તૈત્તિરીયારણ્યકમ્ · અધ્યાય 6

અથ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકસ્યારમ્ભઃ
સં ત્વા સિઞ્ચામિ યજુષા પ્રજામાયુર્ધનં ચ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ૐ ॥
6.1 અનુવાક ૧
પરે યુવાꣳસં પ્રવતો મહીરનુ બહુભ્યઃ પન્થામનપસ્પશાનમ્ । વૈવસ્વતꣳ સંગમનં જનાનાં યમꣳ રાજાનꣳ હવિષા દુવસ્યત, ઇતિ । ઇદં ત્વા વસ્ત્રં પ્રથમં ન્વાગન્, ઇતિ । અપૈતદૂહ યદિહાબિભઃ પુરા । ઇષ્ટાપૂર્તમનુસંપશ્ય દક્ષિણાં યથા તે દત્તં બહુધા વિ બન્ધુષુ, ઇતિ । ઇમૌ યુનજ્મિ તે વહ્ની અસુનીથાય વોઢવે । યાભ્યાં યમસ્ય સાદનꣳ સુકૃતાં ચાપિ ગચ્છતાત્ । પૂષા ત્વેતશ્ચ્યાવયતુ પ્ર વિદ્વાનનષ્ટપશર્ભુવનસ્ય ગોપાઃ । સં ત્વૈતેભ્યઃ પરિદદાત્પિતૃભ્યોઽગ્નિર્દેવેભ્યઃ સુવિદત્રેભ્યઃ । પૂષેમા આશા અનુવેદ સર્વાઃ સો અસ્માꣳ અભયતમેન નેષત્ । સ્વસ્તિદા અઘૃણિઃ સર્વવીરોઽપ્રયુચ્છન્પુર એતુ પ્રવિદ્વાન્ ( ૧) । આયુર્વિશ્વાયુઃ પરિપાસતિ ત્વા પૂષા ત્વા પાતુ પ્રપથે પુરસ્તાત્ । યત્રાઽઽસતે સુકૃતો યત્ર તે યયુસ્તત્ર ત્વા દેવઃ સવિતા દધાતુ । ભુવનસ્ય પત ઇદꣳ હવિઃ, ઇતિ । અગ્નયે રયિમતે સ્વાહા । પુરુષસ્ય સયાવર્યપેદઘાનિ મૃજ્મહે । યથા નો અત્ર નાપરઃ પુરા જરસ આયતિ, ઇતિ । પુરુષસ્ય સયાવરિ વિ તે પ્રાણમસિસ્રસમ્ । શરીરેણ મહીમિહિ સ્વધયેહિ પિતૄનુપ પ્રજયાઽસ્માનિહાઽઽવહ । મૈવં માꣳસ્તા પ્રિયેઽહં દેવી સતી પિતૃલોકં યદૈષિ । વિશ્વવારા નમસા(નભસા?) સંવ્યયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ પયસાઽભ્યાવવૃત્સ્વ ( ૨) । ઇયં નારી પતિલોકં વૃણાના નિપદ્યત ઉપ ત્વા મર્ત્ય પ્રેતમ્ । વિશ્વં પુરાણમનુપાલયન્તી તસ્મૈ પ્રજાં દ્રવિણં ચેહ ધેહિ । ઉદીર્ષ્વ નાર્યભિ જીવલોકમિતાસુમેતમુપશેષ એહિ । હસ્તગ્રાભસ્ય દિધિષોસ્ત્વમેતત્પત્યુર્જનિત્વમભિસંબભૂવ । સુવર્ણꣳ હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ બ્રહ્મણે તેજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયꣳ સુશેવા વિશ્વા સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ।
ધનુર્હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ ક્ષત્ત્રાયૌજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયꣳ સુશેવા વિશ્વા સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ । મણિꣳ હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ વિશે પુષ્ટ્યૈ બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયꣳ સુશેવા વિશ્વા સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ( ૩) । ઇમમગ્ને ચમસં મા વિજીહ્વરઃ પ્રિયો દેવાનામુત સોમ્યાનામ્ । એષ યશ્ચમસો દેવપાનસ્તસ્મિન્દેવા અમૃતા માદયન્તામ્ । અગ્નેર્વર્મ પરિ ગોભિર્વ્યયસ્વ સંપ્રોર્ણુષ્વ મેદસા પીવસા ચ । નેત્ત્વા ધૃષ્ણુર્હરસા જર્હૃષાણો દધદ્વિધક્ષ્યન્પર્યઙ્ખયાતૈ । મૈનમગ્ને વિદહો માઽભિશોચો માઽસ્ય ત્વચં ચિક્ષિપો મા શરીરમ્ । યદા શૃતં કરવો જાતવેદોઽથેમેનં પ્રહિણુતાત્પિતૃભ્યઃ । શૃતં યદાઽકરસિ જાતવેદોઽથેમેનં પરિદત્તાત્પિતૃભ્યઃ । યદા ગચ્છાત્યસુનીતિમેતામથા દેવાનાં વશનીર્ભવાતિ । સૂર્યં તે ચક્ષુર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યાં ચ ગચ્છ પૃથિવીં ચ ધર્મણા । અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ । અજોઽભાગસ્તપસા તં તપસ્વ તં તે શોચિસ્તપતુ તં તે અર્ચિઃ । યાસ્તે શિવાસ્તનુવો જાતવેદસ્તાભિર્વહેમꣳ સુકૃતાં યત્ર લોકાઃ । અયં વૈ ત્વમસ્માદધિ ત્વમેતદયં વૈ તદસ્ય યોનિરસિ । વૈશ્વાનરઃ પુત્રઃ પિત્રે લોકકૃજ્જાતવેદો વહેમꣳ સુકૃતાં યત્ર લોકાઃ ( ૪) ॥ વિદ્વાનભ્યાવવૃત્સ્વાભિમાતીર્જયેમ શરીરૈશ્ચત્વારિ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે પ્રથમોઽનુવાકઃ

6.2 અનુવાક ૨
ય એતસ્ય પથો ગોપ્તારસ્તેભ્યઃ સ્વાહા ય એતસ્ય પથો રક્ષિતારસ્તેભ્યઃ સ્વાહા ય એતસ્ય પથોઽભિ રક્ષિતારસ્તેભ્યઃ સ્વાહા ખ્યાત્રે સ્વાહાઽપાખ્યાત્રે સ્વાહાઽભિલાલપતે સ્વાહાઽપલાલપતે સ્વાહાઽગ્નયે કર્મકૃતે સ્વાહા યમત્ર નાધીમસ્તસ્મૈ સ્વાહા, ઇતિ ।
યસ્ત ઇધ્મં જભરત્સિષ્વિદાનો મૂર્ધાનં વા તતપતે ત્વાયા । દિવો વિશ્વસ્માત્સીમઘાયત ઉરુષ્યઃ, ઇતિ । અસ્માત્ત્વમધિ જાતોઽસિ ત્વદયં જાયતાં પુનઃ । અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા ( ૧), ઇતિ । ય એતસ્ય ત્વત્પઞ્ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥ ૨ । ।
6.3 અનુવાક ૩
પ્ર કેતુના બૃહતા ભાત્યગ્નિરાવિર્વિશ્વાનિ વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાદુપ મામુદાનડપામુપસ્યે મહિષો વવર્ધ, ઇતિ । ઇદં ત એકં પર ઊ ત એકં તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિશસ્વ । સંવેશનસ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાનાં પરમે સધસ્થે, ઇતિ ।
નાકે સુપર્ણમુપ યત્પતન્તꣳ હૃદા વેનન્તો અભ્યચક્ષત ત્વા । હિરણ્યપક્ષં વરુણસ્ય દૂતં યમસ્ય યોનૌ શકુનં ભુરણ્યુમ્, ઇતિ । અતિદ્રવ સારમેયૌ શ્વાનૌ ચતુરક્ષૌ શબલૌ સાધુના પથા । અથા પિતૄન્ત્સુવિદત્રાꣳ અપીહિ યમેન યે સધમાદં મદન્તિ, ઇતિ । યૌ તે શ્વાનૌ યમ રક્ષિતારૌ ચતુરક્ષૌ પથિરક્ષી નૃચક્ષસા । તાભ્યાꣳ રાજન્પરિદેહ્યેનꣳ સ્વસ્તિ ચાસ્મા અનમીવં ચ ધેહિ ( ૧), ઇતિ । ઉરુણસાવસુતૃપાવુલુંબલૌ યમસ્ય દૂતી ચરતોઽવશાꣳ અનુ । તાવસ્મભ્યં દૃશયે સૂર્યાય પુનર્દત્તાવસુમદ્યેહ ભદ્રમ્, ઇતિ ।
સોમ એકેભ્યઃ પવતે ઘૃતમેક ઉપાસતે । યેભ્યો મધુ પ્રધાવતિ તાꣳશ્ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્, ઇતિ । યે યુધ્યન્તે પ્રધનેષુ શૂરાસો યે તનુત્યજઃ । યે વા સહસ્રદક્ષિણાસ્તાꣳશ્ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્, ઇતિ । તપસા યે અનાધૃષ્યાસ્તપસા યે સુવર્ગતાઃ । તપો યે ચક્રિરે મહત્તાꣳશ્ચિદેવાપિ ગચ્છતાત્, ઇતિ । અશ્મન્વતી રેવતીઃ સꣳરભધ્વમુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવાઃ શિવાન્વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ( ૨), ઇતિ । યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રꣳ સહસ્રધારં વિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્તમાર્ત્યૈ તેનાહં માꣳ સર્વતનું પુનામિ । યા રાષ્ટ્રાત્પન્નાદપયન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તાઃ સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયાઽસ્માન્રય્યા વર્ચસા સꣳસૃજાથ । ઉદ્વયં તમસસ્પરિપશ્યન્તો જ્યોતિરુત્તરમ્ । દેવં દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્, ઇતિ । ધાતા પુનાતુ સવિતા પુનાતુ । અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ( ૩) ॥ ધેહ્યુત્તરેમાષ્ટૌ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે તૃતીયોઽનુવાકઃ

6.4 અનુવાક ૪
યં તે અગ્નિમમન્થામ વૃષભાયેવ પક્તવે । ઇમં તꣳ શમયામસિ ક્ષીરેણ ચોદકેન ચ, ઇતિ । યં ત્વમગ્ને સમદહસ્ત્વમુ નિર્વાપયા પુનઃ । ક્યામ્બૂરત્ર જાયતાં પાકદૂર્વાવ્યલ્કશા, ઇતિ । શીતિકે શીતિકાવતિ હ્રાદુકે હ્રાદુકાવતિ । મણ્ડૂક્યાસુ સંગમયેમꣳ સ્વગ્નિꣳ શમય, ઇતિ । શં તે ધન્વન્યા આપઃ શમુ તે સન્ત્વનૂક્યાઃ । શં તે સમુદ્રિયા આપઃ શમુ તે સન્તુ વર્ષ્યાઃ, ઇતિ । શં તે સ્રવન્તીસ્તનુવે શમુ તે સન્તુ કૂપ્યાઃ । શં તે નીહારો વર્ષતુ શમુ પૃષ્વાઽવશીયતામ્ (૧), ઇતિ । અવસૃજ પુનરગ્ને પિતૃભ્યો યસ્ત આહુતશ્ચરતિ સ્વધાભિઃ । આયુર્વસાન ઉપયાતુ શેષꣳ સંગચ્છતાં તનુવા જાતવેદઃ, ઇતિ । સંગચ્છસ્વ પિતૃભિઃ સꣳ સ્વધાભિઃ સમિષ્ટાપૂર્તેન પરમે વ્યોમન્ । યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવઃ સવિતા દધાતુ, ઇતિ । યત્તે કૃષ્ણઃ શકુન આતુતોદ પિપીલઃ સર્પ ઉત વા શ્વાપદઃ । અગ્નિષ્ટદ્વિશ્વાદનૃણં કૃણોતુ સોમશ્ચ યો બ્રાહ્મણમાવિવેશ, ઇતિ । ઉત્તિષ્ઠાતસ્તનુવꣳ સંભરસ્વ મેહ ગાત્રમવહા મા શરીરમ્ । યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવઃ સવિતા દધાતુ । ઇદં ત એકં પર ઊ ત એકં તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિશસ્વ । સંવેશનસ્તુનવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાનાં પરમે સધસ્થે, ઇતિ । ઉત્તિષ્ઠ પ્રેહિ પ્રદ્રવૌકઃ કૃણુષ્વ પરમે વ્યોમન્ । યમેન ત્વં યમ્યા સંવિદાનોત્તમં નાકમધિરોહેમમ્ । અશ્મન્વતી રેવતીર્યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રં યા રાષ્ટ્રાત્પન્નાદુદ્વયં તમસસ્પરિ ધાતા પુનાતુ, ઇતિ। અસ્માત્ત્વમધિજાતોઽસ્યયં ત્વદધિજાયતામ્ । અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા (૨), ઇતિ ॥ અવશીયતાꣳ સધસ્થે પઞ્ચ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ટપ્રપાઠકે ચતુર્થોઽનુવાકઃ

