તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 1.8

1.8 પ્રપાઠક: 8 રાજસૂયઃ
1.8.1 અનુવાક 1 રાજસૂયે અનુમત્યાદયો યાગાઃ
1 અનુમત્યૈ પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ ધેનુર્ દક્ષિણા યે પ્રત્યઞ્ચઃ શમ્યાયા અવશીયન્તે તં નૈરૃતમ્ એકકપાલં કૃષ્ણં વાસઃ કૃષ્ણતૂષં દક્ષિણા વીહિ સ્વાહાઽઽહુતિં જુષાણઃ । એષ તે નિરૃતે ભાગો ભૂતે હવિષ્મત્ય્ અસિ મુઞ્ચેમમ્ અꣳહસઃ સ્વાહા નમો ય ઇદં ચકાર । ઽઆદિત્યં ચરું નિર્વપતિ વરો દક્ષિણા । આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં વામનો વહી દક્ષિણા । અગ્નીષોમીયમ્
2 એકાદશકપાલꣳ હિરણ્યં દક્ષિણા । ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલમ્ ઋષભો વહી દક્ષિણા । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રં દધ્ય્ ઋષભો વહી દક્ષિણા । ઐન્દ્રાગ્નં દ્વાદશકપાલં વૈશ્વદેવં ચરુમ્ પ્રથમજો વત્સો દક્ષિણા સૌમ્યꣳ શ્યામાકં ચરું વાસો દક્ષિણા સરસ્વતે ચરુમ્ મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા ॥
1.8.2 અનુવાક 2 ચાતુર્માસ્યેષુ વૈશ્વદેવપર્વ
1 આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ સૌમ્યં ચરુꣳ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ પૌષ્ણં ચરુમ્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં વૈશ્વદેવીમ્ આમિક્ષાં દ્યાવાપૃથિવ્યમ્ એકકપાલમ્ ॥
1.8.3 અનુવાક 3 ચાતુર્માસ્યેષુ વરુણપ્રઘાસપર્વ
1 ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ મારુતીમ્ આમિક્ષાં વારુણીમ્ આમિક્ષાં કાયમ્ એકકપાલમ્ પ્રઘાસ્યાન્ હવામહે મરુતો યજ્ઞવાહસઃ કરમ્ભેણ સજોષસઃ । મો ષૂ ણ ઇન્દ્ર પૃત્સુ દેવાસ્તુ સ્મ તે શુષ્મિન્ન્ અવયા । મહી હ્ય્ અસ્ય મીઢુષો યવ્યા । હવિષ્મતો મરુતો વન્દતે ગીઃ । યદ્ ગ્રામે યદ્ અરણ્યે યત્ સભાયાં યદ્ ઇન્દ્રિયે । યચ્ છૂદ્રે યદ્ અર્ય એનશ્ ચકૃમા વયમ્ । યદ્ એકસ્યાધિ ધર્મણિ તસ્યાવયજનમ્ અસિ સ્વાહા । અક્રન્ કર્મ કર્મકૃતઃ સહ વાચા મયોભુવા । દેવેભ્યઃ કર્મ કૃત્વાઽસ્તમ્ પ્રેત સુદાનવઃ ॥
1.8.4 અનુવાક 4 ચાતુર્માસ્યેષુ સાકમેધ પર્વ
1 અગ્નયે ઽનીકવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્ નિર્ વપતિ સાકꣳ સૂર્યેણોદ્યતા મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યો મધ્યન્દિને ચરુમ્ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યઃ સર્વાસાં દુગ્ધે સાયં ચરુમ્ પૂર્ણા દર્વિ પરા પત સુપૂર્ણા પુનર્ આ પત । વસ્નેવ વિ ક્રીણાવહા ઇષમૂર્જꣳ શતક્રતો ॥ દેહિ મે દદામિ તે નિ મે ધેહિ નિ તે દધે । નિહારમ્ ઇન્ નિ મે હરા નિહારમ્
2 નિ હરામિ તે ॥ મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ પુરોડાશꣳ સપ્તકપાલં નિર્ વપતિ સાકꣳ સૂર્યેણોદ્યતાગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ સૌમ્યં ચરુꣳ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ પૌષ્ણં ચરુમ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ ઐન્દ્રં ચરું વૈશ્વકર્મણમ્ એકકપાલમ્ ॥
સાયણભાષ્યમ્

1.8.5 અનુવાક 5 સાકમેધે મહાપિતૃયજ્ઞઃ
1 સોમાય પિતૃમતે પુરોડાશꣳ ષટ્કપાલં નિર્વપતિ પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યો ધાનાઃ પિતૃભ્યો ઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો ઽભિવાન્યાયૈ દુગ્ધે મન્થમ્ એતત્ તે તત યે ચ ત્વામ્ અન્વ્ એતત્ તે પિતામહ પ્રપિતામહ યે ચ ત્વામ્ અન્વ્ અત્ર પિતરો યથાભાગમ્ મન્દધ્વમ્ । સુસંદૃશં ત્વા વયમ્ મઘવન્ મન્દિષીમહિ । પ્ર નૂનમ્ પૂર્ણવન્ધુર સ્તુતો યાસિ વશાꣳ અનુ । યોજા ન્વ્ ઇન્દ્ર તે હરી ॥
2 અક્ષન્ન્ અમીમદન્ત હ્ય્ અવ પ્રિયા અધૂષત । અસ્તોષત સ્વભાનવો વિપ્રા નવિષ્ટયા મતી યોજા ન્વ્ ઇન્દ્ર તે હરી ॥ અક્ષન્ પિતરો ઽમીમદન્ત પિતરો ઽતીતૃપન્ત પિતરો ઽમીમૃજન્ત પિતરઃ પરેત પિતરઃ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । અથા પિતૄન્ત્ સુવિદત્રાꣳ અપીત યમેન યે સધમાદમ્ મદન્તિ ॥ મનો ન્વ્ આ હુવામહે નારાશꣳસેન સ્તોમેન પિતૃણાં ચ મન્મભિઃ । આ
3 ન એતુ મનઃ પુનઃ ક્રત્વે દક્ષાય જીવસે । જ્યોક્ ચ સૂર્યં દૃશે ॥ પુનર્ નઃ પિતરો મનો દદાતુ દૈવ્યો જનઃ । જીવં વ્રાતꣳ સચેમહિ ॥ યદ્ અન્તરિક્ષમ્ પૃથિવીમ્ ઉત દ્યાં યન્ માતરમ્ પિતરં વા જિહિꣳસિમ । અગ્નિર્ મા તસ્માદ્ એનસો ગાર્હપત્યઃ પ્ર મુઞ્ચતુ દુરિતા યાનિ ચકૃમ કરોતુ મામ્ અનેનસમ્ ॥
સાયણભાષ્યમ્

1.8.6 અનુવાક 6 સાકમેધે ત્રયમ્બકહવીંષિ
1 પ્રતિપૂરુષમ્ એકકપાલાન્ નિર્ વપત્ય્ એકમ્ અતિરિક્તમ્ । યાવન્તો ગૃહ્યાઃ સ્મસ્ તેભ્યઃ કમ્ અકરમ્ પશૂનાꣳ શર્માસિ શર્મ યજમાનસ્ય શર્મ મે યચ્છ । એક એવ રુદ્રો ન દ્વિતીયાય તસ્થે । આખુસ્ તે રુદ્ર પશુસ્ તં જુષસ્વ । એષ તે રુદ્ર ભાગઃ સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ ભેષજં ગવે ઽશ્વાય પુરુષાય ભેષજમ્ અથો અસ્મભ્યમ્ ભેષજꣳ સુભેષજમ્
2 યથાઽસતિ સુગમ્ મેષાય મેષ્યૈ અવામ્બ રુદ્રમ્ અદિમહ્ય્ અવ દેવં ત્ર્યમ્બકમ્ । યથા નઃ શ્રેયસઃ કરદ્ યથા નો વસ્યસઃ કરદ્ યથા નઃ પશુમતઃ કરદ્ યથા નો વ્યવસાયયાત્ ॥ ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્ । ઉર્વારુકમ્ ઇવ બન્ધનાન્ મૃત્યોર્ મુક્ષીય મામૃતાત્ । એષ તે રુદ્ર ભાગસ્ તં જુષસ્વ તેનાવસેન પરો મૂજવતો ઽતીહિ । અવતતધન્વા પિનાકહસ્તઃ કૃત્તિવાસાઃ ॥
સાયણભાષ્યમ્

