તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 1.4

1.4 પ્રપાઠક:

1.4.1અનુવાક 1 સોમાભિષવઃ
1 આ દદે ગ્રાવાસ્ય્ અધ્વરકૃદ્ દેવેભ્યો ગમ્ભીરમ્ ઇમમ્ અધ્વરં કૃધ્ય્ ઉત્તમેન પવિનેન્દ્રાય સોમꣳ સુષુતમ્ મધુમન્તમ્ પયસ્વન્તં વૃષ્ટિવનિમ્ ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રતુર ઇન્દ્રાય ત્વાઽભિમાતિઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વાઽઽદિત્યવત ઇન્દ્રાય ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે શ્વાત્રાઃ સ્થ વૃત્રતુરો રાધોગૂર્તા અમૃતસ્ય પત્નીસ્ તા દેવીર્ દેવત્રેમં યજ્ઞં ધત્તોપહૂતાઃ સોમસ્ય પિબતોપહૂતો યુષ્માકમ્ ॥
2 સોમઃ પિબતુ યત્ તે સોમ દિવિ જ્યોતિર્ યત્ પૃથિવ્યાં યદ્ ઉરાવ્ અન્તરિક્ષે તેનાસ્મૈ યજમાનાયોરુ રાયા કૃધ્ય્ અધિ દાત્રે વોચો । ધિષણે વીડૂ સતી વીડયેથામૂર્જં દધાથામૂર્જમ્ મે ધત્તમ્, મા વાꣳ હિꣳસિષમ્ મા મા હિꣳસિષ્ટમ્ પ્રાગ્ અપાગ્ ઉદગ્ અધરાક્ તાસ્ ત્વા દિશ આ ધાવન્ત્વ્ અમ્બ નિ ષ્વર યત્ તે સોમાદાભ્યં નામ જાગૃવિ તસ્મૈ તે સોમ સોમાય સ્વાહા ॥
1.4.2 અનુવાક 2 ઉપાંશુગ્રહઃ
1 વાચસ્ પતયે પવસ્વ વાજિન્ વૃષા વૃષ્ણો અꣳશુભ્યાં ગભસ્તિપૂતો દેવો દેવાનામ્ પવિત્રમ્ અસિ યેષાં ભાગો ઽસિ તેભ્યસ્ ત્વા સ્વાંકૃતો ઽસિ મધુમતીર્ ન ઇષસ્ કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ । મનસ્ ત્વાઽષ્ટુ । ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ સ્વાહા ત્વા સુભવઃ સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ ત્વા મરીચિપેભ્યઃ । એષ તે યોનિઃ પ્રાણાય ત્વા ॥
1.4.3 અનુવાક 3 અન્તર્યામગ્રહઃ
1 ઉપયામગૃહીતો ઽસિ । અન્તર્ યચ્છ મઘવન્ પાહિ સોમમ્ ઉરુષ્ય રાયઃ સમ્ ઇષો યજસ્વાન્તસ્ તે દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તર્ ઉર્વન્તરિક્ષꣳ સજોષા દેવૈર્ અવરૈઃ પરૈશ્ ચાન્તર્યામે મઘવન્ માદયસ્વ સ્વાંકૃતો ઽસિ મધુમતીર્ ન ઇષસ્ કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ ।
મનસ્ ત્વાષ્ટુ । ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ સ્વાહા ત્વા સુભવઃ સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ ત્વા મરીચિપેભ્યઃ । એષ તે યોનિર્ અપાનાય ત્વા ॥
1.4.4 અનુવાક 4 ઐન્દ્રવાયવગ્રહઃ
1 આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ નઃ સહસ્રં તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમ્ અયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ વાયવે ત્વા । ઇન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતાઃ । ઉપ પ્રયોભિર્ આ ગતમ્ ઇન્દવો વામ્ ઉશન્તિ હિ । ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રવાયુભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિઃ સજોષાભ્યાં ત્વા ॥
1.4.5 અનુવાક 5 મૈત્રાવરુણગ્રહઃ
1 અયં વાં મિત્રાવરુણા સુતઃ સોમ ઋતાવૃધા । મમેદ્ ઇહ શ્રુતꣳ હવમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ ઋતાયુભ્યાં ત્વા ॥
1.4.6 અનુવાક 6 આશ્વિન્ ગ્રહઃ
1 યા વાં કશા મધુમત્ય્ અશ્વિના સૂનૃતાવતી । તયા યજ્ઞમ્ મિમિક્ષતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ માધ્વીભ્યાં ત્વા ॥
1.4.7 અનુવાક 7 આશ્વિન્ ગ્રહઃ
1 પ્રાતર્યુજૌ વિ મુચ્યેથામ્ અશ્વિનાવ્ એહ ગચ્છતમ્ । અસ્ય સોમસ્ય પીતયે ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ અશ્વિભ્યાં ત્વા ॥
1.4.8 અનુવાક 8 શુક્રગ્રહઃ
1 અયં વેનશ્ ચોદયત્ પૃશ્નિગર્ભા જ્યોતિર્જરાયૂ રજસો વિમાને । ઇમમ્ અપાꣳ સંગમે સૂર્યસ્ય શિશું ન વિપ્રા મતિભી રિહન્તિ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ શણ્ડાય ત્વૈષ તે યોનિર્ વીરતામ્ પાહિ ॥
1.4.9 અનુવાક 9 મન્થિગ્રહઃ
1 તમ્ પ્રત્નથા પૂર્વથા વિશ્વથેમથા જ્યેષ્ઠતાતિમ્ બર્હિષદꣳ સુવર્વિદમ્ । પ્રતીચીનં વૃજનં દોહસે ગિરાઽઽશું જયન્તમ્ અનુ યાસુ વર્ધસે ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મર્કાય ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાઃ પાહિ ॥
1.4.10 અનુવાક 10 આગ્રયણગ્રહઃ
1 યે દેવા દિવ્ય્ એકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામ્ અધ્ય્ એકાદશ સ્થાપ્સુષદો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવા યજ્ઞમ્ ઇમં જુષધ્વમ્ । ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આગ્રયણો ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞં જિન્વ યજ્ઞપતિમ્ અભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ ત્વામ્ પાતુ વિશમ્ ત્વમ્ પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.11 અનુવાક 11 ભ્રાતૃવ્યવતઃ આગ્રયણગ્રહઃ
1 ત્રિꣳશત્ ત્રયશ્ ચ ગણિનો રુજન્તો દિવꣳ રુદ્રાઃ પૃથિવીં ચ સચન્તે । એકાદશાસો અપ્સુષદઃ સુતꣳ સોમં જુષન્તાꣳ સવનાય વિશ્વે ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આગ્રયણો ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞં જિન્વ યજ્ઞપતિમ્ અભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ ત્વામ્ પાતુ વિશં ત્વં પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.12 અનુવાક 12 ઉક્થ્યગ્રહઃ
1 ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઉક્થાયુવે યત્ ત ઇન્દ્ર બૃહદ્ વયસ્ તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વૈષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે ॥
1.4.13અનુવાક 13 ધ્રુવગ્રહઃ
1 મૂર્ધાનં દિવો અરતિમ્ પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમ્ ઋતાય જાતમ્ અગ્નિમ્ । કવિꣳ સમ્રાજમ્ અતિથિં જનાનામ્ આસન્ન્ આ પાત્રં જનયન્ત દેવાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવક્ષિતિર્ ધ્રુવાણાં ધ્રુવતમો ઽચ્યુતાનામ્ અચ્યુતક્ષિત્તમ એષ તે યોનિર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ॥
1.4.14 અનુવાક 14 ઋતુગ્રહાઃ
1 મધુશ્ ચ માધવશ્ ચ શુક્રશ્ ચ શુચિશ્ ચ નભશ્ ચ નભસ્યશ્ ચેષશ્ ચોર્જશ્ ચ સહશ્ ચ સહસ્યશ્ ચ તપશ્ ચ તપસ્યશ્ ચ । ઉપયામગૃહીતો ઽસિ સꣳસર્પો ઽસિ । અꣳહસ્પત્યાય ત્વા ॥
1.4.15 અનુવાક 15 ઐન્દ્રાગ્નગ્રહાઃ
1 ઇન્દ્રાગ્ની આ ગતꣳ સુતં ગીર્ભિર્ નભો વરેણ્યમ્ અસ્ય પાતં ધિયેષિતા ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા ॥
1.4.16 અનુવાક 16 વૈશ્વદેવગ્રહઃ
1 ઓમાસશ્ ચર્ષણીધૃતો વિશ્વે દેવાસ આ ગત । દાશ્વાꣳસો દાશુષઃ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્ય એષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.17 અનુવાક 17 પૂર્વોમરુત્વતીયગ્રહઃ
1 મરુત્વન્તં વૃષભં વાવૃધાનમ્ અકવારિં દિવ્યꣳ શાસમ્ ઇન્દ્રમ્ । વિશ્વાસાહમ્ અવસે નૂતનાયો ઽગ્રꣳ સહોદામ્ ઇહ તꣳ હુવેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.18 અનુવાક 18 ઉત્તરો મરુત્વતીયગ્રહઃ
1 ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં યથા શાર્યાતે અપિબઃ સુતસ્ય । તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્ન્ આ વિવાસન્તિ કવયઃ સુયજ્ઞાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.19 અનુવાક 19 તૃતીયો મરુત્વતીયગ્રહઃ
1 મરુત્વાꣳ ઇન્દ્ર વૃષભો રણાય પિબા સોમમ્ અનુષ્વધમ્ મદાય । આ સિઞ્ચસ્વ જઠરે મધ્વ ઊર્મિં ત્વꣳ રાજાસિ પ્રદિવઃ સુતાનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.20 અનુવાક 20 માહેન્દ્રગ્રહઃ
1 મહાꣳ ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમાꣳ ઇવ । સ્તોમૈર્ વત્સસ્ય વાવૃધે ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્ મહેન્દ્રાય ત્વા ॥
1.4.21અનુવાક 21 માહેન્દ્રગ્રહઃ
1 મહાꣳ ઇન્દ્રો નૃવદ્ આ ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિનઃ સહોભિઃ । અસ્મદ્રિયગ્ વાવૃધે વીર્યાયો ઉરુઃ પૃથુઃ સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ ભૂત્ ॥ ઉપયામ ગૃહીતો ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્ મહેન્દ્રાય ત્વા ॥
1.4.22 અનુવાક 22 આદિત્યગ્રહઃ
1 કદા ચન સ્તરીર્ અસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે । ઉપોપેન્ નુ મઘવન્ ભૂય ઇન્ નુ તે દાનં દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આદિત્યેભ્યસ્ ત્વા કદા ચન પ્ર યુચ્છસ્ય્ ઉભે નિ પાસિ જન્મની । તુરીયાદિત્ય સવનં ત ઇન્દ્રિયમ્ આ તસ્થાવ્ અમૃતં દિવિ ॥ યજ્ઞો દેવાનામ્ પ્રત્ય્ એતિ સુમ્નં આદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિર્ વવૃત્યાદ્ અꣳહોશ્ ચિદ્ યા વરિવોવિત્તરાઽસત્ ॥ વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્ તેન મન્દસ્વ તેન તૃપ્ય તૃપ્યાસ્મ તે વયં તર્પયિતારો યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્ તયા ત્વા શ્રીણામિ ॥
1.4.23 અનુવાક 23 સાવિત્રગ્રહઃ