6.5 અનુવાક ૫
આયાતુ દેવઃ સુમનાભિરૂતિભિર્યમો હ વેહ પ્રયતાભિરક્તા । આસીદતાꣳ સુપ્રયતે હ બર્હિષ્યૂર્જાય જાત્યૈ મમ શત્રુહત્યૈ । યમે ઇવ યતમાને યદૈતં પ્ર વાં ભરન્માનુષા દેવયન્તઃ । આસીદતꣳ સ્વમુ લોકં વિદાને સ્વાસસ્થે ભવતમિન્દવે નઃ, ઇતિ ।
યમાય સોમꣳ સુનુત યમાય જુહુતા હવિઃ । યમꣳ હ યજ્ઞો ગચ્છત્યગ્નિદૂતો અરંકૃતઃ । યમાય ઘૃતવદ્ધવિર્જુહોત પ્ર ચ તિષ્ઠત । સ નો દેવેષ્વાયમદ્દીર્ઘમાયુઃ પ્રજીવસે । યમાય મધુમત્તમꣳ રાજ્ઞે હવ્યં જુહોતન । ઇદં નમ ઋષિભ્યઃ પૂર્વજેભ્યઃ પૂર્વેભ્યઃ પથિકૃદ્ભ્યઃ (૧) । યોઽસ્ય કૌષ્ઠ્ય જગતઃ પાર્થિવસ્યૈક ઇદ્વશી । યમં ભઙ્ગ્યશ્રવો ગાય યો રાજાઽનપરોધ્યઃ, ઇતિ । યમં ગાય ભઙ્ગ્યશ્રવો યો રાજાઽનપરોધ્યઃ । યેનાઽઽપો નદ્યો ધન્વાનિ યેન દ્યૌઃ પૃથિવી દૃઢા, ઇતિ । હિરણ્યકક્ષ્યાન્ત્સુધુરાન્હિરણ્યાક્ષાનયઃશફાન્ । અશ્વાનનશ્યતો દાનં યમો રાજાઽભિતિષ્ઠતિ, ઇતિ । યમો દાધાર પૃથિવીં યમો વિશ્વમિદં જગત્ । યમાય સર્વમિત્રસ્થે યત્પ્રાણદ્વાયુરક્ષિતમ્, ઇતિ । યથા પઞ્ચ યથા ષડ્યથા પઞ્ચદશર્ષયઃ । યમં યો વિદ્યાત્સ બ્રૂયાદ્યથૈક ઋષિર્વિજાનતે (૨), ઇતિ । ત્રિકદ્રુકેભિઃ પતતિ ષડુર્વીરેકમિદ્બૃહત્ । ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્છન્દાꣳસિ સર્વા તા યમ આહિતા, ઇતિ । અહરહર્નયમાનો ગામશ્વં પુરુષં જગત્ । વૈવસ્વતો ન તૃપ્યતિ પઞ્ચભિર્માનવૈર્યમઃ, ઇતિ । વૈવસ્વતે વિવિચ્યન્તે યમે રાજનિ તે જનાઃ । યે ચેહ સત્યેનેચ્છન્તે ય ઉ ચાનૃતવાદિનઃ, ઇતિ । તે રાજન્નિહ વિવિચ્યન્તેઽથા યન્તિ ત્વામુપ । દેવાꣳશ્ચ યે નમસ્યન્તિ બ્રાહ્મણાꣳશ્ચાપચિત્યતિ, ઇતિ । યસ્મિન્વૃક્ષે સુપલાશે દેવૈઃ સંપિબતે યમઃ । અત્રા નો વિશ્પતિઃ પિતા પુરાણા અનુવેનતિ (૩), ઇતિ ॥ પથિકૃદ્ભ્યો વિજાનતેઽનુવેનતિ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે પઞ્ચમોઽનુવાકઃ

6.6 અનુવાક ૬
વૈશ્વાનરે હવિરિદં જુહોમિ સાહસ્રમુત્સꣳ શતધારમેતમ્ । તસ્મિન્નેષ પિતરં પિતામહં પ્રપિતામહં બિભરત્પિન્વમાને, ઇતિ । દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમં ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ । તૃતીયં યોનિમનુ સંચરન્તં દ્રપ્સં જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ, ઇતિ । ઇમꣳ સમુદ્રꣳ શતધારમુત્સં વ્યચ્યમાનં ભુવનસ્ય મધ્યે । ઘૃતં દુહાનામદિતિં જનાયાગ્ને