1.8.7 અનુવાક 7 શુનાસીર્યમ્, ઇન્દ્રતુરીયાદિ
1 ઐન્દ્રાગ્નં દ્વાદશકપાલં વૈશ્વદેવં ચરુમ્ ઇન્દ્રાય શુનાસીરાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં વાયવ્યમ્ પયઃ સૌર્યમ્ એકકપાલં દ્વાદશગવꣳ સીરં દક્ષિણા । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ રૌદ્રં ગાવીધુકં ચરુમ્ ઐન્દ્રં દધિ વારુણં યવમયં ચરું વહિની ધેનુર્ દક્ષિણા યે દેવાઃ પુરઃસદો ઽગ્નિનેત્રા દક્ષિણસદો યમનેત્રાઃ પશ્ચાત્સદઃ સવિતૃનેત્રા ઉત્તરસદો વરુણનેત્રા ઉપરિષદો બૃહસ્પતિનેત્રા રક્ષોહણસ્ તે નઃ પાન્તુ તે નો ઽવન્તુ તેભ્યઃ
2 નમસ્ તેભ્યઃ સ્વાહા સમૂઢꣳ રક્ષઃ સંદગ્ધꣳ રક્ષ ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽભિ સં દહામિ । અગ્નયે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા યમાય સવિત્રે વરુણાય બૃહસ્પતયે દુવસ્વતે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા
પ્રષ્ટિવાહી રથો દક્ષિણા દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાꣳ રક્ષસો વધં જુહોમિ હતꣳ રક્ષો ઽવધિષ્મ રક્ષઃ । યદ્ વસ્તે તદ્ દક્ષિણા ॥
1.8.8 અનુવાક 8 દેવિકાદિ હવીંષિ
1 ધાત્રે પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ । અનુમત્યૈ ચરુમ્ । રાકાયૈ ચરુમ્ । સિનીવાલ્યૈ ચરુમ્ । કુહ્વૈ ચરુમ્ મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા । આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ । ઐન્દ્રાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલમ્ । વૈષ્ણવં ત્રિકપાલમ્ । વામનો વહી દક્ષિણા । અગ્નીષોમીયમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ । ઇન્દ્રાસોમીયમ્ એકાદશકપાલમ્ । સૌમ્યં ચરુમ્ બભ્રુર્ દક્ષિણા સોમાપૌષ્ણં ચરું નિર્ વપતિ । ઐન્દ્રાપૌષ્ણં ચરુમ્ પૌષ્ણં ચરુમ્ શ્યામો દક્ષિણા વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ હિરણ્યં દક્ષિણા વારુણં યવમયં ચરુમ્ અશ્વો દક્ષિણા ॥
1.8.9 અનુવાક 9 રત્નિનાં હવીંષિ
1 બાર્હસ્પત્યં ચરું નિર્ વપતિ બ્રહ્મણો ગૃહે શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણા । ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ રાજન્યસ્ય ગૃહ ઋષભો દક્ષિણા । આદિત્યં ચરુમ્ મહિષ્યૈ ગૃહે ધેનુર્ દક્ષિણા નૈરૃતં ચરુમ્ પરિવૃક્ત્ય્àઇ ગૃહે કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં નખનિર્ભિન્નં કૃષ્ણા કૂટાઁ દક્ષિણા । આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સેનાન્યો ગૃહે હિરણ્યં દક્ષિણા વારુણં દશકપાલꣳ સૂતસ્ય ગૃહે મહાનિરષ્ટો દક્ષિણા મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામણ્યો ગૃહે પૃશ્નિર્ દક્ષિણા સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્
2 ક્ષત્તુર્ ગૃહ ઉપધ્વસ્તો દક્ષિણા । આશ્વિનં દ્વિકપાલꣳ સમ્ગ્રહીતુર્ ગૃહે સવાત્યૌ દક્ષિણા પૌષ્ણં ચરુમ્ ભાગદુઘસ્ય ગૃહે શ્યામો દક્ષિણા રૌદ્રં ગાવીધુકં ચરુમ્ અક્ષાવાપસ્ય ગૃહે શબલ ઉદ્વારો દક્ષિણા । ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પ્રતિ નિર્ વપતીન્દ્રાયાꣳહોમુચે ઽયં નો રાજા વૃત્રહા રાજા ભૂત્વા વૃત્રં વધ્યાત્ । મૈત્રાબાર્હસ્પત્યમ્ ભવતિ શ્વેતાયૈ શ્વેતવત્સાયૈ દુગ્ધે સ્વયમ્મૂર્તે સ્વયમ્મથિત આજ્ય આશ્વત્થે
3 પાત્રે ચતુઃસ્રક્તૌ સ્વયમવપન્નાયૈ શાખાયૈ કર્ણાꣳશ્ ચાકર્ણાꣳશ્ ચ તણ્ડુલાન્ વિ ચિનુયાદ્ યે કર્ણાઃ સ પયસિ બાર્હસ્પત્યો યે ઽકર્ણાઃ સ આજ્યે મૈત્રઃ સ્વયંકૃતા વેદિર્ ભવતિ સ્વયંદિનમ્ બર્હિઃ સ્વયંકૃત ઇધ્મઃ સૈવ શ્વેતા શ્વેતવત્સા દક્ષિણા ॥
1.8.10 અનુવાક 10 દેવસુવાં હવીંષિ
1 અગ્નયે ગૃહપતયે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાꣳ સોમાય વનસ્પતયે શ્યામાકં ચરુꣳ સવિત્રે સત્યપ્રસવાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલમ્ આશૂનાં વ્રીહીણાꣳ રુદ્રાય પશુપતયે ગાવીધુકં ચરુમ્ બૃહસ્પતયે વાચસ્પતયે નૈવારં ચરુમ્ ઇન્દ્રાય જ્યેષ્ઠાય પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ મહાવ્રીહીણામ્ મિત્રાય સત્યાયામ્બાનાં ચરું વરુણાય ધર્મપતયે યવમયં ચરુમ્ । સવિતા ત્વા પ્રસવાનાꣳ સુવતામ્ અગ્નિર્ ગૃહપતીનાꣳ સોમો વનસ્પતીનાꣳ રુદ્રઃ પશૂનામ્
2 બૃહસ્પતિર્ વાચામ્ ઇન્દ્રો જ્યેષ્ઠાનામ્ મિત્રઃ સત્યાનાં વરુણો ધર્મપતીનામ્ । યે દેવા દેવસુવ સ્થ ત ઇમમ્ આમુષ્યાયણમ્ અનમિત્રાય સુવધ્વમ્ મહતે ક્ષત્રાય મહત આધિપત્યાય મહતે જાનરાજ્યાય । એષ વો ભરતા રાજા સોમો ઽસ્માકમ્ બ્રાહ્મણાનાꣳ રાજા પ્રતિ ત્યન્ નામ રાજ્યમ્ અધાયિ સ્વાં તનુવં વરુણો અશિશ્રેચ્ છુચેર્ મિત્રસ્ય વ્રત્યા અભૂમામન્મહિ મહત ઋતસ્ય નામ સર્વે વ્રાતા વરુણસ્યાભૂવન્ વિ મિત્ર એવૈર્ અરાતિમ્ અતારીદ્ અસૂષુદન્ત યજ્ઞિયા ઋતેન વ્ય્ ઉ ત્રિતો જરિમાણં ન આનડ્
વિષ્ણોઃ ક્રમો ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમ્ અસિ વિષ્ણોર્ વિક્રાન્તમ્ અસિ
1.8.11 અનુવાક 11 અભિષેકાર્થ જલવિષયા મન્ત્રાઃ
1 અર્થેતઃ સ્થાપામ્ પતિર્ અસિ વૃષાઽસ્ય્ ઊર્મિર્ વૃષસેનો ઽસિ વ્રજક્ષિત સ્થ મરુતામ્ ઓજ સ્થ સૂર્યવર્ચસ સ્થ સૂર્યત્વચસ સ્થ માન્દા સ્થ વાશા સ્થ શક્વરી સ્થ વિશ્વભૃત સ્થ જનભૃત સ્થાગ્નેસ્ તેજસ્યાઃ સ્થાપામ્ ઓષધીનાꣳ રસઃ સ્થ । આપો દેવીર્ મધુમતીર્ અગૃહ્ણન્ન્ ઊર્જસ્વતી રાજસૂયાય ચિતાનાઃ । યાભિર્ મિત્રાવરુણાવ્ અભ્યષિઞ્ચન્ યાભિર્ ઇન્દ્રમ્ અનયન્ન્ અત્ય્ અરાતીઃ ॥ રાષ્ટ્રદાઃ સ્થ રાષ્ટ્રં દત્ત સ્વાહા રાષ્ટ્રદાઃ સ્થ રાષ્ટ્રમ્ અમુષ્મૈ દત્ત ॥
1.8.12 અનુવાક 12 અભિષેકજલસંસ્કારમન્ત્રાઃ
1 દેવીર્ આપઃ સમ્ મધુમતીર્ મધુમતીભિઃ સૃજ્યધ્વમ્ મહિ વર્ચઃ ક્ષત્રિયાય વન્વાનાઃ । અનાધૃષ્ટાઃ સીદતોર્જસ્વતીર્ મહિ વર્ચઃ ક્ષત્રિયાય દધતીઃ । અનિભૃષ્ટમ્ અસિ વાચો બન્ધુસ્ તપોજાઃ સોમસ્ય દાત્રમ્ અસિ શુક્રા વઃ શુક્રેનોત્ પુનામિ ચન્દ્રાશ્ ચન્દ્રેણામૃતા અમૃતેન સ્વાહા રાજસૂયાય ચિતાનાઃ સધમાદો દ્યુમ્નિનીર્ ઊર્જ એતા અનિભૃષ્ટા અપસ્યુવો વસાનઃ । પસ્ત્યાસુ ચક્રે વરુણઃ સધસ્થમ્ અપાꣳ શિશુઃ
2 માતૃતમાસ્વ્ અન્તઃ ॥ ક્ષત્રસ્યોલ્બમ્ અસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિર્ અસિ । આવિન્નો અગ્નિર્ ગૃહપતિર્ આવિન્ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવા આવિન્નઃ પૂષા વિશ્વવેદા આવિન્નૌ મિત્રાવરુણવ્ ઋતાવૃધાવ્ આવિન્ને દ્યાવાપૃથિવી ધૃતવ્રતે આવિન્ના દેવ્ય્ અદિતિર્ વિશ્વરૂપ્ય્ આવિન્નોયમ્ અસાવ્ આમુષ્યાયણો ઽસ્યાં વિશ્ય્ અસ્મિન્ રાષ્ટ્રે મહતે ક્ષત્રાય મહત આધિપત્યાય મહતે જાનરાજ્યાય । એષ વો ભરતા રાજા સોમો ઽસ્માકમ્ બ્રાહ્મણાનાꣳ રાજા । ઇન્દ્રસ્ય
3 વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ ત્વયાયં વૃત્રં વધ્યાત્ । શત્રુબાધના સ્થ પાત મા પ્રત્યઞ્ચમ્ પાત મા તિર્યઞ્ચમ્ અન્વઞ્ચમ્ મા પાત દિગ્ભ્યો મા પાત વિશ્વાભ્યો મા નાષ્ટ્રાભ્યઃ પાત હિરણ્યવર્ણાવ્ ઉષસાં વિરોકે ઽયઃસ્થૂણાવ્ ઉદિતૌ સૂર્યસ્યાઽઽ રોહતં વરુણ મિત્ર ગર્તં તતશ્ ચક્ષાથામ્ અદિતિં દિતિં ચ ॥
1.8.13 અનુવાક 13 દિગ્ વ્યાસ્થાપનમન્ત્રાઃ
1 સમિધમ્ આ તિષ્ઠ ગાયત્રી ત્વા છન્દસામ્ અવતુ ત્રિવૃત્ સ્તોમો રથંતરꣳ સામાગ્નિર્ દેવતા બ્રહ્મ દ્રવિણમ્ ઉગ્રામ્ આ તિષ્ઠ ત્રિષ્ટુપ્ ત્વા છન્દસામ્ અવતુ પઞ્ચદશ સ્તોમો બૃહત્ સામેન્દ્રો દેવતા ક્ષત્રં દ્રવિણમ્ । વિરાજમ્ આ તિષ્ઠ જગતી ત્વા છન્દસામ્ અવતુ સપ્તદશ સ્તોમો વૈરૂપꣳ સામ મરુતો દેવતા વિડ્ દ્રવિણમ્ ઉદીચીમ્ આ તિષ્ઠાનુષ્ટુપ્ ત્વા
2 છન્દસામ્ અવત્વ્ એક વિꣳશ સ્તોમો વૈરાજꣳ સામ મિત્રાવરુણૌ દેવતા બલં દ્રવિણમ્ ઊર્ધ્વામ્ આ તિષ્ઠ પઙ્ક્તિસ્ ત્વા છન્દસામ્ અવતુ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિꣳશૌ સ્તોમૌ શાક્વરરૈવતે સામની બૃહસ્પતિર્ દેવતા વર્ચો દ્રવિણમ્ ઈદૃઙ્ ચાન્યાદૃઙ્ ચૈતાદૃઙ્ ચ પ્રતિદૃઙ્ ચ મિતશ્ ચ સમ્મિતશ્ ચ સભરાઃ શુક્રજ્યોતિષ્ ચ ચિત્રજ્યોતિશ્ ચ સત્યજ્યોતિશ્ ચ જ્યોતિષ્માꣳશ્ ચ સત્યશ્ ચર્તપાશ્ ચ
3 અત્યꣳહાઃ । અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા સવિત્રે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા પૂષ્ણે સ્વાહા બૃહસ્પતયે સ્વાહેન્દ્રાય સ્વાહા ઘોષાય સ્વાહા શ્લોકાય સ્વાહાꣳશાય સ્વાહા ભગાય સ્વાહા ક્ષેત્રસ્ય પતયે સ્વાહા પૃથિવ્યૈ સ્વાહાન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ચન્દ્રમસે સ્વાહા નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહાદ્ભ્યઃ સ્વાહૌષધીભ્યઃ સ્વાહા વનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહા ચરાચરેભ્યઃ સ્વાહા પરિપ્લવેભ્યઃ સ્વાહા સરીસૃપેભ્યઃ સ્વાહા
1.8.14 અનુવાક 14 અભિષેકઃ

