તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 4.7

વસોર્ધારા હોમમ્
4.7 પ્રપાઠક:

4.7.1 અનુવાક 1 વસોર્ધારા
1 અગ્નાવિષ્ણૂ સજોષસેમા વર્ધન્તુ વાં ગિરઃ । દ્યુમ્નૈર્ વાજેભિર્ આગતમ્ ॥ વાજશ્ ચ મે પ્રસવશ્ ચ મે પ્રયતિશ્ ચ મે પ્રસિતિશ્ ચ મે ધીતિશ્ ચ મે ક્રતુશ્ ચ મે સ્વરશ્ ચ મે શ્લોકશ્ ચ મે શ્રાવશ્ ચ મે શ્રુતિશ્ ચ મે જ્યોતિશ્ ચ મે સુવશ્ ચ મે પ્રાણશ્ ચ મે ઽપાન
2 શ્ચ મે વ્યાનશ્ ચ મે ઽસુશ્ ચ મે ચિત્તં ચ મ આધીતં ચ મે વાક્ ચ મે મનશ્ ચ મે ચક્ષુશ્ ચ મે શ્રોત્રં ચ મે દક્ષશ્ ચ મે બલં ચ મ ઓજશ્ ચ મે સહશ્ ચ મ આયુશ્ ચ મે જરા ચ મ આત્મા ચ મે તનૂશ્ ચ મે શર્મ ચ મે વર્મ ચ મે ઽઙ્ગાનિ ચ મે ઽસ્થાનિ ચ મે પરૂꣳષિ ચ મે શરીરાણિ ચ મે ॥
4.7.2 અનુવાક 2 વસોર્ધારા
1 જ્યૈષ્ઠ્યં ચ મ આધિપત્યં ચ મે મન્યુશ્ ચ મે ભામસ્ ચ મે ઽમશ્ ચ મે ઽમ્ભશ્ ચ મે જેમા ચ મે મહિમા ચ મે વરિમા ચ મે પ્રથિમા ચ મે વર્ષ્મા ચ મે દ્રાઘુયા ચ મે વૃદ્ધં ચ મે વૃદ્ધિશ્ ચ મે સત્યં ચ મે શ્રદ્ધા ચ મે જગચ્ ચ
2 મે ધનં ચ મે વશશ્ ચ મે ત્વિષિશ્ ચ મે ક્રીડા ચ મે મોદશ્ ચ મે જાતં ચ મે જનિષ્યમાણં ચ મે સૂક્તં ચ મે સુકૃતં ચ મે વિત્તં ચ મે વેદ્યં ચ મે ભૂતં ચ મે ભવિષ્યચ્ ચ મે સુગં ચ મે સુપથં ચ મ ઋદ્ધં ચ મ ઋદ્ધિશ્ ચ મે ક્લૃપ્તં ચ મે ક્લૃપ્તિશ્ ચ મે મતિશ્ ચ મે સુમતિશ્ ચ મે ॥
4.7.3 અનુવાક 3 વસોર્ધારા
1 શં ચ મે મયશ્ ચ મે પ્રિયં ચ મે ઽનુકામશ્ ચ મે કામશ્ ચ મે સૌમનસશ્ ચ મે ભદ્રં ચ મે શ્રેયશ્ ચ મે વસ્યશ્ ચ મે યશશ્ ચ મે ભગશ્ ચ મે દ્રવિણં ચ મે યન્તા ચ મે ધર્તા ચ મે ક્ષેમશ્ ચ મે ધૃતિશ્ ચ મે વિશ્વં ચ
2 મે મહશ્ ચ મે સંવિચ્ ચ મે જ્ઞાત્રં ચ મે સૂશ્ ચ મે પ્રસૂશ્ ચ મે સીરં ચ મે લયશ્ ચ મ ઋતં ચ મે ઽમૃતં ચ મે ઽયક્ષ્મં ચ મે ઽનામયચ્ ચ મે જીવાતુશ્ ચ મે દીર્ઘાયુત્વં ચ મે ઽનમિત્રં ચ મે ઽભયં ચ મે સુગં ચ મે શયનં ચ મે સૂષા ચ મે સુદિનં ચ મે ॥
4.7.4 અનુવાક 4 વસોર્ધારા
1 ઊર્ક્ ચ મે સૂનૃતા ચ મે પયશ્ ચ મે રસશ્ ચ મે ઘૃતં ચ મે મધુ ચ મે સગ્ધિશ્ ચ મે સપીતિશ્ ચ મે કૃષિશ્ ચ મે વૃષ્ટિશ્ ચ મે જૈત્રં ચ મ ઔદ્ભિદ્યં ચ મે રયિશ્ ચ મે રાયશ્ ચ મે પુષ્ટં ચ મે પુષ્ટિશ્ ચ મે વિભુ ચ
2 મે પ્રભુ ચ મે બહુ ચ મે ભૂયશ્ ચ મે પૂર્ણં ચ મે પૂર્ણતરં ચ મે ઽક્ષિતિશ્ ચ મે કૂયવાશ્ ચ મે ઽન્નં ચ મે ઽક્ષુચ્ ચ મે વ્રીહયશ્ ચ મે યવાશ્ ચ મે માષાશ્ ચ મે તિલાશ્ ચ મે મુદ્ગાશ્ ચ મે ખલ્વાશ્ ચ મે ગોધૂમાશ્ ચ મે મસુરાશ્ ચ મે પ્રિયંગવશ્ ચ મે ઽણવશ્ ચ મે શ્યામાકાશ્ ચ મે નીવારાશ્ ચ મે ॥
4.7.5 અનુવાક 5 વસોર્ધારા
1 અશ્મા ચ મે મૃત્તિકા ચ મે ગિરયશ્ ચ મે પર્વતાશ્ ચ મે સિકતાશ્ ચ મે વનસ્પતયશ્ ચ મે હિરણ્યં ચ મે ઽયશ્ ચ મે સીસં ચ મે ત્રપુશ્ ચ મે શ્યામં ચ મે લોહં ચ મે ઽગ્નિશ્ ચ મ આપશ્ ચ મે વીરુધશ્ ચ મ ઓષધયશ્ ચ મે કૃષ્ટપચ્યં ચ
2 મે ઽકૃષ્ટપચ્યં ચ મે ગ્રામ્યાશ્ ચ મે પશવ આરણ્યાશ્ ચ યજ્ઞેન કલ્પન્તામ્ । વિત્તં ચ મે વિત્તિશ્ ચ મે ભૂતં ચ મે ભૂતિશ્ ચ મે વસુ ચ મે વસતિશ્ ચ મે કર્મ ચ મે શક્તિશ્ ચ મે ઽર્થશ્ ચ મ એમશ્ ચ મ ઇતિશ્ ચ મે ગતિશ્ ચ મે ॥
4.7.6 અનુવાક 6 વસોર્ધારા
1 અગ્નિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે સોમશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે સવિતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે સરસ્વતી ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે પૂષા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે બૃહસ્પતિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે મિત્રશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે વરુણશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ત્વષ્ટા ચ
2 મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ધાતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે વિષ્ણુશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે । અશ્વિનૌ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે મરુતશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે વિશ્વે ચ મે દેવા ઇન્દ્રશ્ ચ મે પૃથિવી ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે । અન્તરિક્ષમ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે દ્યૌશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે દિશશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે મૂર્ધા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે પ્રજાપતિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ॥