મા હિꣳસીઃ પરમે વ્યોમન્, ઇતિ । અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતો યેઽત્ર સ્થ પુરાણા યે ચ નૂતનાઃ । અહોભિરદ્ભિરક્તુભિર્વ્યક્તં યમો દદાત્વવસાનમસ્મૈ, ઇતિ । સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભિર્યુજ્યન્તામઘ્નિયાઃ ( ૧ ), ઇતિ । શુનં વાહાઃ શુનં નારાઃ શુનં કૃષતુ લાઙ્ગલમ્ । શુનં વરત્રા બધ્યꣳન્તાꣳ શુનમષ્ટ્રામુદિઙ્ગય શુનાસીરા શુનમસ્માસુ ધત્તમ્, ઇતિ । શુનાસીરાવિમાં વાચં યદ્દિવિ ચક્રથુઃ પયઃ । તેનેમામુપસિઞ્ચતમ્, ઇતિ । સીતે વન્દામહે ત્વાઽર્વાચી સુભગે ભવ । યયા નઃ સુભગા સસિ યથા નઃ સુફલા સસિ, ઇતિ । સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભિરદિતે શં ભવ, ઇતિ । વિમુચ્યધ્વમઘ્નિયા દેવયાના અતારિષ્મ તમસસ્પાꣳરમસ્ય । જ્યોતિરાપામ સુવરગન્મ ( ૨), ઇતિ । પ્ર વાતા વાન્તિ પતયન્તિ વિદ્યુત ઉદોષધીર્જિꣳહતે પિન્વતે સુવઃ । ઇરા વિશ્વસ્મૈ ભુવનાય જાયતે યત્પર્જન્યઃ પૃથિવીꣳ રેતસાઽવતિ, ઇતિ । યથા યમાય હાર્મ્યમવપન્પઞ્ચ માનવાઃ । એવં વપામિ હાર્મ્યં યથાઽસામ જીવલોકે ભૂરયઃ, ઇતિ । ચિતઃ સ્થ પરિચિત ઊર્ધ્વચિતઃ શ્રયધ્વં પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિર્વઃ સાદયતુ તયા દેવતયા, ઇતિ। આપ્યાયસ્વ, સં તે ( ૩), ઇતિ ॥
અઘ્નિયા અગન્મ સપ્ત ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે ષષ્ઠોઽનુવાકઃ

6.7 અનુવાક ૭
ઉત્તે તભ્નોમિ પૃથિવીં ત્વત્પરીમં લોકં નિદધન્મો અહꣳ રિષમ્ । એતાꣳ સ્થૂણાં પિતરો ધારꣳયન્તુ તેઽત્રા યમઃ સાદનાત્તે મિનોતુ, ઇતિ । ઉપસર્પ માતરં ભૂમિમેતામુરુવ્યચસં પૃથિવીꣳ સુશેવામ્ । ઊર્ણમ્રદા યુવતિર્દક્ષિણાવત્યેષા ત્વા પાતુ નિરૃત્યા ઉપસ્થે, ઇતિ । ઉચ્છ્મઞ્ચસ્વ પૃથિવિ મા વિબાધિથાઃ સૂપાયનાઽસ્મૈ ભવ સૂપવઞ્ચના । માતા પુત્રં યથા સિચાઽભ્યેનં ભૂમિ વૃણુ. ઇતિ । ઉચ્છ્રમઞ્ચમાના પૃથિવી હિ તિષ્ઠસિ સહસ્રં મિત ઉપ હિ શ્રયન્તામ્ । તે ગૃહાસો મધુશ્ચુતો વિશ્વાહાઽસ્મૈ શરણાઃ સન્ત્વત્ર, ઇતિ । એણીર્ધાના હરિણીરર્જુનીઃ સન્તુ ધેનવઃ । તિલવત્સા ઊર્જમસ્મૈ દુહાના વિશ્વાહા સન્ત્વનપસ્ફુરન્તીઃ ( ૧), ઇતિ । એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે । અક્ષિતિર્નામ તે અસૌ, ઇતિ । ઇદં પિતૃભ્યઃ પ્રભરેમ બર્હિર્દેવેભ્યો જીવન્ત ઉત્તરં ભરેમ । તત્ત્વમારોહાસો મેધ્યો ભવં(ભવ?) યમેન ત્વં યમ્યા સંવિદાનઃ, ઇતિ । મા ત્વા વૃક્ષૌ સંબાધિષ્ટાં મા માતા પૃથિવિ ત્વમ્ । પિતૄન્હ્યત્ર ગચ્છાસ્યેધાંસં યમરાજ્યે, ઇતિ । મા ત્વા વૃક્ષૌ સંબાધેથાં મા માતા પૃથિવી મહી । વૈવસ્વતꣳ હિ ગચ્છાસિ યમરાજ્યે વિરાજસિ, ઇતિ । નળં પ્લવમારોહૈતં નળેન પથોઽન્વિહિ । સ ત્વં નળપ્લવો ભૂત્વા સંતર પ્રતરોત્તર ( ૨), ઇતિ । સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભ્યઃ પૃથિવિ શં ભવ, ઇતિ । ષડ્ઢોતા સૂર્યં તે ચક્ષુર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યાં ચ ગચ્છ પૃથિવીં ચ ધર્મણા । અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ, ઇતિ । પરં મૃત્યો અનુપરેહિ પન્થાં યસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ । ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાꣳ રીરિષો મોત વીરાન્, ઇતિ । શં વાતઃ શꣳ હિ તે ઘૃણિઃ શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તાં મે દિશઃ શગ્માઃ, ઇતિ । પૃથિવ્યાસ્ત્વા લોકે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા, ઇતિ । અન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દિવસ્ત્વા દિશાં ત્વા નાકસ્ય ત્વા પૃષ્ઠે બ્રધ્નસ્ય ત્વા વિષ્ટપે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ( ૩), ઇતિ ॥
અનપસ્ફુરન્તીરુત્તર દેવતયા દ્વે ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે સપ્તમોઽનુવાકઃ

6.8 અનુવાક ૮
અપૂપવાન્ઘૃતવાꣳશ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવન્પૃથિવીં દ્યામુતોપરિ । યોનિકૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાનાં ઘૃતભાગા ઇહ સ્થ । એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહેઽસૌ । દશાક્ષરા તાꣳ રક્ષસ્વ તાં ગોપાયસ્વ તાં તે પરિદદામિ તસ્યાં ત્વા મા દભન્પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા, ઇતિ । અપૂપવાઞ્શૃતવાન્ક્ષીરવાન્દધિવાન્મધુમાꣳશ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવન્પૃથિવીં દ્યામુતોપરિ। યોનિ કૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાનાꣳ શૃતભાગાઃ ક્ષઃઇ(?)ભાગા દધિભાગા (?)ભાગા ઇહ સ્થ। એષ તે યમુસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહેઽસૌ । શતાક્ષરા સહસ્રાક્ષરાઽયુતાક્ષરાઽચ્યુતાક્ષરા તાꣳ રક્ષસ્વ તાં ગોપાયસ્વ તાં તે પરિદદામિ તસ્યાં ત્વામાદભન્પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ( ૧), ઇતિ ॥
અપૂપવાનસૌ દશ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકેઽષ્ટમોઽનુવાકઃ

6.9 અનુવાક ૯
એતાસ્તે સ્વધા અમૃતાઃ કરોમિ યાસ્તે ધાનાઃ પરિકિરામ્યત્ર । તાસ્તે યમઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનોઽત્ર ધેનૂઃ કામદુઘાઃ કરોતુ, ઇતિ । ત્વામર્જુનૌષધીનાં પયો બ્રહ્માણ ઇદ્વિદુઃ । તાસાં ત્વા મધ્યાદાદદે ચરુભ્યો અપિધાતવે, ઇતિ । દૂર્વાણાꣳ સ્તમ્બમાહરૈતાં પ્રિયતમાં મમ । ઇમાં દિશં મનુષ્યાણાં ભૂયિષ્ઠાઽનુ વિરોહતુ ઇતિ । કાશાનાꣳ સ્તમ્બમાહર રક્ષસામપહત્યૈ । ય એતસ્યૈ દિશઃ પરાભવન્નઘાયવો યથા તે