1 વામમ્ અદ્ય સવિતર્ વામમ્ ઉ શ્વો દિવેદિવે વામમ્ અસ્મભ્યꣳ સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેર્ અયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.24 અનુવાક 24 સાવિત્રગ્રહઃ
1 અદબ્ધેભિઃ સવિતઃ પાયુભિષ્ ટ્વꣳ શિવેભિર્ અદ્ય પરિ પાહિ નો ગયમ્ । હિરણ્યજિહ્વઃ સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્ નો અઘશꣳસ ઈશત ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.25 અનુવાક 25 સાવિત્રગ્રહઃ
1 હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમ્ ઉપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.26 અનુવાક 26 વૈશ્વદેવગ્રહઃ
1 સુશર્માઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાનો । બૃહદ્ ઉક્ષે નમઃ। એષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.27અનુવાક 27 પાત્નીવતગ્રહઃ
1 બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇન્દો ઇન્દ્રિયાવતઃ પત્નીવન્તં ગ્રહં ગૃહ્ણામિ । અગ્ના૩ઇ પત્નીવા૩ઃ સજૂર્ દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમમ્ પિબ સ્વાહા ॥
1.4.28 અનુવાક 28 હારિયોજનગ્રહઃ
1 હરિર્ અસિ હારિયોજનો હર્યોઃ સ્થાતા વજ્રસ્ય ભર્તા પૃશ્નેઃ પ્રેતા તસ્ય તે દેવ સોમેષ્ટયજુષ સ્તુતસ્તોમસ્ય શસ્તોક્થસ્ય હરિવન્તં ગ્રહં ગૃહ્ણામિ હરીઃ સ્થ હર્યોર્ ધાનાઃ સહસોમાઃ । ઇન્દ્રાય સ્વાહા ॥
1.4.29 અનુવાક 29 આગ્નેયઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ
1 અગ્ન આયૂꣳષિ પવસ આ સુવોર્જમ્ ઇષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અગ્નયે ત્વા તેજસ્વત એષ તે યોનિર્ અગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે ॥
1.4.30 અનુવાક 30 ઐન્દ્રઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ
1 ઉત્તિષ્ઠન્ન્ ઓજસા સહ પીત્વા શિપ્રે અવેપયઃ । સોમમ્ ઇન્દ્ર ચમૂ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે ॥
1.4.31 અનુવાક 31 સૌર્યઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ
1 તરણિર્ વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદ્ અસિ સૂર્ય । વિશ્વમ્ આ ભાસિ રોચનમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિઃ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥
1.4.32 અનુવાક