4.7.7 અનુવાક 7 વસોર્ધારા
1 અꣳશુશ્ ચ મે રશ્મિશ્ ચ મે ઽદાભ્યશ્ ચ મે ઽધિપતિશ્ ચ મ ઉપાꣳશુશ્ ચ મે ઽન્તર્યામશ્ ચ મ ઐન્દ્રવાયવશ્ ચ મે મૈત્રાવરુણશ્ ચ મ આશ્વિનશ્ ચ મે પ્રતિપ્રસ્થાનશ્ ચ મે શુક્રશ્ ચ મે મન્થી ચ મ આગ્રયણશ્ ચ મે વૈશ્વદેવશ્ ચ મે ધ્રુવશ્ ચ મે વૈશ્વાનરશ્ ચ મ ઋતુગ્રહાશ્ ચ ॥
2 મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ ચ મ ઐન્દ્રાગ્નશ્ ચ મે વૈશ્વદેવશ્ ચ મે મરુત્વતીયાશ્ ચ મે મહેન્દ્રશ્ ચ મ આદિત્યશ્ ચ મે સાવિત્રશ્ ચ મે સારસ્વતશ્ ચ મે પૌષ્ણશ્ ચ મે પાત્નીવતશ્ ચ મે હારિયોજનશ્ ચ મે ॥
4.7.8 અનુવાક 8 વસોર્ધારા
1 ઇધ્મશ્ ચ મે બર્હિશ્ ચ મે વેદિશ્ ચ મે ધિષ્ણિયાશ્ ચ મે સ્રુચશ્ ચ મે ચમસાશ્ ચ મે ગ્રાવાણશ્ ચ મે સ્વરવશ્ ચ મ ઉપરવાશ્ ચ મે ઽધિષવણે ચ મે દ્રોણકલશશ્ ચ મે વાયવ્યાનિ ચ મે પૂતભૃચ્ ચ મ આધવનીયશ્ ચ મ આગ્નીધ્રં ચ મે હવિર્ધાનં ચ મે ગૃહાશ્ ચ મે સદશ્ ચ મે પુરોડાશાશ્ ચ મે પચતાશ્ ચ મે ઽવભૃથશ્ ચ મે સ્વગાકારશ્ ચ મે ॥
4.7.9 અનુવાક 9 વસોર્ધારા
1 અગ્નિશ્ ચ મે ઘર્મશ્ ચ મે ઽર્કશ્ ચ મે સૂર્યશ્ ચ મે પ્રાણશ્ ચ મે ઽશ્વમેધશ્ ચ મે પૃથિવી ચ મે ઽદિતિશ્ ચ મે દિતિશ્ ચ મે દ્યૌશ્ ચ મે શક્વરીર્ અઙ્ગુલયો દિશશ્ ચ મે યજ્ઞેન કલ્પન્તામ્ ઋક્ ચ મે સામ ચ મે સ્તોમશ્ ચ મે યજુશ્ ચ મે દીક્ષા ચ મે તપશ્ ચ મ ઋતુશ્ ચ મે વ્રતં ચ મે ઽહોરાત્રયોર્ વૃષ્ટ્યા બૃહદ્રથન્તરે ચ મે યજ્ઞેન કલ્પેતામ્ ॥
4.7.10 અનુવાક 10 વસોર્ધારા
1 ગર્ભાશ્ ચ મે વત્સાશ્ ચ મે ત્ર્યવિશ્ ચ મે ત્ર્યવી ચ મે દિત્યવાટ્ ચ મે દિત્યૌહી ચ મે પઞ્ચાવિશ્ ચ મે પઞ્ચાવી ચ મે ત્રિવત્સશ્ ચ મે ત્રિવત્સા ચ મે તુર્યવાટ્ ચ મે તુર્યૌહી ચ મે પષ્ઠવાચ્ ચ મે પષ્ઠૌહી ચ મે । ઉક્ષા ચ મે વશા ચ મે । ઋષભશ્ ચ
2 મે વેહચ્ ચ મે ઽનડ્વાઞ્ ચ મે ધેનુશ્ ચ મે । આયુર્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્ પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ અપાનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ । વ્યાનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ । ચક્ષુર્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્ । શ્રોત્રં યજ્ઞેન કલ્પતામ્ મનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ । વાગ્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્ આત્મા યજ્ઞેન કલ્પતામ્ । યજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ॥
4.7.11 અનુવાક 11 વસોર્ધારા
1 એકા ચ મે તિસ્રશ્ ચ મે પઞ્ચ ચ મે સપ્ત ચ મે નવ ચ મ એકાદશ ચ મે ત્રયોદશ ચ મે પઞ્ચદશ ચ મે સપ્તદશ ચ મે નવદશ ચ મ એકવિꣳશતિશ્ ચ મે ત્રયોવિꣳશતિશ્ ચ મે પઞ્ચવિꣳશતિશ્ ચ મે સપ્તવિꣳશતિશ્ ચ મે નવવિꣳશતિશ્ ચ મ એકત્રિꣳશ્ચ્ ચ મે ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચ ॥
2 મે ચતસ્રશ્ ચ મે ઽષ્ટૌ ચ મે દ્વાદશ ચ મે ષોડશ ચ મે વિꣳશતિશ્ ચ મે ચતુર્વિꣳશતિશ્ ચ મે ઽષ્ટાવિꣳશતિશ્ ચ મે દ્વાત્રિꣳશચ્ ચ મે ષટ્ત્રિꣳશચ્ ચ મે ચત્વારિꣳશચ્ ચ મે ચતુશ્ચત્વારિꣳશચ્ ચ મે ઽષ્ટાચત્વારિꣳશચ્ ચ મે વાજશ્ ચ પ્રસવશ્ ચાપિજશ્ ચ ક્રતુશ્ ચ સુવશ્ ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્નિયશ્ ચાઽઽન્ત્યાયનશ્ ચાન્ત્યશ્ ચ ભૌવનશ્ ચ ભુવનશ્ ચાધિપતિશ્ ચ ॥
4.7.12 અનુવાક 12 વાજપ્રસવીય હોમઃ
1 વાજો નઃ સપ્ત પ્રદિશશ્ ચતસ્રો વા પરાવતઃ । વાજો નો વિશ્વૈર્ દેવૈર્ ધનસાતાવ્ ઇહાવતુ ॥ વિશ્વે અદ્ય મરુતો વિશ્વ ઊતી વિશ્વે ભવન્ત્વ્ અગ્નયઃ સમિદ્ધાઃ । વિશ્વે નો દેવા અવસા ગમન્તુ વિશ્વં અસ્તુ દ્રવિણં વાજો અસ્મે ॥ વાજસ્ય પ્રસવં દેવા રથૈર્ યાતા હિરણ્યયૈઃ । અગ્નિર્ ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિર્ મરુતઃ સોમપીતયે ॥ વાજેવાજે ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ
2 વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । અસ્ય મધ્વઃ પિબત માદયધ્વં તૃપ્તા યાત પથિભિર્ દેવયાનૈઃ ॥
વાજઃ પુરસ્તાદ્ ઉત મધ્યતો નો વાજો દેવાꣳ ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ । વાજસ્ય હિ પ્રસવો નંનમીતિ વિશ્વા આશા વાજપતિર્ ભવેયમ્ ॥ પયઃ પૃથિવ્યામ્ પય ઓષધીષુ પયો દિવ્યન્તરિક્ષે પયો ધામ્ । પયસ્વતીઃ પ્રદિશઃ સન્તુ મહ્યમ્ ॥ સમ્ મા સૃજામિ પયસા ઘૃતેન સમ્ મા સૃજામ્ય્ અપ

