પરિ શયે
વજ્રો વૈ સ્વધિતિર્ વજ્રો યૂપશકલો ઘૃતં ખલુ વૈ દેવા વજ્રં કૃત્વા સોમમ્ અઘ્નન્ ઘૃતેનાક્તૌ પશું ત્રાયેથામ્ ઇત્ય્ આહ વજ્રેણૈવૈનં વશે કૃત્વા લભતે ॥
6.3.8 અનુવાક 8 પશુહિંસનાભિધાનમ્

પર્યગ્નિ કરોતિ સર્વહુતમ્ એવૈનં કરોત્ય્ અસ્કન્દાયાસ્કન્નં હિ તદ્ યદ્ ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ત્રિઃ પર્યગ્નિ કરોતિ ત્ર્યાવૃદ્ ધિ યજ્ઞો ઽથો રક્ષસામ્ અપહત્યૈ
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ।
અન્વારભ્યઃ પશૂ3ર્ નાન્વારભ્યા3 ઇતિ મૃત્યવે વા એષ નીયતે યત્ પશુસ્ તમ્ યદ્ અન્વારભેત પ્રમાયુકો યજમાનઃ સ્યાદ્ અથો ખલ્વ્ આહુઃ
સુવર્ગાય વા એષ લોકાય નીયતે યત્

પશુર્ ઇતિ યન્ નાન્વારભેત સુવર્ગાલ્ લોકાદ્ યજમાનો હીયેત વપાશ્રપણીભ્યામ્ અન્વારભતે તન્ નેવાન્વારબ્ધં નેવાનન્વારબ્ધમ્
ઉપ પ્રેષ્ય હોતર્ હવ્યા દેવેભ્ય ઇત્ય્ આહેષિતꣳ હિ કર્મ ક્રિયતે
રેવતીર્ યજ્ઞપતિં પ્રિયધા વિશતેત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતદ્
અગ્નિના પુરસ્તાદ્ એતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ
પૃથિવ્યાઃ સંપૃચઃ પાહીતિ બર્હિઃ

ઉપાસ્યત્ય્ અસ્કન્દાયાસ્કન્નꣳ હિ તદ્ યદ્ બર્હિષિ સ્કન્દત્ય્ અથો બર્હિષદમ્ એવૈનં કરોતિ
પરાઙ્ આ વર્તતે ઽધ્વર્યુઃ પશોઃ સંજ્ઞપ્યમાનાત્ પશુભ્ય એવ તન્ નિ હ્નુત આત્મનોઽનાવ્રસ્કાય
ગચ્છતિ શ્રિયમ્ પ્ર પશૂન્ આપ્નોતિ ય એવં વેદ
પશ્ચાલ્ લોકા વા એષા પ્રાચ્ય્ ઉદાનીયતે યત્ પત્ની નમસ્ ત આતાનેત્ય્ આહાઽઽદિત્યસ્ય વૈ રશ્મયઃ

આતાનાસ્ તેભ્ય એવ નમસ્ કરોતિ ।
અનર્વા પ્રેહીત્ય્ આહ ભ્રાતૃવ્યો વા અર્વા ભ્રાતૃવ્યાપનુત્ત્યૈ
ઘૃતસ્ય કુલ્યામ્ અનુ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણેત્ય્ આહાઽઽશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્ત આપો દેવીઃ શુદ્ધાયુવ ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ ॥
6.3.9 અનુવાક 9 વપાહોમાભિધાનમ્

પશોર્ વા આલબ્ધસ્ય પ્રાણાઞ્ છુગ્ ઋચ્છતિ
વાક્ ત આ પ્યાયતામ્ પ્રાણસ્ ત આ પ્યાયતામ્ ઇત્ય્ આહ પ્રાણેભ્ય એવાસ્ય શુચꣳ શમયતિ
સા પ્રાણેભ્યો ઽધિ પૃથિવીꣳ શુક્ પ્ર વિશતિ
શમ્ અહોભ્યામ્ ઇતિ નિ નયત્ય્ અહોરાત્રાભ્યામ્ એવ પૃથિવ્યૈ શુચꣳ શમયતિ ।
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનꣳ સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીર્ ઇત્ય્ આહ વજ્રો વૈ સ્વધિતિઃ