1 આ પ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિર્ ઊતિભિઃ । ભવા નઃ સપ્રથસ્તમઃ ॥
1.4.33 અનુવાક

1 ઈયુષ્ ટ યે પૂર્વતરામ્ અપશ્યન્ વ્યુછન્તીમ્ ઉષસમ્ મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિર્ ઊ નુ પ્રતિચક્ષ્યાભૂદ્ ઓ તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥
1.4.34 અનુવાક

1 જ્યોતિષ્મતીં ત્વા સાદયામિ જ્યોતિષ્કૃતં ત્વા સાદયામિ જ્યોતિર્વિદં ત્વા સાદયામિ ભાસ્વતીં ત્વા સાદયામિ જ્વલન્તીં ત્વા સાદયામિ મલ્મલાભવન્તીં ત્વા સાદયામિ દીપ્યમાનાં ત્વા સાદયામિ રોચમાનાં ત્વા સાદયામિ અજસ્રાં ત્વા સાદયામિ બૃહજ્જ્યોતિષં ત્વા સાદયામિ બોધયન્તીં ત્વા સાદયામિ જાગ્રતીં ત્વા સાદયામિ ॥
1.4.35 અનુવાક

1 પ્રયાસાય સ્વાહાયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહાઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
1.4.36 અનુવાક

