તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 2.3

2.3 પ્રપાઠક: 3 કામ્યેષ્ટિવિધાનમ્
2.3.1 અનુવાક 1 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ભૂતિકામાદીનામાદિત્યચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 આદિત્યેભ્યો ભુવદ્વદ્ભ્યશ્ ચરું નિર્ વપેદ્ ભૂતિકામઃ । આદિત્યા વા એતમ્ ભૂત્યૈ પ્રતિ નુદન્તે યો ઽલમ્ ભૂત્યૈ સન્ ભૂતિં ન પ્રાપ્નોતિ । આદિત્યાન્ એવ ભુવદ્વતઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયન્તિ ભવત્ય્ એવ । આદિત્યેભ્યો ધારયદ્વદ્ભ્યશ્ ચરું નિર્ વપેદ્ અપરુદ્ધો વાઽપરુધ્યમાનો વા । આદિત્યા વા અપરોદ્ધાર આદિત્યા અવગમયિતારઃ । આદિત્યાન્ એવ ધારયદ્વતઃ
2 સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવૈનં વિશિ દાધ્રતિ । અનપરુધ્યો ભવતિ । અદિતે ઽનુ મન્યસ્વેત્ય્ અપરુધ્યમાનો ઽસ્ય પદમ્ આ દદીત । ઇયં વા અદિતિઃ । ઇયમ્ એવાસ્મૈ રાજ્યમ્ અનુ મન્યતે સત્યાશીર્ ઇત્ય્ આહ સત્યામ્ એવાશિષં કુરુતે । ઇહ મન ઇત્ય્ આહ પ્રજા એવાસ્મૈ સમનસઃ કરોતિ । ઉપ પ્રેત મરુતઃ
3 સુદાનવ એના વિશ્પતિનાઽભ્ય્ અમુꣳ રાજાનમ્ ઇત્ય્ આહ મારુતી વૈ વિડ્ જ્યેષ્ઠો વિશ્પતિઃ । વિશૈવૈનꣳ રાષ્ટ્રેન સમ્ અર્ધયતિ યઃ પરસ્તાદ્ ગ્રામ્યવાદી સ્યાત્ તસ્ય ગૃહાદ્ વ્રીહીન્ આ હરેત્ । શુક્લાꣳશ્ ચ કૃષ્ણાꣳશ્ ચ વિ ચિનુયાત્ । યે શુક્લાઃ સ્યુસ્ તમ્ આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ । આદિત્યા વૈ દેવતયા વિડ્
વિશમ્ એવાવ ગચ્છતિ ॥
4 અવગતાઽસ્ય વિડ્ અનવગતꣳ રાષ્ટ્રમ્ ઇત્ય્ આહુઃ । યે કૃષ્ણાઃ સ્યુસ્ તમ્ વારુણં ચરું નિર્ વપેત્ । વારુણં વૈ રાષ્ટ્રમ્ ઉભે એવ વિશં ચ રાષ્ટ્રં ચાવ ગચ્છતિ યદિ નાવગચ્છેદ્ ઇમમ્ અહમ્ આદિત્યેભ્યો ભાગં નિર્ વપામ્ય્ ઽઆમુષ્માદ્ અમુષ્યૈ વિશો ઽવગન્તોર્ ઇતિ નિર્ વપેત્ । આદિત્યા એવૈનમ્ ભાગધેયમ્ પ્રેપ્સન્તો વિશમ્ અવ
5 ગમયન્તિ યદિ નાવગચ્છેદ્ આશ્વત્થાન્ મયૂખાન્ત્ સપ્ત મધ્યમેષાયામ્ ઉપ હન્યાત્ । ઇદમ્ અહમ્ આદિત્યાન્ બધ્નામ્ય્ આમુષ્માદ્ અમુષ્યૈ વિશો ઽવગન્તોર્ ઇતિ । આદિત્યા એવૈનમ્ બદ્ધવીરા વિશમ્ અવ ગમયન્તિ યદિ નાવગચ્છેદ્ એતમ્ એવાદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ । ઇધ્મે ઽપિ મયૂખાન્ત્ સં નહ્યેત્ । અનપરુધ્યમ્ એવાવ ગચ્છતિ । આશ્વત્થા ભવન્તિ મરુતાં વા એતદ્ ઓજો યદ્ અશ્વત્થઃ । ઓજસૈવ વિશમ્ અવ ગચ્છતિ સપ્ત ભવન્તિ સપ્તગણા વૈ મરુતઃ । ગણશ એવ વિશમ્ અવ ગચ્છતિ ॥
2.3.2 અનુવાક 2 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। મૃત્યુભીતાદીનાં શતકૃષ્ણલાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 દેવા વૈ મૃત્યોર્ અબિભયુસ્ તે પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવન્ તેભ્ય એતામ્ પ્રાજાપત્યાꣳ શતકૃષ્ણલાં નિર્ અવપત્ તયૈવૈષ્વ્ અમૃતમ્ અદધાત્ । યો મૃત્યોર્ બિભીયાત્ તસ્મા એતામ્ પ્રાજાપત્યાꣳ શતકૃષ્ણલાં નિર્ વપેત્ પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ન્ આયુર્ દધાતિ સર્વમ્ આયુર્ એતિ શતકૃષ્ણલા ભવતિ શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિયઃ । આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે
2 પ્રતિ તિષ્ઠતિ ઘૃતે ભવતિ । આયુર્ વૈ ઘૃતમ્ અમૃતꣳ હિરણ્યમ્ આયુશ્ ચૈવાસ્મા અમૃતં ચ સમીચી દધાતિ ચત્વારિચત્વારિ કૃષ્ણલાન્ય્ અવ દ્યતિ ચતુરવત્તસ્યાપ્ત્યૈ । એકધા બ્રહ્મણ ઉપ હરતિ । એકધૈવ યજમાન આયુર્ દધાતિ । અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્ તસ્મા એતꣳ સૌર્યં ચરું નિર્ અવપન્ તેનૈવાસ્મિન્
3 રુચમ્ અદધુઃ । યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતꣳ સૌર્યં ચરું નિર્ વપેત્ । અમુમ્ એવાઽઽદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ । ઉભયતો રુક્મૌ ભવતઃ । ઉભયત એવાસ્મિન્ રુચં દધાતિ પ્રયાજેપ્રયાજે કૃષ્ણલં જુહોતિ દિગ્ભ્ય એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્ ભૂમ્યૈ
4 ચરું યઃ કામયેત હિરણ્યં વિન્દેય હિરણ્યમ્ મોપ નમેદ્ ઇતિ યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયં વૈ હિરણ્યં યસ્યૈવ હિરણ્યં તેનૈવૈનદ્ વિન્દતે સાવિત્રો ભવતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્ વિન્દતે ભૂમ્યૈ ચરુર્ ભવત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનદ્ વિન્દતે । ઉપૈનꣳ હિરણ્યં નમતિ વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યો હિરણ્યં વિન્દતે । એતામ્
5 એવ નિર્ વપેદ્ ધિરણ્યં વિત્ત્વા નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે । એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યસ્ય હિરણ્યં નશ્યેત્ । યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયં વૈ હિરણ્યં યસ્યૈવ હિરણ્યં તેનૈવૈનદ્ વિન્દતિ સાવિત્રો ભવતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્ વિન્દતિ ભૂમ્યૈ ચરુર્ ભવત્ય્ અસ્યાં વા એતન્ નશ્યતિ યન્ નશ્યત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનદ્ વિન્દતિ । ઇન્દ્રઃ
6 ત્વષ્ટુઃ સોમમ્ અભીષહાપિબત્ સ વિષ્વઙ્ વ્ય્ આર્છત્ સ ઇન્દ્રિયેણ સોમપીથેન વ્ય્ આર્ધ્યત સ યદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઉદવમીત્ તે શ્યામાકા અભવન્ । સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતꣳ સોમેન્દ્રꣳ શ્યામાકં ચરુમ્ નિર્ અવપત્ તેનૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયꣳ સોમપીથમ્ અદધાત્ । વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ સોમપીથેનર્ધ્યતે યઃ સોમં વમિતિ યઃ સોમવામી સ્યાત્ તસ્મૈ
7 એતꣳ સોમેન્દ્રꣳ શ્યામાકં ચરું નિર્ વપેત્ સોમં ચૈવેન્દ્રં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયꣳ સોમપીથં ધત્તઃ । નેન્દ્રિયેણ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે યત્ સૌમ્યો ભવતિ સોમપીથમ્ એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયં વૈ સોમપીથ ઇન્દ્રિયમ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે શ્યામાકો ભવતિ । એષ વાવ સ સોમઃ ।
8 સાક્ષાદ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે । અગ્નયે દાત્રે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પશુકામઃ । અગ્નિર્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્રજનયતિ વૃદ્ધાન્ ઇન્દ્રઃ પ્ર યચ્છતિ દધિ મધુ ઘૃતમ્ આપો ધાના ભવન્તિ । એતદ્ વૈ પશૂનાꣳ રૂપમ્ । રૂપેણૈવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે પઞ્ચગૃહીતમ્ ભવતિ પાઙ્ક્તા હિ પશવઃ । બહુરૂપમ્ ભવતિ બહુરૂપા હિ પશવઃ ।
9 સમૃદ્ધ્યૈ । પ્રાજાપત્યમ્ ભવતિ પ્રાજાપત્યા વૈ પશવઃ પ્રજાપતિર્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર જનયતિ । આત્મા વૈ પુરુષસ્ય મધુ યન્ મધ્વ્ અગ્નૌ જુહોત્ય્ આત્માનમ્ એવ તદ્ યજમાનો ઽગ્નૌ પ્ર દધાતિ પઙ્ક્ત્યૌ યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ પાઙ્ક્તઃ પુરુષઃ પાઙ્ક્તાઃ પશવઃ । આત્માનમ્ એવ મૃત્યોર્ નિષ્ક્રીય પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે ॥
2.3.3 અનુવાક 3 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। યજ્ઞવિભ્રષ્ટાદીનામીષ્ટિવિધિઃ।
1 દેવા વૈ સત્ત્રમ્ આસત ઋદ્ધિપરિમિતં યશસ્કામાસ્ તેષાꣳ સોમꣳ રાજાનં યશ આર્છત્ સ ગિરિમ્ ઉદ્ ઐત્ તમ્ અગ્નિર્ અનૂદ્ ઐત્ તાવ્ અગ્નીષોમૌ સમ્ અભવતામ્ । તાવ્ ઇન્દ્રો યજ્ઞવિભ્રષ્ટો ઽનુ પરૈત્ તાવ્ અબ્રવીત્ । યાજયતમ્ મેતિ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ અવપતામ્ આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ સૌમ્યં ચરુમ્ । તયૈવાસ્મિન્ તેજઃ
2 ઇન્દ્રિયમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અધત્ત્તામ્ । યો યજ્ઞવિભ્રષ્ટઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેત્ । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ સૌમ્યં ચરુમ્ । યદ્ આગ્નેયો ભવતિ તેજ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ યત્ સૌમ્યો બ્રહ્મવર્ચસં તેન । આગ્નેયસ્ય ચ સૌમ્યસ્ય ચૈન્દ્રે સમાશ્લેષયેત્ તેજશ્ ચૈવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ચ સમીચી
3 દધાતિ । અગ્નીષોમીયમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યં કામો નોપનમેત્ । આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સ સોમમ્ પિબતિ સ્વામ્ એવ દેવતાꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવૈનં કામેન સમ્ અર્ધયતિ । ઉપૈનં કામો નમતિ । અગ્નીષોમીયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ બ્રહ્મવર્ચસકામઃ । અગ્નીષોમાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તઃ । બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ

4 ભવતિ યદ્ અષ્ટાકપાલસ્ તેનાગ્નેયશ્ । યચ્ છ્યામાકસ્ તેન સૌમ્યઃ સમૃદ્ધ્યૈ સોમાય વાજિને શ્યામાકં ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ ક્લૈબ્યાદ્ બિભીયાત્ । રેતો હિ વા એતસ્માદ્ વાજિનમ્ અપક્રામત્ય્ અથૈષ ક્લૈબ્યાદ્ બિભાય સોમમ્ એવ વાજિનꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મિન્ રેતો વાજિનં દધાતિ ન ક્લીબો ભવતિ બ્રાહ્મણસ્પત્યમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ
5 બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છતિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ ગણવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ સજાતૈર્ એવૈનં ગણવન્તં કરોતિ । એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત બ્રહ્મન્ વિશં વિ નાશયેયમ્ ઇતિ મારુતી યાજ્યાનુવાક્યે કુર્યાત્ । બ્રહ્મન્ન્ એવ વિશં વિ નાશયતિ ॥
2.3.4 અનુવાક 4 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। સ્વર્ગકામાદીષ્ટિવિધિઃ।
1 અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેત્ સુવર્ગકામઃ । અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા । અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનꣳ સુવર્ગં લોકં ગમયતિ । અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત દાનકામા મે પ્રજાઃ સ્યુર્ ઇતિ । અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા યઃ ખલુ વૈ દદાતિ સો ઽર્યમા । અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવ
2 અસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ । અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત સ્વસ્તિ જનતામ્ ઇયામ્ ઇતિ । અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા । અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં તદ્ ગમયતિ યત્ર જિગમિષતિ । ઇન્દ્રો વૈ દેવાનામ્ આનુજાવર આસીત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ આનુષૂકમ્ એકાદશકપાલં નિઃ
3 અવપત્ તેનૈવૈનમ્ અગ્રં દેવતાનામ્ પર્યણયત્ । બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે અકરોદ્ બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પર્યણયત્ । યો રાજન્ય આનુજાવરઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ આનુષૂકમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ । ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અગ્રꣳ સમાનાનામ્ પરિ ણયતિ બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્
4 પરિ ણયતિ । આનુષૂકો ભવત્ય્ એષા હ્ય્ એતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરઃ સમૃદ્ધ્યૈ યો બ્રાહ્મણ આનુજાવરઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ બાર્હસ્પત્યમ્ આનુષૂકં ચરું નિર્ વપેત્ । બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અગ્રꣳ સમાનાનામ્ પરિ ણયતિ બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પરિ ણયતિ । આનુષૂકો ભવત્ય્ એષા હ્ય્ એતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરઃ સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.3.5 અનુવાક 5 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। રાજયક્ષ્મગૃહીતસ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 પ્રજાપતેસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદ્ દુહિતર આસન્ તાઃ સોમાય રાજ્ઞે ઽદદાત્ તાસાꣳ રોહિણીમ્ ઉપૈત્ તા ઈર્ષ્યન્તીઃ પુનર્ અગચ્છન્ તા અન્વ્ ઐત્ તાઃ પુનર્ અયાચત તા અસ્મૈ ન પુનર્ અદદાત્ સો ઽબ્રવીત્ । ઋતમ્ અમીષ્વ યથા સમાવચ્છ ઉપૈષ્યામ્ય્ અથ તે પુનર્ દાસ્યામીતિ સ ઋતમ્ આમીત્ તા અસ્મૈ પુનર્ અદદાત્ તાસાꣳ રોહિણીમ્ એવોપૈ
2 ત્ તં યક્ષ્મ આર્છત્ । રાજાનં યક્ષ્મ આરદ્ ઇતિ તદ્ રાજયક્ષ્મસ્ય જન્મ યત્ પાપીયાન્ અભવત્ તત્ પાપયક્ષ્મસ્ય યજ્ જાયાભ્યો ઽવિન્દત્ તજ્ જાયેન્યસ્ય ય એવમ્ એતેષાં યક્ષ્માણાં જન્મ વેદ નૈનમ્ એતે યક્ષ્મા વિન્દન્તિ સ એતા એવ નમસ્યન્ન્ ઉપાધાવત્ તા અબ્રુવન્ વરં વૃણામહૈ સમાવચ્છ એવ ન ઉપાય ઇતિ તસ્મા એતમ્
3 આદિત્યં ચરું નિર્ અવપન્ તેનૈવૈનમ્ પાપાત્ સ્રામાદ્ અમુઞ્ચન્ યઃ પાપયક્ષ્મગૃહીતઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ । અમુમ્ એવૈનમ્ આપ્યાયમાનમ્ અન્વ્ આ પ્યાયયતિ નવોનવો ભવતિ જાયમાન ઇતિ પુરોઽનુવાક્યા ભવત્ય્ આયુર્ એવાસ્મિન્ તયા દધાતિ યમ્ આદિત્યા અꣳશુમ્ આપ્યાયયન્તીતિ યાજ્યૈવૈનમ્ એતયા પ્યાયયતિ ॥
2.3.6 અનુવાક 6 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અન્નાદનશક્તિકામસ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 પ્રજાપતિર્ દેવેભ્યો ઽન્નાદ્યં વ્યાદિશત્ સો ઽબ્રવીત્ । યદ્ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અતિરિચ્યાતૈ । તન્ મમાસદ્ ઇતિ તદ્ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અત્ય્ અરિચ્યતેન્દ્રꣳ રાજાનમ્ ઇન્દ્રમ્ અભિરાજમ્ ઇન્દ્રꣳ સ્વરાજાનમ્ । તતો વૈ સ ઇમાઁલ્લોકાꣳસ્ ત્રેધાઽદુહત્ તત્ ત્રિધાતોસ્ ત્રિધાતુત્વમ્ । યં કામયેત । અન્નાદઃ સ્યાદ્ ઇતિ તસ્મા એતં ત્રિધાતું નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે પુરોડાશમ્
2 એકાદશકપાલમ્ ઇન્દ્રાયાધિરાજાયેન્દ્રાય સ્વરાજ્ઞે । અયં વા ઇન્દ્રો રાજાઽયમ્ ઇન્દ્રો ઽધિરાજો ઽસાવ્ ઇન્દ્રઃ સ્વરાડ્ ઇમાન્ એવ લોકાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ । અન્નાદ એવ ભવતિ યથા વત્સેન પ્રત્તાં ગાં દુહ એવં એવેમાઁલ્લોકાન્ પ્રત્તાન્ કામમ્ અન્નાદ્યં દુહે । ઉત્તાનેષુ કપાલેષ્વ્ અધિ શ્રયતિ । અયાતયામત્વાય ત્રયઃ પુરોડાશા ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષાં લોકાનામ્ આપ્ત્યૈ । ઉત્તરૌત્તરો જ્યાયાન્ ભવતિ । એવમ્ ઇવ હીમે લોકાઃ સમૃદ્ધ્યૈ સર્વેષામ્ અભિગમયન્ન્ અવ દ્યતિ । અચ્છમ્બટ્કારમ્ । વ્યત્યાસં અન્વ્ આહ । અનિર્દાહાય ॥
2.3.7 અનુવાક 7 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ઇન્દ્રિયસામર્થ્યશરીરસામર્થ્યકામસ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ તાન્ દેવાન્ અસુરા અજયન્ તે દેવાઃ પરાજિગ્યાના અસુરાણાં વૈશ્યમ્ ઉપાયન્ તેભ્ય ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અપાક્રામત્ તદ્ ઇન્દ્રો ઽચાયત્ તદ્ અન્વ્ અપાક્રામત્ તદ્ અવરુધં નાશક્નોત્ તદ્ અસ્માદ્ અભ્યર્ધો ઽચરત્ સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્ તમ્ એતયા સર્વપૃષ્ઠયાયાજયત્ તયૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અદધાત્ । ય ઇન્દ્રિયકામઃ
2 વીર્યકામઃ સ્યાત્ તમ્ એતયા સર્વપૃષ્ઠયા યાજયેત્ । એતા એવ દેવતાઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તા એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં દધતિ યદ્ ઇન્દ્રાય રાથંતરાય નિર્વપતિ યદ્ એવાગ્નેસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઇન્દ્રાય બાર્હતાય યદ્ એવેન્દ્રસ્ય તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઇન્દ્રાય વૈરૂપાય યદ્ એવ સવિતુસ્ તેજસ્ તત્
3 એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઇન્દ્રાય વૈરાજાય યદ્ એવ ધાતુસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઇન્દ્રાય શાક્વરાય યદ્ એવ મરુતાં તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે યદ્ ઇન્દ્રાય રૈવતાય યદ્ એવ બૃહસ્પતેસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે । ઉત્તાનેષુ કપાલેષ્વ્ અધિ શ્રયતિ । અયાતયામત્વાય દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશઃ
4 ભવતિ વૈશ્વદેવત્વાય સમન્તમ્ પર્યવદ્યતિ સમન્તમ્ એવેન્દ્રિયં વીર્યં યજમાને દધાતિ વ્યત્યાસમ્ અન્વ્ આહ । અનિર્દાહાય । અશ્વ ઋષભો વૃષ્ણિર્વસ્તઃ સા દક્ષિણા વૃષત્વાય।
એતયૈવ યજેતાભિશસ્યમાનઃ । એતાશ્ ચેદ્ વા અસ્ય દેવતા અન્નમ્ અદન્ત્ય્ અદન્ત્ય્ ઉવેવાસ્ય મનુષ્યાઃ ॥
2.3.8 અનુવાક 8 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ચક્ષુષ્કામસ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 રજનો વૈ કૌણેયઃ ક્રતુજિતં જાનકિં ચક્ષુર્વન્યમ્ અયાત્ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ અવપત્ । અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌર્યં ચરુમ્ અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્ । તયૈવાસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ અદધાત્ । યશ્ ચક્ષુકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેત્ । અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌર્યં ચરુમ્ અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્ અગ્નેર્ વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ
2 પશ્યન્તિ સૂર્યસ્ય દેવાઃ । અગ્નિં ચૈવ સૂર્યં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવ્ એવાસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ ધત્તશ્ ચક્ષુષ્માન્ એવ ભવતિ યદ્ આગ્નેયૌ ભવતશ્ ચક્ષુષી એવાસ્મિન્ તત્ પ્રતિ દધાતિ યત્ સૌર્યો નાસિકાં તેન । અભિતઃ સૌર્યમ્ આગ્નેયૌ ભવતસ્ તસ્માદ્ અભિતો નાસિકાં ચક્ષુષી તસ્માન્ નાસિકયા ચક્ષુષી વિધૃતે સમાની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ 0 સમાનꣳ હિ ચક્ષુઃ સમૃદ્ધ્યૈ । ઉદ્ ઉ ત્યં જાતવેદસમ્ । સપ્ત ત્વા હરિતો રથે ચિત્રં દેવાનામ્ ઉદ્ અગાદ્ અનીકમ્ ઇતિ પિણ્ડાન્ પ્ર યચ્છતિ ચક્ષુર્ એવાસ્મૈ પ્ર યચ્છતિ
યદ્ એવ તસ્ય તત્ ॥