1 સોમસ્ય ત્વિષિર્ અસિ તવેવ મે ત્વિષિર્ ભૂયાત્ । અમૃતમ્ અસિ મૃત્યોર્ મા પાહિ દિદ્યોન્ મા પાહિ । અવેષ્ટા દન્દશૂકાઃ । નિરસ્તં નમુચેઃ શિરઃ સોમો રાજા વરુણો દેવા ધર્મસુવશ્ ચ યે । તે તે વાચꣳ સુવન્તાં તે તે પ્રાણꣳ સુવન્તાં તે તે ચક્ષુઃ સુવન્તાં તે તે શ્રોત્રꣳ સુવન્તામ્ । સોમસ્ય ત્વા દ્યુમ્નેનાભિ ષિઞ્ચામ્ય્ અગ્નેઃ
2 તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસેન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણ મિત્રાવરુણયોર્ વીર્યેણ મરુતામ્ ઓજસા ક્ષત્રાણાં ક્ષત્રપતિર્ અસિ । અતિ દિવસ્ પાહિ સમાવવૃત્રન્ન્ અધરાગ્ ઉદીચીર્ અહિમ્ બુધ્નિયમ્ અનુ સંચરન્તીઃ તાઃ પર્વતસ્ય વૃષભસ્ય પૃષ્ઠે નાવશ્ ચરન્તિ સ્વસિચ ઇયાનાઃ ॥ રુદ્ર યત્ તે ક્રયી પરં નામ તસ્મૈ હુતમ્ અસિ યમેષ્ટમ્ અસિ ॥ પ્રજાપતે ન ત્વદ્ એતાન્ય્ અન્યો વિશ્વા જાતાનિ પરિ તા બભૂવ । યત્કામાસ્ તે જુહુમસ્ તન્ નો અસ્તુ વયꣳ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
1.8.15 અનુવાક 15 રથેન વિજયઃ
1 ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ ત્વયાઽયં વૃત્રં વધ્યાત્ । મિત્રાવરુણયોસ્ ત્વા પ્રશાસ્ત્રોઃ પ્રશિષા યુનજ્મિ યજ્ઞસ્ય યોગેન વિષ્ણોઃ ક્રમો ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમ્ અસિ વિષ્ણોર્ વિક્રાન્તમ્ અસિ મરુતામ્ પ્રસવે જેષમ્ આપ્તમ્ મનઃ સમ્ અહમ્ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણ પશૂનામ્ મન્યુર્ અસિ તવેવ મે મન્યુર્ ભૂયાત્ । નમો માત્રે પૃથિવ્યૈ માહમ્ માતરમ્ પૃથિવીꣳ હિꣳસિષમ્ મા
2 માં માતા પૃથિવી હિꣳસીત્ । ઇયદ્ અસ્ય્ આયુર્ અસ્ય્ આયુર્ મે ધેહ્ય્ ઊર્ગ્ અસ્ય્ ઊર્જમ્ મે ધેહિ યુઙ્ઙ્ અસિ વર્ચો ઽસિ વર્ચો મયિ ધેહિ । અગ્નયે ગૃહ પતયે સ્વાહા સોમાય વનસ્પતયે સ્વાહેન્દ્રસ્ય બલાય સ્વાહા મરુતામ્ ઓજસે સ્વાહા હꣳસઃ શુચિષદ્ વસુર્ અન્તરિક્ષસદ્ હોતા વેદિષદ્ અતિથિર્ દુરોણસત્ । નૃષદ્ વરસદ્ ઋતસદ્ વ્યોમસદ્ અબ્જા ગોજા ઋતજા અદ્રિજા ઋતમ્ બૃહત્ ॥
1.8.16 અનુવાક 16 જિતવતો રાજ્ઞઃ સેવોપચારઃ
1 મિત્રો ઽસિ વરુણો ઽસિ સમ્ અહં વિશ્વૈર્ દેવૈઃ ક્ષત્રસ્ય નાભિર્ અસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિર્ અસિ સ્યોનામ્ આ સીદ સુષદામ્ આ સીદ મા ત્વા હિꣳસીન્ મા મા હિꣳસીત્ । નિ ષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વા સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ । બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માસિ સવિતાસિ સત્યસવો બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માસીન્દ્રો ઽસિ સત્યૌજાઃ ॥
2 બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માઽસિ મિત્રો ઽસિ સુશેવો બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માઽસિ વરુણો ઽસિ સત્યધર્મા । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ તેન મે રધ્ય દિશો ઽભ્ય્ અયꣳ રાજાઽભૂત્ સુશ્લોકા3ꣳ સુમઙ્ગલા3ꣳ સત્યરાજા3ન્ અપાં નપ્ત્રે સ્વાહોર્જો નપ્ત્રે સ્વાહાઽગ્નયે ગૃહપતયે સ્વાહા ॥
1.8.17 અનુવાક 17 સંસૃપાં હવીંષિ
1 આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ હિરણ્યં દક્ષિણા સારસ્વતં ચરું વત્સતરી દક્ષિણા સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્ ઉપધ્વસ્તો દક્ષિણા પૌષ્ણં ચરુꣳ શ્યામો દક્ષિણા બાર્હસ્પત્યં ચરુꣳ શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણૈન્દ્રમ્ એકદશકપાલમ્ ઋષભો દક્ષિણા વારુણં દશકપાલમ્ મહાનિરષ્ટો દક્ષિણા સૌમ્યં ચરુમ્ બભ્રુર્ દક્ષિણા ત્વાષ્ટ્રમ્ અષ્ટાકપાલꣳ શુણ્ઠો દક્ષિણા વૈષ્ણવં ત્રિકપાલં વામનો દક્ષિણા ॥
1.8.18 અનુવાક 18 દશપેયઃ
1 સદ્યો દીક્ષયન્તિ સદ્યઃ સોમં ક્રીણન્તિ પુણ્ડરિસ્રજામ્ પ્ર યચ્છતિ દશભિર્ વત્સતરૈઃ સોમં ક્રીણાતિ દશપેયો ભવતિ શતમ્ બ્રાહ્મણાઃ પિબન્તિ સપ્તદશꣳ સ્તોત્રમ્ ભવતિ પ્રાકાશાવ્ અધ્વર્યવે દદાતિ સ્રજમ્ ઉદ્ગાત્રે રુક્મꣳ હોત્રે । અશ્વમ્ પ્રસ્તોતૃપ્રતિહર્તૃભ્યામ્ । દ્વાદશ પષ્ઠૌહીર્ બ્રહ્મણે વશામ્ મૈત્રાવરુણાય । ઋષભમ્ બ્રાહ્મણાચ્છꣳસિને વાસસી નેષ્ટાપોતૃભ્યામ્ । સ્થૂરિ યવાચિતમ્ અચ્છાવાકાય । અનડ્વાહમ્ અગ્નીધે ભાર્ગવો હોતા ભવતિ શ્રાયન્તીયમ્ બ્રહ્મસામમ્ ભવતિ વારવન્તીયમ્ અગ્નિષ્ટોમસામમ્ । સારસ્વતીર્ અપો ગૃહ્ણાતિ ॥
1.8.19 અનુવાક 19 દિશામવેષ્ટ્યાદિ
1 આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ હિરણ્યં દક્ષિણા । ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલમ્ ઋષભો દક્ષિણા વૈશ્વદેવં ચરુમ્ પિશંગી પષ્ઠૌહી દક્ષિણા મૈત્રાવરુણીમ્ આમિક્ષાં વશા દક્ષિણા બાર્હસ્પત્યં ચરુꣳ શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણા । આદિત્યામ્ મલ્હાં ગર્ભિણીમ્ આ લભતે મારુતીમ્ પૃશ્નિમ્ પષ્ઠૌહીમ્ અશ્વિભ્યામ્ પૂષ્ણે પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ સરસ્વતે સત્યવાચે ચરુꣳ સવિત્રે સત્યપ્રસવાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલમ્ । તિસૃધન્વꣳ શુષ્કદૃતિર્ દક્ષિણા ॥
1.8.20 અનુવાક 20 પ્રયુજાં હવીંષિ
1 આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ સૌમ્યં ચરુમ્ । સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્ બાર્હસ્પત્યં ચરુમ્ । ત્વાષ્ટ્રમ્ અષ્ટાકપાલમ્ । વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલમ્ । દક્ષિણો રથવાહનવાહો દક્ષિણા સારસ્વતં ચરું નિર્ વપતિ પૌષ્ણં ચરુમ્ મૈત્રં ચરુમ્ । વારુણં ચરુમ્ । ક્ષૈત્રપત્યં ચરુમ્ આદિત્યં ચરુમ્ ઉત્તરો રથવાહનવાહો દક્ષિણા ॥
1.8.21 અનુવાક 21 સૌત્રામણી
1 સ્વાદ્વીં ત્વા સ્વાદુના તીવ્રાં તીવ્રેણામૃતામ્ અમૃતેન સૃજામિ સꣳ સોમેન સોમો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યામ્ પચ્યસ્વ સરસ્વત્યૈ પચ્યસ્વેન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પચ્યસ્વ પુનાતુ તે પરિસ્રુતꣳ સોમꣳ સૂર્યસ્ય દુહિતા । વારેણ શશ્વતા તના ॥ વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણ પ્રત્યઙ્ક્ સોમો અતિદ્રુતઃ । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા ॥ કુવિદ્ અઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્ યથા દાન્ત્ય્ અનુપૂર્વં વિયૂય । ઇહેહૈષાં કૃણુત ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ ॥ આશ્વિનં ધૂમ્રમ્ આ લભતે સારસ્વતમ્ મેષમ્ ઐન્દ્રમ્ ઋષભમ્ ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલં વારુણં દશકપાલમ્ । સોમપ્રતીકાઃ પિતરસ્ તૃપ્ણુત વડબા દક્ષિણા ॥
1.8.22 અનુવાક 22 કામ્યયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ
1 અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ તદ્ વામ્ મહિત્વં વીતં ઘૃતસ્ય ગુહ્યાનિ નામ । દમેદમે સપ્ત રત્ના દધાના પ્રતિ વાં જિહ્વા ઘૃતમ્ આ ચરણ્યેત્ ॥ અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ ધામ પ્રિયં વાં વીથો ઘૃતસ્ય ગુહ્યા જુષાણા । દમેદમે સુષ્ટુતીર્ વાવૃધાના પ્રતિ વાં જિહ્વા ઘૃતમ્ ઉચ્ ચરણ્યેત્ ॥ પ્ર ણો દેવી સરસ્વતી વાજેભિર્ વાજિનીવતી । ધીનામ્ અવિત્ર્ય્ અવતુ ॥ આ નો દિવો બૃહતઃ
2 પર્વતાદ્ આ સરસ્વતી યજતા ગન્તુ યજ્ઞમ્ । હવં દેવી જુજુષાણા ઘૃતાચી શગ્માં નો વાચમ્ ઉશતી શૃણોતુ ॥ બૃહસ્પતે જુષસ્વ નો હવ્યાનિ વિશ્વદેવ્ય । રાસ્વ રત્નાનિ દાશુષે ॥ એવા પિત્રે વિશ્વદેવાય વૃષ્ણે યજ્ઞૈર્ વિધેમ નમસા હવિર્ભિઃ । બૃહસ્પતે સુપ્રજા વીરવન્તો વયꣳ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥ બૃહસ્પતે અતિ યદ્ અર્યો અર્હાદ્ દ્યુમદ્ વિભાતિ ક્રતુમજ્ જનેષુ । યદ્ દીદયચ્ છવસા
3 ઋતપ્રજાત તદ્ અસ્માસુ દ્રવિણં ધેહિ ચિત્રમ્ ॥ આ નો મિત્રાવરુણા ઘૃતૈર્ ગવ્યૂતિમ્ ઉક્ષતમ્ । મધ્વા રજાꣳસિ સુક્રતૂ ॥ પ્ર બાહવા સિસૃતં જીવસે ન આ નો ગવ્યૂતિમ્ ઉક્ષતં ઘૃતેન । આ નો જને શ્રવયતં યુવાના શ્રુતમ્ મે મિત્રાવરુણા હવેમા ॥ અગ્નિં વઃ પૂર્વ્યં ગિરા દેવમ્ ઈડે વસૂનામ્ । સપર્યન્તઃ પુરુપ્રિયમ્ મિત્રં ન ક્ષેત્રસાધસમ્ ॥ મક્ષૂ દેવવતો રથઃ ॥
4 શૂરો વા પૃત્સુ કાસુ ચિત્ । દેવાનાં ય ઇન્ મનો યજમાન ઇયક્ષત્ય્ અભીદ્ અયજ્વનો ભુવત્ ॥ ન યજમાન રિષ્યસિ ન સુન્વાન ન દેવયો । અસદ્ અત્ર સુવીર્યમ્ ઉત ત્યદ્ આશ્વશ્વિયમ્ । નકિષ્ ટં કર્મણા નશન્ ન પ્ર યોષન્ ન યોષતિ ॥ ઉપ ક્ષરન્તિ સિન્ધવો મયોભુવ ઈજાનં ચ યક્ષ્યમાણં ચ ધેનવઃ । પૃણન્તં ચ પપુરિં ચ

