તૈત્તિરીયારણ્યકમ્ · અધ્યાય 4

પ્રવર્ગ્યમન્ત્રાઃ
4.1 અનુવાક

નમો વાચે યા ચોદિતા યા ચાનુદિતા તસ્યૈ વાચે નમો નમો વાચે નમો વાચસ્પતયે નમ ઋષિભ્યો મન્ત્રકૃદ્ભ્યો મન્ત્રપતિભ્યો મા મામૃષયો મન્ત્રકૃતો મન્ત્રપતયઃ પરા દુર્માહમૃષીન્મન્ત્રકૃતો મન્ત્રપતીન્પરાદામ્ ૧ વૈશ્વદેવીં વાચમુદ્યાસઁ શિવામદસ્તાં જુષ્ટાં દેવેભ્યઃ ૨ શર્મ મે દ્યૌઃ શર્મ પૃથિવી શર્મ વિશ્વમિદં જગત્ શર્મ ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ શર્મ બ્રહ્મપ્રજાપતી ૩ ભૂતં વદિષ્યે ભુવનં વદિષ્યે તેજો વદિષ્યે યશો વદિષ્યે તપો વદિષ્યે બ્રહ્મ વદિષ્યે સત્યં વદિષ્યે ૪ તસ્મા અહમિદમુપસ્તરણમુપસ્તૃણ ઉપસ્તરણં મે પ્રજાયૈ પશૂનાં ભૂયાદુપસ્તરણમહં પ્રજાયૈ પશૂનાં ભૂયાસમ્ ૫ પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાતં પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટમ્ ૬ મધુ મનિષ્યે મધુ જનિષ્યે મધુ વક્ષ્યામિ મધુ વદિષ્યામિ મધુમતીં દેવેભ્યો વાચમુદ્યાસઁ શુશ્રૂષેણ્યાં
મનુષ્યેભ્યસ્તં મા દેવા અવન્તુ શોભાયૈ પિતરોઽનુ મદન્તુ

ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ૮

4.2 અનુવાક

યુઞ્જતે મન ઉત યુઞ્જતે ધિયઃ । વિપ્રા વિપ્રસ્ય બૃહતો વિપશ્ચિતઃ । વિ હોત્રા દધે વયુનાવિદેક ઇત્ । મહી દેવસ્ય સવિતુઃ પરિષ્ટુતિઃ ૧ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામા દદે ૨ અભ્રિરસિ નારિરસિ । અધ્વરકૃદ્દેવેભ્યઃ ૩ ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે । દેવયન્તસ્ત્વેમહે । ઉપ પ્ર યન્તુ મરુતઃ સુદાનવઃ । ઇન્દ્ર પ્રાશૂર્ભવા સચા ૪ પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પતિઃ । પ્ર દેવ્યેતુ સૂનૃતા । અચ્છા વીરં નર્યં પઙ્ક્તિરાધસં । દેવા યજ્ઞં નયન્તુ નઃ ૫ દેવી દ્યાવાપૃથિવી અનુ મે મઁ સાથામ્ ૬ ઋધ્યાસમદ્ય । મખસ્ય શિરઃ ૭ મખાય ત્વા । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણે ૮ ઇયત્યગ્ર આસીઃ ૯ ઋધ્યાસમદ્ય । મખસ્ય શિરઃ । મખાય ત્વા । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણે ૧૦ દેવીર્વમ્રીરસ્ય ભૂતસ્ય પ્રથમજા ઋતાવરીઃ ૧૧ ઋધ્યાસમદ્ય । મખસ્ય શિરઃ । મખાય ત્વા । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણે ૧૨ ઇન્દ્ર સ્યૌજોસિ । ઋધ્યાસમદ્ય । મખસ્ય શિરઃ । મખાય ત્વા । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણે ૧૩ અગ્નિજા અસિ પ્રજાપતે રેતઃ । ઋધ્યાસમદ્ય । મખસ્ય શિરઃ । મખાય ત્વા । મખસ્ય ત્વા શીર્ષ્ણે ૧૪ આયુર્ધેહિ પ્રાણં ધેહિ । અપાનં ધેહિ વ્યાનં ધેહિ । ચક્ષુર્ધેહિ શ્રોત્રં ધેહિ । મનો ધેહિ વાચં ધેહિ । આત્માનં ધેહિ પ્રતિષ્ઠાં ધેહિ । માં ધેહિ મયિ ધેહિ ૧૫ મધુ ત્વા મધુલા કરોતુ ૧૬ મખસ્ય શિરોઽસિ ૧૭ યજ્ઞસ્ય પદે સ્થઃ । ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા કરોમિ । ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા કરોમિ । જાગતેન ત્વા છન્દસા કરોમિ । મખસ્ય રાસ્નાસિ । અદિતિસ્તે બિલં ગૃહ્ણાતુ । પાઙ્ક્તેન છન્દસા । સૂર્યસ્ય હરસા શ્રાય । મખોઽસિ । પતે શિરઃ ઋતાવરીરૃધ્યાસમદ્ય મખસ્ય શિરઃ શિરઃ શિરોઽસિ નવ ચ । ઇયતિ દેવીરિન્દ્ર સ્યૌ
જોઽસ્યગ્નિજા અસ્યાયુર્ધેહિ પ્રાણં પઞ્ચ
4.3 અનુવાક