2.3.9અનુવાક 9 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। સાંગ્રહણીષ્ટિવિધિઃ।
1 ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસં ધીરશ્ ચેત્તા વસુવિદ્ ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ ઉગ્રશ્ ચેત્તા વસુવિદ્ ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ અભિભૂશ્ ચેત્તા વસુવિદ્ આમનમ્ અસ્ય્ આમનસ્ય દેવા યે સજાતાઃ કુમારાઃ સમનસસ્ તાન્ અહં કામયે હૃદા તે માં કામયન્તાꣳ હૃદા તાન્ મ આમનસઃ કૃધિ સ્વાહા । ઽઽઆમનમ્ અસિ
2 આમનસ્ય દેવા યાઃ સ્ત્રિયઃ સમનસસ્ તા અહં કામયે હૃદા તા માં કામયન્તાꣳ હૃદા તા મ આમનસઃ કૃધિ સ્વાહા વૈશ્વદેવીꣳ સાંગ્રહણીં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ । વૈશ્વદેવા વૈ સજાતાઃ । વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ સાંગ્રહણી ભવતિ મનોગ્રહણં વૈ સંગ્રહણમ્ મન એવ સજાતાનામ્
3 ગૃહ્ણાતિ ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ ઇતિ પરિધીન્ પરિ દધાતિ । આશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્તે । અથો એતદ્ એવ સર્વꣳ સજાતેષ્વ્ અધિ ભવતિ યસ્યૈવં વિદુષ એતે પરિધયઃ પરિધીયન્તે । આમનમ્ અસ્ય્ આમનસ્ય દેવા ઇતિ તિસ્ર આહુતીર્ જુહોતિ । એતાવન્તો વૈ સજાતા યે મહાન્તો યે ક્ષુલ્લકા યાઃ સ્ત્રિયઃ તાન્ એવાવ રુન્દ્ધે ત એનમ્ અવરુદ્ધા ઉપ તિષ્ઠન્તે ॥
2.3.10 અનુવાક 10 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આયુષ્કામેષ્ટિમન્ત્રાઃ।
1 યન્ નવમૈત્ તન્ નવનીતમ્ અભવદ્ યદ્ અસર્પત્ તત્ સર્પિર્ અભવદ્ યદ્ અધ્રિયત તદ્ ઘૃતમ્ અભવત્ । અશ્વિનોઃ પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દત્તાં યયોઃ પ્રાણો ઽસિ સ્વાહેન્દ્રસ્ય પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દદાતુ યસ્ય પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા મિત્રાવરુણયોઃ પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દત્તાં યસ્ય પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા વિશ્વેષાં દેવાનામ્ પ્રાણો ઽસિ ॥
2 તસ્ય તે દદતુ યેષામ્ પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા ઘૃતસ્ય ધારામ્ અમૃતસ્ય પન્થામ્ ઇન્દ્રેણ દત્તામ્ પ્રયતામ્ મરુદ્ભિઃ । તત્ ત્વા વિષ્ણુઃ પર્ય્ અપશ્યત્ તત્ ત્વેડા ગવ્યૈરયત્ પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેન ગાયત્રસ્ય વર્તન્યોપાꣳશોર્ વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્ સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયૈ બૃહદ્રથન્તરયોસ્ ત્વા સ્તોમેન ત્રિષ્ટુભો વર્તન્યા શુક્રસ્ય વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્
3 સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયા અગ્નેસ્ ત્વા માત્રયા જગત્યૈ વર્તન્યાગ્રયણસ્ય વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્ સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયૈ । ઇમમ્ અગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ પ્રિયꣳ રેતો વરુણ સોમ રાજન્ । માતેવાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છ વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્ યથાસત્ ॥ અગ્નિર્ આયુષ્માન્ત્ સ વનસ્પતિભિર્ આયુષ્માન્ તેન ત્વાઽઽયુષાઽઽયુષ્મન્તં કરોમિ સોમ આયુષ્માન્ત્ સ ઓષધીભિર્ યજ્ઞ આયુષ્માન્ત્ સ દક્ષિણાભિર્ બ્રહ્માઽઽયુષ્મત્ તદ્ બ્રાહ્મણૈર્ આયુષ્મદ્ દેવા આયુષ્મન્તસ્ તે ઽમૃતેન પિતર આયુષ્મન્તસ્ તે સ્વધયાઽઽયુષ્મન્તસ્ તેન ત્વાઽઽયુષાયુષ્મન્તં કરોમિ ॥
2.3.11 અનુવાક 11 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આયુષ્કામેષ્ટિવિધિઃ।
1 અગ્નિં વા એતસ્ય શરીરં ગચ્છતિ સોમꣳ રસો વરુણ એનં વરુણપાશેન ગૃહ્ણાતિ સરસ્વતીં વાગ્ અગ્નાવિષ્ણૂ આત્મા યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ । યો જ્યોગામયાવી સ્યાદ્ યો વા કામયેત સર્વમ્ આયુર્ ઇયામ્ ઇતિ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેદ્ આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌમ્યં ચરું વારુણં દશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલમ્ અગ્નેર્ એવાસ્ય શરીરં નિષ્ક્રીણાતિ સોમાદ્ રસમ્ ।
2 વરુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ સારસ્વતેન વાચં દધાતિ । અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો દેવતાભિશ્ ચૈવૈનં યજ્ઞેન ચ ભિષજ્યત્ય્ ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ । યન્ નવમૈત્ તન્ નવનીતમ્ અભવદ્ ઇત્ય્ આજ્યમ્ અવેક્ષતે રૂપમ્ એવાસ્યૈતન્ મહિમાનં વ્યાચષ્ટે । અશ્વિનોઃ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહાશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્
3 ભિષજૌ તાભ્યામ્ એવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ । ઇન્દ્રસ્ય પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ । ઇન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ મિત્રાવરુણયોઃ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ પ્રાણાપાનાવ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ વિશ્વેષાં દેવાનામ્ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ વીર્યમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ ઘૃતસ્ય ધારામ્ અમૃતસ્ય પન્થામ્ ઇત્ય્ આહ યથાયજુર્ એવૈતત્ પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેનેતિ
4 આહ પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ બૃહદ્રથન્તરયોસ્ ત્વા સ્તોમેનેત્ય્ આહ । ઓજ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાત્ય્ અગ્નેસ્ ત્વા માત્રયેત્ય્ આહાઽઽત્માનમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ । ઋત્વિજઃ પર્ય્ આહુર્ યાવન્ત એવર્ત્વિજસ્ ત એનમ્ ભિષજ્યન્તિ બ્રહ્મણો હસ્તમ્ અન્વારભ્ય પર્ય્ આહુર્ એકધૈવ યજમાન આયુર્ દધતિ યદ્ એવ તસ્ય તત્ । હિરણ્યાદ્
5 ઘૃતં નિષ્ પિબત્ય્ આયુર્ વૈ ઘૃતમ્ અમૃતꣳ હિરણ્યમ્ અમૃતાદ્ એવાયુર્ નિષ્ પિબતિ શતમાનમ્ ભવતિ શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિય આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । અથો ખલુ યાવતીઃ સમા એષ્યન્ મન્યેત તાવન્માનꣳ સ્યાત્ સમૃદ્ધ્યૈ । ઇમમ્ અગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધીત્ય્ આહાયુર્ એવાસ્મિન્ વર્ચો દધાતિ । વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્ યથાસદ્ ઇત્ય્ આહ જરદષ્ટિમ્ એવૈનં કરોતિ । અગ્નિર્ આયુષ્માન્ ઇતિ હસ્તં ગૃહ્ણાતિ । એતે વૈ દેવા આયુષ્મન્તસ્ ત એવાસ્મિન્ન્ આયુર્ દધતિ સર્વમ્ આયુર્ એતિ ॥
2.3.12 અનુવાક 12 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અશ્વદાનવત ઇષ્ટિવિધિઃ।
1 પ્રજાપતિર્ વરુણાયાશ્વમ્ અનયત્ સ સ્વાં દેવતામ્ આર્છત્ સ પર્ય્ અદીર્યત સ એતં વારુણં ચતુષ્કપાલમ્ અપશ્યત્ તં નિર્ અવપત્ તતો વૈ સ વરુણપાશાદ્ અમુચ્યત વરુણો વા એતં ગૃહ્ણાતિ યો ઽશ્વમ્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ યાવતો ઽશ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ તાવતો વારુણાઞ્ ચતુષ્કપાલાન્ નિર્ વપેત્ । વરુણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ ।
2 ચતુષ્કપાલા ભવન્તિ ચતુષ્પાદ્ ધ્ય્ અશ્વઃ સમૃદ્ધ્યૈ । એકમ્ અતિરિક્તં નિર્ વપેદ્ યમ્ એવ પ્રતિગ્રાહી ભવતિ યં વા નાધ્યેતિ તસ્માદ્ એવ વરુણપાશાન્ મુચ્યતે યદ્ય્ અપરમ્ પ્રતિગ્રાહી સ્યાત્ સૌર્યમ્ એકકપાલમ્ અનુ નિર્ વપેત્ । અમુમ્ એવાઽઽદિત્યમ્ ઉચ્ચારં કુરુતે । અપો ઽવભૃથમ્ અવૈતિ । અપ્સુ વૈ વરુણઃ સાક્ષાદ્ એવ વરુણમ્ અવ યજતે । અપોનપ્ત્રીયં ચરુમ્ પુનર્ એત્ય નિર્ વપેત્ । અપ્સુયોનિર્ વા અશ્વઃ સ્વામ્ એવૈનં યોનિં ગમયતિ સ એનꣳ શાન્ત ઉપ તિષ્ઠતે ॥
2.3.13અનુવાક 13 કામ્યા ઇષ્ટયઃ। પાપ્મના ગૃહીતસ્યેષ્ટિવિધિઃ।
1 યા વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા યતવ્યા તનૂસ્ તયેમમ્ અꣳહસો મુઞ્ચતમ્ । યા વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા સહસ્યા રક્ષસ્યા તેજસ્યા તનૂસ્ તયેમમ્ અꣳહસો મુઞ્ચતમ્ । યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણાવ્ અગ્નૌ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજે યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા દ્વિપાત્સુ પશુષુ ચતુષ્પાત્સુ ગોષ્ઠે ગૃહેષ્વ્ અપ્સ્વ્ ઓષધીષુ વનસ્પતિષુ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજે । ઇન્દ્રો વા એતસ્ય
2 ઇન્દ્રિયેણપ ક્રામતિ વરુણ એનં વરુણપાશેન ગૃહ્ણાતિ યઃ પાપ્મના ગૃહીતો ભવતિ યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઐન્દ્રાવરુણીમ્ પયસ્યાં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્ર એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ વરુણ એનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ પયસ્યા ભવતિ પયો હિ વા એતસ્માદ્ અપક્રામત્ય્ અથૈષ પાપ્મના ગૃહીતો યત્ પયસ્યા ભવતિ પય એવાસ્મિન્ તયા દધાતિ પયસ્યાયામ્
3 પુરોડાશમ્ અવ દધાત્ય્ આત્મન્વન્તમ્ એવૈનં કરોત્ય્ અથો આયતનવન્તમ્ એવ ચતુર્ધા વ્યૂહતિ દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ પુનઃ સમૂહતિ દિગ્ભ્ય એવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ સમૂહ્યાવ દ્યતિ યથાઽઽવિદ્ધં નિષ્કૃન્તતિ તાદૃગ્ એવ તત્ । યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણાવ્ અગ્નૌ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજ ઇત્યાહ દુરિષ્ટ્યા એવૈનમ્ પાતિ યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા દ્વિપાત્સુ પશુષુ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજ ઇત્ય્ આહૈતાવતીર્ વા આપ ઓષધયો વનસ્પતયઃ પ્રજાઃ પશવ ઉપજીવનીયાસ્ તા એવાસ્મૈ વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ ॥
2.3.14 અનુવાક 14 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