5 શ્રવસ્યવો ઘૃતસ્ય ધારા ઉપ યન્તિ વિશ્વતઃ ॥ સોમારુદ્રા વિ વૃહતં વિષૂચીમ્ અમીવા યા નો ગયમ્ આવિવેશ । આરે બાધેથાં નિરૃતિમ્ પરાચૈઃ કૃતં ચિદ્ એનઃ પ્ર મુમુક્તમ્ અસ્મત્ ॥ સોમારુદ્રા યુવમ્ એતાન્ય્ અસ્મે વિશ્વા તનૂષુ ભેષજાનિ ધત્તમ્ । અવ સ્યતમ્ મુઞ્ચતં યન્ નો અસ્તિ તનૂષુ બદ્ધં કૃતમ્ એનો અસ્મત્ ॥ સોમાપૂષણા જનના રયીણાં જનના દિવો જનના પૃથિવ્યાઃ । જાતૌ વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપૌ દેવા અકૃણ્વન્ન્ અમૃતસ્ય નાભિમ્ ॥ ઇમૌ દેવૌ જાયમાનૌ જુષન્તેમૌ તમાꣳસિ ગૂહતામ્ અજુષ્ટા । આભ્યામ્ ઇન્દ્રઃ પક્વમ્ આમાસ્વ્ અન્તઃ સોમાપૂષભ્યાં જનદ્ ઉસ્રિયાસુ ॥
1.8.1 અનુવાક

રાજસૂયે અનુમત્યાદયો યાગાઃ

અનુમત્યૈ પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ ધેનુર્ દક્ષિણા
યે પ્રત્યઞ્ચઃ શમ્યાયા અવશીયન્તે તં નૈરૃતમ્ એકકપાલં કૃષ્ણં વાસઃ કૃષ્ણતૂષં દક્ષિણા
વીહિ સ્વાહાઽઽહુતિં જુષાણઃ ।
એષ તે નિરૃતે ભાગો ભૂતે હવિષ્મત્ય્ અસિ મુઞ્ચેમમ્ અꣳહસઃ
સ્વાહા નમો ય ઇદં ચકાર ।
ઽઆદિત્યં ચરું નિર્વપતિ વરો દક્ષિણા ।
આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં વામનો વહી દક્ષિણા ।
અગ્નીષોમીયમ્