વૃષ્ણો અશ્વસ્ય નિષ્પદસિ । વરુણસ્ત્વા ધૃતવ્રત આધૂપયતુ । મિત્રાવરુણયોર્ધ્રુવેણ ધર્મણા ૧ અર્ચિષે ત્વા । શોચિષે ત્વા ।જ્યોતિષે ત્વા । તપસે ત્વા ૨ અભીમં મહિના દિવમ્ । મિત્રો બભૂવ સપ્રથાઃ । ઉત શ્રવસા પૃથિવીમ્ । મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃતઃ । શ્રવો દેવસ્ય સાનસિમ્ । દ્યુમ્નં ચિત્રશ્રવસ્તમમ્ ૩ સિદ્ધ્યૈ ત્વા ૪ દેવસ્ત્વા સવિતોદ્વપતુ । સુપાણિઃ સ્વઙ્ગુરિઃ । સુબાહુરુત શક્ત્યા ૫ અપદ્યમાનઃ પૃથિવ્યામ્ । આશા દિશ આપૃણ । ઉત્તિષ્ઠ બૃહન્ભવ । ઊર્ધ્વસ્તિષ્ઠ ધ્રુવસ્ત્વમ્ ૬ સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષાન્વીક્ષે । ઋજવે ત્વા । સાધવે ત્વા । સુક્ષિત્યૈ ત્વા ભૂત્યૈ ત્વા ૭ ઇદમહમમુમામુષ્યાયણં વિશા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેન પર્યૂહામિ ૮ ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસાચ્છૃણદ્મિ । ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસાચ્છૃણદ્મિ । જાગતેન ત્વા છન્દસાચ્છૃણદ્મિ । છૃણત્તુ ત્વા વાક્ । છૃણત્તુ ત્વોર્ક્ । છૃણત્તુ ત્વા હવિઃ । છૃન્ધિ વાચમ્ । છૃન્ધ્યૂર્જમ્ । છૃન્ધિ હવિઃ ૯ દેવ પુરશ્ચર સધ્યાસં ત્વા
૧૦ પૃથિવીં ભવ વાક્ષટ્ચ
4.4 અનુવાક

બ્રહ્મન્પ્રવર્ગ્યેણ પ્ર ચરિષ્યામઃ । હોતર્ઘર્મમભિ ષ્ટુહિ । અગ્નીદ્રૌહિણૌ પુરોડાશાવધિ શ્રય । પ્રતિપ્રસ્થાતર્વિ હર । પ્રસ્તોતઃ સામાનિ ગાય ૧યજુર્યુક્તઁ સામભિરાક્તખં ત્વા । વિશ્વૈર્દેવૈરનુમતં મરુદ્ભિઃ । દક્ષિણાભિઃ પ્રતતં પારયિષ્ણુમ્ । સ્તુભો વહન્તુ સુમનસ્યમાનમ્ । સ નો રુચં ધેહ્યહૃણીયમાનઃ । ભૂર્ભુવઃ
સુવઃ । ઓમિન્દ્ર વન્તઃ પ્ર ચરત ૨ અહૃણીયમાનો દ્વે ચ
4.5 અનુવાક

બ્રહ્મન્પ્ર ચરિષ્યામઃ । હોતર્ઘર્મમભિ ષ્ટુહિ ૧યમાય ત્વા મખાય ત્વા । સૂર્યસ્ય હરસે ત્વા ૨પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહાપાનાય સ્વાહા । ચક્ષુષે સ્વાહા શ્રોત્રાય સ્વાહા । મનસે સ્વાહા વાચે સરસ્વત્યૈ સ્વાહા । દક્ષાય સ્વાહા ક્રતવે સ્વાહા । ઓજસે સ્વાહા બલાય સ્વાહા ૩દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ ૪ પૃથિવીં તપસસ્ત્રાયસ્વ ૫ અર્ચિરસિ શોચિરસિ જ્યોતિરસિ તપોઽસિ ૬ સઁ સીદસ્વ મહાઁ અસિ । શોચસ્વ દેવવીતમઃ । વિ ધૂમમગ્ને અરુષં મિયેધ્ય । સૃજ પ્રશસ્તદર્શતમ્ ૭ અઞ્જન્તિ યં પ્રથયન્તો ન વિપ્રાઃ । વપાવન્તં નાગ્નિના તપન્તઃ । પિતુર્ન પુત્ર ઉપસિ પ્રેષ્ઠઃ । આ ઘર્મો અગ્નિમૃતયન્નસાદીત્ ૮ અનાધૃષ્યા પુરસ્તાત્ । અગ્નેરાધિપત્યે । આયુર્મે દાઃ । પુત્રવતી દક્ષિણતઃ । ઇન્દ્ર સ્યાધિપત્યે । પ્રજાં મે દાઃ । સુષદા પશ્ચાત્ । દેવસ્ય સવિતુરાધિપત્યે । પ્રાણં મે દાઃ । આશ્રુતિરુત્તરતઃ । મિત્રાવરુણયોરાધિપત્યે । શ્રોત્રં મે દાઃ । વિધૃતિરુપરિષ્ટાત્ । બૃહસ્પતેરાધિપત્યે । બ્રહ્મ મે દાઃ ક્ષત્ત્રં મે દાઃ । । તેજો મે ધા। વર્ચો મે ધાઃ । યશો મે ધાસ્તપો મે ધાઃ । મનો મે ધાઃ ૯ મનોરશ્વાસિ ભૂરિપુત્રા । વિશ્વાભ્યો મા નાષ્ટ્રાભ્યઃ પાહિ । સૂપસદા મે ભૂયા મા મા હિઁ સીઃ ૧૦ તપો ષ્વગ્ને અન્તરાઁ અમિત્રાન્ । તપા શઁ સમરરુષઃ પરસ્ય । તપા વસો ચિકિતાનો અચિત્તાન્ । વિ તે તિષ્ઠન્તામજરા અયાસઃ ૧૧ ચિતઃ સ્થ પરિચિતઃ । સ્વાહા મરુદ્ભિઃ પરિ શ્રયસ્વ ૧૨ મા અસિ । પ્રમા અસિ । પ્રતિમા અસિ । સંમા અસિ । વિમા અસિ । ઉન્મા અસિ । અન્તરિક્ષસ્યાન્તર્ધિરસિ ૧૩ દિવં તપસસ્ત્રાયસ્વ ૧૪આભિર્ગીર્ભિર્યદતો ન ઊનમ્ । આપ્યાયય હરિવો વર્ધમાનઃ । યદા સ્તોતૃભ્યો મહિગોત્રા રુજાસિ । ભૂયિષ્ઠભાજો અધ તે સ્યામ ૧૫ શુક્રં તે અન્યદ્યજતં તે અન્યત્ । વિષુરૂપે અહની દ્યૌરિવાસિ । વિશ્વા હિ માયા અવસિ સ્વધાવઃ । ભદ્રા તે પૂષન્નિહ રાતિરસ્તુ ૧૬ અર્હન્બિભર્ષિ સાયકાનિ ધન્વ । અર્હન્નિષ્કં યજતં વિશ્વરૂપમ્ । અર્હન્નિદં દયસે વિશ્વમબ્ભુવમ્ । ન વા ઓજીયો રુદ્ર ત્વદસ્તિ ૧૭ ગાયત્રમસિ । ત્રૈષ્ટુભમસિ । જાગતમસિ ૧૮ મધુ મધુ મધુ । અનક્ત્વસાદીદુત્તરતઃ પાહિ
પ્રતિમા અસિ યજતં તે અન્યજ્ જાગતમસ્યેકં ચ