1 સ પ્રત્નવત્ । નિ કાવ્યા । ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્ પરિ । ઇન્દ્રં નરઃ । ત્વં નઃ સોમ વિશ્વતો રક્ષા રાજન્ન્ અઘાયતઃ । ન રિષ્યેત્ ત્વાવતઃ સખા ॥ યા તે ધામાનિ દિવિ યા પૃથિવ્યાં યા પર્વતેષ્વ્ ઓષધીષ્વ્ અપ્સુ । તેભિર્ નો વિશ્વૈઃ સુમના અહેડન્ રાજન્ત્ સોમ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥ અગ્નીષોમા સવેદસા સહૂતી વનતં ગિરઃ । સં દેવત્રા બભૂવથુઃ ॥ યુવમ્
2 એતાનિ દિવિ રોચનાન્ય્ અગ્નિશ્ ચ સોમ સક્રતૂ અધત્તમ્ । યુવꣳ સિન્ધૂꣳર્ અભિશસ્તેર્ અવદ્યાદ્ અગ્ની ષોમાવ્ અમુઞ્ચતં ગૃભીતાન્ ॥ અગ્નીષોમાવ્ ઇમꣳ સુ મે શૃણુતં વૃષણા હવમ્ । પ્રતિ સૂક્તાનિ હર્યતમ્ ભવતં દાશુષે મયઃ ॥ આઽન્યં દિવો માતરિશ્વા જભારાઽમથ્નાદ્ અન્યમ્ પરિ શ્યેનો અદ્રેઃ । અગ્નીષોમા બ્રહ્મણા વાવૃધાનોરું યજ્ઞાય ચક્રથુર્ ઉ લોકમ્ ॥ અગ્નીષોમા હવિષઃ પ્રસ્થિતસ્ય વીતમ્
3 હર્યતં વૃષણા જુષેથામ્ । સુશર્માણા સ્વવસા હિ ભૂતમ્ અથા ધત્તં યજમાનાય શં યોઃ ॥ આ પ્યાયસ્વ સં તે ॥ ગણાનાં ત્વા ગણપતિꣳ હવામહે કવિં કવીનામ્ ઉપમશ્રવસ્તમમ્ । જ્યેષ્ઠરાજમ્ બ્રહ્મણામ્ બ્રહ્મણસ્ પત આ નઃ શૃણ્વન્ન્ ઊતિભિઃ સીદ સાદનમ્ ॥ સ ઇજ્ જનેન સ વિશા સ સ જન્મના સ પુત્રૈર્ વાજમ્ ભરતે ધના નૃભિઃ । દેવાનાં યઃ પિતરમ્ આવિવાસતિ ॥
4 શ્રદ્ધામના હવિષા બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ ॥ સ સુષ્ટુભા સ ઋક્વતા ગણેન વલꣳ રુરોજ ફલિગꣳ રવેણ । બૃહસ્પતિર્ ઉસ્રિયા હવ્યસૂદઃ કનિક્રદદ્ વાવશતીર્ ઉદ્ આજત્ ॥ મરુતો યદ્ ધ વો દિવઃ । યા વઃ શર્મ ॥ અર્યમાઽઽ યાતિ વૃષભસ્ તુવિષ્માન્ દાતા વસૂનામ્ પુરુહૂતો અર્હન્ । સહસ્રાક્ષો ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુર્ અસ્માસુ દેવો દ્રવિણં દધાતુ ॥ યે તે ઽર્યમન્ બહવો દેવયાનાઃ પન્થાનઃ
5 રાજન્ દિવ આચરન્તિ । તેભિર્ નો દેવ મહિ શર્મ યચ્છ શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે ॥
બુધ્નાદ્ અગ્રમ્ અઙ્ગિરોભિર્ ગૃણાનો વિ પર્વતસ્ય દૃꣳહિતાન્ય્ ઐરત્ । રુજદ્ રોધાꣳસિ કૃત્રિમાણ્ય્ એષાꣳ સોમસ્ય તા મદ ઇન્દ્રશ્ ચકાર ॥ બુધ્નાદ્ અગ્રેણ વિ મિમાય માનૈર્ વજ્રેણ ખાન્ય્ અતૃણન્ નદીનામ્ । વૃથાસૃજત્ પથિભિર્ દીર્ઘયાથૈઃ સોમસ્ય તા મદ ઇન્દ્રશ્ ચકાર ॥
6 પ્ર યો જજ્ઞે વિદ્વાꣳ અસ્ય બન્ધું વિશ્વાનિ દેવો જનિમા વિવક્તિ । બ્રહ્મ બ્રહ્મણ ઉજ્ જભાર મધ્યન્ નીચાદ્ ઉચ્ચા સ્વધયાઽભિ પ્ર તસ્થૌ ॥ મહાન્ મહી અસ્તભાયદ્ વિ જાતો દ્યાꣳ સદ્મ પાર્થિવં ચ રજઃ । સ બુધ્નાદ્ આષ્ટ જનુષાભ્ય્ અગ્રમ્ બૃહસ્પતિર્ દેવતા યસ્ય સમ્રાટ્ ॥ બુધ્નાદ્ યો અગ્રમ્ અભ્યર્ત્યોજસા બૃહસ્પતિમ્ આ વિવાસન્તિ દેવાઃ । ભિનદ્ વલં વિ પુરો દર્દરીતિ કનિક્રદત્ સુવર્ અપો જિગાય ॥
2.3.1 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ભૂતિકામાદીનામાદિત્યચર્વાદીષ્ટિવિધિઃ

આદિત્યેભ્યો ભુવદ્વદ્ભ્યશ્ ચરું નિર્ વપેદ્ ભૂતિકામઃ ।
આદિત્યા વા એતમ્ ભૂત્યૈ પ્રતિ નુદન્તે યો ઽલમ્ ભૂત્યૈ સન્ ભૂતિં ન પ્રાપ્નોતિ ।
આદિત્યાન્ એવ ભુવદ્વતઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવૈનમ્ ભૂતિં ગમયન્તિ
ભવત્ય્ એવ ।
આદિત્યેભ્યો ધારયદ્વદ્ભ્યશ્ ચરું નિર્ વપેદ્ અપરુદ્ધો વાઽપરુધ્યમાનો વા ।
આદિત્યા વા અપરોદ્ધાર આદિત્યા અવગમયિતારઃ ।
આદિત્યાન્ એવ ધારયદ્વતઃ

સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવૈનં વિશિ દાધ્રતિ ।
અનપરુધ્યો ભવતિ ।
અદિતે ઽનુ મન્યસ્વેત્ય્ અપરુધ્યમાનો ઽસ્ય પદમ્ આ દદીત ।
ઇયં વા અદિતિઃ ।
ઇયમ્ એવાસ્મૈ રાજ્યમ્ અનુ મન્યતે
સત્યાશીર્ ઇત્ય્ આહ
સત્યામ્ એવાશિષં કુરુતે ।
ઇહ મન ઇત્ય્ આહ
પ્રજા એવાસ્મૈ સમનસઃ કરોતિ ।
ઉપ પ્રેત મરુતઃ