એકાદશકપાલꣳ હિરણ્યં દક્ષિણા ।
ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલમ્ ઋષભો વહી દક્ષિણા ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ઐન્દ્રં દધ્ય્ ઋષભો વહી દક્ષિણા ।
ઐન્દ્રાગ્નં દ્વાદશકપાલં વૈશ્વદેવં ચરુમ્ પ્રથમજો વત્સો દક્ષિણા
સૌમ્યꣳ શ્યામાકં ચરું વાસો દક્ષિણા
સરસ્વતે ચરુમ્ મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા ॥
1.8.2 અનુવાક

ચાતુર્માસ્યેષુ વૈશ્વદેવપર્વ

આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ સૌમ્યં ચરુꣳ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ પૌષ્ણં ચરુમ્ મારુતꣳ સપ્તકપાલં વૈશ્વદેવીમ્ આમિક્ષાં દ્યાવાપૃથિવ્યમ્ એકકપાલમ્ ॥
1.8.3 અનુવાક

ચાતુર્માસ્યેષુ વરુણપ્રઘાસપર્વ

ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ મારુતીમ્ આમિક્ષાં વારુણીમ્ આમિક્ષાં કાયમ્ એકકપાલમ્
પ્રઘાસ્યાન્ હવામહે મરુતો યજ્ઞવાહસઃ કરમ્ભેણ સજોષસઃ ।
મો ષૂ ણ ઇન્દ્ર પૃત્સુ દેવાસ્તુ સ્મ તે શુષ્મિન્ન્ અવયા । મહી હ્ય્ અસ્ય મીઢુષો યવ્યા । હવિષ્મતો મરુતો વન્દતે ગીઃ ।
યદ્ ગ્રામે યદ્ અરણ્યે યત્ સભાયાં યદ્ ઇન્દ્રિયે । યચ્ છૂદ્રે યદ્ અર્ય એનશ્ ચકૃમા વયમ્ । યદ્ એકસ્યાધિ ધર્મણિ તસ્યાવયજનમ્ અસિ સ્વાહા ।
અક્રન્ કર્મ કર્મકૃતઃ સહ વાચા મયોભુવા । દેવેભ્યઃ કર્મ કૃત્વાઽસ્તમ્ પ્રેત સુદાનવઃ ॥
1.8.4 અનુવાક

ચાતુર્માસ્યેષુ સાકમેધ પર્વ

અગ્નયે ઽનીકવતે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલમ્ નિર્ વપતિ સાકꣳ સૂર્યેણોદ્યતા મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યો મધ્યન્દિને ચરુમ્ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યઃ સર્વાસાં દુગ્ધે સાયં ચરુમ્
પૂર્ણા દર્વિ પરા પત સુપૂર્ણા પુનર્ આ પત । વસ્નેવ વિ ક્રીણાવહા ઇષમૂર્જꣳ શતક્રતો ॥
દેહિ મે દદામિ તે નિ મે ધેહિ નિ તે દધે । નિહારમ્ ઇન્ નિ મે હરા નિહારમ્

નિ હરામિ તે ॥
મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ પુરોડાશꣳ સપ્તકપાલં નિર્ વપતિ સાકꣳ સૂર્યેણોદ્યતાગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ સૌમ્યં ચરુꣳ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલꣳ સારસ્વતં ચરુમ્ પૌષ્ણં ચરુમ્ ઐન્દ્રાગ્નમ્ એકાદશકપાલમ્ ઐન્દ્રં ચરું વૈશ્વકર્મણમ્ એકકપાલમ્ ॥
1.8.5 અનુવાક

સાકમેધે મહાપિતૃયજ્ઞઃ

સોમાય પિતૃમતે પુરોડાશꣳ ષટ્કપાલં નિર્વપતિ પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યો ધાનાઃ પિતૃભ્યો ઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો ઽભિવાન્યાયૈ દુગ્ધે મન્થમ્
એતત્ તે તત યે ચ ત્વામ્ અન્વ્ એતત્ તે પિતામહ પ્રપિતામહ યે ચ ત્વામ્ અન્વ્ અત્ર પિતરો યથાભાગમ્ મન્દધ્વમ્ ।
સુસંદૃશં ત્વા વયમ્ મઘવન્ મન્દિષીમહિ । પ્ર નૂનમ્ પૂર્ણવન્ધુર સ્તુતો યાસિ વશાꣳ અનુ । યોજા ન્વ્ ઇન્દ્ર તે હરી

અક્ષન્ન્ અમીમદન્ત હ્ય્ અવ પ્રિયા અધૂષત । અસ્તોષત સ્વભાનવો વિપ્રા નવિષ્ટયા મતી યોજા ન્વ્ ઇન્દ્ર તે હરી ॥
અક્ષન્ પિતરો ઽમીમદન્ત પિતરો ઽતીતૃપન્ત પિતરો ઽમીમૃજન્ત પિતરઃ
પરેત પિતરઃ સોમ્યા ગમ્ભીરૈઃ પથિભિઃ પૂર્વ્યૈઃ । અથા પિતૄન્ત્ સુવિદત્રાꣳ અપીત યમેન યે સધમાદમ્ મદન્તિ ॥
મનો ન્વ્ આ હુવામહે નારાશꣳસેન સ્તોમેન પિતૃણાં ચ મન્મભિઃ ।
આ

ન એતુ મનઃ પુનઃ ક્રત્વે દક્ષાય જીવસે । જ્યોક્ ચ સૂર્યં દૃશે ॥
પુનર્ નઃ પિતરો મનો દદાતુ દૈવ્યો જનઃ । જીવં વ્રાતꣳ સચેમહિ ॥
યદ્ અન્તરિક્ષમ્ પૃથિવીમ્ ઉત દ્યાં યન્ માતરમ્ પિતરં વા જિહિꣳસિમ । અગ્નિર્ મા તસ્માદ્ એનસો ગાર્હપત્યઃ પ્ર મુઞ્ચતુ દુરિતા યાનિ ચકૃમ કરોતુ મામ્ અનેનસમ્ ॥
1.8.6 અનુવાક

સાકમેધે ત્રયમ્બકહવીંષિ

પ્રતિપૂરુષમ્ એકકપાલાન્ નિર્ વપત્ય્ એકમ્ અતિરિક્તમ્ ।
યાવન્તો ગૃહ્યાઃ સ્મસ્ તેભ્યઃ કમ્ અકરમ્
પશૂનાꣳ શર્માસિ શર્મ યજમાનસ્ય શર્મ મે યચ્છ ।
એક એવ રુદ્રો ન દ્વિતીયાય તસ્થે ।
આખુસ્ તે રુદ્ર પશુસ્ તં જુષસ્વ ।
એષ તે રુદ્ર ભાગઃ સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ
ભેષજં ગવે ઽશ્વાય પુરુષાય ભેષજમ્ અથો અસ્મભ્યમ્ ભેષજꣳ સુભેષજમ્

યથાઽસતિ સુગમ્ મેષાય મેષ્યૈ
અવામ્બ રુદ્રમ્ અદિમહ્ય્ અવ દેવં ત્ર્યમ્બકમ્ । યથા નઃ શ્રેયસઃ કરદ્ યથા નો વસ્યસઃ કરદ્ યથા નઃ પશુમતઃ કરદ્ યથા નો વ્યવસાયયાત્ ॥
ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિમ્ પુષ્ટિવર્ધનમ્ । ઉર્વારુકમ્ ઇવ બન્ધનાન્ મૃત્યોર્ મુક્ષીય મામૃતાત્ ।
એષ તે રુદ્ર ભાગસ્ તં જુષસ્વ તેનાવસેન પરો મૂજવતો ઽતીહિ ।
અવતતધન્વા પિનાકહસ્તઃ કૃત્તિવાસાઃ ॥
1.8.7 અનુવાક

શુનાસીર્યમ્, ઇન્દ્રતુરીયાદિ

ઐન્દ્રાગ્નં દ્વાદશકપાલં વૈશ્વદેવં ચરુમ્ ઇન્દ્રાય શુનાસીરાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં વાયવ્યમ્ પયઃ સૌર્યમ્ એકકપાલં દ્વાદશગવꣳ સીરં દક્ષિણા ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્વપતિ રૌદ્રં ગાવીધુકં ચરુમ્ ઐન્દ્રં દધિ વારુણં યવમયં ચરું વહિની ધેનુર્ દક્ષિણા
યે દેવાઃ પુરઃસદો ઽગ્નિનેત્રા દક્ષિણસદો યમનેત્રાઃ પશ્ચાત્સદઃ સવિતૃનેત્રા ઉત્તરસદો વરુણનેત્રા ઉપરિષદો બૃહસ્પતિનેત્રા રક્ષોહણસ્ તે નઃ પાન્તુ તે નો ઽવન્તુ તેભ્યઃ

નમસ્ તેભ્યઃ સ્વાહા
સમૂઢꣳ રક્ષઃ સંદગ્ધꣳ રક્ષ ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽભિ સં દહામિ ।
અગ્નયે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા યમાય સવિત્રે વરુણાય બૃહસ્પતયે દુવસ્વતે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા
પ્રષ્ટિવાહી રથો દક્ષિણા
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાꣳ રક્ષસો વધં જુહોમિ હતꣳ રક્ષો ઽવધિષ્મ રક્ષઃ ।
યદ્ વસ્તે તદ્ દક્ષિણા ॥
1.8.8 અનુવાક