4.6 અનુવાક

દશ પ્રાચીર્દશ ભાસિ દક્ષિણા । દશ પ્રતીચીર્દશ ભાસ્યુદીચીઃ । દશોર્ધ્વા ભાસિ સુમનસ્યમાનઃ । સ નો રુચં ધેહ્યહૃણીયમાનઃ ૧ અગ્નિષ્ ટ્વા વસુભિઃ પુરસ્તાદ્રો ચયતુ ગાયત્રેણ છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચય ૨ ઇન્દ્ર સ્ત્વા રુદ્રૈ ર્દક્ષિણતો રોચયતુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચય । વરુણસ્ત્વાદિત્યૈઃ પશ્ચાદ્રો ચયતુ જાગતેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચય । દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતો રોચયનાનુષ્ટુભેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચય । બૃહસ્પતિસ્ત્વા વિશ્વૈર્દેવૈરુપરિષ્ટાદ્રો ચયતુ પાઙ્ક્તેન છન્દસા । સ મા રુચિતો રોચય ૩ રોચિતસ્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવેષ્વસિ । રોચિષીયાહં મનુષ્યેષુ ૪ સમ્રાડ્ઘર્મ રુચિતસ્ત્વં દેવેષ્વાયુષ્માઁ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસ્યસિ । રુચિતોઽહં મનુષ્યેષ્વાયુષ્માઁ સ્તેજસ્વી બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમ્ ૫ રુગસિ । રુચં મયિ ધેહિ । મયિ રુક્ ૬ દશ પુરસ્તાદ્રો ચસે । દશ દક્ષિણા । દશ પ્રત્યઙ્ । દશોદઙ્ । દશોર્ધ્વો ભાસિ સુમનસ્યમાનઃ । સ નઃ સમ્રાડિષમૂર્જં ધેહિ । વાજી વાજિને
પવસ્વ । રોચિતો ઘર્મો રુચીય ૭ રોચય ધેહિ નવ ચ
4.7 અનુવાક

અપશ્યં ગોપામનિપદ્યમાનમ્ । આ ચ પરા ચ પથિભિશ્ચરન્તમ્ । સ સધ્રીચીઃ સ વિષૂચીર્વસાનઃ । આ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તઃ ૧ અત્ર પ્રાવીઃ । મધુમાધ્વીભ્યાં મધુમાધૂચીભ્યામ્ । અનુ વાં દેવવીતયે ૨ સમગ્નિરગ્નિનાગત । સં દેવેન સવિત્રા । સઁ સૂર્યેણ રોચતે ૩ સ્વાહા સમગ્નિસ્તપસાગત । સં દેવેન સવિત્રા । સં સૂર્યેણારોચિષ્ટ ૪ ધર્તા દિવો વિભાસિ રજસઃ । પૃથિવ્યા ધર્તા । ઉરોરન્તરિક્ષસ્ય ધર્તા । ધર્તા દેવો દેવાનામ્ । અમર્ત્યસ્તપોજાઃ ૫ હૃદે ત્વા મનસે ત્વા । દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વા । ઊર્ધ્વમિમમધ્વરં કૃધિ । દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છ ૬ વિશ્વાસાં ભુવાં પતે । વિશ્વસ્ય ભુવનસ્પતે । વિશ્વસ્ય મનસસ્પતે । વિશ્વસ્ય વચસસ્પતે । વિશ્વસ્ય તપસસ્પતે । વિશ્વસ્ય બ્રહ્મણસ્પતે ૭ દેવશ્રૂસ્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવાન્પાહિ ૮ તપોજાં વાચમસ્મે નિયચ્છ દેવાયુવમ્ ૯ ગર્ભો દેવાનામ્ ૧૦ પિતા મતીનામ્ ૧૧ પતિઃ પ્રજાનામ્ ૧૨ મતિઃ કવીનામ્ ૧૩ સં દેવો દેવેન સવિત્રાયતિષ્ટ । સઁ સૂર્યેણારુક્ત ૧૪ આયુર્દસ્ત્વમસ્મભ્યં ઘર્મ વર્ચોદા અસિ ૧૫ પિતા નોઽસિ પિતા નો બોધ ૧૬ આયુર્ધાસ્તનૂધાઃ પયોધાઃ । વર્ચોદા વરિવોદા દ્ર વિણોદાઃ । અન્તરિક્ષપ્ર ઉરોર્વરીયાન્ । અશીમહિ ત્વા મા મા હિઁ સીઃ ૧૭ ત્વમગ્ને ગૃહપતિર્વિશામસિ । વિશ્વાસાં માનુષીણામ્ । શતં પૂર્ભિર્યવિષ્ઠ પાહ્યઁહસઃ । સમેદ્ધારઁ શતઁ હિમાઃ । તન્દ્રા વિણઁ હાર્દિવાનમ્ । ઇહૈવ રાતયઃ સન્તુ ૧૮ ત્વષ્ટીમતી તે સપેય । સુરેતા રેતો દધાના । વીરં વિદેય તવ સંદૃશિ । માહઁ રાયસ્પોષેણ વિ યોષમ્ ૧૯ રોચતે સૂર્યાય ત્વા દેવાયુવં દ્ર વિણોદા દધાના દ્વે ચ
4.8 અનુવાક