શાન્ત્યૈ
પાર્શ્વત આ ચ્છ્યતિ મધ્યતો હિ મનુષ્યા આચ્છ્યન્તિ તિરશ્ચીનમ્ આ છ્યત્ય્ અનૂચીનꣳ હિ મનુષ્યા આછ્યન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ
રક્ષસામ્ ભાગો ઽસીતિ સ્થવિમતો બર્હિર્ અક્ત્વાપાસ્યત્ય્ અસ્નૈવ રક્ષાꣳસિ નિરવદયતે ।
ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽધમં તમો નયામિ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇત્ય્ આહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ યં ચૈવ

દ્વેષ્ટિ યશ્ ચૈનં દ્વેષ્ટિ તાવ્ ઉભાવ્ અધમં તમો નયતિ ।
ઇષે ત્વેતિ વપામ્ ઉત્ ખિદતીચ્છત ઇવ હ્ય્ એષ યો યજતે
યદ્ ઉપતૃન્દ્યાદ્ રુદ્રો ઽસ્ય પશૂન્ ઘાતુકઃ સ્યાદ્ યન્ નોપતૃન્દ્યાદ્ અયતા સ્યાદ્ અન્યયોપતૃણત્ત્ય્ અન્યયા ન ધૃત્યૈ
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણ્વાથામ્ ઇત્ય્ આહ દ્યાવાપૃથિવી એવ રસેનાનક્તિ ।
અછિન્નઃ

રાયઃ સુવીર ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્
ક્રૂરમ્ ઇવ વા એતત્ કરોતિ યદ્ વપામ્ ઉત્ખિદત્ય્ ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહીત્ય્ આહ શાન્ત્યૈ
પ્ર વા એષો ઽસ્માલ્ લોકાચ્ ચ્યવતે યઃ પશુમ્ મૃત્યવે નીયમાનમ્ અન્વારભતે વપાશ્રપણી પુનર્ અન્વારભતે ઽસ્મિન્ન્ એવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।
અગ્નિના પુરસ્તાદ્ એતિ રક્ષસામ્ અપહત્યા અથો દેવતા એવ હવ્યેન

અન્વ્ એતિ
નાન્તમમ્ અઙ્ગારમ્ અતિ હરેદ્ યદ્ અન્તમમ્ અઙ્ગારમ્ અતિહરેદ્ દેવતા અતિ મન્યેત
વાયો વીહિ સ્તોકાનામ્ ઇત્ય્ આહ તસ્માદ્ વિભક્તા સ્તોકા અવ પદ્યન્તે ।
અગ્રં વા એતત્ પશૂનાં યદ્ વપાગ્રમ્ ઓષધીનામ્ બર્હિર્ અગ્રેણૈવાગ્રꣳ સમ્ અર્ધયત્ય્ અથો ઓષધીષ્વ્ એવ પશૂન્ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ
સ્વાહાકૃતીભ્યઃ પ્રેષ્યેત્ય્ આહ

યજ્ઞસ્ય સમિષ્ટ્યૈ
પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યમ્ આત્મા વપા પૃષદાજ્યમ્ અભિઘાર્ય વપામ્ અભિ ઘારયત્ય્ આત્મન્ન્ એવ પશૂનામ્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ
સ્વાહોર્ધ્વનભસમ્ મારુતં ગચ્છતમ્ ઇત્ય્ આહોર્ધ્વનભા હ સ્મ વૈ મારુતો દેવાનાં વપાશ્રપણી પ્રહરતિ તેનૈવૈને પ્ર હરતિ વિષૂચી પ્ર હરતિ તસ્માદ્ વિષ્વઞ્ચૌ પ્રાણાપાનૌ ॥
6.3.10 અનુવાક 10 અવદાનાભિધાનમ્

પશુમ્ આલભ્ય પુરોડાશં નિર્ વપતિ સમેધમ્ એવૈનમ્ આ લભતે
વપયા પ્રચર્ય પુરોડાશેન પ્ર ચરત્ય્ ઊર્ગ્ વૈ પુરોડાશ ઊર્જમ્ એવ પશૂનામ્ મધ્યતો દધાત્ય્ અથો પશોર્ એવ છિદ્રમ્ અપિ દધાતિ
પૃષદાજ્યસ્યોપહત્ય ત્રિઃ પૃચ્છતિ
શૃતꣳ હવી3ઃ શમિતર્ ઇતિ ત્રિષત્યા હિ દેવા યો ઽશૃતꣳ શૃતમ્ આહ સ એનસા
પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનામ્