નાભવાન્પુનઃ, ઇતિ । દર્ભાણાꣳ સ્તમ્બમાહર પિતૃણામોષધીં પ્રિયામ્ । અન્વસ્યૈ મૂલં જીવાદનુ કાણ્ડમથો ફલમ્, ઇતિ । લોકં પૃણ તા અસ્ય સૂદદોહસઃ ઇતિ । શં વાતઃ શꣳ હિ તે ઘૃણિઃ શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તાં તે દિશઃ સર્વાઃ, ઇતિ । ઇદમેવ મેતોઽપરામાર્તિમારામ કાંચન । તથા તદશ્વિભ્યાં કૃતં મિત્રેણ વરુણેન ચ, ઇતિ । વરણો વારયાદિદં દેવો વનસ્પતિઃ । આર્ત્યૈ નિરૃત્યૈ દ્વેષાચ્ચ વનસ્પતિઃ, ઇતિ । વિધૃતિરસિ વિધારયાસ્મદઘા દ્વેષાꣳસિ, ઇતિ । શમિ શમયાસ્મદઘા દ્વેષાꣳસિ, ઇતિ । યવ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાꣳસિ, ઇતિ । પૃથિવીં ગચ્છાન્તરિક્ષં ગચ્છ દિવં ગચ્છ દિશો ગચ્છ સુવર્ગચ્છ સુવર્ગચ્છ દિશો ગચ્છ દિવં ગચ્છાન્તરિક્ષં ગચ્છ પૃથિવીં ગચ્છાપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ, ઇતિ । અશ્મન્વતી રેવતીર્યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રં યા રાષ્ટ્રાત્પન્નાદુદ્વયં તમસસ્પરિ ધાતા પુનાતુ(૨), ઇતિ ॥ અથો ફલં પુનાતુ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે નવમોઽનુવાકઃ

6.10 અનુવાક ૧૦
આરોહતાઽઽયુર્જરસં ગૃણાના અનુપૂર્વં યતમાના યતિષ્ટ । ઇહ ત્વષ્ટા સુજનિમા સુરત્નો દીર્ઘમાયુઃ કરતુ જીવસે વઃ, ઇતિ । યથાઽહાન્યનુપૂર્વં ભવન્તિ યથર્તવ ઋતુભિર્યન્તિ ક્લૃપ્તાઃ । યથા ન પૂર્વમપરો જહાત્યેવા ધાતરાયૂꣳષિ કલ્પયૈષામ્, ઇતિ । ન હિ તે અગ્ને તનુવૈ ક્રૂરં ચકાર મર્ત્યઃ । કપિર્બભસ્તિ તેજનં પુનર્જરાયુ ગૌરિવ । અપ નઃ શોશુચદઘમગ્ને શુશુધ્યા રયિમ્ । અપ નઃ શોશુચદઘં મૃત્યવે સ્વાહા । અનડ્વાહમન્વારભામહે સ્વસ્તયે । સ ન ઇન્દ્ર ઇવ દેવેભ્યો વહ્નિઃ સંપારણો ભવ ( ૧), ઇતિ । ઇમે જીવા વિ મૃતૈરાવવર્તિન્નભૂદ્ભદ્રા દેવહૂતિં નો અદ્ય । પ્રાઞ્જોઽગામા નૃતયે હસાય દ્રઘીય આયુઃ પ્રતરાં દધાનાઃ, ઇતિ । મૃત્યોઃ પદં યોપયન્તો યદૈમ દ્રાઘીય આયુઃ
પ્રતરાં દધાનાઃ । આપ્યાયમાનાઃ પ્રજયા ધનેન શુદ્ધાઃ પૂતા ભવથ યજ્ઞિયાસઃ, ઇતિ । ઇમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મા નોઽનુગાદ પરો અર્ધમેતમ્ । શતં જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યું દદ્મહે પર્વતેન, ઇતિ । ઇમા નારીરવિધવાઃ સુપત્નીરાઞ્જનેન સર્પિષા સમૃશન્તામ્ । અનશ્રવો અનમીવા સુશેવા આરોહન્તુ જનયો યોનિમગ્રે, ઇતિ । યદાઞ્જનં ત્રૈકકુદં જાતꣳ હિમવતસ્પરિ । તેનામૃતસ્ય મૂલેનારાતીર્જમ્ભયામસિ, ઇતિ । યથા ત્વમુદ્ભિનત્સ્યોષધે પૃથિવ્યા અધિ । એવમિમ ઉદ્ભિન્દન્તુ કીર્ત્યા યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન, ઇતિ । અજોઽસ્યજાસ્મદઘા દ્વેષાꣳસિ, ઇતિ । યવોઽસિ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાꣳસિ ( ૨), ઇતિ ॥
