તૈત્તિરીયારણ્યકમ્ · અધ્યાય 5

પ્રપાઠક

પ્રવર્ગ્યબ્રાહ્મણ
હરિઃ ૐ । શં નઃ તન્નો મા હાસીત્ । ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ।
5.1 અનુવાક

દેવા વૈ સત્રમાસત । ઋદ્ધિપરિમિતં યશસ્કામાઃ । તેઽબ્રુવન્ । યન્નઃ પ્રથમં યશ ઋચ્છાત્ । સર્વેષાં નસ્તત્સહાસદિતિ । તેષાં કુરુક્ષેત્રં વેદિરાસીત્ । તસ્યૈ ખાણ્ડવો દક્ષિણાર્ધ આસીત્ । તૂર્ઘ્નમુત્તરાર્ધઃ । પરીણજ્ જઘનાર્ધઃ । મરવ ઉત્કરઃ ૧ તેષાં મખં વૈષ્ણવં યાશ આર્ચ્છત્ । તન્ન્યકામયત । તેનાપાક્રામત્ । તં દેવા અન્વાયન્ । યશો વરુરુત્સમાનાઃ । તસ્યાન્વાગતસ્ય । સવ્યાદ્ધનુરજાયત । દક્ષિણાદિષવઃ । તસ્માદિષુધન્વં પુણ્યજન્મ । યજ્ઞજન્મા હિ ૨ તમેકꣳ સન્તમ્ । બહવો નાભ્યધૃષ્ણુવન્ । તસ્માદેકમિષુધન્!વિનમ્ । બહવોઽનિષુધન્વા નાભિ ધૃષ્ણુવન્તિ । સોઽસ્મયત । એકં મા સન્તં બહવો નાભ્યધર્ષિષુરિતિ । તસ્ય સિષ્મિયાણસ્ય તેજોઽપાક્રામત્ । તદ્દેવા ઓષધીષુ ન્યમૃજુઃ । તે શ્યામાકા અભવન્ । સ્મયાકા વૈ નામૈતે ૩ તત્સ્મયાકાનાꣳ સ્મયાકત્વમ્ । તસ્માદ્દીક્ષિતેનાપિગૃહ્ય સ્મેતવ્યમ્ । તેજસો ધૃત્યૈ । સ ધનુઃ પ્રતિષ્કભ્યાતિષ્ઠત્ । તા ઉપદીકા અબ્રુવન્વરં વૃણામહૈ । અથ વ ઇમꣳ રન્ધયામ । યત્ર ક્વ ચ ખનામ । તદપોઽભિ તૃણદામેતિ । તસ્માદુપદીકા યત્ર ક્વ ચ ખનન્તિ । તદપોઽભિ તૃન્દન્તિ ૪ વારેવૃતꣳ હ્યાસામ્ । તસ્ય જ્યામપ્યાદન્ । તસ્ય ધનુર્વિપ્રવમાણꣳ શિર ઉદવર્તયત્ । તદ્દ્યાવાપૃથિવી અનુ પ્રાવર્તત યત્પ્રાવર્તત । તત્પ્રવર્ગ્યસ્ય પ્રવર્ગ્યત્વમ્ । યદ્ઘ્રાꣳ૩ ઇત્યપતત્ । તદ્ઘર્મસ્ય ઘર્મત્વમ્ । મહતો વીર્યમપપ્તદિતિ । તન્મહાવીરસ્ય મહાવીરત્વમ્ ૫ યદસ્યાઃ સમભરન્ । તત્સમ્રાજ્ઞઃ સમ્રાટ્ત્વમ્ । તꣳ સ્તૃતં દેવતાસ્ત્રેધા વ્યગૃહ્ણત । અગ્નિઃ પ્રાતઃસવનમ્ । ઇન્દ્રો માધ્યંદિનꣳ સવનમ્ । વિશ્વે દેવાસ્તૃતીયસવનમ્ । તેનાપશિર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનાઃ । નાશિષોઽવારુન્ધત । ન સુવર્ગં લોકમભ્યજયન્ । તે દેવા અશ્વિનાવબ્રુવન્ ૬ ભિષજૌ વૈ સ્થઃ । ઇદં યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ ધત્તમિતિ । તાવબ્રૂતાં વરં વૃણાવહૈ । ગ્રહ એવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યતામિતિ । તાભ્યામેતમાશ્વિનમગૃહ્ણન્ । તાવેતદ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રત્યધત્તામ્ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । તેન સશીર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનાઃ । અવાશિષોઽરુન્ધત । અભિ સુવર્ગં લોકમજયન્ । યત્પ્રવર્ગ્યં પ્રવૃણક્તિ । યજ્ઞસ્યૈવ તચ્છિરઃ પ્રતિ દધાતિ । તેન સશીર્ષ્ણા યજ્ઞેન યજમાનઃ । અવાશિષો રુન્ધે । અભિ સુવર્ગં લોકાં જયતિ । તસ્માદેષ આશ્વિનપ્રવયા ઇવ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ
૭ ઉત્કરો હ્યેતે તૃન્દન્તિ મહાવીરત્વમબ્રુવન્નજયન્ત્સપ્ત ચ
5.2 અનુવાક

સાવિત્રં જુહોતિ પ્રસૂત્યૈ । ચતુર્ગૃહીતેન જુહોતિ । ચતુષ્પાદઃ પશવઃ । પશૂનેવાવ રુન્ધે । ચતસ્રો દિશઃ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ । છન્દાꣳસિ દેવેભ્યોઽપાક્રામન્ । ન વો ભાગાનિ હવ્યં વક્ષ્યામ ઇતિ । તેભ્ય એતચ્ચતુર્ગૃહીતમધારયન્ । પુરોનુવાક્યાયૈ યાજ્યાયૈ ૧ દેવતાયૈ વષટ્કારાય । યચ્ચતુર્ગૃહીતં જુહોતિ । છન્દાꣳસ્યેવ તત્પ્રીણાતિ । તાન્યસ્ય પ્રીતાનિ દેવેભ્યો હવ્યં વહન્તિ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । હોતવ્યં દીક્ષિતસ્ય ગૃહાઇ!૩ ન હોતવ્યા૩મિતિ । હવિર્વૈ દીક્ષિતઃ । યજ્ જુહુયાત્ । હવિષ્કૃતં યજમાનમગ્નૌ પ્ર દધ્યાત્ । યન્ન જુહુયાત્ ૨ યજ્ઞપરુરન્તરિયાત્ । યજુરેવ વદેત્ । ન હવિષ્કૃતં યજમાનમગ્નૌ પ્રદધાતિ । ન યજ્ઞપરુરન્તરેતિ । ગાયત્રી છન્દાꣳસ્યત્યમન્યત । તસ્યૈ વષટ્કારોઽભ્યય્ય શિરોઽચ્છિનત્ । તસ્યૈ દ્વેધા રસઃ પરાપતત્ । પૃથિવીમર્ધઃ પ્રાવિશત્ । પશૂનર્ધઃ । યઃ પૃથિવીં પ્રાવિ । સત્ ૩ સ ખદિરોઽભવત્ । યઃ પશૂન્ । સોઽજામ્ । યત્ખાદિર્યભ્રિર્ભવતિ । છન્દસામેવ રસેન યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । યદૌદુમ્બરી । ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । ઊર્જૈવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । યદ્વૈણવી । તેજો વૈ વેણુઃ ૪ તેજસૈવ યજ્ઞ્સ્ય શિરઃ સં ભરતિ । યદ્વૈકઙ્કતી । ભા એવાવ રુન્ધે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ્ । અ ઇત્યભ્રિમા દત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । વજ્ર ઇવ વા એષા । યદભ્રિઃ । અભ્રિરસિ નારિરસીત્યાહ શાન્ત્યૈ ૫ અધ્વરકૃદ્દેવેભ્ય ઇત્યાહ । યજ્ઞો વા અધ્વરઃ । યજ્ઞકૃદ્દેવેભ્ય ઇતિ વાવૈતદાહ । ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પત ઇત્યાહ । બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞસ્ય શિરોઽચ્છૈતિ । પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પતિરિત્યાહ । પ્રેત્યૈવ યજ્ઞસ્ય શિરોઽચ્છૈતિ । પ્ર દેવ્યેતુ સૂનૃતેત્યાહ । યજ્ઞો વૈ સૂનૃતા । અચ્છા વીરં નર્યં પઙ્ક્તિરાધસમિત્યાહ ૬ પાઙ્ક્તો હિ યજ્ઞઃ । દેવા યજ્ઞં નયન્તુ ન ઇત્યાહ । દેવાનેવ યજ્ઞનિયઃ કુરુતે । દેવી દ્યાવાપૃથિવી અનુ મે મꣳસાથામિત્યાહ આભ્યામેવાનુમતો યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । ઋધ્યાસમદ્ય મખસ્ય શિર ઇત્યાહ । યજ્ઞો વૈ મખઃ । ઋધ્યાસમદ્ય યજ્ઞસ્ય શિર ઇતિ વાવૈતદાહ । મખાય ત્વા મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણ ઇત્યાહ । નિર્દિશ્યૈવૈનદ્ધરતિ ૭ ત્રિર્હરતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યો યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । તૂષ્ણીં ચતુર્થꣳ હરતિ । અપરિમિતાદેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । મૃત્ખનાદગ્રે હરતિ । તસ્માન્મૃત્ખનઃ કરુણ્યતમઃ । ઇયત્યગ્ર આસીરિત્યાહ । અસ્યામેવાચ્છંબટ્કારં યજ્ઞસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । ઊર્જં વા એતꣳ રસં પૃથિવ્યા ઉપદીકા ઉદ્દિહન્તિ ૮ યદ્વલ્મીકમ્ । યદ્વલ્મીકવપા સંભારો ભવતિ । ઊર્જમેવ રસં પૃથિવ્યા અવ રુન્ધે । અથો શ્રોત્રમેવ । શ્રોત્રꣳ હ્યેતત્પૃથિવ્યાઃ । યદ્વલ્મીકઃ । અબધિરો ભવતિ । ય એવં વેદ । ઇન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છત્ । સ યત્રયત્ર પરાક્રમત ૯ તન્નાધ્રિયત । સ પૂતીકસ્તમ્બે પરાક્રમત । સોઽધ્રિયત । સોઽબ્રવીત્ । ઊતિં વૈ મેઽધા ઇતિ । તદૂતીકાનામૂતીકત્વમ્ । યદૂતીકા ભવન્તિ । યજ્ઞાયૈવોતિં દધતિ । અગ્નિજા અસિ પ્રજાપતે રેત ઇત્યાહ । ય એવ રસઃ પશૂન્પ્રાવિશત્ ૧૦ તમેવાવ રુન્ધે । પઞ્ચૈતે સંભારા ભવન્તિ । પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિરઃ સં ભરતિ । યદ્ગ્રામ્યાણાં પશૂનાં ચર્મણા સંભરેત્ । ગ્રામ્યાન્પશૂઞ્ છુચાર્પયેત્ । કૃષ્ણાજિનેન સં ભરતિ । આરણ્યાનેવ પશૂઞ્ છુચાર્પયતિ । તસ્માત્સમાવત્પશૂનાં પ્રજાયમાનાનામ્ ૧૧ આરણ્યાઃ પશવઃ કનીયાꣳસઃ । શુચા હ્યૃતાઃલોમતઃ સં ભરતિ । અતો હ્યસ્ય મેધ્યમ્ । પરિગૃહ્યા યન્તિ । રક્ષસામપહત્યૈ । બહવો હરન્તિ । અપચિતિમેવાસ્મિન્દધતિ । ઉદ્ધતે સિકતોપોપ્તે પરિશ્રિતે નિ દધતિ શાન્ત્યૈ । મદન્તીભિરુપ સૃજતિ ૧૨ તેજ એવાસ્મિન્દધાતિ । મધુ ત્વા મધુલા કરોત્વિત્યાહ । બ્રહ્મણૈવાસ્મિન્તેજો દધાતિ । યદ્ગ્રામ્યાણં પાત્રાણાં કપાલૈઃ સꣳસૃજેત્ । ગ્રામ્યાણિ પાત્રાણિ શુચાર્પયેત્ । અર્મકપાલૈઃ સꣳ સૃજતિ । એતાનિ વા અનુપજીવનીયાનિ । તાન્યેવ શુચાર્પયતિ । શર્કરાભિઃ સꣳ સૃજતિ ધૃત્યૈ । અથો શંત્વાય । અજલોમૈઃ સꣳ સૃજતિ । એષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂઃ । યદજા । પ્રિયયૈવૈનં તનુવા સꣳ સૃજતિ । અથોતેજસા । કૃષ્ણાજિનસ્ય લોમભિઃ સꣳ સૃજતિ । યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમ્ । યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞꣳ સꣳ સૃજતિ ૧૩ યાજ્યાયૈ ન જુહુયાદવિશ્દ્વેણુઃ શાન્ત્યૈ પઙ્ક્તિરાધસમિત્યાહ
હરતિ દિહન્તિ પરાક્રમતાવિશત્પ્રજાયમાનાનાꣳ સૃજતિ શંત્વાયાષ્ટૌ ચ
5.3 અનુવાક

પરિશ્રિતે કરોતિ । બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ । ન કુર્વન્નભિ પ્રાણ્યાત્ । યત્કુર્વન્નભિપ્રાણ્યાત્ । પ્રાણાઞ્ છુચાર્પયેતપહાય પ્રાણિતિ । પ્રાણાનાં ગોપીથાય । ન પ્રવર્ગ્યં ચાદિત્યં ચાન્તરેયાત્ । યદન્તરેયાત્ । દુશ્ચર્મા સ્યાત્ ૧ તસ્માન્નાન્તરાય્યમ્ । આત્મનો ગોપીથાય । વેણુના કરોતિ । તેજો વૈ વેણુઃ । તેજઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તેજસૈવ તેજઃ સમર્ધયતિ । મખસ્ય શિરોઽસીત્યાહ । યજ્ઞો વૈ મખઃ । તસ્યૈતચ્છિરઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ ૨ તસ્માદેવમાહ । યજ્ઞસ્ય પદે સ્થ ઇત્યાહ । યજ્ઞસ્ય હ્યેતે પદે । અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા કરોમીત્યાહ । છન્દોભિરેવૈનં કરોતિ । ત્ર્! યુદ્ધિં કરોતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એષાં લોકાનામાપ્ત્યૈ । છન્દોભિઃ કરોતિ ૩ વીર્યં વૈ છન્દાꣳસિ । વીર્યેણૈવૈનં કરોતિ । યજુષા બિલં કરોતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ । ઇયન્તં કરોતિ । પ્રજાપતિના યજ્ઞમુખેન સંમિતમ્ । ઇયન્તં કરોતિ । યજ્ઞપરુષા સંમિતમ્ । ઇયન્તં કરોતિ । એતાવદ્વૈ પુરુષે વીર્યમ્ । વીર્યસંમિતમ્ ૪ અપરિમિતં કરોતિ । અપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । પરિગ્રીવં કરોતિ ધૃત્યૈ । સૂર્યસ્ય હરસા શ્રાયેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । અશ્વશકેન ધૂપયતિ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ સયોનિત્વાય । વૃષ્ણો અશ્વસ્ય નિષ્પદસીત્યાહ । અસૌ વા આદિત્યો વૃશાશ્વઃ । તસ્ય છન્દાꣳસિ નિષ્પત્ ૫ છન્દોભિરેવૈનં ધૂપયતિ । અર્ચિષે ત્વા શોચિષે ત્વેત્યાહ । તેજ એવાસ્મિન્દધાતિ । વારુણો ભીદ્ધઃ । મૈત્રિયોપૈતિ શાન્ત્યૈ । સિદ્ધ્યૈ ત્વેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । દેવસ્ત્વા સવિતોદ્વપત્વિત્યાહ । સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં બ્રહ્મણા દેવતાભિરુદ્વપતિ । અપદ્યમાનઃ પૃથિવ્યામાશા દિશ આપૃણેત્યાહ ૬ તસ્માદગ્નિઃ સર્વા દિશોઽનુ વિ ભાતિ । ઉત્તિષ્ઠ બૃહન્ભવોર્ધ્વસ્તિષ્ઠ ધ્રુવસ્ત્વમિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઈશ્વરો વા એશોઽન્ધો ભવિતોઃ । યઃ પ્રવર્ગ્યમન્વીક્ષતે । સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષાન્વીક્ષ ઇત્યાહ । ચક્ષુષો ગોપીથાય । ઋજવે ત્વા સાધવે ત્વા સુક્ષિત્યૈ ત્વા ભૂત્યૈ ત્વેત્યાહ । ઇયં વા ઋજુઃ । અન્તરિક્ષꣳ સાધુ । અસૌ સુક્ષિતિઃ ૭ દિશો ભૂતિઃ । ઇમાનેવાસ્મૈ લોકાન્કલ્પયતિ । અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । ઇદમહમમુમામુષ્યાયણં વિશા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન પર્યૂહામીત્યાહ । વિશૈવૈનં પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન પર્યૂહતિ । વિશેતિ રાજન્યસ્ય બ્રૂયાત્ । વિશૈવૈનં પર્યૂહતિ । પશુભિરિતિ વૈશ્યસ્ય । પશુભિરેવૈનં પર્યૂહતિ । અસુર્યં પાત્રમનાચ્છૃણ્ણમ્ ૮ આ ચ્છૃણત્તિ । દેવત્રાકઃ । અજક્ષીરેણા ચ્છૃણત્તિ । પરમં વા એતત્પયઃ । યદજક્ષીરમ્ । પરમેણૈવૈનં પયસા ચ્છૃણત્તિ । યજુષા વ્યાવૃત્ત્યૈ । છન્દોઘિરા ચ્છૃણત્તિ । છન્દોભિર્વા એષ ક્રિયતે । છન્દોભિરેવ છન્દાꣳસ્યા ચ્છૃણત્તિ । છૃન્ધિ વાચમિત્યાહ । વાચમેવાવ રુન્ધે । છૃન્ધ્યૂર્જમિત્યાહ । ઊર્જમેવાવ રુન્ધે । છૃન્ધિ હવિરિત્યાહ । હવિરેવાકઃ । દેવ પુરશ્ચર સઘ્યાસં ત્વેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ ૯ સ્યાદ્યત્પ્રવર્ગ્યશ્છન્દોભિઃ કરોતિ વીર્યસમિતં છન્દાꣳસિ નિષ્પત્પૃણેત્યાહ
સુક્ષિતિરનાચ્છૃણ્ણં છન્દાꣳસ્યાચ્છૃણત્ત્યષ્ટૌ ચ