1 ચિત્તꣳ સંતાનેન ભવં યક્ના રુદ્રં તનિમ્ના પશુપતિꣳ સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિꣳ હૃદયેન રુદ્રં લોહિતેન શર્વમ્ મતસ્નાભ્યામ્ મહાદેવમ્ અન્તઃપાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનꣳ શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥
1.4.37 અનુવાક 37 ષોડશિગ્રહઃ
1 આ તિષ્ઠ વૃત્રહન્ રથં યુક્તા તે બ્રહ્મણા હરી । અર્વાચીનꣳ સુ તે મનો ગ્રાવા કૃણોતુ વગ્નુના ॥ ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.38 અનુવાક 38 ષોડશિગ્રહઃ
1 ઇન્દ્રમ્ ઇદ્ ધરી વહતો ઽપ્રતિધૃષ્ટશવસમ્ ઋષીણાં ચ સ્તુતીર્ ઉપ યજ્ઞં ચ માનુષાણામ્ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.39 અનુવાક 39 ષોડશિગ્રહઃ
1 અસાવિ સોમ ઇન્દ્ર તે શવિષ્ઠ ધૃષ્ણવ્ આ ગહિ । આ ત્વા પૃણક્ત્વ્ ઇન્દ્રિયꣳ રજઃ સૂર્યં ન રશ્મિભિઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.40અનુવાક 40 ષોડશિગ્રહઃ
1 સર્વસ્ય પ્રતિશીવરી ભૂમિસ્ ત્વોપસ્થ આઽધિત । સ્યોનાસ્મૈ સુષદા ભવ યચ્છાસ્મૈ શર્મ સપ્રથાઃ ॥ ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.41 અનુવાક 41 ષોડશિગ્રહઃ
1 મહાꣳ ઇન્દ્રો વજ્રબાહુઃ ષોડશી શર્મ યચ્છતુ । સ્વસ્તિ નો મઘવા કરોતુ હન્તુ પાપ્માનં યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ ॥ ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.42 અનુવાક 42 ષોડશિગ્રહઃ
1 સજોષા ઇન્દ્રઃ સગણો મરુદ્ભિઃ સોમમ્ પિબ વૃત્રહઞ્ છૂર વિદ્વાન્ । જહિ શત્રૂꣳર્ અપ મૃધો નુદસ્વાથાભયં કૃણુહિ વિશ્વતો નઃ ॥ ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.43 અનુવાક 43 દક્ષિણા
1 ઉદ્ ઉ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ॥ ચિત્રં દેવાનામ્ ઉદ્ અગાદ્ અનીકં ચક્ષુર્ મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ । આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષꣳ સૂર્ય આત્મા જગતસ્ તસ્થુષશ્ ચ ॥ અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોધ્ય્ અસ્મજ્ જુહુરાણમ્ એનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમૌક્તિં વિધેમ ॥ દિવં ગચ્છ સુવઃ પત રૂપેણ
2 વો રૂપમ્ અભ્ય્ ઐમિ વયસા વયઃ । તુથો વો વિશ્વવેદા વિ ભજતુ વર્ષિષ્ઠે અધિ નાકે । એતત્ તે અગ્ને રાધ ઐતિ સોમચ્યુતમ્ । તન્ મિત્રસ્ય પથા નય । ઋતસ્ય પથા પ્રેત ચન્દ્રદક્ષિણા યજ્ઞસ્ય પથા સુવિતા નયન્તીઃ । બ્રાહ્મણમ્ અદ્ય રાધ્યાસમ્ ઋષિમ્ આર્ષેયમ્ પિતૃમન્તમ્ પૈતૃમત્યꣳ સુધાતુદક્ષિણમ્ ।
વિ સુવઃ પશ્ય વ્યન્તરિક્ષમ્ । યતસ્વ સદસ્યૈઃ (2) અસ્મદ્દાત્રા દેવત્રા ગચ્છત મધુમતીઃ પ્રદાતારમ્ આ વિશતાનવહાયાસ્માન્ દેવયાનેન પથેત સુકૃતાં લોકે સીદત તન્ નઃ સꣳસ્કૃતમ્ ॥
1.4.44 અનુવાક 44 સમિષ્ટયજુર્હોમઃ
1 ધાતા રાતિઃ સવિતેદં જુષન્તામ્ પ્રજાપતિર્ નિધિપતિર્ નો અગ્નિઃ । ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સꣳરરાણો યજમાનાય દ્રવિણં દધાતુ ॥ સમ્ ઇન્દ્ર ણો મનસા નેષિ ગોભિઃ સꣳ સૂરિભિર્ મઘવન્ત્ સꣳ સ્વસ્ત્યા । સમ્ બ્રહ્મણા દેવકૃતં યદ્ અસ્તિ સં દેવાનાꣳ સુમત્યા યજ્ઞિયાનામ્ ॥ સં વર્ચસા પયસા સં તનૂભિર્ અગન્મહિ મનસા સꣳ શિવેન । ત્વષ્ટા નો અત્ર વરિવઃ કૃણોતુ
2 અનુ માર્ષ્ટુ તનુવો યદ્ વિલિષ્ટમ્ ॥ યદ્ અદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિન્ન્ અગ્ને હોતારમ્ અવૃણીમહીહ । ઋધગ્ અયાડ્ ઋધગ્ ઉતાશમિષ્ઠાઃ પ્રજાનન્ યજ્ઞમ્ ઉપ યાહિ વિદ્વાન્ ॥ સ્વગા વો દેવાઃ સદનમ્ અકર્મ ય આજગ્મ સવનેદં જુષાણાઃ । જક્ષિવાꣳસઃ પપિવાꣳસશ્ ચ વિશ્વે ઽસ્મે ધત્ત વસવો વસૂનિ ॥ યાન્ આવહ ઉશતો દેવ દેવાન્ તાન્
3 પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે । વહમાના ભરમાણા હવીꣳષિ વસું ઘર્મં દિવમ્ આ તિષ્ઠતાનુ ॥ યજ્ઞ યજ્ઞં ગચ્છ યજ્ઞપતિં ગચ્છ સ્વાં યોનિં ગચ્છ સ્વાહા । એષ તે યજ્ઞો યજ્ઞપતે સહસૂક્તવાકઃ સુવીરઃ સ્વાહા દેવા ગાતુવિદો ગાતું વિત્ત્વા ગાતુમ્ ઇત મનસસ્ પત ઇમં નો દેવ દેવેષુ યજ્ઞꣳ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ ॥
1.4.45 અનુવાક 45 અવભૃથઃ
1 ઉરુꣳ હિ રાજા વરુણશ્ ચકાર સૂર્યાય પન્થામ્ અન્વેતવા ઉ । અપદે પાદા પ્રતિધાતવે ઽકર્ ઉતાપવક્તા હૃદયાવિધશ્ ચિત્ ॥ શતં તે રાજન્ ભિષજઃ સહસ્રમ્ ઉર્વી ગમ્ભીરા સુમતિષ્ ટે અસ્તુ । બાધસ્વ દ્વેષો નિરૃતિમ્ પરાચૈઃ કૃતં ચિદ્ એનઃ પ્ર મુમુગ્ધ્ય્ અસ્મત્ અભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશઃ । અગ્નેર્ અનીકમ્ અપ આ વિવેશ । અપાં નપાત્ પ્રતિરક્ષન્ન્ અસુર્યં દમેદમે
2 સમિધં યક્ષ્ય્ અગ્ને । પ્રતિ તે જિહ્વા ઘૃતમ્ ઉચ્ ચરણ્યેત્ સમુદ્રે તે હૃદયમ્ અપ્સ્વ્ અન્તઃ । સં ત્વા વિશન્ત્વ્ ઓષધીર્ ઉતાપો યજ્ઞસ્ય ત્વા યજ્ઞપતે હવિર્ભિઃ । સૂક્તવાકે નમોવાકે વિધેમ । અવભૃથ નિચંકુણ નિચેરુર્ અસિ નિચંકુણાવ દેવૈર્ દેવકૃતમ્ એનો ઽયાડ્ અવ મર્ત્યૈર્ મર્ત્યકૃતમ્ ઉરોર્ આ નો દેવ રિષસ્ પાહિ સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ
3 સન્તુ દુર્મિત્રાસ્ તસ્મૈ ભૂયાસુર્ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ । દેવીર્ આપ એષ વો ગર્ભસ્ તં વઃ સુપ્રીતꣳ સુભૃતમ્ અકર્મ દેવેષુ નઃ સુકૃતો બ્રૂતાત્
પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશઃ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશઃ । એધો ઽસ્ય્ એધિષીમહિ સમિદ્ અસિ તેજો ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ । અપો અન્વ્ અચારિષꣳ રસેન સમ્ અસૃક્ષ્મહિ પયસ્વાꣳ અગ્ન આગમં તમ્ મા સꣳ સૃજ વર્ચસા ॥
1.4.46 અનુવાક 46 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યા
1 યસ્ ત્વા હૃદા કીરિણા મન્યમાનો ઽમર્ત્યમ્ મર્ત્યો જોહવીમિ । જાતવેદો યશો અસ્માસુ ધેહિ પ્રજાભિર્ અગ્ને અમૃતત્વમ્ અશ્યામ્ ॥ યસ્મૈ ત્વꣳ સુકૃતે જાતવેદ ઉ લોકમ્ અગ્ને કૃણવઃ સ્યોનમ્ । અશ્વિનꣳ સ પુત્રિણં વીરવન્તં ગોમન્તꣳ રયિં નશતે સ્વસ્તિ ॥ ત્વે સુ પુત્ર શવસો ઽવૃત્રન્ કામકાતયઃ । ન ત્વામ્ ઇન્દ્રાતિ રિચ્યતે ॥ ઉક્થૌક્થે સોમ ઇન્દ્રમ્ મમાદ નીથેનીથે મઘવાનમ્
2 સુતાસઃ । યદ્ ઈꣳ સબાધઃ પિતરં ન પુત્રાઃ સમાનદક્ષા અવસે હવન્તે ॥ અગ્ને રસેન તેજસા જાતવેદો વિ રોચસે । રક્ષોહાઽમીવચાતનઃ ॥ અપો અન્વ્ અચારિષꣳ રસેન સમ્ અસૃક્ષમહિ । પયસ્વાꣳ અગ્ન આગમં તમ્ મા સꣳ સૃજ વર્ચસા ॥ વસુર્ વસુપતિર્ હિકમ્ અસ્ય્ અગ્ને વિભાવસુઃ । સ્યામ તે સુમતાવ્ અપિ ॥ ત્વામ્ અગ્ને વસુપતિં વસૂનામ્ અભિ પ્ર મન્દે
3 અધ્વરેષુ રાજન્ । ત્વયા વાજં વાજયન્તો જયેમાભિ ષ્યામ પૃત્સુતીર્ મર્ત્યાનામ્ ॥ ત્વામ્ અગ્ને વાજસાતમં વિપ્રા વર્ધન્તિ સુષ્ટુતમ્ । સ નો રાસ્વ સુવીર્યમ્ ॥ અયં નો અગ્નિર્ વરિવઃ કૃણોત્વ્ અયમ્ મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ । અયꣳ શત્રૂઞ્ જયતુ જર્હૃષાણો ઽયં વાજં જયતુ વાજસાતૌ ॥ અગ્નિનાગ્નિઃ સમ્ ઇધ્યતે કવિર્ ગૃહપતિર્ યુવા । હવ્યવાડ્ જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વꣳ હ્ય્ અગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્ત્ સતા । સખા સખ્યા સમિધ્યસે ॥ ઉદ્ અગ્ને શુચયસ્ તવ વિ જ્યોતિષા ॥
1.4.1અનુવાક 1 સોમાભિષવઃ