3 ઓષધીભિઃ । સો ઽહં વાજꣳ સનેયમ્ અગ્ને ॥ નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમ્ એકꣳ સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્ વિ ભાતિ દેવા અગ્નિં ધારયન્ દ્રવિણોદાઃ ॥ સમુદ્રો ઽસિ નભસ્વાન્ આર્દ્રદાનુઃ શમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહા મારુતો ઽસિ મરુતાં ગણઃ શમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહાવસ્યુર્ અસિ દુવસ્વાઞ્ છમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહા ॥
4.7.13 અનુવાક 13 અગ્નિયોગઃ
1 અગ્નિં યુનજ્મિ શવસા ઘૃતેન દિવ્યꣳ સુપર્ણં વયસા બૃહન્તમ્ । તેન વયમ્ પતેમ બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપꣳ સુવો રુહાણા અધિ નાક ઉત્તમે ॥ ઇમૌ તે પક્ષાવ્ અજરૌ પતત્રિણો યાભ્યાꣳ રક્ષાꣳસ્ય્ અપહꣳસ્ય્ અગ્ને । તાભ્યામ્ પતેમ સુકૃતામ્ ઉ લોકં યત્રર્ષયઃ પ્રથમજા યે પુરાણાઃ ॥ ચિદ્ અસિ સમુદ્રયોનિર્ ઇન્દુર્ દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષઃ શકુનો ભુરણ્યુર્ મહાન્ત્ સધસ્થે ધ્રુવ
2 આ નિષત્તઃ ॥ નમસ્ તે અસ્તુ મા મા હિꣳસીર્ વિશ્વસ્ય મૂર્ધન્ન્ અધિ તિષ્ઠસિ શ્રિતઃ । સમુદ્રે તે હૃદયમ્ અન્તર્ આયુર્ દ્યાવાપૃથિવી ભુવનેષ્વ્ અર્પિતે ॥ ઉદ્નો દત્તોદધિમ્ ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદ્ અન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્ તતો નો વૃષ્ટ્યાવત । દિવો મૂર્ધાસિ પૃથિવ્યા નાભિર્ ઊર્ગ્ અપામ્ ઓષધીનામ્ । વિશ્વાયુઃ શર્મ સપ્રથા નમસ્ પથે ॥ યેનર્ષયસ્ તપસા સત્ત્રમ્ ॥
3 આસતેન્ધાના અગ્નિꣳ સુવર્ આભરન્તઃ । તસ્મિન્ન્ અહં નિ દધે નાકે અગ્નિમ્ એતં યમ્ આહુર્ મનવઃ સ્તીર્ણબર્હિષમ્ ॥ તમ્ પત્નીભિર્ અનુ ગચ્છેમ દેવાઃ પુત્રૈર્ ભ્રાતૃભિર્ ઉત વા હિરણ્યૈઃ । નાકં ગૃહ્ણાનાઃ સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥ આ વાચો મધ્યમ્ અરુહદ્ ભુરણ્યુર્ અયમ્ અગ્નિઃ સત્પતિશ્ ચેકિતાનઃ । પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દવિદ્યુતદ્ અધસ્પદં કૃણુતે
4 યે પૃતન્યવઃ ॥ અયમ્ અગ્નિર્ વીરતમો વયોધાઃ સહસ્રિયો દીપ્યતામ્ અપ્રયુચ્છન્ । વિભ્રાજમાનઃ સરિરસ્ય મધ્ય ઉપ પ્ર યાત દિવ્યાનિ ધામ ॥ સમ્ પ્ર ચ્યવધ્વમ્ અનુ સમ્ પ્ર યાતાગ્ને પથો દેવયાનાન્ કૃણુધ્વમ્ । અસ્મિન્ત્ સધસ્થે અધ્ય્ ઉત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ ચ સીદત ॥ યેના સહસ્રં વહસિ યેનાગ્ને સર્વવેદસમ્ । તેનેમં યજ્ઞં નો વહ દેવયાનો ય
5 ઉત્તમઃ ॥ ઉદ્ બુધ્યસ્વાગ્ને પ્રતિ જાગૃહ્ય્ એનમ્ ઇષ્ટાપૂર્તે સꣳ સૃજેથામ્ અયં ચ । પુનઃ કૃણ્વꣳસ્ ત્વા પિતરં યુવાનમ્ અન્વાતાꣳસીત્ ત્વયિ તન્તુમ્ એતમ્ ॥ અયં તે યોનિર્ ઋત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । તં જાનન્ન્ અગ્ન આ રોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્ ॥
4.7.14 અનુવાક 14 વિહવ્યા ઇષ્ટકાઃ
1 મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વ્ અસ્તુ વયં ત્વેન્ધાનાસ્ તનુવમ્ પુષેમ । મહ્યં નમન્તામ્ પ્રદિશશ્ ચતસ્રસ્ ત્વયાધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥ મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રાવન્તો મરુતો વિષ્ણુર્ અગ્નિઃ । મમાન્તરિક્ષમ્ ઉરુ ગોપમ્ અસ્તુ મહ્યં વાતઃ પવતાં કામે અસ્મિન્ ॥ મયિ દેવા દ્રવિણમ્ આ યજન્તામ્ મય્ય્ આશીર્ અસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ । દૈવ્યા હોતારા વનિષન્ત
2 પૂર્વેઽરિષ્ટાઃ સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ ॥ મહ્યં યજન્તુ મમ યાનિ હવ્યાઽઽકૂતિઃ સત્યા મનસો મે અસ્તુ । એનો મા નિ ગાં કતમચ્ ચનાહં વિશ્વે દેવાસો અધિ વોચતા મે ॥ દેવીઃ ષડુર્વીર્ ઉરુ નઃ કૃણોત વિશ્વે દેવાસ ઇહ વીરયધ્વમ્ । મા હાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્ મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ ॥ અગ્નિર્ મન્યુમ્ પ્રતિનુદન્ પુરસ્તા