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનોર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદે ૧ અદિત્યૈ રાસ્નાસિ ૨ ઇડ એહિ । અદિત એહિ । સરસ્વત્યેહિ ૩ અસાવેહિ । અસાવેહિ । અસાવેહિ ૪ અદિત્યા ઉષ્ણીષમસિ ૫ વાયુરસ્યૈડઃ ૬ પૂષા ત્વોપાવસૃજતુ । અશ્વિભાં પ્ર દાપય ૭ યસ્તે સ્તનઃ શશયો યો મયોભૂઃ । યેન વિશ્વા પુષ્યસિ વાર્યણિ । યો રત્નધા વસુવિદ્યઃ સુદત્રઃ । સરસ્વતિ તમિહ ધાતવે કઃ ૮ ઉસ્ર ઘર્મઁ શિઁ ષ । ઉસ્ર ઘર્મં પાહિ । ઘર્માય શિઁ ષ ૯ બૃહસ્પતિસ્ત્વોપ સીદતુ ૧૦ દાનવઃ સ્થ પેરવઃ । વિષ્વગ્વૃતો લોહિતેન ૧૧ અશ્વિભ્યાં પિન્વસ્વ । સરસ્વત્યૈ પિન્વસ્વ । પૂષ્ણે પિન્વસ્વ । બૃહસ્પતયે પિન્વસ્વ । ઇન્દ્રા ય પિન્વસ્વ । ઇન્દ્રા ય પિન્વસ્વ ૧૨ ગાયત્રોઽસિ । ત્રૈષ્ટુભોઽસિ । જાગતમસિ ૧૩ સહોર્જો ભાગેનોપ મેહિ ૧૪ ઇન્દ્રા શ્વિના મધુનઃ સારઘસ્ય । ઘર્મં પાત વસવો યજતા વટ્ ૧૫ સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મયે વૃષ્ટિવનયે જુહોમિ ૧૬ મધુ હવિરસિ ૧૭ સૂર્યસ્ય તપસ્તપ ૧૮ દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ત્વા પરિ ગૃહ્ણામિ ૧૯ અન્તરિક્ષેણ ત્વોપ યચ્છામિ ૨૦ દેવાનાં ત્વા પિતૃણામનુમતો ભર્તુઁ શકેયમ્ ૨૧ તેજોઽસિ । તેજોઽનુપ્રેહિ । દિવિસ્પૃઙ્મા મા હિઁ સીઃ । અન્તરિક્ષસ્પૃઙ્મા મા હિઁ સીઃ । પૃથિવિસ્પૃઙ્મા મા હિઁ સીઃ । સુવરસિ સુવર્મે યચ્છ । દિવં યચ્છ દિવો મા પાહિ ૨૨ એહિ પાહિ પિન્વસ્વ
ગૃહ્ણામિ નવ ચ
4.9 અનુવાક

સમુદ્રા ય ત્વા વાતાય સ્વાહા । સલિલાય ત્વા વાતાય સ્વાહા । અનાધૃષ્યાય ત્વા વાતાય સ્વાહા । અપ્રતિધૃષ્યાય ત્વા વાતાય સ્વાહા । અવસ્યવે ત્વા વાતાય સ્વાહા । દુવસ્વતે ત્વા વાતાય સ્વાહા । શિમિદ્વતે ત્વા વાતાય સ્વાહા । અગ્નયે ત્વા વસુમતે સ્વાહા । સોમાય ત્વા રુદ્ર વતે સ્વાહા । વરુણાય ત્વાદિત્યવતે સ્વાહા । બૃહસ્પતયે ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે સ્વાહા । સવિત્રે ત્વર્ભુમતે વિભુમતે પ્રભુમતે વાજવતે સ્વાહા । યમાય ત્વાઙિરસ્વતે પિતૃમતે સ્વાહા ૧ વિશ્વા આશા દક્ષિણસત્ ૨ વિશ્વાન્દેવાનયાડિહ ૩ સ્વાહાકૃતસ્ય ઘર્મસ્ય । મધોઃ પિબતમશ્વિના । સ્વાહાગ્નયે યજ્ઞિયાય । શં યજુર્ભિઃ ૪ અશ્વિના ઘર્મં પાતઁ હાર્દિવાનમ્ । અહર્દિવાભિરૂતિભિઃ । અનુ વાં દ્યાવાપૃથિવી મઁ સાતામ્ । સ્વાહેન્દ્રા ય ૫ સ્વાહેન્દ્રા વટ્ ૬ ઘર્મમપાતમશ્વિના હાર્દિવાનમ્ । અહર્દિવાભિરૂતિભિઃ । અનુ વાં દ્યાવાપૃથિવી અમઁ સાતામ્ । તં પ્રાવ્યં યથાવટ્ । નમો દિવે । નમઃ પૃથિવ્યૈ । દિવિ ધા ઇમં યજ્ઞમ્ । યજ્ઞમિમં દિવિ ધાઃ । દિવં ગચ્છ । અન્તરિકં ગચ્છ । પૃથિવીં ગચ્છ । પઞ્ચ પ્રદિશો ગચ્છ । દેવાન્ઘર્મપાન્ગચ્છ । પિત્ । ૠન્ઘર્મપાન્ગચ્છ । ૭ આદિત્યવતે સ્વાહા હાર્દિવાનં પૃથિવ્યા અષ્ટૌ ચ
4.10 અનુવાક