દેવિકાદિ હવીંષિ

ધાત્રે પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ ।
અનુમત્યૈ ચરુમ્ ।
રાકાયૈ ચરુમ્ ।
સિનીવાલ્યૈ ચરુમ્ ।
કુહ્વૈ ચરુમ્
મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા ।
આગ્નાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ ।
ઐન્દ્રાવૈષ્ણવમ્ એકાદશકપાલમ્ ।
વૈષ્ણવં ત્રિકપાલમ્ ।
વામનો વહી દક્ષિણા ।
અગ્નીષોમીયમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ ।
ઇન્દ્રાસોમીયમ્ એકાદશકપાલમ્ ।
સૌમ્યં ચરુમ્ બભ્રુર્ દક્ષિણા
સોમાપૌષ્ણં ચરું નિર્ વપતિ ।
ઐન્દ્રાપૌષ્ણં ચરુમ્
પૌષ્ણં ચરુમ્ શ્યામો દક્ષિણા
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ હિરણ્યં દક્ષિણા
વારુણં યવમયં ચરુમ્ અશ્વો દક્ષિણા ॥
1.8.9 અનુવાક

રત્નિનાં હવીંષિ

બાર્હસ્પત્યં ચરું નિર્ વપતિ બ્રહ્મણો ગૃહે શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણા ।
ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલꣳ રાજન્યસ્ય ગૃહ ઋષભો દક્ષિણા ।
આદિત્યં ચરુમ્ મહિષ્યૈ ગૃહે ધેનુર્ દક્ષિણા
નૈરૃતં ચરુમ્ પરિવૃક્ત્ય્àઇ ગૃહે કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં નખનિર્ભિન્નં કૃષ્ણા કૂટાઁ દક્ષિણા ।
આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલꣳ સેનાન્યો ગૃહે હિરણ્યં દક્ષિણા
વારુણં દશકપાલꣳ સૂતસ્ય ગૃહે મહાનિરષ્ટો દક્ષિણા
મારુતꣳ સપ્તકપાલં ગ્રામણ્યો ગૃહે પૃશ્નિર્ દક્ષિણા
સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્

ક્ષત્તુર્ ગૃહ ઉપધ્વસ્તો દક્ષિણા ।
આશ્વિનં દ્વિકપાલꣳ સમ્ગ્રહીતુર્ ગૃહે સવાત્યૌ દક્ષિણા
પૌષ્ણં ચરુમ્ ભાગદુઘસ્ય ગૃહે શ્યામો દક્ષિણા
રૌદ્રં ગાવીધુકં ચરુમ્ અક્ષાવાપસ્ય ગૃહે શબલ ઉદ્વારો દક્ષિણા ।
ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ પ્રતિ નિર્ વપતીન્દ્રાયાꣳહોમુચે ઽયં નો રાજા વૃત્રહા રાજા ભૂત્વા વૃત્રં વધ્યાત્ ।
મૈત્રાબાર્હસ્પત્યમ્ ભવતિ શ્વેતાયૈ શ્વેતવત્સાયૈ દુગ્ધે સ્વયમ્મૂર્તે સ્વયમ્મથિત આજ્ય આશ્વત્થે

પાત્રે ચતુઃસ્રક્તૌ સ્વયમવપન્નાયૈ શાખાયૈ
કર્ણાꣳશ્ ચાકર્ણાꣳશ્ ચ તણ્ડુલાન્ વિ ચિનુયાદ્ યે કર્ણાઃ સ પયસિ બાર્હસ્પત્યો યે ઽકર્ણાઃ સ આજ્યે મૈત્રઃ
સ્વયંકૃતા વેદિર્ ભવતિ સ્વયંદિનમ્ બર્હિઃ સ્વયંકૃત ઇધ્મઃ
સૈવ શ્વેતા શ્વેતવત્સા દક્ષિણા ॥
1.8.10 અનુવાક

દેવસુવાં હવીંષિ

અગ્નયે ગૃહપતયે પુરોડાશમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાꣳ સોમાય વનસ્પતયે શ્યામાકં ચરુꣳ સવિત્રે સત્યપ્રસવાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલમ્ આશૂનાં વ્રીહીણાꣳ રુદ્રાય પશુપતયે ગાવીધુકં ચરુમ્ બૃહસ્પતયે વાચસ્પતયે નૈવારં ચરુમ્ ઇન્દ્રાય જ્યેષ્ઠાય પુરોડાશમ્ એકાદશકપાલમ્ મહાવ્રીહીણામ્ મિત્રાય સત્યાયામ્બાનાં ચરું વરુણાય ધર્મપતયે યવમયં ચરુમ્ ।
સવિતા ત્વા પ્રસવાનાꣳ સુવતામ્ અગ્નિર્ ગૃહપતીનાꣳ સોમો વનસ્પતીનાꣳ રુદ્રઃ પશૂનામ્

બૃહસ્પતિર્ વાચામ્ ઇન્દ્રો જ્યેષ્ઠાનામ્ મિત્રઃ સત્યાનાં વરુણો ધર્મપતીનામ્ ।
યે દેવા દેવસુવ સ્થ ત ઇમમ્ આમુષ્યાયણમ્ અનમિત્રાય સુવધ્વમ્ મહતે ક્ષત્રાય મહત આધિપત્યાય મહતે જાનરાજ્યાય ।
એષ વો ભરતા રાજા સોમો ઽસ્માકમ્ બ્રાહ્મણાનાꣳ રાજા
પ્રતિ ત્યન્ નામ રાજ્યમ્ અધાયિ સ્વાં તનુવં વરુણો અશિશ્રેચ્ છુચેર્ મિત્રસ્ય વ્રત્યા અભૂમામન્મહિ મહત ઋતસ્ય નામ
સર્વે વ્રાતા વરુણસ્યાભૂવન્ વિ મિત્ર એવૈર્ અરાતિમ્ અતારીદ્ અસૂષુદન્ત યજ્ઞિયા ઋતેન વ્ય્ ઉ ત્રિતો જરિમાણં ન આનડ્
વિષ્ણોઃ ક્રમો ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમ્ અસિ વિષ્ણોર્ વિક્રાન્તમ્ અસિ
1.8.11 અનુવાક

અભિષેકાર્થ જલવિષયા મન્ત્રાઃ

અર્થેતઃ સ્થાપામ્ પતિર્ અસિ વૃષાઽસ્ય્ ઊર્મિર્ વૃષસેનો ઽસિ વ્રજક્ષિત સ્થ મરુતામ્ ઓજ સ્થ સૂર્યવર્ચસ સ્થ સૂર્યત્વચસ સ્થ માન્દા સ્થ વાશા સ્થ શક્વરી સ્થ વિશ્વભૃત સ્થ જનભૃત સ્થાગ્નેસ્ તેજસ્યાઃ સ્થાપામ્ ઓષધીનાꣳ રસઃ સ્થ ।
આપો દેવીર્ મધુમતીર્ અગૃહ્ણન્ન્ ઊર્જસ્વતી રાજસૂયાય ચિતાનાઃ । યાભિર્ મિત્રાવરુણાવ્ અભ્યષિઞ્ચન્ યાભિર્ ઇન્દ્રમ્ અનયન્ન્ અત્ય્ અરાતીઃ ॥
રાષ્ટ્રદાઃ સ્થ રાષ્ટ્રં દત્ત સ્વાહા રાષ્ટ્રદાઃ સ્થ રાષ્ટ્રમ્ અમુષ્મૈ દત્ત ॥
1.8.12 અનુવાક

અભિષેકજલસંસ્કારમન્ત્રાઃ

દેવીર્ આપઃ સમ્ મધુમતીર્ મધુમતીભિઃ સૃજ્યધ્વમ્ મહિ વર્ચઃ ક્ષત્રિયાય વન્વાનાઃ ।
અનાધૃષ્ટાઃ સીદતોર્જસ્વતીર્ મહિ વર્ચઃ ક્ષત્રિયાય દધતીઃ ।
અનિભૃષ્ટમ્ અસિ વાચો બન્ધુસ્ તપોજાઃ સોમસ્ય દાત્રમ્ અસિ
શુક્રા વઃ શુક્રેનોત્ પુનામિ ચન્દ્રાશ્ ચન્દ્રેણામૃતા અમૃતેન સ્વાહા રાજસૂયાય ચિતાનાઃ
સધમાદો દ્યુમ્નિનીર્ ઊર્જ એતા અનિભૃષ્ટા અપસ્યુવો વસાનઃ । પસ્ત્યાસુ ચક્રે વરુણઃ સધસ્થમ્ અપાꣳ શિશુઃ

માતૃતમાસ્વ્ અન્તઃ ॥
ક્ષત્રસ્યોલ્બમ્ અસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિર્ અસિ ।
આવિન્નો અગ્નિર્ ગૃહપતિર્ આવિન્ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવા આવિન્નઃ પૂષા વિશ્વવેદા આવિન્નૌ મિત્રાવરુણવ્ ઋતાવૃધાવ્ આવિન્ને દ્યાવાપૃથિવી ધૃતવ્રતે આવિન્ના દેવ્ય્ અદિતિર્ વિશ્વરૂપ્ય્ આવિન્નોયમ્ અસાવ્ આમુષ્યાયણો ઽસ્યાં વિશ્ય્ અસ્મિન્ રાષ્ટ્રે મહતે ક્ષત્રાય મહત આધિપત્યાય મહતે જાનરાજ્યાય ।
એષ વો ભરતા રાજા સોમો ઽસ્માકમ્ બ્રાહ્મણાનાꣳ રાજા ।
ઇન્દ્રસ્ય

વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ ત્વયાયં વૃત્રં વધ્યાત્ ।
શત્રુબાધના સ્થ
પાત મા પ્રત્યઞ્ચમ્ પાત મા તિર્યઞ્ચમ્ અન્વઞ્ચમ્ મા પાત દિગ્ભ્યો મા પાત વિશ્વાભ્યો મા નાષ્ટ્રાભ્યઃ પાત
હિરણ્યવર્ણાવ્ ઉષસાં વિરોકે ઽયઃસ્થૂણાવ્ ઉદિતૌ સૂર્યસ્યાઽઽ રોહતં વરુણ મિત્ર ગર્તં તતશ્ ચક્ષાથામ્ અદિતિં દિતિં ચ ॥
1.8.13 અનુવાક 13 દિગ્ વ્યાસ્થાપનમન્ત્રાઃ

સમિધમ્ આ તિષ્ઠ ગાયત્રી ત્વા છન્દસામ્ અવતુ ત્રિવૃત્ સ્તોમો રથંતરꣳ સામાગ્નિર્ દેવતા બ્રહ્મ દ્રવિણમ્
ઉગ્રામ્ આ તિષ્ઠ ત્રિષ્ટુપ્ ત્વા છન્દસામ્ અવતુ પઞ્ચદશ સ્તોમો બૃહત્ સામેન્દ્રો દેવતા ક્ષત્રં દ્રવિણમ્ ।
વિરાજમ્ આ તિષ્ઠ જગતી ત્વા છન્દસામ્ અવતુ સપ્તદશ સ્તોમો વૈરૂપꣳ સામ મરુતો દેવતા વિડ્ દ્રવિણમ્
ઉદીચીમ્ આ તિષ્ઠાનુષ્ટુપ્ ત્વા

છન્દસામ્ અવત્વ્ એક વિꣳશ સ્તોમો વૈરાજꣳ સામ મિત્રાવરુણૌ દેવતા બલં દ્રવિણમ્
ઊર્ધ્વામ્ આ તિષ્ઠ પઙ્ક્તિસ્ ત્વા છન્દસામ્ અવતુ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિꣳશૌ સ્તોમૌ શાક્વરરૈવતે સામની બૃહસ્પતિર્ દેવતા વર્ચો દ્રવિણમ્
ઈદૃઙ્ ચાન્યાદૃઙ્ ચૈતાદૃઙ્ ચ પ્રતિદૃઙ્ ચ મિતશ્ ચ સમ્મિતશ્ ચ સભરાઃ
શુક્રજ્યોતિષ્ ચ ચિત્રજ્યોતિશ્ ચ સત્યજ્યોતિશ્ ચ જ્યોતિષ્માꣳશ્ ચ સત્યશ્ ચર્તપાશ્ ચ

અત્યꣳહાઃ ।
અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહા સવિત્રે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા પૂષ્ણે સ્વાહા બૃહસ્પતયે સ્વાહેન્દ્રાય સ્વાહા ઘોષાય સ્વાહા શ્લોકાય સ્વાહાꣳશાય સ્વાહા ભગાય સ્વાહા ક્ષેત્રસ્ય પતયે સ્વાહા
પૃથિવ્યૈ સ્વાહાન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા ચન્દ્રમસે સ્વાહા નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહાદ્ભ્યઃ સ્વાહૌષધીભ્યઃ સ્વાહા વનસ્પતિભ્યઃ સ્વાહા ચરાચરેભ્યઃ સ્વાહા પરિપ્લવેભ્યઃ સ્વાહા સરીસૃપેભ્યઃ સ્વાહા
1.8.14 અનુવાક

અભિષેકઃ

સોમસ્ય ત્વિષિર્ અસિ તવેવ મે ત્વિષિર્ ભૂયાત્ ।
અમૃતમ્ અસિ મૃત્યોર્ મા પાહિ
દિદ્યોન્ મા પાહિ ।
અવેષ્ટા દન્દશૂકાઃ ।
નિરસ્તં નમુચેઃ શિરઃ
સોમો રાજા વરુણો દેવા ધર્મસુવશ્ ચ યે । તે તે વાચꣳ સુવન્તાં તે તે પ્રાણꣳ સુવન્તાં તે તે ચક્ષુઃ સુવન્તાં તે તે શ્રોત્રꣳ સુવન્તામ્ ।
સોમસ્ય ત્વા દ્યુમ્નેનાભિ ષિઞ્ચામ્ય્ અગ્નેઃ

તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસેન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણ મિત્રાવરુણયોર્ વીર્યેણ મરુતામ્ ઓજસા
ક્ષત્રાણાં ક્ષત્રપતિર્ અસિ ।
અતિ દિવસ્ પાહિ
સમાવવૃત્રન્ન્ અધરાગ્ ઉદીચીર્ અહિમ્ બુધ્નિયમ્ અનુ સંચરન્તીઃ તાઃ પર્વતસ્ય વૃષભસ્ય પૃષ્ઠે નાવશ્ ચરન્તિ સ્વસિચ ઇયાનાઃ ॥
રુદ્ર યત્ તે ક્રયી પરં નામ તસ્મૈ હુતમ્ અસિ યમેષ્ટમ્ અસિ ॥
પ્રજાપતે ન ત્વદ્ એતાન્ય્ અન્યો વિશ્વા જાતાનિ પરિ તા બભૂવ । યત્કામાસ્ તે જુહુમસ્ તન્ નો અસ્તુ વયꣳ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
1.8.15 અનુવાક

રથેન વિજયઃ

ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ ત્વયાઽયં વૃત્રં વધ્યાત્ ।
મિત્રાવરુણયોસ્ ત્વા પ્રશાસ્ત્રોઃ પ્રશિષા યુનજ્મિ યજ્ઞસ્ય યોગેન
વિષ્ણોઃ ક્રમો ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમ્ અસિ વિષ્ણોર્ વિક્રાન્તમ્ અસિ
મરુતામ્ પ્રસવે જેષમ્
આપ્તમ્ મનઃ
સમ્ અહમ્ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણ
પશૂનામ્ મન્યુર્ અસિ તવેવ મે મન્યુર્ ભૂયાત્ ।
નમો માત્રે પૃથિવ્યૈ માહમ્ માતરમ્ પૃથિવીꣳ હિꣳસિષમ્ મા

માં માતા પૃથિવી હિꣳસીત્ ।
ઇયદ્ અસ્ય્ આયુર્ અસ્ય્ આયુર્ મે ધેહ્ય્ ઊર્ગ્ અસ્ય્ ઊર્જમ્ મે ધેહિ યુઙ્ઙ્ અસિ વર્ચો ઽસિ વર્ચો મયિ ધેહિ ।
અગ્નયે ગૃહ પતયે સ્વાહા સોમાય વનસ્પતયે સ્વાહેન્દ્રસ્ય બલાય સ્વાહા મરુતામ્ ઓજસે સ્વાહા
હꣳસઃ શુચિષદ્ વસુર્ અન્તરિક્ષસદ્ હોતા વેદિષદ્ અતિથિર્ દુરોણસત્ । નૃષદ્ વરસદ્ ઋતસદ્ વ્યોમસદ્ અબ્જા ગોજા ઋતજા અદ્રિજા ઋતમ્ બૃહત્ ॥
1.8.16 અનુવાક

જિતવતો રાજ્ઞઃ સેવોપચારઃ

મિત્રો ઽસિ વરુણો ઽસિ
સમ્ અહં વિશ્વૈર્ દેવૈઃ
ક્ષત્રસ્ય નાભિર્ અસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિર્ અસિ
સ્યોનામ્ આ સીદ સુષદામ્ આ સીદ
મા ત્વા હિꣳસીન્ મા મા હિꣳસીત્ ।
નિ ષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વા સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ ।
બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માસિ સવિતાસિ સત્યસવો બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માસીન્દ્રો ઽસિ સત્યૌજાઃ

બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માઽસિ મિત્રો ઽસિ સુશેવો બ્રહ્મા3ન્ ત્વꣳ રાજન્ બ્રહ્માઽસિ વરુણો ઽસિ સત્યધર્મા ।
ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ તેન મે રધ્ય
દિશો ઽભ્ય્ અયꣳ રાજાઽભૂત્
સુશ્લોકા3ꣳ સુમઙ્ગલા3ꣳ સત્યરાજા3ન્
અપાં નપ્ત્રે સ્વાહોર્જો નપ્ત્રે સ્વાહાઽગ્નયે ગૃહપતયે સ્વાહા ॥
1.8.17 અનુવાક

સંસૃપાં હવીંષિ

આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ
હિરણ્યં દક્ષિણા સારસ્વતં ચરું વત્સતરી દક્ષિણા સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્ ઉપધ્વસ્તો દક્ષિણા પૌષ્ણં ચરુꣳ શ્યામો દક્ષિણા બાર્હસ્પત્યં ચરુꣳ શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણૈન્દ્રમ્ એકદશકપાલમ્ ઋષભો દક્ષિણા વારુણં દશકપાલમ્ મહાનિરષ્ટો દક્ષિણા સૌમ્યં ચરુમ્ બભ્રુર્ દક્ષિણા ત્વાષ્ટ્રમ્ અષ્ટાકપાલꣳ શુણ્ઠો દક્ષિણા વૈષ્ણવં ત્રિકપાલં વામનો દક્ષિણા ॥
1.8.18 અનુવાક