3 દબ્ધો ગોપાઃ પરિ પાહિ નસ્ ત્વમ્ । પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્ તે ઽમૈષાં ચિત્તમ્ પ્રબુધા વિ નેશત્ ॥ ધાતા ધાતૃણામ્ ભુવનસ્ય યસ્ પતિર્ દેવꣳ સવિતારમ્ અભિમાતિષાહમ્ । ઇમં યજ્ઞમ્ અશ્વિનોભા બૃહસ્પતિર્ દેવાઃ પાન્તુ યજમાનં ન્યર્થાત્ ॥ ઉરુવ્યચા નો મહિષઃ શર્મ યꣳસદ્ અસ્મિન્ હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુ । સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃડયેન્દ્ર મા ॥
4 નો રીરિષો મા પરા દાઃ ॥ યે નઃ સપત્ના અપ તે ભવન્ત્વ્ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામ્ અવ બાધામહે તાન્ । વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિસ્પૃશમ્ મોગ્રં ચેત્તારમ્ અધિરાજમ્ અક્રન્ ॥ અર્વાઞ્ચમ્ ઇન્દ્રમ્ અમુતો હવામહે યો ગોજિદ્ ધનજિદ્ અશ્વજિદ્ યઃ । ઇમં નો યજ્ઞં વિહવે જુષસ્વાસ્ય કુર્મો હરિવો મેદિનં ત્વા ॥
4.7.15 અનુવાક 15 અશ્વમેધીયા યાજ્યાનુવાક્યાઃ
1 અગ્નેર્ મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો યમ્ પાઞ્ચજન્યમ્ બહવઃ સમિન્ધતે । વિશ્વસ્યાં વિશિ પ્રવિવિશિવાꣳસમ્ ઈમહે સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥ યસ્યેદમ્ પ્રાણન્ નિમિષદ્ યદ્ એજતિ યસ્ય જાતં જનમાનં ચ કેવલમ્ । સ્તૌમ્ય્ અગ્નિં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્ન સ્તોમા ઉપ મામ્ ઉપાગુઃ । યો દાશુષઃ સુકૃતો હવમ્ ઉપ ગન્તા
2 સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥ યઃ સંગ્રામં નયતિ સં વશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સꣳસૃજતિ ત્રયાણિ । સ્તૌમીન્દ્રં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥ મન્વે વામ્ મિત્રાવરુણા તસ્ય વિત્તꣳ સત્યૌજસા દૃꣳહણા યં નુદેથે । યા રાજાનꣳ સરથં યાથ ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ યો વાꣳ રથ ઋજુરશ્મિઃ સત્યધર્મા મિથુશ્ ચરન્તમ્ ઉપયાતિ દૂષયન્ । સ્તૌમિ
3 મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ વાયોઃ સવિતુર્ વિદથાનિ મન્મહે યાવ્ આત્મન્વદ્ બિભૃતો યૌ ચ રક્ષતઃ । યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવતુસ્ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ ઉપ શ્રેષ્ઠા ન આશિષો દેવયોર્ ધર્મે અસ્થિરન્ । સ્તૌમિ વાયુꣳ સવિતારં નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ રથીતમૌ રથીનામ્ અહ્વ ઊતયે શુભં ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિર્ અશ્વૈઃ । યયો
4 ર્વાં દેવૌ દેવેષ્વ્ અનિશિતમ્ ઓજસ્ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ યદ્ અયાતં વહતુꣳ સૂર્યાયાસ્ ત્રિચક્રેણ સꣳસદમ્ ઇચ્છમાનૌ । સ્તૌમિ દેવાવ્ અશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥ મરુતામ્ મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામ્ અવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥ તિગ્મમ્ આયુધં વીડિતꣳ સહસ્વદ્ દિવ્યꣳ શર્ધઃ
5 પૃતનાસુ જિષ્ણુ । સ્તૌમિ દેવાન્ મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥ દેવાનામ્ મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામ્ અવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ યદ્ ઇદમ્ માભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન । સ્તૌમિ વિશ્વાન્ દેવાન્ નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥ અનુ નો ઽદ્યાનુમતિર
6 ન્વિદનુમતે ત્વમ્ । વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા પૃષ્ઠો દિવિ યે અપ્રથેતામ્ અમિતેભિર્ ઓજોભિર્ યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં વસૂનામ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમ્ અꣳહસઃ ॥ ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણોતં ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિ નો બ્રૂયાતમ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમ્ અꣳહસઃ ॥ યત્ તે વયમ્ પુરુષત્રા યવિષ્ઠાવિદ્વાꣳસશ્ ચકૃમા કચ્ચના
7 ઽઽગઃ । કૃધી સ્વ્ અસ્માꣳ અદિતેર્ અનાગા વ્ય્ એનાꣳસિ શિશ્રથો વિષ્વગ્ અગ્ને ॥ યથા હ તદ્ વસવો ગૌર્યં ચિત્ પદિ ષિતામ્ અમુઞ્ચતા યજત્રાઃ । એવા ત્વમ્ અસ્મત્ પ્ર મુઞ્ચા વ્ય્ અꣳહઃ પ્રાતાર્ય્ અગ્ને પ્રતરાં ન આયુઃ ॥
4.7.1 અનુવાક