5.4 અનુવાક

બ્રહ્મન્પ્રચરિષ્યામો હોતર્ઘર્મમભિ ષ્ટુહીત્યાહ । એષ વા એતર્હિ બૃહસ્પતિઃ । યદ્બ્રહ્મા । તસ્મા એવ પ્રતિપ્રોચ્ય પ્રચરતિ । આત્મનોઽનાર્ત્યૈ । યમાય ત્વા મખાય ત્વેત્યાહ । એતા વા એતસ્ય દેવતાઃ । તાભિરેવૈનꣳ સમર્ધયતિ । મદન્તીભિઃ પ્રોક્ષતિ । તેજ એવાસ્મિન્દધાતિ ૧અભિપૂર્વં પ્રોક્ષતિ । અભિપૂર્વમેવાસ્મિન્તેજો દધાતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્! યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેધ્યત્વાય । હોતાન્વાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અનવાનમ્ । પ્રાણાનાꣳ સન્તત્યૈ । ત્રિષ્ટુભઃ સતીર્ગાયત્રીરિવાન્વાહ ૨ ગાયત્રો હિ પ્રાણઃ । પ્રાણમેવ યજમાને દધાતિ । સન્તતમન્વાહ । પ્રાણાનામન્નાદ્યસ્ય સન્તત્યૈ । અથો રક્ષસામપહત્યૈ । યત્પરિમિતા અનુબ્રૂયાત્ । પરિમિતમવ રુન્ધીત । અપરિમિતા અન્વાહ । અપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યૈ । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ૩ યત્પ્રવર્ગ્યઃ । ઊર્ઙ્મુઞ્જાઃ । યન્મૌઞ્જો વેદો ભવતિ । ઊર્જૈવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ સમર્ધયતિ । પ્રાણાહુતીર્જુહોતિ । પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ । સપ્ત જુહોતિ । સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ । પ્રાણાનેવાસ્મિન્દધાતિ । દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વિત્યાહ ૪ તેજસૈવૈનમનક્તિ । પૃથિવીં તપસસ્ત્રાયસ્વેતિ હિરણ્યમુપાસ્યતિ । અસ્યા અનતિદાહાય । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । અગ્નિઃ સર્વા દેવતાઃ । પ્રલવાનાદીપ્યોપાસ્યતિ । દેવતાસ્વેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ । અપ્રતિશીર્ણાગ્રં ભવતિ । એતદ્બર્હિર્હ્યેષઃ ૫ અર્ચિરસિ શોચિરસીત્યાહ । તેજ એવાસ્મિન્બ્રહ્મવર્ચસં દધાતિ । સꣳ સીદસ્વ મહાꣳ અસીત્યાહ । મહાન્હ્યેષઃ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । એતે વાવ ત ઋત્વિજઃ । યે દર્શપૂર્ણમાસયોઃ । અથ કથા હોતા યજમાનાયાશિષો ના શાસ્ત ઇતિ । પુરસ્તાદાશીઃ ખલુ વા અન્યો યજ્ઞઃ । ઉપરિષ્ટાદાશીરન્યઃ ૬ અનાધૃષ્યા પુરસ્તાદિતિ યદેતાનિ યજૂꣳષ્યાહ । શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાન આશિષોઽવ રુન્ધે । આયુઃ પુરસ્તાદાહ । પ્રજાં દક્ષિણતઃ । પ્રાણં પશ્ચાત્ । શ્રોત્રમુત્તરતઃ । વિધૃતિમુપરિષ્ટાત્ । પ્રાણાનેવાસ્મૈ સમીચો દધાતિ । ઈશ્વરો વા એષ દિશોઽનૂન્મદિતોઃ । યં દિશોઽનુ વ્યાસ્થાપયન્તિ ૭ મનોરશ્વાસિ ભૂરિપુત્રેતીમામભિ મૃશતિ । ઇયં વૈ મનોરશ્વા ભૂરિપુત્રા । અસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠત્યનુન્માદાય । સૂપસદા મે ભૂયા મા મા હિꣳસીરિત્યાહાહિꣳસાયૈ । ચિતઃ સ્થ પરિચિત ઇત્યાહ । અપચિતિમેવાસ્મિન્દધાતિ । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । અસૌ ખલુ વા આદિત્યઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તસ્ય મરુતો રશ્મયઃ ૮ સ્વાહા મરુદ્ભિઃ પરિ શ્રયસ્વેત્યાહ । અમુમેવાદિત્યꣳ રશ્મિભિઃ પર્યૂહતિ । તસ્માદસાવાદિત્યોઽમુષ્મિલ્ꣳલોકે રશ્મિભિઃ પર્યૂઢઃ । તસ્માદ્રા જા વિશા પર્યૂઢઃ । તસ્માદ્ગ્રામણીઃ સજાતૈઃ પર્યૂઢઃ । અગ્નેઃ સૃષ્ટસ્ય યતઃ । વિકઙ્કતં ભા આર્છત્ । યદ્વૈકઙ્કતાઃ પરિધયો ભવન્તિ । ભા એવાવ રુન્ધે । દ્વાદશ ભવન્તિ ૯ દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ । સંવત્સરમેવાવ રુન્ધે । અસ્તિ ત્રયોદશો માસ ઇત્યાહુઃ । યત્ત્રયોદશઃ પરિધિર્ભવતિ । તેનૈવ ત્રયોદશં માસમવ રુન્ધે । અન્તરિક્ષસ્યાન્તર્ધિરસીત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ । દિવં તપસસ્ત્રાયસ્વેત્યુપરિષ્ટાદ્ધિરણ્યમાધિ નિ દધાતિ । અમુષ્યા અનતિદાહાય । અથો આભ્યામેવૈનમુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ । અર્હન્બિભર્ષિ સાયકાનિ ધન્વેત્યાહ ૧૦ સ્તૌત્યેવૈનમેતત્ । ગાયત્રમસિ ત્રૈષ્ટુભમસિ જાગતમસીતિ ધવિત્રાણ્યા દત્તે । છન્દોભિરેવૈનાન્યા દત્તે । મધુ મધ્વિતિ ધૂનોતિ । પ્રાણો વૈ મધુ । પ્રાણમેવ યજમાને દધાતિ । ત્રિઃ પરિ યન્તિ । ત્રિવૃદ્ધિ પ્રાણઃ । ત્રિઃ પરિ યન્તિ । ત્ર્! યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ ૧૧ અથો રક્ષસામપહત્યૈ । ત્રિઃ પુનઃ પરિ યન્તિ । ષટ્સં પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । યો વૈ ઘર્મસ્ય પ્રિયાં તનુવમાક્રામતિ । દુશ્ચર્મા વૈ સ ભવતિ । એષ હ વા અસ્ય પ્રિયાં તનુવમા ક્રામતિ । યસ્ત્રિઃ પરીત્ય ચતુર્થં પર્યેતિ । એતાꣳ હ વા અસ્યોગ્રદેવો રાજનિરા ચક્રામ ૧૨ તતો વૈ સ દુશ્ચર્માભવત્ । તસ્માત્ત્રિઃ પરીત્ય ન ચતુર્થં પરીયાત્ । આત્મનો ગોપીથાય । પ્રાણા વૈ ધવિત્રાણિ । અવ્યતિષઙ્ગં ધૂન્વન્તિ । પ્રાણાનામવ્યતિષઙ્ગાય ક્ળ્પ્ત્યૈ । વિનિષદ્ય ધૂન્વન્તિ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । ઊર્ધ્વં ધૂન્વન્તિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ । સર્વતો ધૂન્વન્તિ । તસ્માદયં સર્વતઃ પવતે ૧૩ દધાતીવાન્વાહ યજ્ઞસ્યાહૈષ ઉપરિષ્ટાદા । ષીરન્યો વ્યાસ્થાપયન્તિ રશ્મયો ભવન્તિ ધન્વેત્યાહ યજ્ઞશ્ચક્રામ સમષ્ટ્યૈ દ્વે ચ
5.5 અનુવાક