ઇષે પીપિહિ । ઊર્જે પીપિહિ । બ્રહ્મણે પીપિહિ । ક્ષત્રાય પીપિહિ । અદ્ભ્યઃ પીપિહિ । ઓષધીભ્યઃ પીપિહિ । વનસ્પતિભ્યઃ પીપિહિ । દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં પીપિહિ । સુભૂતાય પીપિહિ । બ્રહ્મવર્ચસાય પીપિહિ । યજમાનાય પીપિહિ । મહ્યં જ્યૈષ્ઠાય પીપિહિ ૧ ત્વિષ્યૈ ત્વા । દ્યુમ્નાય ત્વા । ઇન્દ્રિ યાય ત્વા ભૂત્યૈ ત્વા ૨ ધર્માસિ સુધર્મામેન્યસ્મે । બ્રહ્માણિ ધારય । ક્ષત્ત્રાણિ ધારય । વિશં ધારય । નેત્ત્વા વાતઃ સ્કન્દયાત્ ૩ અમુષ્ય ત્વા પ્રાણે સાદયામિ । અમુના સહ નિરર્થં ગચ્છ । યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૪ પૂષ્ણે શરસે સ્વાહા । ગ્રાવેભ્યઃ સ્વાહા । પ્રતિરેભ્યઃ સ્વાહા । દ્યાવાપૃથિવીભ્યાઁ સ્વાહા । પિતૃભ્યો ઘર્મપેભ્યઃ સ્વાહા ૫ રુદ્રા ય રુદ્ર હોત્રે સ્વાહા ૬ અહર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતામ્ । સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાઁ સ્વાહા । રાત્રિર્જ્યોતિઃ કેતુના જુષતામ્ । સુજ્યોતિર્જ્યોતિષાઁ સ્વાહા ૭ અપીપરો માઽહ્નો રાત્રિયૈ મા પાહિ । એષા તે અગ્ને સમિત્ । તયા સમિધ્યસ્વ । આયુર્મે દાઃ । વર્ચસા માઞ્જીઃ । અપીપરો મા રાત્રિયા અહ્નો મા પાહિ । એષા તે અગ્ને સમિત્ । તયા સમિધ્યસ્વ । આયુર્મે દાઃ । વર્ચસા માઞ્જીઃ ૮ અગ્નિર્જ્યોતિર્જ્યોતિરગ્નિઃ સ્વાહા । સૂર્યો જ્યોતિર્જ્યોતિઃ સૂર્યઃ સ્વાહા ૯ ભૂઃ સ્વાહા ૧૦ હુતઁ હવિઃ । મધુ હવિઃ । ઇન્દ્ર તમેઽગ્નૌ । પિતા નોઽસિ મા મા હિઁ સીઃ । અશ્યામ તે દેવ ઘર્મ । મધુમતો વાજવતઃ પિતુમતઃ । અઙ્ગિરસ્વતઃ સ્વધાવિનઃ । અશીમહિ ત્વા મા મા હિઁ સીઃ ૧૧ સ્વાહા ત્વા સૂર્યસ્ય રશ્મિભ્યઃ । સ્વાહા ત્વા નક્ષત્રેભ્યઃ ૧૨ બ્રહ્મવર્ચસાય પીપિહિ સ્કન્દયાદ્રુદ્રા ય રુદ્ર હોત્રે સ્વાહાઽહ્નો મા પાહ્યગ્નૌ સપ્ત
4.11 અનુવાક

ઘર્મ યા તે દિવિ શુક્ । યા ગાયત્રે છન્દસિ । યા બ્રાહ્મણે । યા હવિર્ધાને । તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા ૧ ઘર્મ યા તેઽન્તરિક્ષે શુક્ । યા ત્રૈષ્ટુભે છન્દસિ । યા રાજન્યે । યાગ્નીધ્રે । તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા । ઘર્મ યા તે પૃથિવ્યાઁ શુક્ । યા જાગતે છન્દસિ । યા વૈશ્યે । યા સદસિ । તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા ૨ અનુ નોઽદ્યાનુમતિઃ । અન્!વિદનુમતે ત્વમ્ ૩ દિવસ્ત્વા પરસ્પાયાઃ । અન્તરિક્ષસ્ય તનુવઃ પાહિ । પૃથિવ્યાસ્ત્વા ધર્મણા । વયમનુક્રામામ સુવિતાય નવ્યસે ૪ બ્રહ્મણસ્ત્વા પરસ્પાયાઃ । ક્ષત્ત્રસ્ય તનુવઃ પાહિ । વિશસ્ત્વા ધર્મણા । વયમનુક્રામામ સુવિતાય નવ્યસે ૫ પ્રાણસ્ય ત્વા પરસ્પાયૈ । ચક્ષુષસ્તનુવઃ પાહિ । શ્રોત્રસ્ય ત્વા ધર્મણા । વયમનુક્રામામ સુવિતાય નવ્યસે ૬ વલ્ગુરસિ શંયુધાયાઃ । શિશુર્જનધાયાઃ ૭ શં ચ વક્ષિ પરિ ચ વક્ષિ ૮ ચતુઃસ્રક્તિર્નાભિરૃતસ્ય ૯ સદો વિશ્વાયુઃ શર્મ સપ્રથાઃ ૧૦ અપ દ્વેષો અપ હ્વરઃ । અન્યદ્વ્રતસ્ય સશ્ચિમ ૧૧ ઘર્મૈતત્તેઽન્નમેતત્પુરીષમ્ । તેન વર્ધસ્વ ચા ચ પ્યાયસ્વ । વર્ધિષીમહિ ચ વયમ્ । આ ચ પ્યાસિષીમહિ ૧૨ રન્તિર્નામાસિ દિવ્યો ગન્ધર્વઃ । તસ્ય તે પદ્વદ્ધવિર્ધાનમ્ । અગ્નિરધ્યક્ષઃ । રુદ્રો ઽધિપતિઃ ૧૩ સમહમાયુષા । સં પ્રાણેન । સં વર્ચસા । સં પયસા । સં ગૌપત્યેન । સઁ રાયસ્પોષેણ ૧૪ વ્યસૌ । યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૧૫ અચિક્રદદ્વૃષા હરિઃ । મહાન્મિત્રો ન દર્શતઃ । સઁ સૂર્યેણ રોચતે ૧૬ ચિદસિ સમુદ્ર યોનિઃ । ઇન્દુર્દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષઃ શકુનો ભુરણ્યુઃ । મહાન્ત્સધસ્થે ધ્રુવ આ નિષત્તઃ । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિઁ સીઃ ૧૭ વિશ્વાવસુઁ સોમગન્ધર્વમ્ । આપો દદૃશુષીઃ । તદૃતેના વ્યાયન્ । તદન્વવૈત્ । ઇન્દ્રો રારહાણ આસામ્ । પરિ સૂર્યસ્ય પરિધીઁ રપશ્યત્ ૧૮ વિશ્વાવસુરભિ તન્નો ગૃણાતુ । દિવ્યો ગન્ધર્વો રજસો વિમાનઃ । યદ્વા ઘા સત્યમુત યન્ન વિદ્મ । ધિયો હિન્વાનો ધિય ઇન્નો અવ્યાત્ ૧૯ સસ્નિમવિન્દચ્ચરણે નદીનામ્ । અપાવૃણોદ્દુરો અશ્મવ્રજાનામ્ । પ્રાસાં ગન્ધર્વો અમૃતાનિ વોચત્ । ઇન્દ્રો દક્ષં પરિ જાનાદહીનમ્ ૨૦ એતત્ત્વં દેવ ઘર્મ દેવો દેવાનુપાગાઃ ૨૧ ઇદમહં મનુષ્યો મનુષ્યાન્ । સોમપીથાનુ મેહિ । સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણ ૨૨ સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ સન્તુ । દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુઃ । યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૨૩ ઉદ્વયં તમસસ્પરિ । ઉદુ ત્યં ચિત્રમ્ ૨૪ ઇમમૂ ષુ ત્યમસ્મભ્યઁ સનિમ્ । ગાયત્રં નવીયાઁ સમ્ । અગ્ને દેવેષુ પ્ર વોચઃ ૨૫ યાગ્નીધ્રે તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા ધર્મણા શંયુધાયાઃ પ્યાસિષીમહિ પોષેણ નિષત્તો વિદ્મ
સન્ત્વષ્ટૌ ચ
4.12 અનુવાક