વસોર્ધારા

અગ્નાવિષ્ણૂ સજોષસેમા વર્ધન્તુ વાં ગિરઃ । દ્યુમ્નૈર્ વાજેભિર્ આગતમ્ ॥
વાજશ્ ચ મે પ્રસવશ્ ચ મે પ્રયતિશ્ ચ મે પ્રસિતિશ્ ચ મે ધીતિશ્ ચ મે ક્રતુશ્ ચ મે સ્વરશ્ ચ મે શ્લોકશ્ ચ મે શ્રાવશ્ ચ મે શ્રુતિશ્ ચ મે જ્યોતિશ્ ચ મે સુવશ્ ચ મે પ્રાણશ્ ચ મે ઽપાન

શ્ચ મે વ્યાનશ્ ચ મે ઽસુશ્ ચ મે ચિત્તં ચ મ આધીતં ચ મે વાક્ ચ મે મનશ્ ચ મે ચક્ષુશ્ ચ મે શ્રોત્રં ચ મે દક્ષશ્ ચ મે બલં ચ મ ઓજશ્ ચ મે સહશ્ ચ મ આયુશ્ ચ મે જરા ચ મ આત્મા ચ મે તનૂશ્ ચ મે શર્મ ચ મે વર્મ ચ મે ઽઙ્ગાનિ ચ મે ઽસ્થાનિ ચ મે પરૂꣳષિ ચ મે શરીરાણિ ચ મે ॥
4.7.2 અનુવાક

વસોર્ધારા

જ્યૈષ્ઠ્યં ચ મ આધિપત્યં ચ મે મન્યુશ્ ચ મે ભામસ્ ચ મે ઽમશ્ ચ મે ઽમ્ભશ્ ચ મે જેમા ચ મે મહિમા ચ મે વરિમા ચ મે પ્રથિમા ચ મે વર્ષ્મા ચ મે દ્રાઘુયા ચ મે વૃદ્ધં ચ મે વૃદ્ધિશ્ ચ મે સત્યં ચ મે શ્રદ્ધા ચ મે જગચ્ ચ

મે ધનં ચ મે વશશ્ ચ મે ત્વિષિશ્ ચ મે ક્રીડા ચ મે મોદશ્ ચ મે જાતં ચ મે જનિષ્યમાણં ચ મે સૂક્તં ચ મે સુકૃતં ચ મે વિત્તં ચ મે વેદ્યં ચ મે ભૂતં ચ મે ભવિષ્યચ્ ચ મે સુગં ચ મે સુપથં ચ મ ઋદ્ધં ચ મ ઋદ્ધિશ્ ચ મે ક્લૃપ્તં ચ મે ક્લૃપ્તિશ્ ચ મે મતિશ્ ચ મે સુમતિશ્ ચ મે ॥
4.7.3 અનુવાક

વસોર્ધારા

શં ચ મે મયશ્ ચ મે પ્રિયં ચ મે ઽનુકામશ્ ચ મે કામશ્ ચ મે સૌમનસશ્ ચ મે ભદ્રં ચ મે શ્રેયશ્ ચ મે વસ્યશ્ ચ મે યશશ્ ચ મે ભગશ્ ચ મે દ્રવિણં ચ મે યન્તા ચ મે ધર્તા ચ મે ક્ષેમશ્ ચ મે ધૃતિશ્ ચ મે વિશ્વં ચ

મે મહશ્ ચ મે સંવિચ્ ચ મે જ્ઞાત્રં ચ મે સૂશ્ ચ મે પ્રસૂશ્ ચ મે સીરં ચ મે લયશ્ ચ મ ઋતં ચ મે ઽમૃતં ચ મે ઽયક્ષ્મં ચ મે ઽનામયચ્ ચ મે જીવાતુશ્ ચ મે દીર્ઘાયુત્વં ચ મે ઽનમિત્રં ચ મે ઽભયં ચ મે સુગં ચ મે શયનં ચ મે સૂષા ચ મે સુદિનં ચ મે ॥
4.7.4 અનુવાક

વસોર્ધારા

ઊર્ક્ ચ મે સૂનૃતા ચ મે પયશ્ ચ મે રસશ્ ચ મે ઘૃતં ચ મે મધુ ચ મે સગ્ધિશ્ ચ મે સપીતિશ્ ચ મે કૃષિશ્ ચ મે વૃષ્ટિશ્ ચ મે જૈત્રં ચ મ ઔદ્ભિદ્યં ચ મે રયિશ્ ચ મે રાયશ્ ચ મે પુષ્ટં ચ મે પુષ્ટિશ્ ચ મે વિભુ ચ

મે પ્રભુ ચ મે બહુ ચ મે ભૂયશ્ ચ મે પૂર્ણં ચ મે પૂર્ણતરં ચ મે ઽક્ષિતિશ્ ચ મે કૂયવાશ્ ચ મે ઽન્નં ચ મે ઽક્ષુચ્ ચ મે વ્રીહયશ્ ચ મે યવાશ્ ચ મે માષાશ્ ચ મે તિલાશ્ ચ મે મુદ્ગાશ્ ચ મે ખલ્વાશ્ ચ મે ગોધૂમાશ્ ચ મે મસુરાશ્ ચ મે પ્રિયંગવશ્ ચ મે ઽણવશ્ ચ મે શ્યામાકાશ્ ચ મે નીવારાશ્ ચ મે ॥
4.7.5 અનુવાક

વસોર્ધારા

અશ્મા ચ મે મૃત્તિકા ચ મે ગિરયશ્ ચ મે પર્વતાશ્ ચ મે સિકતાશ્ ચ મે વનસ્પતયશ્ ચ મે હિરણ્યં ચ મે ઽયશ્ ચ મે સીસં ચ મે ત્રપુશ્ ચ મે શ્યામં ચ મે લોહં ચ મે ઽગ્નિશ્ ચ મ આપશ્ ચ મે વીરુધશ્ ચ મ ઓષધયશ્ ચ મે કૃષ્ટપચ્યં ચ

મે ઽકૃષ્ટપચ્યં ચ મે ગ્રામ્યાશ્ ચ મે પશવ આરણ્યાશ્ ચ યજ્ઞેન કલ્પન્તામ્ ।
વિત્તં ચ મે વિત્તિશ્ ચ મે ભૂતં ચ મે ભૂતિશ્ ચ મે વસુ ચ મે વસતિશ્ ચ મે કર્મ ચ મે શક્તિશ્ ચ મે ઽર્થશ્ ચ મ એમશ્ ચ મ ઇતિશ્ ચ મે ગતિશ્ ચ મે ॥
4.7.6 અનુવાક