યત્ પૃષદાજ્યમ્ પશોઃ ખલુ વા આલબ્ધસ્ય હૃદયમ્ આત્માભિ સમ્ એતિ યત્ પૃષદાજ્યેન હૃદયમ્ અભિઘારયત્ય્ આત્મન્ન્ એવ પશૂનામ્ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ
પશુના વૈ દેવાઃ સુવર્ગં લોકમ્ આયન્ તે ઽમન્યન્ત
મનુષ્યા નો ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તસ્ય શિરશ્ છિત્ત્વા મેધમ્ પ્રાક્ષારયન્ત્ સ પ્રક્ષો ઽભવત્ તત્ પ્રક્ષસ્ય પ્રક્ષત્વં યત્ પ્લક્ષશાખોત્તરબર્હિર્ ભવતિ સમેધસ્યૈવ

પશોર્ અવ દ્યતિ
પશું વૈ હ્રિયમાણꣳ રક્ષાꣳસ્ય્ અનુ સચન્તે ઽન્તરા યૂપં ચાહવનીયં ચ હરતિ રક્ષસામ્ અપહત્યૈ
પશોર્ વા આલબ્ધસ્ય મનો ઽપ ક્રામતિ
મનોતાયૈ હવિષો ઽવદીયમાનસ્યાનુ બ્રૂહીત્ય્ આહ મન એવાસ્યાવ રુન્દ્ધે ।
એકાદશાવદાનાન્ય્ અવ દ્યતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તસ્યાવ

દ્યતિ
હૃદયસ્યાગ્રે ઽવ દ્યત્ય્ અથ જિહ્વાયા અથ વક્ષસો યદ્ વૈ હૃદયેનાભિગચ્છતિ તજ્ જિહ્વયા વદતિ યજ્ જિહ્વયા વદતિ તદ્ ઉરસો ઽધિ નિર્ વદતિ ।
એતદ્ વૈ પશોર્ યથાપૂર્વં યસ્યૈવમ્ અવદાય યથાકામમ્ ઉત્તરેષામ્ અવદ્યતિ યથાપૂર્વમ્ એવાસ્ય પશોર્ અવત્તમ્ ભવતિ
મધ્યતો ગુદસ્યાવ દ્યતિ મધ્યતો હિ પ્રાણ ઉત્તમસ્યાવ દ્યતિ

ઉત્તમો હિ પ્રાણો યદીતરં યદીતરમ્ ઉભયમ્ એવાજામિ
જાયમાનો વૈ બ્રાહ્મણસ્ ત્રિભિર્ ઋણવા જાયતે બ્રહ્મચર્યેણર્ષિભ્યો યજ્ઞેન દેવેભ્યઃ પ્રજયા પિતૃભ્ય એષ વા અનૃણો યઃ પુત્રી યજ્વા બ્રહ્મચારિવાસી તદ્ અવદાનૈર્ એવાવ દયતે તદ્ અવદાનાનામ્ અવદાનત્વમ્ ।
દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ તે દેવા અગ્નિમ્ અબ્રુવન્
ત્વયા વીરેણાસુરાન્ અભિ ભવામેતિ

સો ઽબ્રવીદ્
વરં વૃણૈ પશોર્ ઉદ્ધારમ્ ઉદ્ ધરા ઇતિ સ એતમ્ ઉદ્ધારમ્ ઉદ્ અહરત દોઃ પૂર્વાર્ધસ્ય ગુદમ્ મધ્યતઃ શ્રોણિં જઘનાર્ધસ્ય તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા યત્ ત્ર્યઙ્ગાણાꣳ સમવદ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્ય્ આત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ।
અક્ષ્ણયાવ દ્યતિ તસ્માદ્ અક્ષ્ણયા પશવો ઽઙ્ગાનિ પ્ર હરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥
6.3.11 અનુવાક 11 અનૂયાજકથનમ્