દશપેયઃ

સદ્યો દીક્ષયન્તિ
સદ્યઃ સોમં ક્રીણન્તિ
પુણ્ડરિસ્રજામ્ પ્ર યચ્છતિ
દશભિર્ વત્સતરૈઃ સોમં ક્રીણાતિ
દશપેયો ભવતિ
શતમ્ બ્રાહ્મણાઃ પિબન્તિ
સપ્તદશꣳ સ્તોત્રમ્ ભવતિ
પ્રાકાશાવ્ અધ્વર્યવે દદાતિ
સ્રજમ્ ઉદ્ગાત્રે
રુક્મꣳ હોત્રે ।
અશ્વમ્ પ્રસ્તોતૃપ્રતિહર્તૃભ્યામ્ ।
દ્વાદશ પષ્ઠૌહીર્ બ્રહ્મણે
વશામ્ મૈત્રાવરુણાય ।
ઋષભમ્ બ્રાહ્મણાચ્છꣳસિને
વાસસી નેષ્ટાપોતૃભ્યામ્ ।
સ્થૂરિ યવાચિતમ્ અચ્છાવાકાય ।
અનડ્વાહમ્ અગ્નીધે
ભાર્ગવો હોતા ભવતિ
શ્રાયન્તીયમ્ બ્રહ્મસામમ્ ભવતિ
વારવન્તીયમ્ અગ્નિષ્ટોમસામમ્ ।
સારસ્વતીર્ અપો ગૃહ્ણાતિ ॥
1.8.19 અનુવાક

દિશામવેષ્ટ્યાદિ

આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ હિરણ્યં દક્ષિણા ।
ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલમ્ ઋષભો દક્ષિણા
વૈશ્વદેવં ચરુમ્ પિશંગી પષ્ઠૌહી દક્ષિણા
મૈત્રાવરુણીમ્ આમિક્ષાં વશા દક્ષિણા
બાર્હસ્પત્યં ચરુꣳ શિતિપૃષ્ઠો દક્ષિણા ।
આદિત્યામ્ મલ્હાં ગર્ભિણીમ્ આ લભતે
મારુતીમ્ પૃશ્નિમ્ પષ્ઠૌહીમ્
અશ્વિભ્યામ્ પૂષ્ણે પુરોડાશં દ્વાદશકપાલં નિર્ વપતિ સરસ્વતે સત્યવાચે ચરુꣳ સવિત્રે સત્યપ્રસવાય પુરોડાશં દ્વાદશકપાલમ્ ।
તિસૃધન્વꣳ શુષ્કદૃતિર્ દક્ષિણા ॥
1.8.20 અનુવાક

પ્રયુજાં હવીંષિ

આગ્નેયમ્ અષ્ટાકપાલં નિર્ વપતિ
સૌમ્યં ચરુમ્ ।
સાવિત્રં દ્વાદશકપાલમ્
બાર્હસ્પત્યં ચરુમ્ ।
ત્વાષ્ટ્રમ્ અષ્ટાકપાલમ્ ।
વૈશ્વાનરં દ્વાદશકપાલમ્ ।
દક્ષિણો રથવાહનવાહો દક્ષિણા
સારસ્વતં ચરું નિર્ વપતિ
પૌષ્ણં ચરુમ્
મૈત્રં ચરુમ્ ।
વારુણં ચરુમ્ ।
ક્ષૈત્રપત્યં ચરુમ્
આદિત્યં ચરુમ્
ઉત્તરો રથવાહનવાહો દક્ષિણા ॥
1.8.21 અનુવાક

સૌત્રામણી

સ્વાદ્વીં ત્વા સ્વાદુના તીવ્રાં તીવ્રેણામૃતામ્ અમૃતેન સૃજામિ સꣳ સોમેન સોમો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યામ્ પચ્યસ્વ સરસ્વત્યૈ પચ્યસ્વેન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પચ્યસ્વ
પુનાતુ તે પરિસ્રુતꣳ સોમꣳ સૂર્યસ્ય દુહિતા । વારેણ શશ્વતા તના ॥
વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણ પ્રત્યઙ્ક્ સોમો અતિદ્રુતઃ । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા ॥
કુવિદ્ અઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્ યથા દાન્ત્ય્ અનુપૂર્વં વિયૂય । ઇહેહૈષાં કૃણુત ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ ॥
આશ્વિનં ધૂમ્રમ્ આ લભતે સારસ્વતમ્ મેષમ્ ઐન્દ્રમ્ ઋષભમ્
ઐન્દ્રમ્ એકાદશકપાલં નિર્ વપતિ સાવિત્રં દ્વાદશકપાલં વારુણં દશકપાલમ્ ।
સોમપ્રતીકાઃ પિતરસ્ તૃપ્ણુત
વડબા દક્ષિણા ॥
1.8.22 અનુવાક

કામ્યયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ તદ્ વામ્ મહિત્વં વીતં ઘૃતસ્ય ગુહ્યાનિ નામ । દમેદમે સપ્ત રત્ના દધાના પ્રતિ વાં જિહ્વા ઘૃતમ્ આ ચરણ્યેત્ ॥
અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ ધામ પ્રિયં વાં વીથો ઘૃતસ્ય ગુહ્યા જુષાણા । દમેદમે સુષ્ટુતીર્ વાવૃધાના પ્રતિ વાં જિહ્વા ઘૃતમ્ ઉચ્ ચરણ્યેત્ ॥
પ્ર ણો દેવી સરસ્વતી વાજેભિર્ વાજિનીવતી । ધીનામ્ અવિત્ર્ય્ અવતુ ॥
આ નો દિવો બૃહતઃ

પર્વતાદ્ આ સરસ્વતી યજતા ગન્તુ યજ્ઞમ્ । હવં દેવી જુજુષાણા ઘૃતાચી શગ્માં નો વાચમ્ ઉશતી શૃણોતુ ॥
બૃહસ્પતે જુષસ્વ નો હવ્યાનિ વિશ્વદેવ્ય । રાસ્વ રત્નાનિ દાશુષે ॥
એવા પિત્રે વિશ્વદેવાય વૃષ્ણે યજ્ઞૈર્ વિધેમ નમસા હવિર્ભિઃ । બૃહસ્પતે સુપ્રજા વીરવન્તો વયꣳ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
બૃહસ્પતે અતિ યદ્ અર્યો અર્હાદ્ દ્યુમદ્ વિભાતિ ક્રતુમજ્ જનેષુ । યદ્ દીદયચ્ છવસા

ઋતપ્રજાત તદ્ અસ્માસુ દ્રવિણં ધેહિ ચિત્રમ્ ॥
આ નો મિત્રાવરુણા ઘૃતૈર્ ગવ્યૂતિમ્ ઉક્ષતમ્ । મધ્વા રજાꣳસિ સુક્રતૂ ॥
પ્ર બાહવા સિસૃતં જીવસે ન આ નો ગવ્યૂતિમ્ ઉક્ષતં ઘૃતેન । આ નો જને શ્રવયતં યુવાના શ્રુતમ્ મે મિત્રાવરુણા હવેમા ॥
અગ્નિં વઃ પૂર્વ્યં ગિરા દેવમ્ ઈડે વસૂનામ્ । સપર્યન્તઃ પુરુપ્રિયમ્ મિત્રં ન ક્ષેત્રસાધસમ્ ॥
મક્ષૂ દેવવતો રથઃ

શૂરો વા પૃત્સુ કાસુ ચિત્ । દેવાનાં ય ઇન્ મનો યજમાન ઇયક્ષત્ય્ અભીદ્ અયજ્વનો ભુવત્ ॥
ન યજમાન રિષ્યસિ ન સુન્વાન ન દેવયો । અસદ્ અત્ર સુવીર્યમ્ ઉત ત્યદ્ આશ્વશ્વિયમ્ । નકિષ્ ટં કર્મણા નશન્ ન પ્ર યોષન્ ન યોષતિ ॥
ઉપ ક્ષરન્તિ સિન્ધવો મયોભુવ ઈજાનં ચ યક્ષ્યમાણં ચ ધેનવઃ । પૃણન્તં ચ પપુરિં ચ

શ્રવસ્યવો ઘૃતસ્ય ધારા ઉપ યન્તિ વિશ્વતઃ ॥
સોમારુદ્રા વિ વૃહતં વિષૂચીમ્ અમીવા યા નો ગયમ્ આવિવેશ । આરે બાધેથાં નિરૃતિમ્ પરાચૈઃ કૃતં ચિદ્ એનઃ પ્ર મુમુક્તમ્ અસ્મત્ ॥
સોમારુદ્રા યુવમ્ એતાન્ય્ અસ્મે વિશ્વા તનૂષુ ભેષજાનિ ધત્તમ્ । અવ સ્યતમ્ મુઞ્ચતં યન્ નો અસ્તિ તનૂષુ બદ્ધં કૃતમ્ એનો અસ્મત્ ॥
સોમાપૂષણા જનના રયીણાં જનના દિવો જનના પૃથિવ્યાઃ । જાતૌ વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપૌ દેવા અકૃણ્વન્ન્ અમૃતસ્ય નાભિમ્ ॥
ઇમૌ દેવૌ જાયમાનૌ જુષન્તેમૌ તમાꣳસિ ગૂહતામ્ અજુષ્ટા । આભ્યામ્ ઇન્દ્રઃ પક્વમ્ આમાસ્વ્ અન્તઃ સોમાપૂષભ્યાં જનદ્ ઉસ્રિયાસુ ॥