વસોર્ધારા

અગ્નિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
સોમશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
સવિતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
સરસ્વતી ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
પૂષા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
બૃહસ્પતિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
મિત્રશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
વરુણશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
ત્વષ્ટા ચ

મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
ધાતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
વિષ્ણુશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ।
અશ્વિનૌ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
મરુતશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
વિશ્વે ચ મે દેવા ઇન્દ્રશ્ ચ મે
પૃથિવી ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ।
અન્તરિક્ષમ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
દ્યૌશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
દિશશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
મૂર્ધા ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે
પ્રજાપતિશ્ ચ મ ઇન્દ્રશ્ ચ મે ॥
4.7.7 અનુવાક

વસોર્ધારા

અꣳશુશ્ ચ મે રશ્મિશ્ ચ મે ઽદાભ્યશ્ ચ મે ઽધિપતિશ્ ચ મ ઉપાꣳશુશ્ ચ મે ઽન્તર્યામશ્ ચ મ ઐન્દ્રવાયવશ્ ચ મે મૈત્રાવરુણશ્ ચ મ આશ્વિનશ્ ચ મે પ્રતિપ્રસ્થાનશ્ ચ મે શુક્રશ્ ચ મે મન્થી ચ મ આગ્રયણશ્ ચ મે વૈશ્વદેવશ્ ચ મે ધ્રુવશ્ ચ મે વૈશ્વાનરશ્ ચ મ ઋતુગ્રહાશ્ ચ

મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ ચ મ ઐન્દ્રાગ્નશ્ ચ મે વૈશ્વદેવશ્ ચ મે મરુત્વતીયાશ્ ચ મે મહેન્દ્રશ્ ચ મ આદિત્યશ્ ચ મે સાવિત્રશ્ ચ મે સારસ્વતશ્ ચ મે પૌષ્ણશ્ ચ મે પાત્નીવતશ્ ચ મે હારિયોજનશ્ ચ મે ॥
4.7.8 અનુવાક

વસોર્ધારા

ઇધ્મશ્ ચ મે બર્હિશ્ ચ મે વેદિશ્ ચ મે ધિષ્ણિયાશ્ ચ મે સ્રુચશ્ ચ મે ચમસાશ્ ચ મે ગ્રાવાણશ્ ચ મે સ્વરવશ્ ચ મ ઉપરવાશ્ ચ મે ઽધિષવણે ચ મે દ્રોણકલશશ્ ચ મે વાયવ્યાનિ ચ મે પૂતભૃચ્ ચ મ આધવનીયશ્ ચ મ આગ્નીધ્રં ચ મે હવિર્ધાનં ચ મે ગૃહાશ્ ચ મે સદશ્ ચ મે પુરોડાશાશ્ ચ મે પચતાશ્ ચ મે ઽવભૃથશ્ ચ મે સ્વગાકારશ્ ચ મે ॥
4.7.9 અનુવાક

વસોર્ધારા

અગ્નિશ્ ચ મે ઘર્મશ્ ચ મે ઽર્કશ્ ચ મે સૂર્યશ્ ચ મે પ્રાણશ્ ચ મે ઽશ્વમેધશ્ ચ મે પૃથિવી ચ મે ઽદિતિશ્ ચ મે દિતિશ્ ચ મે દ્યૌશ્ ચ મે શક્વરીર્ અઙ્ગુલયો દિશશ્ ચ મે યજ્ઞેન કલ્પન્તામ્
ઋક્ ચ મે સામ ચ મે સ્તોમશ્ ચ મે યજુશ્ ચ મે દીક્ષા ચ મે તપશ્ ચ મ ઋતુશ્ ચ મે વ્રતં ચ મે ઽહોરાત્રયોર્ વૃષ્ટ્યા બૃહદ્રથન્તરે ચ મે યજ્ઞેન કલ્પેતામ્ ॥
4.7.10 અનુવાક

વસોર્ધારા

ગર્ભાશ્ ચ મે વત્સાશ્ ચ મે
ત્ર્યવિશ્ ચ મે ત્ર્યવી ચ મે
દિત્યવાટ્ ચ મે દિત્યૌહી ચ મે
પઞ્ચાવિશ્ ચ મે પઞ્ચાવી ચ મે
ત્રિવત્સશ્ ચ મે ત્રિવત્સા ચ મે
તુર્યવાટ્ ચ મે તુર્યૌહી ચ મે
પષ્ઠવાચ્ ચ મે પષ્ઠૌહી ચ મે ।
ઉક્ષા ચ મે વશા ચ મે ।
ઋષભશ્ ચ

મે વેહચ્ ચ મે ઽનડ્વાઞ્ ચ મે ધેનુશ્ ચ મે ।
આયુર્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્
પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતામ્
અપાનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ।
વ્યાનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ।
ચક્ષુર્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ।
શ્રોત્રં યજ્ઞેન કલ્પતામ્
મનો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ।
વાગ્ યજ્ઞેન કલ્પતામ્
આત્મા યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ।
યજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ॥
4.7.11 અનુવાક

વસોર્ધારા

એકા ચ મે તિસ્રશ્ ચ મે પઞ્ચ ચ મે સપ્ત ચ મે નવ ચ મ એકાદશ ચ મે ત્રયોદશ ચ મે પઞ્ચદશ ચ મે સપ્તદશ ચ મે નવદશ ચ મ એકવિꣳશતિશ્ ચ મે ત્રયોવિꣳશતિશ્ ચ મે પઞ્ચવિꣳશતિશ્ ચ મે સપ્તવિꣳશતિશ્ ચ મે નવવિꣳશતિશ્ ચ મ એકત્રિꣳશ્ચ્ ચ મે ત્રયસ્ત્રિꣳશચ્ ચ

મે
ચતસ્રશ્ ચ મે ઽષ્ટૌ ચ મે દ્વાદશ ચ મે ષોડશ ચ મે વિꣳશતિશ્ ચ મે ચતુર્વિꣳશતિશ્ ચ મે ઽષ્ટાવિꣳશતિશ્ ચ મે દ્વાત્રિꣳશચ્ ચ મે ષટ્ત્રિꣳશચ્ ચ મે ચત્વારિꣳશચ્ ચ મે ચતુશ્ચત્વારિꣳશચ્ ચ મે ઽષ્ટાચત્વારિꣳશચ્ ચ મે
વાજશ્ ચ પ્રસવશ્ ચાપિજશ્ ચ ક્રતુશ્ ચ સુવશ્ ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્નિયશ્ ચાઽઽન્ત્યાયનશ્ ચાન્ત્યશ્ ચ ભૌવનશ્ ચ ભુવનશ્ ચાધિપતિશ્ ચ ॥
4.7.12 અનુવાક