આ દદે ગ્રાવાસ્ય્ અધ્વરકૃદ્ દેવેભ્યો ગમ્ભીરમ્ ઇમમ્ અધ્વરં કૃધ્ય્ ઉત્તમેન પવિનેન્દ્રાય સોમꣳ સુષુતમ્ મધુમન્તમ્ પયસ્વન્તં વૃષ્ટિવનિમ્
ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રતુર ઇન્દ્રાય ત્વાઽભિમાતિઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વાઽઽદિત્યવત ઇન્દ્રાય ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે
શ્વાત્રાઃ સ્થ વૃત્રતુરો રાધોગૂર્તા અમૃતસ્ય પત્નીસ્ તા દેવીર્ દેવત્રેમં યજ્ઞં ધત્તોપહૂતાઃ સોમસ્ય પિબતોપહૂતો યુષ્માકમ્

સોમઃ પિબતુ
યત્ તે સોમ દિવિ જ્યોતિર્ યત્ પૃથિવ્યાં યદ્ ઉરાવ્ અન્તરિક્ષે તેનાસ્મૈ યજમાનાયોરુ રાયા કૃધ્ય્ અધિ દાત્રે વોચો ।
ધિષણે વીડૂ સતી વીડયેથામૂર્જં દધાથામૂર્જમ્ મે ધત્તમ્, મા વાꣳ હિꣳસિષમ્ મા મા હિꣳસિષ્ટમ્
પ્રાગ્ અપાગ્ ઉદગ્ અધરાક્ તાસ્ ત્વા દિશ આ ધાવન્ત્વ્ અમ્બ નિ ષ્વર
યત્ તે સોમાદાભ્યં નામ જાગૃવિ તસ્મૈ તે સોમ સોમાય સ્વાહા ॥
1.4.2 અનુવાક 2 ઉપાંશુગ્રહઃ

વાચસ્ પતયે પવસ્વ વાજિન્ વૃષા વૃષ્ણો અꣳશુભ્યાં ગભસ્તિપૂતો દેવો દેવાનામ્ પવિત્રમ્ અસિ યેષાં ભાગો ઽસિ તેભ્યસ્ ત્વા
સ્વાંકૃતો ઽસિ મધુમતીર્ ન ઇષસ્ કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ ।
મનસ્ ત્વાઽષ્ટુ ।
ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ
સ્વાહા ત્વા સુભવઃ સૂર્યાય
દેવેભ્યસ્ ત્વા મરીચિપેભ્યઃ ।
એષ તે યોનિઃ પ્રાણાય ત્વા ॥
1.4.3 અનુવાક 3 અન્તર્યામગ્રહઃ

ઉપયામગૃહીતો ઽસિ ।
અન્તર્ યચ્છ મઘવન્ પાહિ સોમમ્ ઉરુષ્ય રાયઃ સમ્ ઇષો યજસ્વાન્તસ્ તે દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તર્ ઉર્વન્તરિક્ષꣳ સજોષા દેવૈર્ અવરૈઃ પરૈશ્ ચાન્તર્યામે મઘવન્ માદયસ્વ
સ્વાંકૃતો ઽસિ મધુમતીર્ ન ઇષસ્ કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ ।
મનસ્ ત્વાષ્ટુ ।
ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ
સ્વાહા ત્વા સુભવઃ સૂર્યાય
દેવેભ્યસ્ ત્વા મરીચિપેભ્યઃ ।
એષ તે યોનિર્ અપાનાય ત્વા ॥
1.4.4 અનુવાક 4 ઐન્દ્રવાયવગ્રહઃ

આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ નઃ સહસ્રં તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમ્ અયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ વાયવે ત્વા ।
ઇન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતાઃ । ઉપ પ્રયોભિર્ આ ગતમ્ ઇન્દવો વામ્ ઉશન્તિ હિ ।
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રવાયુભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિઃ સજોષાભ્યાં ત્વા ॥
1.4.5 અનુવાક 5 મૈત્રાવરુણગ્રહઃ

અયં વાં મિત્રાવરુણા સુતઃ સોમ ઋતાવૃધા । મમેદ્ ઇહ શ્રુતꣳ હવમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ ઋતાયુભ્યાં ત્વા ॥
1.4.6 અનુવાક 6 આશ્વિન્ ગ્રહઃ

યા વાં કશા મધુમત્ય્ અશ્વિના સૂનૃતાવતી । તયા યજ્ઞમ્ મિમિક્ષતમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ માધ્વીભ્યાં ત્વા ॥
1.4.7 અનુવાક 7 આશ્વિન્ ગ્રહઃ

પ્રાતર્યુજૌ વિ મુચ્યેથામ્ અશ્વિનાવ્ એહ ગચ્છતમ્ । અસ્ય સોમસ્ય પીતયે ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ અશ્વિભ્યાં ત્વા ॥
1.4.8 અનુવાક 8 શુક્રગ્રહઃ

અયં વેનશ્ ચોદયત્ પૃશ્નિગર્ભા જ્યોતિર્જરાયૂ રજસો વિમાને । ઇમમ્ અપાꣳ સંગમે સૂર્યસ્ય શિશું ન વિપ્રા મતિભી રિહન્તિ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ શણ્ડાય ત્વૈષ તે યોનિર્ વીરતામ્ પાહિ ॥
1.4.9 અનુવાક 9 મન્થિગ્રહઃ

તમ્ પ્રત્નથા પૂર્વથા વિશ્વથેમથા જ્યેષ્ઠતાતિમ્ બર્હિષદꣳ સુવર્વિદમ્ । પ્રતીચીનં વૃજનં દોહસે ગિરાઽઽશું જયન્તમ્ અનુ યાસુ વર્ધસે ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મર્કાય ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાઃ પાહિ ॥
1.4.10 અનુવાક 10 આગ્રયણગ્રહઃ

યે દેવા દિવ્ય્ એકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામ્ અધ્ય્ એકાદશ સ્થાપ્સુષદો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવા યજ્ઞમ્ ઇમં જુષધ્વમ્ ।
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આગ્રયણો ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞં જિન્વ યજ્ઞપતિમ્ અભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ ત્વામ્ પાતુ વિશમ્ ત્વમ્ પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.11 અનુવાક 11 ભ્રાતૃવ્યવતઃ આગ્રયણગ્રહઃ

ત્રિꣳશત્ ત્રયશ્ ચ ગણિનો રુજન્તો દિવꣳ રુદ્રાઃ પૃથિવીં ચ સચન્તે । એકાદશાસો અપ્સુષદઃ સુતꣳ સોમં જુષન્તાꣳ સવનાય વિશ્વે ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આગ્રયણો ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞં જિન્વ યજ્ઞપતિમ્ અભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ ત્વામ્ પાતુ વિશં ત્વં પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.12 અનુવાક 12 ઉક્થ્યગ્રહઃ

ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઉક્થાયુવે યત્ ત ઇન્દ્ર બૃહદ્ વયસ્ તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વૈષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે ॥
1.4.13અનુવાક 13 ધ્રુવગ્રહઃ

મૂર્ધાનં દિવો અરતિમ્ પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમ્ ઋતાય જાતમ્ અગ્નિમ્ । કવિꣳ સમ્રાજમ્ અતિથિં જનાનામ્ આસન્ન્ આ પાત્રં જનયન્ત દેવાઃ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ધ્રુવો ઽસિ ધ્રુવક્ષિતિર્ ધ્રુવાણાં ધ્રુવતમો ઽચ્યુતાનામ્ અચ્યુતક્ષિત્તમ એષ તે યોનિર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ॥
1.4.14 અનુવાક 14 ઋતુગ્રહાઃ

મધુશ્ ચ માધવશ્ ચ શુક્રશ્ ચ શુચિશ્ ચ નભશ્ ચ નભસ્યશ્ ચેષશ્ ચોર્જશ્ ચ સહશ્ ચ સહસ્યશ્ ચ તપશ્ ચ તપસ્યશ્ ચ ।
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ
સꣳસર્પો ઽસિ ।
અꣳહસ્પત્યાય ત્વા ॥
1.4.15 અનુવાક 15 ઐન્દ્રાગ્નગ્રહાઃ

ઇન્દ્રાગ્ની આ ગતꣳ સુતં ગીર્ભિર્ નભો વરેણ્યમ્ અસ્ય પાતં ધિયેષિતા ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા ॥
1.4.16 અનુવાક 16 વૈશ્વદેવગ્રહઃ

ઓમાસશ્ ચર્ષણીધૃતો વિશ્વે દેવાસ આ ગત । દાશ્વાꣳસો દાશુષઃ સુતમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્ય એષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.17 અનુવાક 17 પૂર્વોમરુત્વતીયગ્રહઃ

મરુત્વન્તં વૃષભં વાવૃધાનમ્ અકવારિં દિવ્યꣳ શાસમ્ ઇન્દ્રમ્ । વિશ્વાસાહમ્ અવસે નૂતનાયો ઽગ્રꣳ સહોદામ્ ઇહ તꣳ હુવેમ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.18 અનુવાક 18 ઉત્તરો મરુત્વતીયગ્રહઃ

ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં યથા શાર્યાતે અપિબઃ સુતસ્ય । તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્ન્ આ વિવાસન્તિ કવયઃ સુયજ્ઞાઃ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.19 અનુવાક 19 તૃતીયો મરુત્વતીયગ્રહઃ

મરુત્વાꣳ ઇન્દ્ર વૃષભો રણાય પિબા સોમમ્ અનુષ્વધમ્ મદાય । આ સિઞ્ચસ્વ જઠરે મધ્વ ઊર્મિં ત્વꣳ રાજાસિ પ્રદિવઃ સુતાનામ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
1.4.20 અનુવાક 20 માહેન્દ્રગ્રહઃ

મહાꣳ ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમાꣳ ઇવ । સ્તોમૈર્ વત્સસ્ય વાવૃધે ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્ મહેન્દ્રાય ત્વા ॥
1.4.21અનુવાક 21 માહેન્દ્રગ્રહઃ

મહાꣳ ઇન્દ્રો નૃવદ્ આ ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિનઃ સહોભિઃ । અસ્મદ્રિયગ્ વાવૃધે વીર્યાયો ઉરુઃ પૃથુઃ સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ ભૂત્ ॥
ઉપયામ ગૃહીતો ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્ મહેન્દ્રાય ત્વા ॥
1.4.22 અનુવાક 22 આદિત્યગ્રહઃ

કદા ચન સ્તરીર્ અસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે । ઉપોપેન્ નુ મઘવન્ ભૂય ઇન્ નુ તે દાનં દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ આદિત્યેભ્યસ્ ત્વા
કદા ચન પ્ર યુચ્છસ્ય્ ઉભે નિ પાસિ જન્મની । તુરીયાદિત્ય સવનં ત ઇન્દ્રિયમ્ આ તસ્થાવ્ અમૃતં દિવિ ॥
યજ્ઞો દેવાનામ્ પ્રત્ય્ એતિ સુમ્નં આદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિર્ વવૃત્યાદ્ અꣳહોશ્ ચિદ્ યા વરિવોવિત્તરાઽસત્ ॥
વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્ તેન મન્દસ્વ તેન તૃપ્ય તૃપ્યાસ્મ તે વયં તર્પયિતારો યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્ તયા ત્વા શ્રીણામિ ॥
1.4.23 અનુવાક 23 સાવિત્રગ્રહઃ

વામમ્ અદ્ય સવિતર્ વામમ્ ઉ શ્વો દિવેદિવે વામમ્ અસ્મભ્યꣳ સાવીઃ । વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેર્ અયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.24 અનુવાક 24 સાવિત્રગ્રહઃ

અદબ્ધેભિઃ સવિતઃ પાયુભિષ્ ટ્વꣳ શિવેભિર્ અદ્ય પરિ પાહિ નો ગયમ્ । હિરણ્યજિહ્વઃ સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્ નો અઘશꣳસ ઈશત ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.25 અનુવાક 25 સાવિત્રગ્રહઃ

હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમ્ ઉપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥
1.4.26 અનુવાક 26 વૈશ્વદેવગ્રહઃ

સુશર્માઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાનો ।
બૃહદ્ ઉક્ષે નમઃ।
એષ તે યોનિર્ વિશ્વેભ્યસ્ ત્વા દેવેભ્યઃ ॥
1.4.27અનુવાક 27 પાત્નીવતગ્રહઃ

બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇન્દો ઇન્દ્રિયાવતઃ પત્નીવન્તં ગ્રહં ગૃહ્ણામિ ।
અગ્ના૩ઇ પત્નીવા૩ઃ સજૂર્ દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમમ્ પિબ સ્વાહા ॥
1.4.28 અનુવાક 28 હારિયોજનગ્રહઃ

હરિર્ અસિ હારિયોજનો હર્યોઃ સ્થાતા વજ્રસ્ય ભર્તા પૃશ્નેઃ પ્રેતા તસ્ય તે દેવ સોમેષ્ટયજુષ સ્તુતસ્તોમસ્ય શસ્તોક્થસ્ય હરિવન્તં ગ્રહં ગૃહ્ણામિ
હરીઃ સ્થ હર્યોર્ ધાનાઃ સહસોમાઃ ।
ઇન્દ્રાય સ્વાહા ॥
1.4.29 અનુવાક 29 આગ્નેયઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ

અગ્ન આયૂꣳષિ પવસ આ સુવોર્જમ્ ઇષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્ય્ અગ્નયે ત્વા તેજસ્વત એષ તે યોનિર્ અગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે ॥
1.4.30 અનુવાક 30 ઐન્દ્રઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ

ઉત્તિષ્ઠન્ન્ ઓજસા સહ પીત્વા શિપ્રે અવેપયઃ । સોમમ્ ઇન્દ્ર ચમૂ સુતમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે ॥
1.4.31 અનુવાક 31 સૌર્યઃ અતિગ્રાહ્યગ્રહઃ

તરણિર્ વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદ્ અસિ સૂર્ય । વિશ્વમ્ આ ભાસિ રોચનમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિઃ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥
1.4.32 અનુવાક

આ પ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિર્ ઊતિભિઃ । ભવા નઃ સપ્રથસ્તમઃ ॥
1.4.33 અનુવાક

ઈયુષ્ ટ યે પૂર્વતરામ્ અપશ્યન્ વ્યુછન્તીમ્ ઉષસમ્ મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિર્ ઊ નુ પ્રતિચક્ષ્યાભૂદ્ ઓ તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥
1.4.34 અનુવાક

જ્યોતિષ્મતીં ત્વા સાદયામિ
જ્યોતિષ્કૃતં ત્વા સાદયામિ
જ્યોતિર્વિદં ત્વા સાદયામિ
ભાસ્વતીં ત્વા સાદયામિ
જ્વલન્તીં ત્વા સાદયામિ
મલ્મલાભવન્તીં ત્વા સાદયામિ
દીપ્યમાનાં ત્વા સાદયામિ
રોચમાનાં ત્વા સાદયામિ
અજસ્રાં ત્વા સાદયામિ
બૃહજ્જ્યોતિષં ત્વા સાદયામિ
બોધયન્તીં ત્વા સાદયામિ
જાગ્રતીં ત્વા સાદયામિ ॥
1.4.35 અનુવાક

પ્રયાસાય સ્વાહાયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહાઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥
1.4.36 અનુવાક

ચિત્તꣳ સંતાનેન ભવં યક્ના રુદ્રં તનિમ્ના પશુપતિꣳ સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિꣳ હૃદયેન રુદ્રં લોહિતેન શર્વમ્ મતસ્નાભ્યામ્ મહાદેવમ્ અન્તઃપાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનꣳ શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥
1.4.37 અનુવાક 37 ષોડશિગ્રહઃ

આ તિષ્ઠ વૃત્રહન્ રથં યુક્તા તે બ્રહ્મણા હરી । અર્વાચીનꣳ સુ તે મનો ગ્રાવા કૃણોતુ વગ્નુના ॥
ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.38 અનુવાક 38 ષોડશિગ્રહઃ

ઇન્દ્રમ્ ઇદ્ ધરી વહતો ઽપ્રતિધૃષ્ટશવસમ્ ઋષીણાં ચ સ્તુતીર્ ઉપ યજ્ઞં ચ માનુષાણામ્
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.39 અનુવાક 39 ષોડશિગ્રહઃ

અસાવિ સોમ ઇન્દ્ર તે શવિષ્ઠ ધૃષ્ણવ્ આ ગહિ । આ ત્વા પૃણક્ત્વ્ ઇન્દ્રિયꣳ રજઃ સૂર્યં ન રશ્મિભિઃ ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.40અનુવાક 40 ષોડશિગ્રહઃ

સર્વસ્ય પ્રતિશીવરી ભૂમિસ્ ત્વોપસ્થ આઽધિત । સ્યોનાસ્મૈ સુષદા ભવ યચ્છાસ્મૈ શર્મ સપ્રથાઃ ॥
ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.41 અનુવાક 41 ષોડશિગ્રહઃ

મહાꣳ ઇન્દ્રો વજ્રબાહુઃ ષોડશી શર્મ યચ્છતુ । સ્વસ્તિ નો મઘવા કરોતુ હન્તુ પાપ્માનં યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ ॥
ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.42 અનુવાક 42 ષોડશિગ્રહઃ

સજોષા ઇન્દ્રઃ સગણો મરુદ્ભિઃ સોમમ્ પિબ વૃત્રહઞ્ છૂર વિદ્વાન્ । જહિ શત્રૂꣳર્ અપ મૃધો નુદસ્વાથાભયં કૃણુહિ વિશ્વતો નઃ ॥
ઉપયામગૃથીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિર્ ઇન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥
1.4.43 અનુવાક 43 દક્ષિણા

ઉદ્ ઉ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ॥
ચિત્રં દેવાનામ્ ઉદ્ અગાદ્ અનીકં ચક્ષુર્ મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ । આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષꣳ સૂર્ય આત્મા જગતસ્ તસ્થુષશ્ ચ ॥
અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોધ્ય્ અસ્મજ્ જુહુરાણમ્ એનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમૌક્તિં વિધેમ ॥
દિવં ગચ્છ સુવઃ પત
રૂપેણ

વો રૂપમ્ અભ્ય્ ઐમિ વયસા વયઃ ।
તુથો વો વિશ્વવેદા વિ ભજતુ વર્ષિષ્ઠે અધિ નાકે ।
એતત્ તે અગ્ને રાધ ઐતિ સોમચ્યુતમ્ ।
તન્ મિત્રસ્ય પથા નય ।
ઋતસ્ય પથા પ્રેત ચન્દ્રદક્ષિણા યજ્ઞસ્ય પથા સુવિતા નયન્તીઃ ।
બ્રાહ્મણમ્ અદ્ય રાધ્યાસમ્ ઋષિમ્ આર્ષેયમ્ પિતૃમન્તમ્ પૈતૃમત્યꣳ સુધાતુદક્ષિણમ્ ।
વિ સુવઃ પશ્ય વ્યન્તરિક્ષમ્ ।
યતસ્વ સદસ્યૈઃ (2)
અસ્મદ્દાત્રા દેવત્રા ગચ્છત મધુમતીઃ પ્રદાતારમ્ આ વિશતાનવહાયાસ્માન્ દેવયાનેન પથેત સુકૃતાં લોકે સીદત
તન્ નઃ સꣳસ્કૃતમ્ ॥
1.4.44 અનુવાક 44 સમિષ્ટયજુર્હોમઃ

ધાતા રાતિઃ સવિતેદં જુષન્તામ્ પ્રજાપતિર્ નિધિપતિર્ નો અગ્નિઃ । ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સꣳરરાણો યજમાનાય દ્રવિણં દધાતુ ॥
સમ્ ઇન્દ્ર ણો મનસા નેષિ ગોભિઃ સꣳ સૂરિભિર્ મઘવન્ત્ સꣳ સ્વસ્ત્યા । સમ્ બ્રહ્મણા દેવકૃતં યદ્ અસ્તિ સં દેવાનાꣳ સુમત્યા યજ્ઞિયાનામ્ ॥
સં વર્ચસા પયસા સં તનૂભિર્ અગન્મહિ મનસા સꣳ શિવેન । ત્વષ્ટા નો અત્ર વરિવઃ કૃણોતુ