મેદસા સ્રુચૌ પ્રોર્ણોતિ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપમ્ એવ પશુષુ દધાતિ
યૂષન્ન્ અવધાય પ્રોર્ણોતિ રસો વા એષ પશૂનાં યદ્ યૂ રસમ્ એવ પશુષુ દધાતિ
પાર્શ્વેન વસાહોમમ્ પ્ર યૌતિ મધ્યં વા એતત્ પશૂનાં યત્ પાર્શ્વꣳ રસ એષ પશૂનાં યદ્ વસા યત્ પાર્શ્વેન વસાહોમમ્ પ્રયૌતિ મધ્યત એવ પશૂનાꣳ રસં દધાતિ
ઘ્નન્તિ

વા એતત્ પશું યત્ સંજ્ઞપયન્ત્ય્ ઐન્દ્રઃ ખલુ વૈ દેવતયા પ્રાણ ઐન્દ્રો ઽપાન ઐન્દ્રઃ પ્રાણો અઙ્ગેઅઙ્ગે નિ દેધ્યદ્ ઇત્ય્ આહ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ
દેવ ત્વષ્ટર્ ભૂરિ તે સꣳસમ્ એત્વ્ ઇત્ય્ આહ ત્વાષ્ટ્રા હિ દેવતયા પશવઃ ।
વિષુરૂપા યત્ સલક્ષ્માણો ભવથેત્ય્ આહ વિષુરૂપા હ્ય્ એતે સન્તઃ સલક્ષ્માણ એતર્હિ ભવન્તિ
દેવત્રા યન્તમ્

અવસે સખાયો ઽનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્ત્વ્ ઇત્ય્ આહાનુમતમ્ એવૈનમ્ માત્રા પિત્રા સુવર્ગં લોકં ગમયતિ ।
અર્ધર્ચે વસાહોમં જુહોત્ય્ અસૌ વા અર્ધર્ચ ઇયમ્ અર્ધર્ચ ઇમે એવ રસેનાનક્તિ દિશો જુહોતિ દિશ એવ રસેનાનક્ત્ય્ અથો દિગ્ભ્ય એવોર્જꣳ રસમ્ અવ રુન્દ્ધે
પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યં વાનસ્પત્યાઃ ખલુ

વૈ દેવતયા પશવો યત્ પૃષદાજ્યસ્યોપહત્યાહ
વનસ્પતયે ઽનુ બ્રૂહિ વનસ્પતયે પ્રેષ્યેતિ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ ।
અન્યસ્યાન્યસ્ય સમવત્તꣳ સમવદ્યતિ તસ્માન્ નાનારૂપાઃ પશવઃ ।
યૂષ્ણોપ સિઞ્ચતિ રસો વા એષ પશૂનાં યદ્ યૂ રસમ્ એવ પશુષુ દધાતિ ।
ઇડામ્ ઉપ હ્વયતે પશવો વા ઇડા પશૂન્ એવોપ હ્વયતે ચતુર્ ઉપ હ્વયતે

ચતુષ્પાદો હિ પશવઃ ।
યં કામયેત ।
અપશુઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અમેદસ્કં તસ્મા આ દધ્યાન્ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપેણૈવૈનમ્ પશુભ્યો નિર્ ભજત્ય્ અપશુર્ એવ ભવતિ
યં કામયેત
પશુમાન્ત્ સ્યાદ્ ઇતિ મેદસ્વત્ તસ્મા આ દધ્યાન્ મેદોરૂપા વૈ પશવો રૂપેણૈવાસ્મૈ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે પશુમાન્ એવ ભવતિ
પ્રજાપતિર્ યજ્ઞમ્ અસૃજત સ આજ્યમ્

પુરસ્તાદ્ અસૃજત પશુમ્ મધ્યતઃ પૃષદાજ્યમ્ પશ્ચાત્ તસ્માદ્ આજ્યેન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે પશુના પશુના મધ્યતઃ પૃષદાજ્યેનાનૂયાજાસ્ તસ્માદ્ એતન્ મિશ્રમ્ ઇવ પશ્ચાત્સૃષ્ટꣳ હિ ।
એકાદશાનૂયાજાન્ યજતિ દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશો યાવાન્ એવ પશુસ્ તમ્ અનુ યજતિ
ઘ્નન્તિ વા એતત્ પશું યત્ સંજ્ઞપયન્તિ પ્રાણાપાનૌ ખલુ વા એતૌ પશૂનાં યત્ પૃષદાજ્યં યત્ પૃષદાજ્યેનાનૂયાજાન્ યજતિ પ્રાણાપાનાવ્ એવ પશુષુ દધાતિ ॥