મહીનાં પયોઽસિ વિહિતં દેવત્રા ૧ જ્યોતિર્ભા અસિ વનસ્પતીનામોષધીનાઁ રસઃ
૨ વાજિનં ત્વા વાજિનોઽવ નયામઃ । ઊર્ધ્વં મનઃ સુવર્ગં

4.13 અનુવાક

અસ્કાન્દ્યૌઃ પૃથિવીમ્ । અસ્કાનૃષભો યુવા ગાઃ । સ્કન્નેમા વિશ્વા ભુવના । સ્કન્નો યજ્ઞઃ પ્ર જનયતુ ૧ અસ્કાનજનિ પ્રાજનિ । આ સ્કન્નાજ્ જાયતે વૃષા । સ્કન્નાત્પ્ર જનિષીમહિ

4.14 અનુવાક

યા પુરસ્તાદ્વિદ્યુદાપતત્ । તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા । યા દક્ષિણતઃ । યા પશ્ચાત્ । યોત્તરતઃ । યોપરિષ્ટાદ્વિદ્યુદાપતત્ । તાં ત એતેનાવયજે સ્વાહા

4.15 અનુવાક

પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહાઽપાનાય સ્વાહાચક્ષુષે સ્વાહા શ્રોત્રાય સ્વાહા । મનસે સ્વાહા વાચે સરસ્વત્યૈ સ્વાહા

4.16 અનુવાક

પૂષ્ણે સ્વાહા પૂષ્ણે શરસે સ્વાહા । પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા પૂષ્ણે નરંધિયાય સ્વાહા । પૂષ્ણેઽઙ્ઘૃણયે સ્વાહા પૂષ્ણે નરુણાય સ્વાહા । પૂષ્ણે સાકેતાય સ્વાહા

4.17 અનુવાક

ઉદસ્ય શુષ્માદ્ભાનુર્નાર્ત બિભર્તિ । ભારં પૃથિવી ન ભૂમ । પ્ર શુક્રૈતુ દેવી મનીષા । અસ્મત્સુતષ્ટો રથો ન વાજી । અર્ચન્ત એકે મહિ સામ મન્વત । તેન સૂર્યમધારયન્ । તેન સૂર્યમરોચયન્ । ઘર્મઃ શિરસ્તદયમગ્નિઃ । પુરીષમસિ સંપ્રિયં પ્રજયા પશુભિર્ભુવત્ । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયાઽઙ્ગિર
સ્વદ્ધ્રુવા સીદ

4.18 અનુવાક

યાસ્ત અગ્ન આર્દ્રા યોનયો યાઃ કુલાયિનીઃ । યે તે અગ્ન ઇન્દવો યા ઉ નાભયઃ । યાસ્તે અગ્ને તનુવ ઊર્જો નામ । તાભિસ્ત્વમુભયીભિઃ સંવિદાનઃ । પ્રજાભિરગ્ને દ્રવિણેહ સીદ । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયાઽઙ્ગિરસ્વદ્ધ્રુવા સીદ

4.19 અનુવાક

અગ્નિરસિ વૈશ્વાનરોઽસિ । સંવત્સરોઽસિ પરિવત્સરોઽસિ । ઇદાવત્સરોઽસીદુવત્સરોઽસિ । ઇદ્વત્સરોઽસિ વત્સરોઽસિ । તસ્ય તે વસન્તઃ શિરઃ । ગ્રીષ્મો દક્ષિણઃ પક્ષઃ । વર્ષાઃ પુચ્છમ્ । શરદુત્તરઃ પક્ષઃ । હેમન્તો મધ્યમ્ । પૂર્વપક્ષાશ્ચિતયઃ । અપરપક્ષાઃ પુરીષમ્ । અહોરાત્રાણીષ્ટકાઃ । તસ્ય તે માસાશ્ચાર્ધમાસાશ્ચ કલ્પન્તામ્ । ઋતવસ્તે કલ્પન્તામ્ । સંવત્સરસ્તે કલ્પન્તામ્ । અહોરાત્રાણિ તે કલ્પન્તામ્ । એતિ પ્રેતિ વીતિ સમિત્યુદિતિ । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયાઽઙ્ગિરસ્વદ્ધ્રુવઃ સીદ

4.20 અનુવાક

ભૂર્ભુવઃ સુવઃ । ઊર્ધ્વ ઊ ષુ ણ ઊતયે । ઊર્ધ્વો નઃ પાહ્યઁ હસઃ ૧ વિધું દદ્રા ણઁ સમને બહૂનામ્ । યુવાનઁ સન્તં પલિતો જગાર । દેવસ્ય પશ્ય કાવ્યં મહિત્વાઽદ્યા મમાર । સ હ્યઃ સમાન ૨ યદૃતે ચિદભિશ્રિષઃ । પુરા જર્તૃભ્ય આતૃદઃ । સંધાતા સંધિં મઘવા પુરોવસુઃ । નિષ્કર્તા વિહ્રુતં પુનઃ ૩ પુનરૂર્જા સહ રય્યા ૪ મા નો ઘર્મ વ્યથિતો વિવ્યથો નઃ । મા નઃ પરમધરં મા રજો નૈઃ । મો ષ્વસ્માઁ સ્તમસ્યન્તરા ધાઃ । મા રુદ્રિ યાસો અભિગુર્વૃધાનઃ ૫ મા નઃ ક્રતુભિર્હીડિતેભિરસ્માન્ । દ્વિષા સુનીતે મા પરા દાઃ । મા નો રુદ્રો નિરૃતિર્મા નો અસ્તા । મા દ્યાવાપૃથિવી હીડિષાતામ્ ૬ ઉપ નો મિત્રાવરુણાવિહાવતમ્ । અન્વાદીધ્યાથામિહ નઃ સખાયા । આદિત્યાનાં પ્રસિતિર્હેતિઃ । ઉગ્રા શતાપાષ્ઠા ઘ વિષા પરિ ણો વૃણક્તુ ૭ ઇમં મે વરુણ તત્ત્વા યામિ ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસિ ૮ ઉદ્વયં તમસસ્પરિ ઉદુ ત્યં ચિત્રમ્ વયઃ સુપર્ણાઃ ૯ પુરોવસુર્હીડિષાતાઁ સુપર્ણાઃ
4.21 અનુવાક

ભૂર્ભુવઃ સુવઃ । મયિ ત્યદિન્દ્રિ યં મહત્ । મયિ દક્ષો મયિ ક્રતુઃ । મયિ ધાયિ સુવીર્યમ્ । ત્રિશુગ્ઘર્મો વિ ભાતુ મે । આકૂત્યા મનસા સહ । વિરાજા જ્યોતિષા સહ । યજ્ઞેન પયસા સહ । બ્રહ્મણા તેજસા સહ । ક્ષત્ત્રેણ યશસા સહ । સત્યેન તપસા સહ । તસ્ય દોહમશીમહિ । તસ્ય સુમ્નમશીમહિ । તસ્ય ભક્ષમશીમહિ । તસ્ય ત ઇન્દ્રે ણ પીતસ્ય મધુમતઃ । ઉપહૂતસ્યોપહૂતો
ભક્ષયામિ

4.22 અનુવાક

યાસ્તે અગ્ને ઘોરાસ્તનુવઃ । ક્ષુચ્ચ તૃષ્ણા ચ । અસ્નુક્ચાનાહુતિશ્ચ । અશનયા ચ પિપાસા ચ । સેદિશ્ચામતિશ્ચ । એતાસ્તે અગ્ને ઘોરાસ્તનુવઃ । તાભિરમું ગચ્છ । યો સ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ

4.23 અનુવાક

સ્નિક્ચ સ્નીહિતિશ્ચ સ્નિહિતિશ્ચ । ઉષ્ણા ચ શીતા ચ । ઉગ્રા ચ ભીમા ચ । સદામ્ની સેદિરનિરા । એતાસ્તે અગ્ને ઘોરાસ્તનુવઃ । તાભિરમું ગચ્છ । યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ

4.24 અનુવાક

ધુનિશ્ચ ધ્વાન્તશ્ચ ધ્વનશ્ચ ધ્વનયઁ શ્ચ । નિલિમ્પશ્ચ વિલિમ્પશ્ચ વિક્ષિપઃ

4.25 અનુવાક

ઉગ્રશ્ચ ધુનિશ્ચ ધ્વાન્તશ્ચ ધ્વનશ્ચ ધ્વનયઁ શ્ચ । સહસહ્વાઁ શ્ચ સહમાનશ્ચ સહસ્વાઁ શ્ચ સહીયાઁ શ્ચ । એત્ય પ્રેત્ય વિક્ષિપઃ

4.26 અનુવાક

અહોરાત્રે ત્વોદીરયતામ્ । અર્ધમાસાસ્ત્વોદીઁ જયન્તુ । માસાસ્ત્વા શ્રપયન્તુ । ઋતવસ્ત્વા પચન્તુ । સંવત્સરસ્ત્વા હન્ત્વસૌ

4.27 અનુવાક

ખટ્ફટ્જહિ । છિન્ધી ભિન્ધી હન્ધી કટ્ । ઇતિ વાચઃ ક્રૂરાણિ

4.28 અનુવાક

વિ ગા ઇન્દ્ર વિચરન્ત્સ્પાશયસ્વ । સ્વપન્ત ઇન્દ્ર પશુમન્તમિચ્છા । વજ્રેણામું બોધય દુર્વિદત્રમ્ । સ્વપતોઽસ્ય પ્રહર ભોજનેભ્યઃ ૧અગ્ને અગ્નિના સં વદસ્વ । મૃત્યો મૃત્યુના સં વદસ્વ । નમસ્તે અસ્તુ ભગવઃ ૨સકૃત્તે અગ્ને નમઃ । દ્વિસ્તે નમઃ । ત્રિસ્તે નમઃ । ચતુસ્તે નમઃ । પઞ્ચકૃત્વસ્તે નમઃદશકૃત્વસ્તે નમ । શતકૃત્વસ્તે નમઃ । આસહસ્રકૃત્વસ્તે નમઃ । અપરિમિતકૃત્વસ્તે
નમઃ । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિઁ સીઃ

4.29 અનુવાક

અસૃઙ્મુખો રુધિરેણાવ્યક્ત । યમસ્ય દૂતઃ શ્વપાદ્વિ ધાવસિ । ગૃધ્રઃ સુપર્ણઃ કુણપં નિ ષેવસે । યમસ્ય દૂતઃ પ્રહિતો ભવસ્ય ચોભયોઃ

4.30 અનુવાક

યદેતદ્વૃકસો ભૂત્વા । વાગ્દેવ્યભિરાયસિ । દ્વિષન્તં મેઽભિરાય । તં મૃત્યો મૃત્યવે નય । સ આર્ત્યાર્તિમાર્ચ્છતુ