અગ્નિષ્ટ્વા વસુભિઃ પુરસ્તાદ્રોચયતુ ગાયત્રેણ છન્દસેત્યાહ । અગ્નિરેવૈનં વસુભિઃ પુરસ્તાદ્રો ચયતિ ગાયત્રેણ છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । ઇન્દ્ર સ્ત્વા રુદ્રૈ ર્દક્ષિણતો રોચયતુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસેત્યાહ । ઇન્દ્ર એવૈનꣳ રુદ્રૈર્દક્ષિણતો રોચયતિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । વરુણસ્ત્વાદિત્યૈઃ પશ્ચાદ્રોચયતુ જાગતેન છન્દસેત્યાહ । વરુણ એવૈનં આદિત્યૈઃ પશ્ચાદ્રો ચયતિ જાગતેન છન્દસા ૧ સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતો રોચયત્વાનુષ્ટુભેન છન્દસેત્યાહ । દ્યુતાન એવૈનં મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતો રોચયત્યાનુષ્ટુભેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે । બૃહસ્પતિસ્ત્વા વિશ્વૈર્દેવૈરુપરિષ્ટાદ્રો ચયતુ પાઙ્ક્તેન છન્દસેત્યાહ । બૃહસ્પતિરેવૈનં વિશ્વૈર્દેવૈરુપરિષ્ટાદ્રો ચયતુ પાઙ્ક્તેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચયેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે । રોચિતસ્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવેષ્વસીત્યાહ । રોચિતો હ્યેષ દેવેષુ । રોચિષીયાહં મનુષ્યેષ્વિત્યાહ । રોચત એવૈષ મનુષ્યેષુ (૪) । સમ્રાડ્ઘર્મ રુચિતસ્ત્વં દેવેષ્વાયુષ્માꣳસ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસ્યસીત્યાહ । રુચિતો હ્યેષ દેવેષ્વાયુષ્માꣳસ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી । રુચિતોઽહં મનુષ્યેષ્વાયુષ્માꣳસ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિત્યાહ । રુચિત એવૈષ મનુષ્યેષ્વાયુષ્માꣳસ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ । રુગસિ રુચં મયિ ધેહિ મયિ રુગિત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । તં યદેતૈર્યજુર્ભિરરોચયિત્વા । રુચિતો ઘર્મ ઇતિ પ્રબ્રૂયાત્ । અરોચુકોઽધ્વરુઃ સ્યાત્ । અરોચુકો યજમાનઃ । અથ યદેનમેતૈર્યજુર્ભી રોચયિત્વા । રુચિતો ઘર્મ ઇતિ પ્રાહ । રોચુકોઽધ્વર્યુર્ભવતિ । રોચુકો યજમાનઃ ૧ પશ્ચાદ્રો ચયતિ જાગતેન છન્દસા સ મા રુચિતો રોચયે
ત્યાહાશિષમેવૈતામાશાસ્તેઽષ્ટૌ ચ
5.6 અનુવાક

શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । ગ્રીવા ઉપસદઃ । પુરસ્તાદુપસદાં પ્રવર્ગ્યં પ્ર વૃણક્તિ । ગ્રીવાસ્વેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ । ત્રિઃ પ્ર વૃણક્તિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભો યજ્ઞસ્ય શિરોઽવ રુન્ધે । ષટ્સં પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ ૧ ઋતુભ્ય એવ યજ્ઞસ્ય શિરોઽવ રુન્ધે । દ્વાદશ કૃત્વઃ પ્ર વૃણક્તિ । દ્વાદશ માસાઃ સંવત્સરઃ । સંવત્સરાદેવ યજ્ઞસ્ય શિરોઽવ રુન્ધે । ચતુર્વિꣳશતિઃ સં પદ્યન્તે । ચતુર્વિꣳશતિરર્ધમાસાઃ । અર્ધમાસેભ્ય એવ યજ્ઞસ્ય શિરોઽવ રુન્ધે । અથો ખલુ । સકૃદેવ પ્રવૃજ્યઃ । એકꣳ હિ શિરઃ ૨ અગ્નિષ્ટોમે પ્ર વૃણક્તિ । એતાવાન્વૈ યજ્ઞઃ । યાવાનગ્નિષ્ટોમઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ । નોક્થ્યે પ્ર વૃઞ્જ્યાત્ । પ્રજા વૈ પશવ ઉક્થાનિ । યદુક્થ્યે પ્રવૃઞ્જ્યાત્ । પ્રજાં પશૂનસ્ય નિર્દહેત્ । વિશ્વજિતિ સર્વપૃષ્ઠે પ્ર વૃણક્તિ ૩ પૃષ્ઠાનિ વા અચ્યુતં ચ્યાવયન્તિ । પૃષ્ઠૈરેવાસ્મા અચ્યુતં ચ્યાવયિત્વાવ રુન્ધે । અપશ્યં ગોપામિત્યાહ । પ્રાણો વૈ ગોપાઃ । પ્રાણમેવ પ્રજાસુ વિ યાતયતિ । અપશ્યં ગોપામિત્યાહ । અસૌ વા આદિત્યો ગોપાઃ । સ હીમાઃ પ્રજા ગોપાયતિ । તમેવ પ્રજાનાં ગોપ્તારં કુરુતે । અનિપદ્યમાનમિત્યાહ ૪ ન હ્યેષ નિપદ્યતે । આ ચ પરા ચ પથિભિશ્ચરન્તમિત્યાહ । આ ચ હ્યેશ પરા ચ પથિભિશ્ચરતિ । સ સધ્રીચીઃ સ વિષૂચીર્વસાન ઇત્યાહ । સધ્રીચીશ્ચ હ્યેષ વિષૂચીશ્ચ વસાનઃ પ્રજા અભિ વિપશ્યતિ । આ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તરિત્યાહ । આ હ્યેષ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તઃ । અત્ર પ્રાવીર્મધુ માધ્વીભ્યાં મધુ માધૂચીભ્યામિત્યાહ । વાસન્તિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । સમગ્નિરગ્નિનાગતેત્યાહ ૫ ગ્રૈષ્માવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । સમગ્નિરગ્નિનાગતેત્યાહ । અગ્નિર્હ્યેવૈષોઽગ્નિના સંગચ્છતે સ્વાહા સમગ્નિસ્તપસાગતેત્યાહ । પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિ ગૃણાતિ । ધર્તા દિવો વિ ભાસિ રજસઃ પૃથિવ્યા ઇત્યાહ । વાર્ષિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । હૃદે ત્વા મનસે ત્વેત્યાહ । શારદાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ ૬ દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છેત્યાહ । હોત્રાભિરેવેમાલ્ꣳલોકાન્ત્સં દધાતિ । વિશ્વાસાં ભુવાં પત ઇત્યાહ । હૈમન્તિકાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । દેવશ્રૂસ્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવાન્પાહીત્યાહ । શૈશિરાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ । તપોજાં વાચમસ્મે નિ યચ્છ દેવાયુવમિત્યાહ । યા વૈ મેધ્યા વાક્ । સા તપોજાઃ । તામેવાવ રુન્ધે ૭ ગર્ભો દેવાનામિત્યાહ । ગર્ભો હ્યેષ દેવાનામ્ । પિતા મતીનામિત્યાહ । પ્રજા વૈ મતયઃ । તાસામેષ એવ પિતા । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । તસ્માદેવમાહ । પતિઃ પ્રજાનામિત્યાહ । પતિર્હ્યેષ પ્રજાનામ્ । મતિઃ કવીનામિત્યાહ ૮ મતિર્હ્યેષ કવીનામ્ । સં દેવો દેવેન સવિત્રાયતિષ્ઠ સં સૂર્યેણારુક્તેત્યાહ । અમું ચૈવાદિત્યં પ્રવર્ગ્યં ચ સં શાસ્તિ । આયુર્દાસ્ત્વમસ્મભ્યં ઘર્મ વર્ચોદા અસીત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । પિતા નોઽસિ પિતા નો બોધેત્યાહ । બોધયત્યેવૈનમ્ । નવૈતેઽવકાશા ભવન્તિ । પત્નિયૈ દશમઃ । નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ ૯ નાભિર્દશમી । પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ । અથો દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં વિરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવરુન્ધે । યજ્ઞસ્ય શિરોઽચ્છિદ્યત । તદ્દેવા હોત્રાભિઃ પ્રત્યદધુઃ । ઋત્વિજોઽવેક્ષન્તે । એતા વૈ હોત્રાઃ । હોત્રાભિરેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધાતિ ૧૦ રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતાદ્વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત । પ્રજાનાꣳ સૃષ્ટ્યૈ । રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતાદ્વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ । વર્ષુકઃ પર્જન્યો ભવતિ । સં પ્રજા એધન્તે । રુચિતમવેક્ષન્તે । રુચિતં વૈ બ્રહ્મવર્ચસમ્ । બ્રહ્મવર્ચસિનો ભવન્તિ ૧૧ અધીયન્તોઽવેક્ષન્તે । સર્વમાયુર્યન્તિ । ન પત્ન્યવેક્ષેત । યત્પત્ન્યવેક્ષેત । પ્ર જાયેત । પ્રજાં ત્વસ્યૈ નિર્દહેત્ । યન્નાવેક્ષેત । ન પ્ર જાયેત । નાસ્યૈ પ્રજાં નિર્દહેત્ । તિરસ્કૃત્ય યજુર્વાચયતિ ૧૨ પ્ર જાયતે । નાસ્યૈ પ્રજાં નિર્દહતિ । ત્વષ્ટીમતી તે સપેયેત્યાહ । સપાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે ૧૩ ઋતવો હિ શિરઃ સર્વપૃષ્ઠે પ્રવૃણક્ત્યનિપદ્યમાનમિત્યાહ શારદાવેવાસ્મા ઋતૂ કલ્પયતિ રુન્ધે કવીનામિત્યાહ પ્રાણાઃ પ્રતિ દધાતિ
ભવન્તિ વાચયતિ ચત્વારિ ચ
5.7 અનુવાક

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ રશનામા દત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । આ દદેઽદિત્યૈ રાસ્નાસીત્યાહ યજુષ્કૃત્યૈ । ઇડ એહ્યદિત એહિ સરસ્વત્યેહીત્યાહ । એતાનિ વા અસ્યૈ દેવનામાનિ । દેવનામૈરેવૈનામા હ્વયતિ । અસાવેહ્યસાવેહ્યસાવેહીત્યાહ । એતાનિ વા અસ્યૈ મનુષ્યનામાનિ ૧ મનુષ્યનામૈરેવૈનામા હ્વયતિ । ષટ્સં પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ। ઋતુભિરેવૈનામાહ્વયતિ । અદિત્યા ઉષ્ણીષમસીત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । વાયુરસ્યૈડ ઇત્યાહ । વાયુદેવત્યો વૈ વત્સઃ । પૂષા ત્વોપાવસૃજત્વિત્યાહ । પૌષ્ણા વૈ દેવતયા પશવઃ ૨ સ્વયૈવૈનં દેવતયોપાવસૃજતિ । અશ્વિભ્યાં પ્ર દાપયેત્યાહ । અશ્વિનૌ વૈ દેવાનાં ભિષજૌ । તાભામેવાસ્મૈ ભેષજં કરોતિ । યસ્તે સ્તનઃ શશય ઇત્યાહ । સ્તૌત્યેવૈનામ્ । ઉસ્ર ઘર્મꣳ શિꣳષોસ્ર ઘર્મં પાહિ ઘર્માય શિꣳષેત્યાહ । યથા બ્રૂયાદમુષ્મૈ દેહીતિ । તાદૃગેવ તત્ । બૃહસ્પતિસ્ત્વોપસીદત્વિત્યાહ ૩ બ્રહ્મ વૈ દેવાનાં બૃહસ્પતિઃ । બ્રહ્મણૈવૈનામુપસીદતિ । દાનવઃ સ્થ પેરવ ઇત્યાહ । મેધ્યાનેવૈનાન્કરોતિ । વિષ્વગ્વૃતો લોહિતેનેત્યાહ વ્યાવૃત્યૈ । અશ્વિભ્યાં પિન્વસ્વ સરસ્વત્યૈ પિન્વસ્વ પૂષ્ણે પિન્વસ્વ બૃહસ્પતયે પિન્વસ્વેત્યાહ । એતાભ્યો હ્યેષા દેવતાભ્યઃ પિન્વતે । ઇન્દ્રાય પિન્વસ્વેન્દ્રાય પિન્વસ્વેત્યાહ । ઇન્દ્ર મેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । દ્વિરિન્દ્રાયેત્યાહ ૪ તસ્માદિન્દ્રો દેવતાનાં ભૂયિષ્ઠભાક્તમઃ । ગાયત્રોઽસિ ત્રૈષ્ટુભોઽસિ જાગતમસીતિ શફોપયમાનાદત્તે । છન્દોભિરેવૈનાનાદત્તે । સહોર્જો ભાગેનોપમેહીત્યાહ । ઊર્જ એવૈનં ભાગમકઃ । અશ્વિનૌ વા એતદ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધતાવબ્રૂતામ્ । આવાભ્યામેવ પૂર્વાભ્યાં વષટ્ક્રિયાતા ઇતિ । ઇન્દ્રા શ્વિના મધુનઃ સારઘસ્યેત્યાહ । અશ્વિભ્યામેવ પૂર્વાભ્યાં વષટ્કરોતિ । અથો અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ૫ ઘર્મં પાત વસવો યજતા વડિત્યાહ । વસૂનેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । યદ્વષટ્કુર્યાત્ । યાતયામાસ્ય વષટ્કારઃ સ્યાત્ । યન્ન વષટ્કુર્યાત્ । રક્ષાꣳસિ યજ્ઞં હન્યુઃ । વડિત્યાહ । પરોક્ષમેવ વષટ્કરોતિ । નાસ્ય યાતયામા વષટ્કારો ભવતિ । ન યજ્ઞꣳ રક્ષાꣳસિ ઘ્નન્તિ ૬ સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મયે વૃષ્ટિવનયે જુહોમીત્યાહ । યો વા અસ્ય પુણ્યો રશ્મિઃ । સ વૃષ્ટિવનિઃ । તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । મધુ હવિરસીત્યાહ । સ્વદયત્યેવૈનમ્ । સૂર્યસ્ય તપસ્તપેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ત્વા પરિ ગૃહ્ણામીત્યાહ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં એવૈનં પરિ ગૃહ્ણાતિ ૭ અન્તરિક્ષેણ ત્વોપયચ્છામીત્યાહ । અન્તરિક્ષેણૈવૈનમુપ યચ્છતિ । ન વા એતં મનુષ્યો ભર્તુમર્હતિ । દેવાનાં ત્વા પિતૃણામનુમતો ભર્તુꣳ શકેયમિત્યાહ । દેવૈરેવૈનં પિતૃભિરનુમત આ દત્તે । વિ વા એનમેતદર્ધયન્તિ । યત્પશ્ચાત્પ્રવૃજ્ય પુરો જુહ્વતિ । તેજોઽસિ તેજોઽનુ પ્રેહીત્યાહ । તેજ એવાસ્મિન્દધાતિ । દિવિસ્પૃઙ્મા મા હિꣳસીરન્તરિક્ષસ્પૃઙ્મા મા હિꣳસીઃ પૃથિવિસ્પૃઙ્મા મા હિꣳસીરિત્યાહાહિꣳસાયૈ ૮ સુવરસિ સુવર્મે યચ્છ દિવં યચ્છ દિવો મા પાહીત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । આત્મા વાયુઃ । ઉદ્યત્ય વાતનામાન્યાહ । આત્મન્નેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ । અનવાનમ્ । પ્રાણાનાꣳ સંતત્યૈ । પઞ્ચાહ ૯ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ । યાવાનેવ યજ્ઞઃ । તસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ । અગ્નયે ત્વા વસુમતે સ્વાહેત્યાહ । અસૌ વા આદિત્યોઽગ્નિર્વસુમાન્ । તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । સોમાય ત્વા રુદ્ર વતે સ્વાહેત્યાહ । ચન્દ્રમા વૈ સોમો રુદ્રવાન્ । તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । વરુણાય ત્વાદિત્યવતે સ્વાહેત્યાહ ૧૦ અપ્સુ વૈ વરુણ આદિત્યવાન્ । તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । બૃહસ્પતયે ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે સ્વાહેત્યાહ । બ્રહ્મ વૈ દેવાનાં બૃહસ્પતિઃ । બ્રહ્મણ એવૈનં જુહોતિ । સવિત્રે ત્વર્ભુમતે વિભુમતે પ્રભુમતે વાજવતે સ્વાહેત્યાહ । સંવત્સરો વૈ સવિતુર્ભુમાન્!વિભુમાન્પ્રભુમાન્વાજવાન્ । તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । યમાય ત્વાઙ્ગિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વાહેત્યાહ । પ્રાણો વૈ યમોઽઙ્ગિરસ્વાન્પિતૃવાન્ ૧૧ તસ્મા એવૈનં જુહોતિ । એતાભ્ય એવૈનં દેવતાભ્યો જુહોતિ । દશ સંપદ્યન્તે । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં વિરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવરુન્ધે । રૌહિણાભ્યાં વૈ દેવાઃ સુવર્ગમાયન્ । તદ્રૌહિણયો રૌહિણત્વમ્ । યદ્રૌહિણૌ ભવતઃ । રૌહિણાભ્યામેવ તદ્યજમાનઃ સુવર્ગં લોકમેતિ । અહર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતાꣳ સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાꣳ સ્વાહા રાત્રિર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતાꣳ સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાꣳ સ્વાહેત્યાહ । આદિત્યમેવ તદમુષ્મિઁલ્લોકેઽહ્ના પરસ્તાદ્દાધાર । રાત્રિયા અવસ્તાત્ । તસ્માદસાવાદિત્યોઽમુષ્મિꣳ લોકેઽહોરાત્રાભ્યં ધૃતઃ ૧૨ મનુષ્યનામાનિ પશવઃ સીદત્વિત્યાહેન્દ્રા યેત્યાહાર્ધયતિ ઘ્નન્તિ ગૃહ્ણાત્યહિꣳસાયૈ