સુદાનવ એના વિશ્પતિનાઽભ્ય્ અમુꣳ રાજાનમ્ ઇત્ય્ આહ
મારુતી વૈ વિડ્
જ્યેષ્ઠો વિશ્પતિઃ ।
વિશૈવૈનꣳ રાષ્ટ્રેન સમ્ અર્ધયતિ
યઃ પરસ્તાદ્ ગ્રામ્યવાદી સ્યાત્ તસ્ય ગૃહાદ્ વ્રીહીન્ આ હરેત્ ।
શુક્લાꣳશ્ ચ કૃષ્ણાꣳશ્ ચ વિ ચિનુયાત્ ।
યે શુક્લાઃ સ્યુસ્ તમ્ આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ ।
આદિત્યા વૈ દેવતયા વિડ્
વિશમ્ એવાવ ગચ્છતિ

અવગતાઽસ્ય વિડ્ અનવગતꣳ રાષ્ટ્રમ્ ઇત્ય્ આહુઃ ।
યે કૃષ્ણાઃ સ્યુસ્ તમ્ વારુણં ચરું નિર્ વપેત્ ।
વારુણં વૈ રાષ્ટ્રમ્
ઉભે એવ વિશં ચ રાષ્ટ્રં ચાવ ગચ્છતિ
યદિ નાવગચ્છેદ્ ઇમમ્ અહમ્ આદિત્યેભ્યો ભાગં નિર્ વપામ્ય્ ઽઆમુષ્માદ્ અમુષ્યૈ વિશો ઽવગન્તોર્ ઇતિ નિર્ વપેત્ ।
આદિત્યા એવૈનમ્ ભાગધેયમ્ પ્રેપ્સન્તો વિશમ્ અવ

ગમયન્તિ
યદિ નાવગચ્છેદ્ આશ્વત્થાન્ મયૂખાન્ત્ સપ્ત મધ્યમેષાયામ્ ઉપ હન્યાત્ ।
ઇદમ્ અહમ્ આદિત્યાન્ બધ્નામ્ય્ આમુષ્માદ્ અમુષ્યૈ વિશો ઽવગન્તોર્ ઇતિ ।
આદિત્યા એવૈનમ્ બદ્ધવીરા વિશમ્ અવ ગમયન્તિ
યદિ નાવગચ્છેદ્ એતમ્ એવાદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ ।
ઇધ્મે ઽપિ મયૂખાન્ત્ સં નહ્યેત્ ।
અનપરુધ્યમ્ એવાવ ગચ્છતિ ।
આશ્વત્થા ભવન્તિ
મરુતાં વા એતદ્ ઓજો યદ્ અશ્વત્થઃ ।
ઓજસૈવ વિશમ્ અવ ગચ્છતિ
સપ્ત ભવન્તિ
સપ્તગણા વૈ મરુતઃ ।
ગણશ એવ વિશમ્ અવ ગચ્છતિ ॥
2.3.2 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। મૃત્યુભીતાદીનાં શતકૃષ્ણલાદીષ્ટિવિધિઃ

દેવા વૈ મૃત્યોર્ અબિભયુસ્
તે પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવન્
તેભ્ય એતામ્ પ્રાજાપત્યાꣳ શતકૃષ્ણલાં નિર્ અવપત્
તયૈવૈષ્વ્ અમૃતમ્ અદધાત્ ।
યો મૃત્યોર્ બિભીયાત્ તસ્મા એતામ્ પ્રાજાપત્યાꣳ શતકૃષ્ણલાં નિર્ વપેત્
પ્રજાપતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ન્ આયુર્ દધાતિ
સર્વમ્ આયુર્ એતિ
શતકૃષ્ણલા ભવતિ
શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિયઃ ।
આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે

પ્રતિ તિષ્ઠતિ
ઘૃતે ભવતિ ।
આયુર્ વૈ ઘૃતમ્
અમૃતꣳ હિરણ્યમ્
આયુશ્ ચૈવાસ્મા અમૃતં ચ સમીચી દધાતિ
ચત્વારિચત્વારિ કૃષ્ણલાન્ય્ અવ દ્યતિ ચતુરવત્તસ્યાપ્ત્યૈ ।
એકધા બ્રહ્મણ ઉપ હરતિ ।
એકધૈવ યજમાન આયુર્ દધાતિ ।
અસાવ્ આદિત્યો ન વ્યરોચત
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમ્ ઐચ્છન્
તસ્મા એતꣳ સૌર્યં ચરું નિર્ અવપન્
તેનૈવાસ્મિન્

રુચમ્ અદધુઃ ।
યો બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતꣳ સૌર્યં ચરું નિર્ વપેત્ ।
અમુમ્ એવાઽઽદિત્યꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ ભવતિ ।
ઉભયતો રુક્મૌ ભવતઃ ।
ઉભયત એવાસ્મિન્ રુચં દધાતિ
પ્રયાજેપ્રયાજે કૃષ્ણલં જુહોતિ
દિગ્ભ્ય એવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અવ રુન્દ્ધે ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેત્ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્ ભૂમ્યૈ

ચરું યઃ કામયેત
હિરણ્યં વિન્દેય હિરણ્યમ્ મોપ નમેદ્ ઇતિ
યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયં વૈ હિરણ્યં યસ્યૈવ હિરણ્યં તેનૈવૈનદ્ વિન્દતે
સાવિત્રો ભવતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્ વિન્દતે
ભૂમ્યૈ ચરુર્ ભવત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનદ્ વિન્દતે ।
ઉપૈનꣳ હિરણ્યં નમતિ
વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યો હિરણ્યં વિન્દતે ।
એતામ્

એવ નિર્ વપેદ્ ધિરણ્યં વિત્ત્વા
નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે ।
એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યસ્ય હિરણ્યં નશ્યેત્ ।
યદ્ આગ્નેયો ભવત્ય્ આગ્નેયં વૈ હિરણ્યં યસ્યૈવ હિરણ્યં તેનૈવૈનદ્ વિન્દતિ
સાવિત્રો ભવતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્ વિન્દતિ
ભૂમ્યૈ ચરુર્ ભવત્ય્ અસ્યાં વા એતન્ નશ્યતિ યન્ નશ્યત્ય્ અસ્યામ્ એવૈનદ્ વિન્દતિ ।
ઇન્દ્રઃ

ત્વષ્ટુઃ સોમમ્ અભીષહાપિબત્
સ વિષ્વઙ્ વ્ય્ આર્છત્
સ ઇન્દ્રિયેણ સોમપીથેન વ્ય્ આર્ધ્યત
સ યદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઉદવમીત્ તે શ્યામાકા અભવન્ ।
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતꣳ સોમેન્દ્રꣳ શ્યામાકં ચરુમ્ નિર્ અવપત્ તેનૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયꣳ સોમપીથમ્ અદધાત્ ।
વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ સોમપીથેનર્ધ્યતે યઃ સોમં વમિતિ
યઃ સોમવામી સ્યાત્ તસ્મૈ

એતꣳ સોમેન્દ્રꣳ શ્યામાકં ચરું નિર્ વપેત્
સોમં ચૈવેન્દ્રં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયꣳ સોમપીથં ધત્તઃ ।
નેન્દ્રિયેણ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે
યત્ સૌમ્યો ભવતિ સોમપીથમ્ એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયં વૈ સોમપીથ ઇન્દ્રિયમ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે
શ્યામાકો ભવતિ ।
એષ વાવ સ સોમઃ

સાક્ષાદ્ એવ સોમપીથમ્ અવ રુન્દ્ધે ।
અગ્નયે દાત્રે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાય પ્રદાત્રે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પશુકામઃ ।
અગ્નિર્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્રજનયતિ વૃદ્ધાન્ ઇન્દ્રઃ પ્ર યચ્છતિ
દધિ મધુ ઘૃતમ્ આપો ધાના ભવન્તિ ।
એતદ્ વૈ પશૂનાꣳ રૂપમ્ ।
રૂપેણૈવ પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે
પઞ્ચગૃહીતમ્ ભવતિ
પાઙ્ક્તા હિ પશવઃ ।
બહુરૂપમ્ ભવતિ
બહુરૂપા હિ પશવઃ

સમૃદ્ધ્યૈ ।
પ્રાજાપત્યમ્ ભવતિ
પ્રાજાપત્યા વૈ પશવઃ
પ્રજાપતિર્ એવાસ્મૈ પશૂન્ પ્ર જનયતિ ।
આત્મા વૈ પુરુષસ્ય મધુ
યન્ મધ્વ્ અગ્નૌ જુહોત્ય્ આત્માનમ્ એવ તદ્ યજમાનો ઽગ્નૌ પ્ર દધાતિ
પઙ્ક્ત્યૌ યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ
પાઙ્ક્તઃ પુરુષઃ પાઙ્ક્તાઃ પશવઃ ।
આત્માનમ્ એવ મૃત્યોર્ નિષ્ક્રીય પશૂન્ અવ રુન્દ્ધે ॥
2.3.3 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। યજ્ઞવિભ્રષ્ટાદીનામીષ્ટિવિધિઃ

દેવા વૈ સત્ત્રમ્ આસત ઋદ્ધિપરિમિતં યશસ્કામાસ્
તેષાꣳ સોમꣳ રાજાનં યશ આર્છત્
સ ગિરિમ્ ઉદ્ ઐત્
તમ્ અગ્નિર્ અનૂદ્ ઐત્
તાવ્ અગ્નીષોમૌ સમ્ અભવતામ્ ।
તાવ્ ઇન્દ્રો યજ્ઞવિભ્રષ્ટો ઽનુ પરૈત્
તાવ્ અબ્રવીત્ ।
યાજયતમ્ મેતિ
તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ અવપતામ્
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ સૌમ્યં ચરુમ્ ।
તયૈવાસ્મિન્ તેજઃ

ઇન્દ્રિયમ્ બ્રહ્મવર્ચસમ્ અધત્ત્તામ્ ।
યો યજ્ઞવિભ્રષ્ટઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેત્ ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ સૌમ્યં ચરુમ્ ।
યદ્ આગ્નેયો ભવતિ તેજ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યદ્ ઐન્દ્રો ભવતીન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ તેન દધાતિ
યત્ સૌમ્યો બ્રહ્મવર્ચસં તેન ।
આગ્નેયસ્ય ચ સૌમ્યસ્ય ચૈન્દ્રે સમાશ્લેષયેત્
તેજશ્ ચૈવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ચ સમીચી

દધાતિ ।
અગ્નીષોમીયમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ યં કામો નોપનમેત્ ।
આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ
સ સોમમ્ પિબતિ
સ્વામ્ એવ દેવતાꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સૈવૈનં કામેન સમ્ અર્ધયતિ ।
ઉપૈનં કામો નમતિ ।
અગ્નીષોમીયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપેદ્ બ્રહ્મવર્ચસકામઃ ।
અગ્નીષોમાવ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તઃ ।
બ્રહ્મવર્ચસ્ય્ એવ