વાજપ્રસવીય હોમઃ

વાજો નઃ સપ્ત પ્રદિશશ્ ચતસ્રો વા પરાવતઃ । વાજો નો વિશ્વૈર્ દેવૈર્ ધનસાતાવ્ ઇહાવતુ ॥
વિશ્વે અદ્ય મરુતો વિશ્વ ઊતી વિશ્વે ભવન્ત્વ્ અગ્નયઃ સમિદ્ધાઃ । વિશ્વે નો દેવા અવસા ગમન્તુ વિશ્વં અસ્તુ દ્રવિણં વાજો અસ્મે ॥
વાજસ્ય પ્રસવં દેવા રથૈર્ યાતા હિરણ્યયૈઃ । અગ્નિર્ ઇન્દ્રો બૃહસ્પતિર્ મરુતઃ સોમપીતયે ॥
વાજેવાજે ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ

વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । અસ્ય મધ્વઃ પિબત માદયધ્વં તૃપ્તા યાત પથિભિર્ દેવયાનૈઃ ॥
વાજઃ પુરસ્તાદ્ ઉત મધ્યતો નો વાજો દેવાꣳ ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ । વાજસ્ય હિ પ્રસવો નંનમીતિ વિશ્વા આશા વાજપતિર્ ભવેયમ્ ॥
પયઃ પૃથિવ્યામ્ પય ઓષધીષુ પયો દિવ્યન્તરિક્ષે પયો ધામ્ । પયસ્વતીઃ પ્રદિશઃ સન્તુ મહ્યમ્ ॥
સમ્ મા સૃજામિ પયસા ઘૃતેન સમ્ મા સૃજામ્ય્ અપ

ઓષધીભિઃ । સો ઽહં વાજꣳ સનેયમ્ અગ્ને ॥
નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમ્ એકꣳ સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્ વિ ભાતિ દેવા અગ્નિં ધારયન્ દ્રવિણોદાઃ ॥
સમુદ્રો ઽસિ નભસ્વાન્ આર્દ્રદાનુઃ શમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહા મારુતો ઽસિ મરુતાં ગણઃ શમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહાવસ્યુર્ અસિ દુવસ્વાઞ્ છમ્ભૂર્ મયોભૂર્ અભિ મા વાહિ સ્વાહા ॥
4.7.13 અનુવાક

અગ્નિયોગઃ

અગ્નિં યુનજ્મિ શવસા ઘૃતેન દિવ્યꣳ સુપર્ણં વયસા બૃહન્તમ્ । તેન વયમ્ પતેમ બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપꣳ સુવો રુહાણા અધિ નાક ઉત્તમે ॥
ઇમૌ તે પક્ષાવ્ અજરૌ પતત્રિણો યાભ્યાꣳ રક્ષાꣳસ્ય્ અપહꣳસ્ય્ અગ્ને । તાભ્યામ્ પતેમ સુકૃતામ્ ઉ લોકં યત્રર્ષયઃ પ્રથમજા યે પુરાણાઃ ॥
ચિદ્ અસિ સમુદ્રયોનિર્ ઇન્દુર્ દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષઃ શકુનો ભુરણ્યુર્ મહાન્ત્ સધસ્થે ધ્રુવ

આ નિષત્તઃ ॥
નમસ્ તે અસ્તુ મા મા હિꣳસીર્ વિશ્વસ્ય મૂર્ધન્ન્ અધિ તિષ્ઠસિ શ્રિતઃ । સમુદ્રે તે હૃદયમ્ અન્તર્ આયુર્ દ્યાવાપૃથિવી ભુવનેષ્વ્ અર્પિતે ॥
ઉદ્નો દત્તોદધિમ્ ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદ્ અન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્ તતો નો વૃષ્ટ્યાવત । દિવો મૂર્ધાસિ પૃથિવ્યા નાભિર્ ઊર્ગ્ અપામ્ ઓષધીનામ્ । વિશ્વાયુઃ શર્મ સપ્રથા નમસ્ પથે ॥
યેનર્ષયસ્ તપસા સત્ત્રમ્

આસતેન્ધાના અગ્નિꣳ સુવર્ આભરન્તઃ । તસ્મિન્ન્ અહં નિ દધે નાકે અગ્નિમ્ એતં યમ્ આહુર્ મનવઃ સ્તીર્ણબર્હિષમ્ ॥
તમ્ પત્નીભિર્ અનુ ગચ્છેમ દેવાઃ પુત્રૈર્ ભ્રાતૃભિર્ ઉત વા હિરણ્યૈઃ । નાકં ગૃહ્ણાનાઃ સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥
આ વાચો મધ્યમ્ અરુહદ્ ભુરણ્યુર્ અયમ્ અગ્નિઃ સત્પતિશ્ ચેકિતાનઃ । પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દવિદ્યુતદ્ અધસ્પદં કૃણુતે

યે પૃતન્યવઃ ॥
અયમ્ અગ્નિર્ વીરતમો વયોધાઃ સહસ્રિયો દીપ્યતામ્ અપ્રયુચ્છન્ । વિભ્રાજમાનઃ સરિરસ્ય મધ્ય ઉપ પ્ર યાત દિવ્યાનિ ધામ ॥
સમ્ પ્ર ચ્યવધ્વમ્ અનુ સમ્ પ્ર યાતાગ્ને પથો દેવયાનાન્ કૃણુધ્વમ્ । અસ્મિન્ત્ સધસ્થે અધ્ય્ ઉત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ ચ સીદત ॥
યેના સહસ્રં વહસિ યેનાગ્ને સર્વવેદસમ્ । તેનેમં યજ્ઞં નો વહ દેવયાનો ય

ઉત્તમઃ ॥
ઉદ્ બુધ્યસ્વાગ્ને પ્રતિ જાગૃહ્ય્ એનમ્ ઇષ્ટાપૂર્તે સꣳ સૃજેથામ્ અયં ચ । પુનઃ કૃણ્વꣳસ્ ત્વા પિતરં યુવાનમ્ અન્વાતાꣳસીત્ ત્વયિ તન્તુમ્ એતમ્ ॥
અયં તે યોનિર્ ઋત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । તં જાનન્ન્ અગ્ન આ રોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્ ॥
4.7.14 અનુવાક

વિહવ્યા ઇષ્ટકાઃ

મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વ્ અસ્તુ વયં ત્વેન્ધાનાસ્ તનુવમ્ પુષેમ । મહ્યં નમન્તામ્ પ્રદિશશ્ ચતસ્રસ્ ત્વયાધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥
મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રાવન્તો મરુતો વિષ્ણુર્ અગ્નિઃ । મમાન્તરિક્ષમ્ ઉરુ ગોપમ્ અસ્તુ મહ્યં વાતઃ પવતાં કામે અસ્મિન્ ॥
મયિ દેવા દ્રવિણમ્ આ યજન્તામ્ મય્ય્ આશીર્ અસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ । દૈવ્યા હોતારા વનિષન્ત

પૂર્વેઽરિષ્ટાઃ સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ ॥
મહ્યં યજન્તુ મમ યાનિ હવ્યાઽઽકૂતિઃ સત્યા મનસો મે અસ્તુ । એનો મા નિ ગાં કતમચ્ ચનાહં વિશ્વે દેવાસો અધિ વોચતા મે ॥
દેવીઃ ષડુર્વીર્ ઉરુ નઃ કૃણોત વિશ્વે દેવાસ ઇહ વીરયધ્વમ્ । મા હાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્ મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ ॥
અગ્નિર્ મન્યુમ્ પ્રતિનુદન્ પુરસ્તા

દબ્ધો ગોપાઃ પરિ પાહિ નસ્ ત્વમ્ । પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્ તે ઽમૈષાં ચિત્તમ્ પ્રબુધા વિ નેશત્ ॥
ધાતા ધાતૃણામ્ ભુવનસ્ય યસ્ પતિર્ દેવꣳ સવિતારમ્ અભિમાતિષાહમ્ । ઇમં યજ્ઞમ્ અશ્વિનોભા બૃહસ્પતિર્ દેવાઃ પાન્તુ યજમાનં ન્યર્થાત્ ॥
ઉરુવ્યચા નો મહિષઃ શર્મ યꣳસદ્ અસ્મિન્ હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુ । સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃડયેન્દ્ર મા

નો રીરિષો મા પરા દાઃ ॥
યે નઃ સપત્ના અપ તે ભવન્ત્વ્ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામ્ અવ બાધામહે તાન્ । વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિસ્પૃશમ્ મોગ્રં ચેત્તારમ્ અધિરાજમ્ અક્રન્ ॥
અર્વાઞ્ચમ્ ઇન્દ્રમ્ અમુતો હવામહે યો ગોજિદ્ ધનજિદ્ અશ્વજિદ્ યઃ । ઇમં નો યજ્ઞં વિહવે જુષસ્વાસ્ય કુર્મો હરિવો મેદિનં ત્વા ॥
4.7.15 અનુવાક

અશ્વમેધીયા યાજ્યાનુવાક્યાઃ

અગ્નેર્ મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો યમ્ પાઞ્ચજન્યમ્ બહવઃ સમિન્ધતે । વિશ્વસ્યાં વિશિ પ્રવિવિશિવાꣳસમ્ ઈમહે સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥
યસ્યેદમ્ પ્રાણન્ નિમિષદ્ યદ્ એજતિ યસ્ય જાતં જનમાનં ચ કેવલમ્ । સ્તૌમ્ય્ અગ્નિં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥
ઇન્દ્રસ્ય મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્ન સ્તોમા ઉપ મામ્ ઉપાગુઃ । યો દાશુષઃ સુકૃતો હવમ્ ઉપ ગન્તા

સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥
યઃ સંગ્રામં નયતિ સં વશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સꣳસૃજતિ ત્રયાણિ । સ્તૌમીન્દ્રં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ ॥
મન્વે વામ્ મિત્રાવરુણા તસ્ય વિત્તꣳ સત્યૌજસા દૃꣳહણા યં નુદેથે । યા રાજાનꣳ સરથં યાથ ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
યો વાꣳ રથ ઋજુરશ્મિઃ સત્યધર્મા મિથુશ્ ચરન્તમ્ ઉપયાતિ દૂષયન્ । સ્તૌમિ

મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
વાયોઃ સવિતુર્ વિદથાનિ મન્મહે યાવ્ આત્મન્વદ્ બિભૃતો યૌ ચ રક્ષતઃ । યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવતુસ્ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
ઉપ શ્રેષ્ઠા ન આશિષો દેવયોર્ ધર્મે અસ્થિરન્ । સ્તૌમિ વાયુꣳ સવિતારં નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
રથીતમૌ રથીનામ્ અહ્વ ઊતયે શુભં ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિર્ અશ્વૈઃ । યયો

ર્વાં દેવૌ દેવેષ્વ્ અનિશિતમ્ ઓજસ્ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
યદ્ અયાતં વહતુꣳ સૂર્યાયાસ્ ત્રિચક્રેણ સꣳસદમ્ ઇચ્છમાનૌ । સ્તૌમિ દેવાવ્ અશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમ્ આગસઃ ॥
મરુતામ્ મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામ્ અવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥
તિગ્મમ્ આયુધં વીડિતꣳ સહસ્વદ્ દિવ્યꣳ શર્ધઃ

પૃતનાસુ જિષ્ણુ । સ્તૌમિ દેવાન્ મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥
દેવાનામ્ મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામ્ અવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્ હુવે સુયમાન્ ઊતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
યદ્ ઇદમ્ માભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન । સ્તૌમિ વિશ્વાન્ દેવાન્ નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વ્ એનસઃ ॥
અનુ નો ઽદ્યાનુમતિર

ન્વિદનુમતે ત્વમ્ ।
વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા
પૃષ્ઠો દિવિ
યે અપ્રથેતામ્ અમિતેભિર્ ઓજોભિર્ યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં વસૂનામ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમ્ અꣳહસઃ ॥
ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણોતં ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિ નો બ્રૂયાતમ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમ્ અꣳહસઃ ॥
યત્ તે વયમ્ પુરુષત્રા યવિષ્ઠાવિદ્વાꣳસશ્ ચકૃમા કચ્ચના

ઽઽગઃ । કૃધી સ્વ્ અસ્માꣳ અદિતેર્ અનાગા વ્ય્ એનાꣳસિ શિશ્રથો વિષ્વગ્ અગ્ને ॥
યથા હ તદ્ વસવો ગૌર્યં ચિત્ પદિ ષિતામ્ અમુઞ્ચતા યજત્રાઃ । એવા ત્વમ્ અસ્મત્ પ્ર મુઞ્ચા વ્ય્ અꣳહઃ પ્રાતાર્ય્ અગ્ને પ્રતરાં ન આયુઃ ॥