પઞ્ચાહાદિત્યવતે સ્વાહેત્યાહ પિતૃમાનેતિ ચત્વારિ ચ
5.8 અનુવાક

વિશ્વા આશા દક્ષિણસદિત્યાહ । વિશ્વાનેવ દેવાન્પ્રીણાતિ । અથો દુરિષ્ટ્યા એવૈનં પાતિ । વિશ્વાન્દેવાનયાડિહેત્યાહ । વિશ્વાનેવ દેવાન્ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । સ્વાહાકૃતસ્ય ઘર્મસ્ય મધોઃ પિબતમશ્વિનેત્યાહ । અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । સ્વાહાગ્નયે યજ્ઞિયાય શં યજુર્ભિરિત્યાહ । અભ્યેવૈનં ઘારયતિ । અથો હવિરેવાકઃ ૧ અશ્વિના ઘર્મં પાતꣳ હાર્દિવાનમહર્દિવાભિરૂતિભિરિત્યાહ । અશ્વિનાવેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । અનુ વાં દ્યાવાપૃથિવી મꣳસાતામિત્યાહાનુમત્યૈ । સ્વાહેન્દ્રા ય સ્વાહેન્દ્રા વડિત્યાહ । ઇન્દ્રા ય હિ પુરો હૂયતે । આશ્રાવ્યાહ ઘર્મસ્ય યજેતિ । વષટ્કૃતે જુહોતિ । રક્ષસામપહત્યૈ । અનુ યજતિ સ્વગાકૃત્યૈ । ઘર્મમપાતમશ્વિનેત્યાહ ૨ પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિ ગૃણાતિ । અનુ વાં દ્યાવાપૃથિવી અમꣳસાતામિત્યાહાનુમત્યૈ । તં પ્રાવ્યં યથાવણ્ણમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યા ઇત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । દિવિ ધા ઇમં યજ્ઞં યજ્ઞમિમં દિવિ ધા ઇત્યાહ । સુવર્ગમેવૈનં લોકં ગમયતિ । દિવં ગચ્છાન્તરિક્ષં ગચ્છ પૃથિવીં ગચ્છેત્યાહ । એષ્વેવૈનં લોકેષુ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ । પઞ્ચ પ્રદિષો ગચ્છેત્યાહ ૩ દિક્ષ્વેવૈનં પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ । દેવાન્ઘર્મપાન્ગચ્છ પિતૄન્ઘર્મપાન્ગચ્છેત્યાહ । ઉભયેષ્વેવૈનં પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ । યત્પિન્વતે । વર્ષુકઃ પર્જન્યો ભવતિ । તસ્માત્પિન્વમાનઃ પુણ્યઃ । યત્પ્રાઙ્ પિન્વતે । તદ્દેવાનામ્ । યદ્દક્ષિણા । તત્પિતૃણામ્ ૪ યત્પ્રત્યક્ । તન્મનુષ્યાનામ્ । યદુદઙ્ । તદ્રુદ્રા ણામ્ । પ્રાઞ્ચમુદઞ્ચં પિન્વયતિ । દેવત્રાકઃ । અથો ખલુ । સર્વા અનુ દિશઃ પિન્વયતિ । સર્વા દિશઃ સમેધન્તે । અન્તઃપરિધિ પિન્વયતિ ૫ તેજસોઽસ્કન્દાય । ઇષે પીપિહ્યૂર્જે પીપિહીત્યાહ । ઇષમેવોર્જં યજમાને દધાતિ । યજમાનાય પીપિહીત્યાહ । યજમાનાયૈવૈતામાશિષમા શાસ્તે । મહ્યં જ્યૈષ્ઠ્યાય પીપિહીત્યાહ । આત્મન એવૈતામાશિષમા શાસ્તે । ત્વિષ્યૈ ત્વા દ્યુમ્નાય ત્વેન્દ્રિ યાય ત્વા ભૂત્યૈ ત્વેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । ધર્માસિ સુધર્મામેન્યસ્મે બ્રહ્માણિ ધારયેત્યાહ ૬ બ્રહ્મન્નેવૈનં પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ । નેત્ત્વા વાતઃ સ્કન્દયાદિતિ યદ્યભિચરેત્ । અમુષ્ય ત્વા પ્રાણે સાદયામ્યમુના સહ નિરર્થં ગચ્છેતિ બ્રૂયાદ્યં દ્વિષ્યાત્ । યમેવ દ્વેષ્ટિ । તેનૈનꣳ સહ નિરર્થં ગમયતિ । પૂષ્ણે શરસે સ્વાહેત્યાહ । યા એવ દેવતા હુતભાગાઃ । તાભ્ય એવૈનં જુહોતિ । ગ્રાવભ્યઃ સ્વાહેત્યાહ । યા એવાન્તરિક્ષે વાચઃ ૭ તાભ્ય એવૈનં જુહોતિ । પ્રતિરેભ્યઃ સ્વાહેત્યાહ । પ્રાણા વૈ દેવાઃ પ્રતિરાઃ । તેભ્ય એવૈનં જુહોતિ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યઃ સ્વાહેત્યાહ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવૈનં જુહોતિ । પિતૃભ્યો ઘર્મપેભ્યઃ સ્વાહેત્યાહ । યે વૈ યજ્વાનઃ । તે પિતરો ઘર્મપાઃ । તેભ્ય એવૈનં જુહોતિ ૮ રુદ્રા ય રુદ્ર હોત્રે સ્વાહેત્યાહ । રુદ્ર મેવ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ । સર્વતઃ સમનક્તિ । સર્વત એવ રુદ્રં નિરવદયતે । ઉદઞ્ચં નિરસ્યતિ । એષા વૈ રુદ્ર સ્ય દિક્ । સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્રં નિરવદયતે । અપ ઉપ સ્પૃશતિ મેધ્યત્વાય । નાન્વીક્ષતે । યદન્વીક્ષેત ૯ ચક્ષુરસ્ય પ્રમાયુકꣳ સ્યાત્ । તસ્માન્નાન્વીક્ષ્યઃ । અપીપરો માહ્નો રાત્રિયૈ મા પાહ્યેષા તે અગ્ને સમિત્તયા સમિધ્યસ્વાયુર્મે દા વર્ચસા માઞ્જીરિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિન્વર્ચો દધાતિ । અપીપરો મા રાત્રિયા અહ્નો મા પાહ્યેષા તે અગ્ને સમિત્તયા સમિધ્યસ્વાયુર્મે દા વર્ચસા માઞ્જીરિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિન્વર્ચો દધાતિ । અગ્નિર્જ્યોતિર્જ્યોતિરગ્નિઃ સ્વાહા સૂર્યો જ્યોતિર્જ્યોતિઃ સૂર્યઃ સ્વાહેત્યાહ । યથાયજુરેવૈતત્ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । હોતવ્યમગ્નિહોત્રા૩ં! ન હોતવ્યા૩મિતિ ૧૦ યદ્યજુષા જુહુયાત્ । અયથાપૂર્વમાહુતી જુહુયાત્ । યન્ન જુહુયાત્ । અગ્નિઃ પરા ભવેત્ । ભૂઃ સ્વાહેત્યેવ હોતવ્યમ્ । યથાપૂર્વમાહુતી જુહોતિ । નાગ્નિઃ પરા ભવતિ । હુતꣳ હવિર્મધુ હવિરિત્યાહ । સ્વદયત્યેવૈનમ્ । ઇન્દ્ર તમેઽગ્નાવિત્યાહ ૧૧ પ્રાણો વા ઇન્દ્ર તમોઽગ્નિઃ । પ્રાણ એવૈનમિન્દ્ર તમેઽગ્નૌ જુહોતિ । પિતા નોઽસિ મા મા હિꣳસીરિત્યાહાહિꣳસાયૈ । અશ્યામ તે દેવ ઘર્મ મધુમતો વાજવતઃ પિતુમત ઇત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । સ્વધાવિનોઽશીમહિ ત્વા મા મા હિꣳસીરિત્યાહાહિꣳસાયૈ । તેજસા વા એતે વ્યૃધ્યન્તે । યે પ્રવર્ગ્યેણ ચરન્તિ । પ્રાશ્નન્તિ । તેજ એવાત્મન્દધતે ૧૨ સંવત્સરં ન માꣳસમશ્નીયાત્ । ન રામામુપેયાત્ । ન મૃન્મયેન પિબેત્ । નાસ્ય રામ ઉચ્છિષ્ટં પિબેત્ । તેજ એવ તત્સꣳશ્યતિ । દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ । તે દેવા વિજયમુપયન્તઃ । વિભ્રાજિ સૌર્યે બ્રહ્મ સં ન્યદધત । યત્કિં ચ દિવાકીર્ત્યમ્ । તદેતેનૈવ વ્રતેનાગોપાયત્ । તસ્માદેતદ્વ્રતં ચાર્યમ્ । તેજસો ગોપીથાય । તસ્માદેતાનિ યજૂꣳષિ વિભ્રાજઃ સૌર્યસ્યેત્યાહુઃ । સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મિભ્ય ઇતિ પ્રાતઃ સꣳ સાદયતિ । સ્વાહા ત્વા નક્ષત્રેભ્ય ઇતિ સાયમ્ । એતા વા એતસ્ય દેવતાઃ । તાભિરેવૈનꣳ સમર્ધયતિ ૧૩ અજરશ્વિનેત્યાહ પ્રદિશો ગચ્છેત્યાહ પિતૃણામન્તઃપરિધિ પિન્વયતિ ધારયેત્યાહ વાચો ઘર્મપાસ્તેભ્ય એવૈનં જુહોત્યન્વીક્ષેત હોતવ્યા૩મિત્યગ્નાવિત્યાહ દધતેઽગોપાયત્સપ્ત ચ
5.9 અનુવાક

ઘર્મ યા તે દિવિ શુગિતિ તિસ્ર આહુતીર્જુહોતિ । છન્દોભિરેવાસ્યૈભ્યો લોકેભ્યઃ શુચમવ યજતે । ઇયત્યગ્રે જુહોતિ । અથેયત્યથેયતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યઃ શુચમવ યજતે । અનુ નોઽદ્યાનુમતિરિત્યાહાનુમત્યૈ । દિવસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ । દિવ એવેમાꣳલોકાન્દાધાર । બ્રહ્મણસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ ૧ એષ્વેવ લોકેષુ પ્રજા દાધાર । પ્રાણસ્ય ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ । પ્રજાસ્વે । વ પ્રાણાન્દાધાર । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । અસૌ ખલુ વા આદિત્યઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તં યદ્દક્ષિણા પ્રત્યઞ્ચમુદઞ્ચમુદ્વાસયેત્ । જિહ્મં યજ્ઞસ્ય શિરો હરેત્ । પ્રાઞ્ચમુદ્વાસયતિ । પુરસ્તાદેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાતિ ૨ પ્રાઞ્ચમુદ્વાસયતિ । તસ્માદસાવાદિત્યઃ પુરસ્તાદુદેતિ । શફોપયમાન્ધવિત્રાણિ ધૃષ્ટી ઇત્યન્વવહરન્તિ । સાત્માનમેવૈનꣳ સતનું કરોતિ । સાત્માઽમુષ્મિꣳ લોકે ભવતિ । ય એવં વેદ । ઔદુમ્બરાણિ ભવન્તિ । ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । ઊર્જમેવાવ રુન્ધે । વર્ત્મના વા અન્!વિત્ય ૩ યજ્ઞꣳ રક્ષાꣳસિ જિઘાꣳસન્તિ । સામ્ના પ્રસ્તોતાઽન્વવૈતિ । સામ વૈ રક્ષોહા । રક્ષસામપહત્યૈ । ત્રિર્નિધનમુપૈતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । એભ્ય એવ લોકેભ્યો રક્ષાꣳસ્યપ હન્તિ । પુરુષઃપુરુષો નિધનમુપૈતિ । પુરુષઃપુરુષો હિ રક્ષસ્વી । રક્ષસામપહત્યૈ ૪ યત્પૃથિવ્યામુદ્વાસયેત્ । પૃથિવીꣳ શુચાર્પયેત્ । યદપ્સુ । અપઃ શુચાર્પયેત્ । યદોષધીષુ । ઓષધીઃ શુચાર્પયેત્ । યદ્વનસ્પતિષુ । વનસ્પતીઞ્ છુચાર્પયેત્ । હિરણ્યં નિધાયોદ્વાસયતિ । અમૃતં વૈ હિરણ્યમ્ ૫ અમૃત એવૈનં પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ । વલ્ગુરસિ શંયુધાયા ઇતિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ । ત્રિવૃદ્વા અગ્નિઃ । યાવાનેવાગ્નિઃ । તસ્ય શુચꣳ શમયતિ । ત્રિઃ પુનઃ પર્યેતિ । ષટ્સં પદ્યન્તે । ષડ્વા ઋતવઃ । ઋતુભિરેવાસ્ય શુચꣳ શમયતિ । ચતુઃસ્રક્તિર્નાભિરૃતસ્યેત્યાહ ૬ ઇયં વા ઋતમ્ । તસ્યા એષ એવ નાભિઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । તસ્માદેવમાહ । સદો વિશ્વાયુરિત્યાહ । સદો હીયમ્ । અપ દ્વેષો અપ હ્વર ઇત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાપનુત્યૈ । ઘર્મૈતત્તેઽન્નમેતત્પુરીષમિતિ દધ્ના મધુમિશ્રેણ પૂરયતિ । ઊર્ગ્વા અન્નાદ્યં દધિ । ઊર્જૈવૈનમન્નાદ્યેન સમર્ધયતિ ૭ અનશનાયુકો ભવતિ । ય એવં વેદ । રન્તિર્નામાસિ દિવ્યો ગન્ધર્વ ઇત્યાહ । રૂપમેવાસ્યૈતન્મહિમાનꣳ રન્તિં બન્ધુતાં વ્યા ચષ્ટે । સમહમાયુષા સં પ્રાણેનેત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । વ્યસૌ યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇત્યાહ । અભિચાર એવાસ્યૈષઃ । અચિક્રદદ્વૃષા હરિરિત્યાહ । વૃષા હ્યેષઃ ૮ વૃષા હરિઃ । મહાન્મિત્રો ન દર્શત ઇત્યાહ । સ્તૌત્યેવૈનમેતત્ । ચિદસિ સમુદ્ર યોનિરિત્યાહ । સ્વામેવૈનં યોનિં ગમયતિ । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિꣳસીરિત્યાહાહિꣳસાયૈ । વિશ્વાવસુꣳ સોમ ગન્ધર્વમિત્યાહ । યદેવાસ્ય ક્રિયમાણસ્યાન્તર્યન્તિ । તદેવાસ્યૈતેના પ્યાયયતિ । વિશ્વાવસુરભિ તન્નો ગૃણાત્વિત્યાહ ૯ પૂર્વમેવોદિતમ્ । ઉત્તરેણાભિ ગૃણાતિ । ધિયો હિન્વાનો ધિય ઇન્નો અવ્યાદિત્યાહ । ઋતૂનેવાસ્મૈ કલ્પયતિ । પ્રાસાં ગન્ધર્વો અમૃતાનિ વોચદિત્યાહ । પ્રાણા વા અમૃતાઃ । પ્રાણાનેવાસ્મૈ કલ્પયતિ । એતત્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવો દેવાનુપાગા ઇત્યાહ । દેવો હ્યેષ સન્દેવાનુપૈતિ । ઇદમહં મનુષ્યો મનુષ્યાનિત્યાહ ૧૦ મનુષ્યો હિ । એષ સન્મનુષ્યાનુપૈતિ । ઈશ્વરો વૈ પ્રવર્ગ્યમુદ્વાસયન્ । પ્રજાં પશૂન્ત્સોમપીથમનૂદ્વાસઃ સોમપીથાનુ મેહિ । સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેત્યાહ । પ્રજામેવ પશૂન્ત્સોમપીથમાત્મન્ધત્તે । સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ સન્ત્વિત્યાહ । આશિષમેવૈતામા શાસ્તે । દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુર્યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇત્યાહ । અભિચાર એવાસ્યૈષઃ । પ્ર વા એષોઽસ્માલ્લોકાચ્ચ્યવતે । યઃ પ્રવર્ગ્યમુદ્વાસયતિ । ઉદુ ત્યં ચિત્રમિતિ સૌરીભ્યામૃગ્ભ્યાં પુનરેત્ય ગાર્હપત્યે જુહોતિ । અયં વૈ લોકો ગાર્હપત્યઃ । અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ । અસૌ ખલુ વા આદિત્યઃ સુવર્ગો લોકઃ । યત્સૌરી ભવતઃ । તેનૈવ સુવર્ગાલ્લોકાન્નૈતિ ૧૧ બ્રહ્મણસ્ત્વા પરસ્પાયા ઇત્યાહ દધાત્યન્!વિત્ય રક્ષસ્વી રક્ષસામપહત્યૈ વૈ હિરણ્યમાહાર્ધયતિ હ્યેષ ગૃણાત્વિત્યાહ