ભવતિ
યદ્ અષ્ટાકપાલસ્ તેનાગ્નેયશ્ ।
યચ્ છ્યામાકસ્ તેન સૌમ્યઃ
સમૃદ્ધ્યૈ
સોમાય વાજિને શ્યામાકં ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ ક્લૈબ્યાદ્ બિભીયાત્ ।
રેતો હિ વા એતસ્માદ્ વાજિનમ્ અપક્રામત્ય્ અથૈષ ક્લૈબ્યાદ્ બિભાય
સોમમ્ એવ વાજિનꣳ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મિન્ રેતો વાજિનં દધાતિ
ન ક્લીબો ભવતિ
બ્રાહ્મણસ્પત્યમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ

બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છતિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
ગણવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ
સજાતૈર્ એવૈનં ગણવન્તં કરોતિ ।
એતામ્ એવ નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
બ્રહ્મન્ વિશં વિ નાશયેયમ્ ઇતિ
મારુતી યાજ્યાનુવાક્યે કુર્યાત્ ।
બ્રહ્મન્ન્ એવ વિશં વિ નાશયતિ ॥
2.3.4 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। સ્વર્ગકામાદીષ્ટિવિધિઃ

અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેત્ સુવર્ગકામઃ ।
અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા ।
અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનꣳ સુવર્ગં લોકં ગમયતિ ।
અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
દાનકામા મે પ્રજાઃ સ્યુર્ ઇતિ ।
અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા
યઃ ખલુ વૈ દદાતિ સો ઽર્યમા ।
અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવ

અસ્મૈ દાનકામાઃ પ્રજાઃ કરોતિ
દાનકામા અસ્મૈ પ્રજા ભવન્તિ ।
અર્યમ્ણે ચરું નિર્ વપેદ્ યઃ કામયેત
સ્વસ્તિ જનતામ્ ઇયામ્ ઇતિ ।
અસૌ વા આદિત્યો ઽર્યમા ।
અર્યમણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં તદ્ ગમયતિ યત્ર જિગમિષતિ ।
ઇન્દ્રો વૈ દેવાનામ્ આનુજાવર આસીત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ આનુષૂકમ્ એકાદશકપાલં નિઃ

અવપત્ તેનૈવૈનમ્ અગ્રં દેવતાનામ્ પર્યણયત્ ।
બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે અકરોદ્ બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પર્યણયત્ ।
યો રાજન્ય આનુજાવરઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ ઐન્દ્રમ્ આનુષૂકમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપેત્ ।
ઇન્દ્રમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અગ્રꣳ સમાનાનામ્ પરિ ણયતિ
બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્

પરિ ણયતિ ।
આનુષૂકો ભવત્ય્ એષા હ્ય્ એતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરઃ
સમૃદ્ધ્યૈ
યો બ્રાહ્મણ આનુજાવરઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ બાર્હસ્પત્યમ્ આનુષૂકં ચરું નિર્ વપેત્ ।
બૃહસ્પતિમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈનમ્ અગ્રꣳ સમાનાનામ્ પરિ ણયતિ
બુધ્નવતી અગ્રવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતો બુધ્નાદ્ એવૈનમ્ અગ્રમ્ પરિ ણયતિ ।
આનુષૂકો ભવત્ય્ એષા હ્ય્ એતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરઃ
સમૃદ્ધ્યૈ ॥
2.3.5 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। રાજયક્ષ્મગૃહીતસ્યેષ્ટિવિધિઃ

પ્રજાપતેસ્ ત્રયસ્ત્રિꣳશદ્ દુહિતર આસન્
તાઃ સોમાય રાજ્ઞે ઽદદાત્
તાસાꣳ રોહિણીમ્ ઉપૈત્
તા ઈર્ષ્યન્તીઃ પુનર્ અગચ્છન્
તા અન્વ્ ઐત્
તાઃ પુનર્ અયાચત
તા અસ્મૈ ન પુનર્ અદદાત્
સો ઽબ્રવીત્ ।
ઋતમ્ અમીષ્વ યથા સમાવચ્છ ઉપૈષ્યામ્ય્ અથ તે પુનર્ દાસ્યામીતિ
સ ઋતમ્ આમીત્
તા અસ્મૈ પુનર્ અદદાત્
તાસાꣳ રોહિણીમ્ એવોપૈ

ત્
તં યક્ષ્મ આર્છત્ ।
રાજાનં યક્ષ્મ આરદ્ ઇતિ તદ્ રાજયક્ષ્મસ્ય જન્મ યત્ પાપીયાન્ અભવત્ તત્ પાપયક્ષ્મસ્ય યજ્ જાયાભ્યો ઽવિન્દત્ તજ્ જાયેન્યસ્ય
ય એવમ્ એતેષાં યક્ષ્માણાં જન્મ વેદ નૈનમ્ એતે યક્ષ્મા વિન્દન્તિ
સ એતા એવ નમસ્યન્ન્ ઉપાધાવત્
તા અબ્રુવન્
વરં વૃણામહૈ સમાવચ્છ એવ ન ઉપાય ઇતિ
તસ્મા એતમ્

આદિત્યં ચરું નિર્ અવપન્
તેનૈવૈનમ્ પાપાત્ સ્રામાદ્ અમુઞ્ચન્
યઃ પાપયક્ષ્મગૃહીતઃ સ્યાત્ તસ્મા એતમ્ આદિત્યં ચરું નિર્ વપેત્ ।
અમુમ્ એવૈનમ્ આપ્યાયમાનમ્ અન્વ્ આ પ્યાયયતિ
નવોનવો ભવતિ જાયમાન ઇતિ પુરોઽનુવાક્યા ભવત્ય્ આયુર્ એવાસ્મિન્ તયા દધાતિ
યમ્ આદિત્યા અꣳશુમ્ આપ્યાયયન્તીતિ યાજ્યૈવૈનમ્ એતયા પ્યાયયતિ ॥
2.3.6 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અન્નાદનશક્તિકામસ્યેષ્ટિવિધિઃ

પ્રજાપતિર્ દેવેભ્યો ઽન્નાદ્યં વ્યાદિશત્
સો ઽબ્રવીત્ ।
યદ્ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અતિરિચ્યાતૈ ।
તન્ મમાસદ્ ઇતિ
તદ્ ઇમાઁલ્લોકાન્ અભ્ય્ અત્ય્ અરિચ્યતેન્દ્રꣳ રાજાનમ્ ઇન્દ્રમ્ અભિરાજમ્ ઇન્દ્રꣳ સ્વરાજાનમ્ ।
તતો વૈ સ ઇમાઁલ્લોકાꣳસ્ ત્રેધાઽદુહત્
તત્ ત્રિધાતોસ્ ત્રિધાતુત્વમ્ ।
યં કામયેત ।
અન્નાદઃ સ્યાદ્ ઇતિ તસ્મા એતં ત્રિધાતું નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે પુરોડાશમ્

એકાદશકપાલમ્ ઇન્દ્રાયાધિરાજાયેન્દ્રાય સ્વરાજ્ઞે ।
અયં વા ઇન્દ્રો રાજાઽયમ્ ઇન્દ્રો ઽધિરાજો ઽસાવ્ ઇન્દ્રઃ સ્વરાડ્
ઇમાન્ એવ લોકાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મા અન્નમ્ પ્ર યચ્છન્તિ ।
અન્નાદ એવ ભવતિ
યથા વત્સેન પ્રત્તાં ગાં દુહ એવં એવેમાઁલ્લોકાન્ પ્રત્તાન્ કામમ્ અન્નાદ્યં દુહે ।
ઉત્તાનેષુ કપાલેષ્વ્ અધિ શ્રયતિ ।
અયાતયામત્વાય
ત્રયઃ પુરોડાશા ભવન્તિ
ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં લોકાનામ્ આપ્ત્યૈ ।
ઉત્તરૌત્તરો જ્યાયાન્ ભવતિ ।
એવમ્ ઇવ હીમે લોકાઃ
સમૃદ્ધ્યૈ
સર્વેષામ્ અભિગમયન્ન્ અવ દ્યતિ ।
અચ્છમ્બટ્કારમ્ ।
વ્યત્યાસં અન્વ્ આહ ।
અનિર્દાહાય ॥
2.3.7 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ઇન્દ્રિયસામર્થ્યશરીરસામર્થ્યકામસ્યેષ્ટિવિધિઃ

દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્
તાન્ દેવાન્ અસુરા અજયન્
તે દેવાઃ પરાજિગ્યાના અસુરાણાં વૈશ્યમ્ ઉપાયન્
તેભ્ય ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અપાક્રામત્
તદ્ ઇન્દ્રો ઽચાયત્
તદ્ અન્વ્ અપાક્રામત્
તદ્ અવરુધં નાશક્નોત્
તદ્ અસ્માદ્ અભ્યર્ધો ઽચરત્
સ પ્રજાપતિમ્ ઉપાધાવત્
તમ્ એતયા સર્વપૃષ્ઠયાયાજયત્
તયૈવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યમ્ અદધાત્ ।
ય ઇન્દ્રિયકામઃ

વીર્યકામઃ સ્યાત્ તમ્ એતયા સર્વપૃષ્ઠયા યાજયેત્ ।
એતા એવ દેવતાઃ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તા એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં વીર્યં દધતિ
યદ્ ઇન્દ્રાય રાથંતરાય નિર્વપતિ યદ્ એવાગ્નેસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઇન્દ્રાય બાર્હતાય યદ્ એવેન્દ્રસ્ય તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઇન્દ્રાય વૈરૂપાય યદ્ એવ સવિતુસ્ તેજસ્ તત્

એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઇન્દ્રાય વૈરાજાય યદ્ એવ ધાતુસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઇન્દ્રાય શાક્વરાય યદ્ એવ મરુતાં તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે
યદ્ ઇન્દ્રાય રૈવતાય યદ્ એવ બૃહસ્પતેસ્ તેજસ્ તદ્ એવાવ રુન્દ્ધે ।
ઉત્તાનેષુ કપાલેષ્વ્ અધિ શ્રયતિ ।
અયાતયામત્વાય
દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશઃ

ભવતિ
વૈશ્વદેવત્વાય
સમન્તમ્ પર્યવદ્યતિ
સમન્તમ્ એવેન્દ્રિયં વીર્યં યજમાને દધાતિ
વ્યત્યાસમ્ અન્વ્ આહ ।
અનિર્દાહાય ।
અશ્વ ઋષભો વૃષ્ણિર્વસ્તઃ સા દક્ષિણા વૃષત્વાય।
એતયૈવ યજેતાભિશસ્યમાનઃ ।
એતાશ્ ચેદ્ વા અસ્ય દેવતા અન્નમ્ અદન્ત્ય્ અદન્ત્ય્ ઉવેવાસ્ય મનુષ્યાઃ ॥
2.3.8 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। ચક્ષુષ્કામસ્યેષ્ટિવિધિઃ

રજનો વૈ કૌણેયઃ ક્રતુજિતં જાનકિં ચક્ષુર્વન્યમ્ અયાત્
તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ અવપત્ ।
અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌર્યં ચરુમ્ અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ।
તયૈવાસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ અદધાત્ ।
યશ્ ચક્ષુકામઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેત્ ।
અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌર્યં ચરુમ્ અગ્નયે ભ્રાજસ્વતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્
અગ્નેર્ વૈ ચક્ષુષા મનુષ્યા વિ

પશ્યન્તિ સૂર્યસ્ય દેવાઃ ।
અગ્નિં ચૈવ સૂર્યં ચ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
તાવ્ એવાસ્મિઞ્ ચક્ષુર્ ધત્તશ્ ચક્ષુષ્માન્ એવ ભવતિ
યદ્ આગ્નેયૌ ભવતશ્ ચક્ષુષી એવાસ્મિન્ તત્ પ્રતિ દધાતિ
યત્ સૌર્યો નાસિકાં તેન ।
અભિતઃ સૌર્યમ્ આગ્નેયૌ ભવતસ્
તસ્માદ્ અભિતો નાસિકાં ચક્ષુષી
તસ્માન્ નાસિકયા ચક્ષુષી વિધૃતે
સમાની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ
0 સમાનꣳ હિ ચક્ષુઃ સમૃદ્ધ્યૈ ।
ઉદ્ ઉ ત્યં જાતવેદસમ્ ।
સપ્ત ત્વા હરિતો રથે
ચિત્રં દેવાનામ્ ઉદ્ અગાદ્ અનીકમ્ ઇતિ પિણ્ડાન્ પ્ર યચ્છતિ
ચક્ષુર્ એવાસ્મૈ પ્ર યચ્છતિ
યદ્ એવ તસ્ય તત્ ॥
2.3.9અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। સાંગ્રહણીષ્ટિવિધિઃ

ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસં ધીરશ્ ચેત્તા વસુવિદ્
ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ ઉગ્રશ્ ચેત્તા વસુવિદ્
ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ અભિભૂશ્ ચેત્તા વસુવિદ્
આમનમ્ અસ્ય્ આમનસ્ય દેવા યે સજાતાઃ કુમારાઃ સમનસસ્ તાન્ અહં કામયે હૃદા તે માં કામયન્તાꣳ હૃદા તાન્ મ આમનસઃ કૃધિ સ્વાહા ।
ઽઽઆમનમ્ અસિ

આમનસ્ય દેવા યાઃ સ્ત્રિયઃ સમનસસ્ તા અહં કામયે હૃદા તા માં કામયન્તાꣳ હૃદા તા મ આમનસઃ કૃધિ સ્વાહા
વૈશ્વદેવીꣳ સાંગ્રહણીં નિર્ વપેદ્ ગ્રામકામઃ ।
વૈશ્વદેવા વૈ સજાતાઃ ।
વિશ્વાન્ એવ દેવાન્ત્ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
ત એવાસ્મૈ સજાતાન્ પ્ર યચ્છન્તિ
ગ્રામ્ય્ એવ ભવતિ
સાંગ્રહણી ભવતિ
મનોગ્રહણં વૈ સંગ્રહણમ્
મન એવ સજાતાનામ્

ગૃહ્ણાતિ
ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવો ઽહꣳ સજાતેષુ ભૂયાસમ્ ઇતિ પરિધીન્ પરિ દધાતિ ।
આશિષમ્ એવૈતામ્ આ શાસ્તે ।
અથો એતદ્ એવ સર્વꣳ સજાતેષ્વ્ અધિ ભવતિ યસ્યૈવં વિદુષ એતે પરિધયઃ પરિધીયન્તે ।
આમનમ્ અસ્ય્ આમનસ્ય દેવા ઇતિ તિસ્ર આહુતીર્ જુહોતિ ।
એતાવન્તો વૈ સજાતા યે મહાન્તો યે ક્ષુલ્લકા યાઃ સ્ત્રિયઃ
તાન્ એવાવ રુન્દ્ધે
ત એનમ્ અવરુદ્ધા ઉપ તિષ્ઠન્તે ॥
2.3.10 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આયુષ્કામેષ્ટિમન્ત્રાઃ

યન્ નવમૈત્ તન્ નવનીતમ્ અભવદ્ યદ્ અસર્પત્ તત્ સર્પિર્ અભવદ્ યદ્ અધ્રિયત તદ્ ઘૃતમ્ અભવત્ ।
અશ્વિનોઃ પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દત્તાં યયોઃ પ્રાણો ઽસિ સ્વાહેન્દ્રસ્ય પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દદાતુ યસ્ય પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા મિત્રાવરુણયોઃ પ્રાણો ઽસિ તસ્ય તે દત્તાં યસ્ય પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા વિશ્વેષાં દેવાનામ્ પ્રાણો ઽસિ

તસ્ય તે દદતુ યેષામ્ પ્રાણો ઽસિ સ્વાહા
ઘૃતસ્ય ધારામ્ અમૃતસ્ય પન્થામ્ ઇન્દ્રેણ દત્તામ્ પ્રયતામ્ મરુદ્ભિઃ । તત્ ત્વા વિષ્ણુઃ પર્ય્ અપશ્યત્ તત્ ત્વેડા ગવ્યૈરયત્
પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેન ગાયત્રસ્ય વર્તન્યોપાꣳશોર્ વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્ સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયૈ બૃહદ્રથન્તરયોસ્ ત્વા સ્તોમેન ત્રિષ્ટુભો વર્તન્યા શુક્રસ્ય વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્

સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયા અગ્નેસ્ ત્વા માત્રયા જગત્યૈ વર્તન્યાગ્રયણસ્ય વીર્યેણ દેવસ્ ત્વા સવિતોત્ સૃજતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયૈ ।
ઇમમ્ અગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ પ્રિયꣳ રેતો વરુણ સોમ રાજન્ । માતેવાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છ વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્ યથાસત્ ॥
અગ્નિર્ આયુષ્માન્ત્ સ વનસ્પતિભિર્ આયુષ્માન્ તેન ત્વાઽઽયુષાઽઽયુષ્મન્તં કરોમિ સોમ આયુષ્માન્ત્ સ ઓષધીભિર્ યજ્ઞ આયુષ્માન્ત્ સ દક્ષિણાભિર્ બ્રહ્માઽઽયુષ્મત્ તદ્ બ્રાહ્મણૈર્ આયુષ્મદ્ દેવા આયુષ્મન્તસ્ તે ઽમૃતેન પિતર આયુષ્મન્તસ્ તે સ્વધયાઽઽયુષ્મન્તસ્ તેન ત્વાઽઽયુષાયુષ્મન્તં કરોમિ ॥
2.3.11 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। આયુષ્કામેષ્ટિવિધિઃ

અગ્નિં વા એતસ્ય શરીરં ગચ્છતિ સોમꣳ રસો વરુણ એનં વરુણપાશેન ગૃહ્ણાતિ સરસ્વતીં વાગ્ અગ્નાવિષ્ણૂ આત્મા યસ્ય જ્યોગ્ આમયતિ । યો જ્યોગામયાવી સ્યાદ્ યો વા કામયેત
સર્વમ્ આયુર્ ઇયામ્ ઇતિ તસ્મા એતામ્ ઇષ્ટિં નિર્ વપેદ્
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સૌમ્યં ચરું વારુણં દશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલમ્
અગ્નેર્ એવાસ્ય શરીરં નિષ્ક્રીણાતિ સોમાદ્ રસમ્

વરુણેનૈવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ સારસ્વતેન વાચં દધાતિ ।
અગ્નિઃ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્ યજ્ઞો દેવતાભિશ્ ચૈવૈનં યજ્ઞેન ચ ભિષજ્યત્ય્ ઉત યદીતાસુર્ ભવતિ જીવત્ય્ એવ । યન્ નવમૈત્ તન્ નવનીતમ્ અભવદ્ ઇત્ય્ આજ્યમ્ અવેક્ષતે
રૂપમ્ એવાસ્યૈતન્ મહિમાનં વ્યાચષ્ટે ।
અશ્વિનોઃ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહાશ્વિનૌ વૈ દેવાનામ્

ભિષજૌ તાભ્યામ્ એવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ ।
ઇન્દ્રસ્ય પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ ।
ઇન્દ્રિયમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ
મિત્રાવરુણયોઃ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ
પ્રાણાપાનાવ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ
વિશ્વેષાં દેવાનામ્ પ્રાણો ઽસીત્ય્ આહ વીર્યમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ
ઘૃતસ્ય ધારામ્ અમૃતસ્ય પન્થામ્ ઇત્ય્ આહ
યથાયજુર્ એવૈતત્
પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેનેતિ

આહ
પ્રાણમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ
બૃહદ્રથન્તરયોસ્ ત્વા સ્તોમેનેત્ય્ આહ ।
ઓજ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાત્ય્ અગ્નેસ્ ત્વા માત્રયેત્ય્ આહાઽઽત્માનમ્ એવાસ્મિન્ન્ એતેન દધાતિ ।
ઋત્વિજઃ પર્ય્ આહુર્ યાવન્ત એવર્ત્વિજસ્ ત એનમ્ ભિષજ્યન્તિ
બ્રહ્મણો હસ્તમ્ અન્વારભ્ય પર્ય્ આહુર્ એકધૈવ યજમાન આયુર્ દધતિ
યદ્ એવ તસ્ય તત્ ।
હિરણ્યાદ્