અનુ માર્ષ્ટુ તનુવો યદ્ વિલિષ્ટમ્ ॥
યદ્ અદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિન્ન્ અગ્ને હોતારમ્ અવૃણીમહીહ । ઋધગ્ અયાડ્ ઋધગ્ ઉતાશમિષ્ઠાઃ પ્રજાનન્ યજ્ઞમ્ ઉપ યાહિ વિદ્વાન્ ॥
સ્વગા વો દેવાઃ સદનમ્ અકર્મ ય આજગ્મ સવનેદં જુષાણાઃ । જક્ષિવાꣳસઃ પપિવાꣳસશ્ ચ વિશ્વે ઽસ્મે ધત્ત વસવો વસૂનિ ॥
યાન્ આવહ ઉશતો દેવ દેવાન્ તાન્

પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે ।
વહમાના ભરમાણા હવીꣳષિ વસું ઘર્મં દિવમ્ આ તિષ્ઠતાનુ ॥
યજ્ઞ યજ્ઞં ગચ્છ યજ્ઞપતિં ગચ્છ સ્વાં યોનિં ગચ્છ સ્વાહા ।
એષ તે યજ્ઞો યજ્ઞપતે સહસૂક્તવાકઃ સુવીરઃ સ્વાહા
દેવા ગાતુવિદો ગાતું વિત્ત્વા ગાતુમ્ ઇત
મનસસ્ પત ઇમં નો દેવ દેવેષુ યજ્ઞꣳ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ ॥
1.4.45 અનુવાક 45 અવભૃથઃ

ઉરુꣳ હિ રાજા વરુણશ્ ચકાર સૂર્યાય પન્થામ્ અન્વેતવા ઉ । અપદે પાદા પ્રતિધાતવે ઽકર્ ઉતાપવક્તા હૃદયાવિધશ્ ચિત્ ॥
શતં તે રાજન્ ભિષજઃ સહસ્રમ્ ઉર્વી ગમ્ભીરા સુમતિષ્ ટે અસ્તુ । બાધસ્વ દ્વેષો નિરૃતિમ્ પરાચૈઃ કૃતં ચિદ્ એનઃ પ્ર મુમુગ્ધ્ય્ અસ્મત્
અભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશઃ ।
અગ્નેર્ અનીકમ્ અપ આ વિવેશ । અપાં નપાત્ પ્રતિરક્ષન્ન્ અસુર્યં દમેદમે

સમિધં યક્ષ્ય્ અગ્ને ।
પ્રતિ તે જિહ્વા ઘૃતમ્ ઉચ્ ચરણ્યેત્
સમુદ્રે તે હૃદયમ્ અપ્સ્વ્ અન્તઃ । સં ત્વા વિશન્ત્વ્ ઓષધીર્ ઉતાપો યજ્ઞસ્ય ત્વા યજ્ઞપતે હવિર્ભિઃ । સૂક્તવાકે નમોવાકે વિધેમ ।
અવભૃથ નિચંકુણ નિચેરુર્ અસિ નિચંકુણાવ દેવૈર્ દેવકૃતમ્ એનો ઽયાડ્ અવ મર્ત્યૈર્ મર્ત્યકૃતમ્ ઉરોર્ આ નો દેવ રિષસ્ પાહિ
સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ

સન્તુ દુર્મિત્રાસ્ તસ્મૈ ભૂયાસુર્ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ।
દેવીર્ આપ એષ વો ગર્ભસ્ તં વઃ સુપ્રીતꣳ સુભૃતમ્ અકર્મ દેવેષુ નઃ સુકૃતો બ્રૂતાત્
પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશઃ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશઃ ।
એધો ઽસ્ય્ એધિષીમહિ સમિદ્ અસિ તેજો ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ ।
અપો અન્વ્ અચારિષꣳ રસેન સમ્ અસૃક્ષ્મહિ પયસ્વાꣳ અગ્ન આગમં તમ્ મા સꣳ સૃજ વર્ચસા ॥
1.4.46 અનુવાક 46 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યા

યસ્ ત્વા હૃદા કીરિણા મન્યમાનો ઽમર્ત્યમ્ મર્ત્યો જોહવીમિ । જાતવેદો યશો અસ્માસુ ધેહિ પ્રજાભિર્ અગ્ને અમૃતત્વમ્ અશ્યામ્ ॥
યસ્મૈ ત્વꣳ સુકૃતે જાતવેદ ઉ લોકમ્ અગ્ને કૃણવઃ સ્યોનમ્ । અશ્વિનꣳ સ પુત્રિણં વીરવન્તં ગોમન્તꣳ રયિં નશતે સ્વસ્તિ ॥
ત્વે સુ પુત્ર શવસો ઽવૃત્રન્ કામકાતયઃ । ન ત્વામ્ ઇન્દ્રાતિ રિચ્યતે ॥
ઉક્થૌક્થે સોમ ઇન્દ્રમ્ મમાદ નીથેનીથે મઘવાનમ્

સુતાસઃ । યદ્ ઈꣳ સબાધઃ પિતરં ન પુત્રાઃ સમાનદક્ષા અવસે હવન્તે ॥
અગ્ને રસેન તેજસા જાતવેદો વિ રોચસે । રક્ષોહાઽમીવચાતનઃ ॥
અપો અન્વ્ અચારિષꣳ રસેન સમ્ અસૃક્ષમહિ । પયસ્વાꣳ અગ્ન આગમં તમ્ મા સꣳ સૃજ વર્ચસા ॥
વસુર્ વસુપતિર્ હિકમ્ અસ્ય્ અગ્ને વિભાવસુઃ । સ્યામ તે સુમતાવ્ અપિ ॥
ત્વામ્ અગ્ને વસુપતિં વસૂનામ્ અભિ પ્ર મન્દે

અધ્વરેષુ રાજન્ । ત્વયા વાજં વાજયન્તો જયેમાભિ ષ્યામ પૃત્સુતીર્ મર્ત્યાનામ્ ॥
ત્વામ્ અગ્ને વાજસાતમં વિપ્રા વર્ધન્તિ સુષ્ટુતમ્ । સ નો રાસ્વ સુવીર્યમ્ ॥
અયં નો અગ્નિર્ વરિવઃ કૃણોત્વ્ અયમ્ મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ । અયꣳ શત્રૂઞ્ જયતુ જર્હૃષાણો ઽયં વાજં જયતુ વાજસાતૌ ॥
અગ્નિનાગ્નિઃ સમ્ ઇધ્યતે કવિર્ ગૃહપતિર્ યુવા । હવ્યવાડ્ જુહ્વાસ્યઃ ॥
ત્વꣳ હ્ય્ અગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્ત્ સતા । સખા સખ્યા સમિધ્યસે ॥
ઉદ્ અગ્ને શુચયસ્ તવ
વિ જ્યોતિષા ॥