મનુષ્યાનિત્યાહાસ્યૈષોઽષ્ટૌ ચ
5.10 અનુવાક

પ્રજાપતિં વૈ દેવાઃ શુક્રં પયોઽદુહ્રન્ । તદેભ્યો ન વ્યભવત્ । તદગ્નિર્વ્યકરોત્ । તાનિ શુક્રિયાણિ સામાન્યભવન્ । તેષાં યો રસોઽત્યક્ષરત્ । તાનિ શુક્રયજૂꣳષ્યભવન્ । શુક્રિયાણાં વા એતાનિ શુક્રિયાણિ । સામપયસં વા એતયોરન્યત્ । દેવાનામન્યત્પયઃ । યદ્ગોઃ પયઃ ૧ તત્સામ્નઃ પયઃ । યદજાયૈ પયઃ । તદ્દેવાનાં પયઃ । તસ્માદ્યત્રૈતૈર્યજુર્ભિશ્ચરન્તિ । તત્પયસા ચરન્તિ । પ્રજાપતિમેવ તદ્દેવાન્પયસાન્નાદ્યેન સમર્ધયન્તિ । એષ હ ત્વૈ સાક્ષાત્પ્રવર્ગ્યં ભક્ષયતિ । યસ્યૈવં વિદુષઃ પ્રવર્ગ્યઃ પ્રવૃજ્યતે । ઉત્તરવેદ્યામુદ્વાસયેત્તેજસ્કામસ્ય । તેજો વા ઉત્તરવેદિઃ ૨ તેજઃ પ્રવર્ગ્યઃ । તેજસૈવ તેજઃ સમર્ધયતિ । ઉત્તરવેદ્યામુદ્વાસયેદન્નકામસ્ય । શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । મુખમુત્તરવેદિઃ । શીર્ષ્ણૈવ મુખꣳ સં દધાત્યન્નાદ્યાય । અન્નાદ એવ ભવતિ । યત્ર ખલુ વા એતમુદ્વાસિતં વયાꣳસિ પર્યાસતે । પરિ વૈ તાં સમાં પ્રજા વયાꣳસ્યાસતે ૩ તસ્માદુત્તરવેદ્યામેવોદ્વાસયેત્ । પ્રજાનાં ગોપીથાય । પુરો વા પશ્ચાદ્વોદ્વાસયેત્ । પુરસ્તાદ્વા એતજ્ જ્યોતિરુદેતિ । તત્પશ્ચાન્નિ મ્રોચતિ । સ્વામેવૈનં યોનિમનૂદ્વાસયતિ । અપાં મધ્ય ઉદ્વાસયેત્ । અપાં વા એતન્મધ્યાજ્ જ્યોતિરજાયત । જ્યોતિઃ પ્રવર્ગ્યઃ । સ્વ એવૈનં યોનૌ પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ ૪ યં દ્વિષ્યાત્ । યત્ર સ સ્યાત્ । તસ્યાં દિશ્યુદ્વાસયેત્ । એષ વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । અગ્નિનૈવૈનં વૈશ્વાનરેણાભિ પ્ર વર્તયતિ । ઔદુમ્બર્યાꣳ શાખાયામુદ્વાસયેત્ । ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ । અન્નં પ્રાણઃ । શુગ્ઘર્મઃ ૫ ઇદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્ય શુચા પ્રાણમપિ દહામીત્યાહ । શુચૈવાસ્ય પ્રાણમપિ દહતિ । તાજગાર્તિમાર્ચ્છતિ । યત્ર દર્ભા ઉપદીકસન્તતાઃ સ્યુઃ । તદુદ્વાસયેદ્વૃષ્ટિકામસ્ય । એતા વા અપામનૂજ્ઝાવર્યો નામ । યદ્દર્ભાઃ । અસૌ ખલુ વા આદિત્ય ઇતો વૃષ્ટિમુદીરયતિ । અસાવેવાસ્મા આદિત્યો વૃષ્ટિં નિ યચ્છતિ । તા આપો નિયતા ધન્વના યન્તિ ૬ ગોઃ પય ઉત્તરવેદિરાસતે સ્થાપયતિ ઘર્મો યન્તિ
5.11 અનુવાક

પ્રજાપતિઃ સંભ્રિયમાણઃ । સમ્રાટ્સંભૃતઃ । ઘર્મઃ પ્રવૃક્તઃ । મહાવીર ઉદ્વાસિતઃ । અસૌ ખલુ વાવૈષ આદિત્યઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । સ એતાનિ નામાન્યકુરુત । ય એવં વેદ । વિદુરેનં નામ્ના । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ૧ યો વૈ વસીયાꣳસં યથાનામમુપચરતિ । પુણ્યાર્તિં વૈ સ તસ્મૈ કામયતે । પુણ્યાર્તિં અસ્મૈ કામયન્તે । ય એવં વેદ । તસ્માદેવં વિદ્વાન્ । ઘર્મ ઇતિ દિવા ચક્ષીત । સંરાડિતિ નક્તમ્ । એતે વા એતસ્ય પ્રિયે તનુવૌ । એતે અસ્ય પ્રિયે નામની । પ્રિયયૈવૈનં તનુવા ૨ પ્રિયેણ નામ્ના સમર્ધયતિ । કીર્તિરસ્ય પૂર્વા ગચ્છતિ જનતામાયતઃ । ગાયત્રી દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ । તાં દેવાઃ પ્રવર્ગ્યેણૈવાનુ વ્યભવન્ । પ્રવર્ગ્યેણાપ્નુવન્ । યચ્ચતુર્વિꣳશતિઃ કૃત્વઃ પ્રવર્ગ્યં પ્રવૃણક્તિ । ગાયત્રીમેવ તદનુ વિ ભવતિ । ગાયત્રીમાપ્નોતિ । પૂર્વાસ્ય જનં યતઃ કીર્તિર્ગચ્છતિ । વૈશ્વદેવઃ સꣳસન્નઃ ૩ વસવઃ પ્રવૃક્તઃ । સોમોઽભિકીર્યમાણઃ । આશ્વિનઃ પયસ્યાનીયમાને । મારુતઃ ક્વથન્ । પૌષ્ણ ઉદન્તઃસારસ્વતો વિષ્યન્દમાનઃ । મૈત્રઃ શરોગૃહીતઃ । તેજ ઉદ્યતો વાયુઃ । હ્રિયમાણઃ પ્રજાપતિઃ । હૂયમાનો વાગ્ઘૃતઃ ૪ અસૌ ખલુ વાવૈષ આદિત્યઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । સ એતાનિ નામાન્યકુરુત । ય એવં વેદ । વિદુરેનં નામ્ના । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । યન્મૃન્મયમાહુતિં નાશ્નુતેઽથ । કસ્માદેષોઽશ્નુત ઇતિ । વાગેષ ઇતિ બ્રૂયાત્ । વાચ્યેવ વાચં દધાતિ ૫ તસ્માદશ્નુતે । પ્રજાપતિર્વા એષ દ્વાદશધા વિહિતઃ । યત્પ્રવર્ગ્યઃ । યત્પ્રાગવકાશેભ્યઃ । તેન પ્રજા અસૃજત । અવકાશૈર્દેવાસુરાનસૃજત । યદૂર્ધ્વમવકાશેભ્યઃ । તેનાન્નમસૃજત । અન્નં પ્રજાપતિઃ । પ્રજાપતિર્વાવૈષઃ
૬ વદન્તિ તનુવા સꣳસન્નો હૂયમાનો વાગ્ઘુતો દધાત્યેષઃ
5.12 અનુવાક

સવિતા ભૂત્વા પ્રથમેઽહન્પ્ર વૃજ્યતે । તેન કામાꣳ એતિ । યદ્દ્વિતીયેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । અગ્નિર્ભૂત્વા દેવાનેતિ । યત્તૃતીયેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । વાયુર્ભૂત્વા પ્રાણાનેતિ । યચ્ચતુર્થેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । આદિત્યો ભૂત્વા રશ્મીનેતિ । યત્પઞ્ચમે હન્પ્રવૃજ્યતે । ચન્દ્રમા ભૂત્વા નક્ષત્રાણ્યેતિ ૧ યત્ષષ્ઠેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । ઋતુર્ભૂત્વા સંવત્સરમેતિ । યત્સપ્તમેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । ધાતા ભૂત્વા શક્વરીમેતિ । યદષ્ઠમેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । બૃહસ્પતિર્ભૂત્વા ગાયત્રીમેતિ । યન્નવમેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । મિત્રો ભૂત્વા ત્રિવૃત ઇમાꣳ લોકાનેતિ । યદ્દશમેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । વરુણો ભૂત્વા વિરાજમેતિ ૨ યદેકાદશેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । ઇન્દ્રો ભૂત્વા ત્રિષ્ટુભમેતિ । યદ્દ્વાદશેઽહન્પ્રવૃજ્યતે । સોમો ભૂત્વા સુત્યામેતિ । યત્પુરસ્તાદુપસદાં પ્રવૃજ્યતે । તસ્માદિતઃ પરાઙ્ અમૂꣳ લોકાꣳસ્તપન્નેતિ । યદુપરિષ્ટાદુપસદાં પ્રવૃજ્યતે । તસ્માદમુતોઽર્વાઙ્ ઇમાઙ્ લોકાꣳસ્તપન્નેતિ । ય એવં વેદ । ઐવ તપતિ ૩ નક્ષત્રાણ્યેતિ વિરાજમેતિ
તપતિ શં નઃ તન્નો મા હાસીત્
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પઞ્ચમપ્રપાઠકઃ સમાપ્તઃ