ઘૃતં નિષ્ પિબત્ય્ આયુર્ વૈ ઘૃતમ્ અમૃતꣳ હિરણ્યમ્ અમૃતાદ્ એવાયુર્ નિષ્ પિબતિ
શતમાનમ્ ભવતિ શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિય આયુષ્ય્ એવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ।
અથો ખલુ યાવતીઃ સમા એષ્યન્ મન્યેત તાવન્માનꣳ સ્યાત્ સમૃદ્ધ્યૈ ।
ઇમમ્ અગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધીત્ય્ આહાયુર્ એવાસ્મિન્ વર્ચો દધાતિ । વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્ યથાસદ્ ઇત્ય્ આહ
જરદષ્ટિમ્ એવૈનં કરોતિ ।
અગ્નિર્ આયુષ્માન્ ઇતિ હસ્તં ગૃહ્ણાતિ ।
એતે વૈ દેવા આયુષ્મન્તસ્ ત એવાસ્મિન્ન્ આયુર્ દધતિ સર્વમ્ આયુર્ એતિ ॥
2.3.12 અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। અશ્વદાનવત ઇષ્ટિવિધિઃ

પ્રજાપતિર્ વરુણાયાશ્વમ્ અનયત્
સ સ્વાં દેવતામ્ આર્છત્
સ પર્ય્ અદીર્યત
સ એતં વારુણં ચતુષ્કપાલમ્ અપશ્યત્
તં નિર્ અવપત્
તતો વૈ સ વરુણપાશાદ્ અમુચ્યત
વરુણો વા એતં ગૃહ્ણાતિ યો ઽશ્વમ્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ
યાવતો ઽશ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ તાવતો વારુણાઞ્ ચતુષ્કપાલાન્ નિર્ વપેત્ ।
વરુણમ્ એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ
સ એવૈનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ

ચતુષ્કપાલા ભવન્તિ
ચતુષ્પાદ્ ધ્ય્ અશ્વઃ
સમૃદ્ધ્યૈ ।
એકમ્ અતિરિક્તં નિર્ વપેદ્ યમ્ એવ પ્રતિગ્રાહી ભવતિ યં વા નાધ્યેતિ
તસ્માદ્ એવ વરુણપાશાન્ મુચ્યતે
યદ્ય્ અપરમ્ પ્રતિગ્રાહી સ્યાત્ સૌર્યમ્ એકકપાલમ્ અનુ નિર્ વપેત્ ।
અમુમ્ એવાઽઽદિત્યમ્ ઉચ્ચારં કુરુતે ।
અપો ઽવભૃથમ્ અવૈતિ ।
અપ્સુ વૈ વરુણઃ
સાક્ષાદ્ એવ વરુણમ્ અવ યજતે ।
અપોનપ્ત્રીયં ચરુમ્ પુનર્ એત્ય નિર્ વપેત્ ।
અપ્સુયોનિર્ વા અશ્વઃ
સ્વામ્ એવૈનં યોનિં ગમયતિ
સ એનꣳ શાન્ત ઉપ તિષ્ઠતે ॥
2.3.13અનુવાક

કામ્યા ઇષ્ટયઃ। પાપ્મના ગૃહીતસ્યેષ્ટિવિધિઃ

યા વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા યતવ્યા તનૂસ્ તયેમમ્ અꣳહસો મુઞ્ચતમ્ ।
યા વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા સહસ્યા રક્ષસ્યા તેજસ્યા તનૂસ્ તયેમમ્ અꣳહસો મુઞ્ચતમ્ ।
યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણાવ્ અગ્નૌ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજે
યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા દ્વિપાત્સુ પશુષુ ચતુષ્પાત્સુ ગોષ્ઠે ગૃહેષ્વ્ અપ્સ્વ્ ઓષધીષુ વનસ્પતિષુ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજે ।
ઇન્દ્રો વા એતસ્ય

ઇન્દ્રિયેણપ ક્રામતિ વરુણ એનં વરુણપાશેન ગૃહ્ણાતિ યઃ પાપ્મના ગૃહીતો ભવતિ
યઃ પાપ્મના ગૃહીતઃ સ્યાત્ તસ્મા એતામ્ ઐન્દ્રાવરુણીમ્ પયસ્યાં નિર્ વપેદ્ ઇન્દ્ર એવાસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રિયં દધાતિ વરુણ એનં વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ
પયસ્યા ભવતિ પયો હિ વા એતસ્માદ્ અપક્રામત્ય્ અથૈષ પાપ્મના ગૃહીતો યત્ પયસ્યા ભવતિ પય એવાસ્મિન્ તયા દધાતિ
પયસ્યાયામ્

પુરોડાશમ્ અવ દધાત્ય્ આત્મન્વન્તમ્ એવૈનં કરોત્ય્ અથો આયતનવન્તમ્ એવ
ચતુર્ધા વ્યૂહતિ દિક્ષ્વ્ એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ
પુનઃ સમૂહતિ દિગ્ભ્ય એવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ
સમૂહ્યાવ દ્યતિ યથાઽઽવિદ્ધં નિષ્કૃન્તતિ તાદૃગ્ એવ તત્ ।
યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણાવ્ અગ્નૌ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજ ઇત્યાહ દુરિષ્ટ્યા એવૈનમ્ પાતિ
યો વામ્ ઇન્દ્રાવરુણા દ્વિપાત્સુ પશુષુ સ્રામસ્ તં વામ્ એતેનાવ યજ ઇત્ય્ આહૈતાવતીર્ વા આપ ઓષધયો વનસ્પતયઃ પ્રજાઃ પશવ ઉપજીવનીયાસ્ તા એવાસ્મૈ વરુણપાશાન્ મુઞ્ચતિ ॥
2.3.14 અનુવાક

કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

સ પ્રત્નવત્ ।
નિ કાવ્યા ।
ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્ પરિ ।
ઇન્દ્રં નરઃ ।
ત્વં નઃ સોમ વિશ્વતો રક્ષા રાજન્ન્ અઘાયતઃ । ન રિષ્યેત્ ત્વાવતઃ સખા ॥
યા તે ધામાનિ દિવિ યા પૃથિવ્યાં યા પર્વતેષ્વ્ ઓષધીષ્વ્ અપ્સુ । તેભિર્ નો વિશ્વૈઃ સુમના અહેડન્ રાજન્ત્ સોમ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥
અગ્નીષોમા સવેદસા સહૂતી વનતં ગિરઃ । સં દેવત્રા બભૂવથુઃ ॥
યુવમ્

એતાનિ દિવિ રોચનાન્ય્ અગ્નિશ્ ચ સોમ સક્રતૂ અધત્તમ્ । યુવꣳ સિન્ધૂꣳર્ અભિશસ્તેર્ અવદ્યાદ્ અગ્ની ષોમાવ્ અમુઞ્ચતં ગૃભીતાન્ ॥
અગ્નીષોમાવ્ ઇમꣳ સુ મે શૃણુતં વૃષણા હવમ્ । પ્રતિ સૂક્તાનિ હર્યતમ્ ભવતં દાશુષે મયઃ ॥
આઽન્યં દિવો માતરિશ્વા જભારાઽમથ્નાદ્ અન્યમ્ પરિ શ્યેનો અદ્રેઃ । અગ્નીષોમા બ્રહ્મણા વાવૃધાનોરું યજ્ઞાય ચક્રથુર્ ઉ લોકમ્ ॥
અગ્નીષોમા હવિષઃ પ્રસ્થિતસ્ય વીતમ્

હર્યતં વૃષણા જુષેથામ્ । સુશર્માણા સ્વવસા હિ ભૂતમ્ અથા ધત્તં યજમાનાય શં યોઃ ॥
આ પ્યાયસ્વ
સં તે ॥
ગણાનાં ત્વા ગણપતિꣳ હવામહે કવિં કવીનામ્ ઉપમશ્રવસ્તમમ્ । જ્યેષ્ઠરાજમ્ બ્રહ્મણામ્ બ્રહ્મણસ્ પત આ નઃ શૃણ્વન્ન્ ઊતિભિઃ સીદ સાદનમ્ ॥
સ ઇજ્ જનેન સ વિશા સ સ જન્મના સ પુત્રૈર્ વાજમ્ ભરતે ધના નૃભિઃ । દેવાનાં યઃ પિતરમ્ આવિવાસતિ

શ્રદ્ધામના હવિષા બ્રહ્મણસ્ પતિમ્ ॥
સ સુષ્ટુભા સ ઋક્વતા ગણેન વલꣳ રુરોજ ફલિગꣳ રવેણ । બૃહસ્પતિર્ ઉસ્રિયા હવ્યસૂદઃ કનિક્રદદ્ વાવશતીર્ ઉદ્ આજત્ ॥
મરુતો યદ્ ધ વો દિવઃ ।
યા વઃ શર્મ ॥
અર્યમાઽઽ યાતિ વૃષભસ્ તુવિષ્માન્ દાતા વસૂનામ્ પુરુહૂતો અર્હન્ । સહસ્રાક્ષો ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુર્ અસ્માસુ દેવો દ્રવિણં દધાતુ ॥
યે તે ઽર્યમન્ બહવો દેવયાનાઃ પન્થાનઃ

રાજન્ દિવ આચરન્તિ । તેભિર્ નો દેવ મહિ શર્મ યચ્છ શં ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે ॥
બુધ્નાદ્ અગ્રમ્ અઙ્ગિરોભિર્ ગૃણાનો વિ પર્વતસ્ય દૃꣳહિતાન્ય્ ઐરત્ । રુજદ્ રોધાꣳસિ કૃત્રિમાણ્ય્ એષાꣳ સોમસ્ય તા મદ ઇન્દ્રશ્ ચકાર ॥
બુધ્નાદ્ અગ્રેણ વિ મિમાય માનૈર્ વજ્રેણ ખાન્ય્ અતૃણન્ નદીનામ્ । વૃથાસૃજત્ પથિભિર્ દીર્ઘયાથૈઃ સોમસ્ય તા મદ ઇન્દ્રશ્ ચકાર

પ્ર યો જજ્ઞે વિદ્વાꣳ અસ્ય બન્ધું વિશ્વાનિ દેવો જનિમા વિવક્તિ । બ્રહ્મ બ્રહ્મણ ઉજ્ જભાર મધ્યન્ નીચાદ્ ઉચ્ચા સ્વધયાઽભિ પ્ર તસ્થૌ ॥
મહાન્ મહી અસ્તભાયદ્ વિ જાતો દ્યાꣳ સદ્મ પાર્થિવં ચ રજઃ । સ બુધ્નાદ્ આષ્ટ જનુષાભ્ય્ અગ્રમ્ બૃહસ્પતિર્ દેવતા યસ્ય સમ્રાટ્ ॥
બુધ્નાદ્ યો અગ્રમ્ અભ્યર્ત્યોજસા બૃહસ્પતિમ્ આ વિવાસન્તિ દેવાઃ । ભિનદ્ વલં વિ પુરો દર્દરીતિ કનિક્રદત્ સુવર્ અપો જિગાય ॥