સંપારણો ભવ જમ્ભયામસિ ત્રીણિ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે દશમોઽનુવાકઃ

6.11 અનુવાક ૧૧
અપ નઃ શોશુચદઘમગ્ને શુશુધ્યા રયિમ્ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । સુક્ષેત્રિયા સુગાતુયા વસૂયા ચ યજામહે । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । પ્ર યદ્ભન્દિષ્ઠ એષાં પ્રાઽઽસ્માકાસશ્ચ સૂરયઃ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । પ્ર યદગ્નેઃ સહસ્વતો વિશ્વતો યન્તિ સૂરયઃ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । પ્ર યત્તે અગ્ને સૂરયો જાયેમહિ પ્ર તે વયમ્ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્ ( ૧), ઇતિ । ત્વꣳ હિ વિશ્વતોમુખ વિશ્વતઃ પરિભૂરસિ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । દ્વિષો નો વિશ્વતો મુખાઽતિ નાવેવ પારય । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । સ નઃ સિન્ધુમિવ નાવયાઽતિપર્ષા સ્વસ્તયે । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । આપઃ પ્રવણાદિવ યતીરપાસ્મત્સ્યન્દતામઘમ્ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । ઉદ્વનાદુદકાનીવાપાસ્મત્સ્યન્દતામઘમ્ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । આનન્દાય પ્રમોદાય પુનરાગાꣳ સ્વાન્ગૃહાન્ । અપ નઃ શોશુચદઘમ્, ઇતિ । ન વૈ તત્ર પ્રમીયતે ગૌરશ્વઃ પુરુષઃ પશુઃ । યત્રેદં બ્રહ્મ ક્રિયતે પરિધિર્જીવનાય કમપ નઃ શોશુચદઘમ્ (૨),ઇતિ ॥
અઘમઘં ચત્વારિ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠક એકાદશોઽનુવાકઃ

6.12 અનુવાક ૧૨
અપશ્યામ યુવતિમાચરન્તીં મૃતાય જીવાં પરિણીયમાનામ્ । અન્ધેન યા તમસા પ્રાવૃતાઽસિ પ્રાચીમવાચીમવયન્નરિષ્ટ્યૈ, ઇતિ । મયૈતાં માꣳસ્તાં ભ્રિયમાણા દેવી સતી પિતૃલોકં યદૈષિ । વિશ્વવારા નભસા સંવ્યયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ પયસાઽઽવૃણીહિ, ઇતિ । રયિષ્ઠામગ્નિં મધુમન્તમૂર્મિણમૂર્જઃ સન્તં ત્વા પયસોપસꣳસદેમ । સꣳ રય્યા સમુ વર્ચસા સચસ્વા નઃ સ્વસ્તયે, ઇતિ । યે જીવા યે ચ મૃતા યે જાતા યે ચ જન્ત્યાઃ ।
તેભ્યો ઘૃતસ્ય ધારયિતું મધુધારા વ્યુન્દતી, ઇતિ । માતા રુદ્રાણાં દુહિતા વસૂનાꣳ સ્વસાઽઽદિત્યાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । પ્ર ણુ વોચં ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિં વધિષ્ટ, ઇતિ । પિબતૂદકં તૃણાન્યત્તુ । ઓમુત્સૃજત ( ૧) ઇતિ ॥
વધિષ્ટ દ્વે ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠપ્રપાઠકે દ્વાદશોઽનુવાકઃ

ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ।
હરિઃ ૐ ।
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ સમાપ્તઃ