4.31 અનુવાક

યદીષિતો યદિ વા સ્વકામી । ભયેડકો વદતિ વાચમેતામ્ । તામિન્દ્રાગ્ની બ્રહ્મણા સંવિદાનૌ । શિવામસ્મભ્યં કૃણુતં ગૃહેષુ

4.32 અનુવાક

દીર્ઘમુખિ દુર્હણુ । મા સ્મ દક્ષિણતો વદઃ । યદિ દક્ષિણતો વદાદ્દ્વિષન્તં મેઽવબાધાસૈ

4.33 અનુવાક

ઇત્થાદુલૂક આપપ્તત્ । હિરણ્યાક્ષો અયોમુખઃ । રક્ષસાં દૂત આગતઃ । તમિતો નાશયાગ્ને

4.34 અનુવાક

યદેતદ્ભૂતાન્યન્વાવિશ્ય । દૈવીં વાચં વદસિ । દ્વિષતો નઃ પરાવદ । તાન્મૃત્યો મૃત્યવે નય । ત આર્ત્યાર્તિમાર્ચ્છન્તુ । અગ્નિનાગ્નિઃ સં વદતામ્

4.35 અનુવાક

પ્રસાર્ય સક્થ્યૌ પતસિ । સવ્યમક્ષિ નિપેપિ ચ । મેહ કસ્ય ચનામમત્

4.36 અનુવાક

અત્રિણા ત્વા ક્રિમે હન્મિ । કણ્વેન જમદગ્નિના । વિશ્વાવસોર્બ્રહ્મણા હતઃ । ક્રિમીણાઁ રાજા । અપ્યેષાઁ સ્થપતિર્હતઃ । અથો માતાથો પિતા । અથો સ્થૂરા અથો ક્ષુદ્રાઃ ! । અથો કૃષ્ણા અથો શ્વેતાઃ । અથો આશાતિકા હતાઃ । શ્વેતાભિઃ સહ સર્વે હતાઃ

4.37 અનુવાક

આહરાવદ્ય । શૃતસ્ય હવિષો યથા । તત્સત્યમ્ । યદમું યમસ્ય જમ્ભયોઃ । આદધામિ તથા હિ તત્ । ખણ્ફણ્મ્રસિ

4.38 અનુવાક

બ્રહ્મણા ત્વા શપામિ । બ્રહ્મણસ્ત્વા શપથેન શપામિ । ઘોરેણ ત્વા ભૃગૂણાં ચક્ષુષા પ્રેક્ષે । રૌદ્રે ણ ત્વાઙિરસાં મનસા ધ્યાયામિ । અઘસ્ય ત્વા ધારયા વિધ્યામિ । અધરો મત્પદ્યસ્વાસૌ

4.39 અનુવાક

ઉત્તુદ શિમિજાવરિ । તલ્પેજે તલ્પ ઉત્તુદ । ગિરીઁ રનુ પ્ર વેશય । મરીચીરુપ સં નુદ । યાવદિતઃ પુરસ્તાદુદયાતિ સૂર્યઃ । તાવદિતોઽમું નાશય । યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ । યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ

4.40 અનુવાક

ભૂર્ભુવઃ સુવો ભૂર્ભુવઃ સુવો ભૂર્ભુવઃ સુવઃ । ભુવોઽદ્ધાયિ ભુવોઽદ્ધાયિ ભુવોઽદ્ધાયિ । નૃમ્ણાયિ નૃમ્ણં નૃમ્ણાયિ નૃમ્ણં નૃમ્ણાયિ નૃમ્ણમ્ । નિધાય્યોઽવાયિ નિધાય્યોઽવાયિ નિધાય્યોઽવાયિ । એ અસ્મે અસ્મે । સુવર્ન જ્યોતીઃ

4.41 અનુવાક

પૃથિવી સમિત્ । તામગ્નિઃ સમિન્ધે । સાઽગ્નિઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા । વર્ચસા શ્રિયા । યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા ૧ અન્તરિક્ષઁ સમિત્ । (૧)
તાં વાયુઃ સમિન્ધે । સા વાયુઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા । વર્ચસા શ્રિયા । યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા ૨ દ્યૌઃ સમિત્ । તામાદિત્યઃ સમિન્ધે ।(૨)
સાદિત્યઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા । વર્ચસા શ્રિયા । યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા ૩ પ્રાજાપત્યા મે સમિદસિ સપત્નક્ષયણી । ભ્રાતૃવ્યહા મેઽસિ સ્વાહા ૪ અગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ । (૩)
તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ । વાયો વ્રતપત આદિત્ય વ્રતપતે । વ્રતાનાં વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ । તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ ૫ દ્યૌઃ સમિત્ । તામાદિત્યઃ સમિન્ધે । સાદિત્યઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા ।(૪)
વર્ચસા શ્રિયાયશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા । અન્તરિક્ષઁ સમિત્ । તાં વાયુઃ સમિન્ધેસા વાયુઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા । વર્ચસા શ્રિયા ।(૫)
યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા । પૃથિવી સમિત્ । તામગ્નિઃ સમિન્ધે । સાઽગ્નિઁ સમિન્ધે । તામહઁ સમિન્ધે । સા મા સમિદ્ધા । આયુષા તેજસા । વર્ચસા શ્રિયા । યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન । (૬)
અન્નાદ્યેન સમિન્તાઁ સ્વાહા । પ્રાજાપત્યા મે સમિદસિ સપત્નક્ષયણી । ભ્રાતૃવ્યહા મેઽસિ સ્વાહા । આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ । તદશકં તન્મેઽરાધિ । વાયો વ્રતપતેઽગ્ને વ્રતપતે । વ્રતાનાં વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ । તદશકં તન્મેઽરાધિ ૬ (૭)
સમિત્સમિન્ધે વ્રતં ચરિષ્યામિ તેજસા શ્રિયા યશસા બ્રહ્મવર્ચસેનાષ્ટૌ ચ
4.42 અનુવાક

શં નો વાતઃ પવતાં માતરિશ્વા શં નસ્તપતુ સૂર્યઃ । અહાનિ શં ભવન્તુ નઃ શં રાત્રિઃ પ્રતિ ધીયતામ્ ૧ શમુષા નો વ્યચ્છતુ । શમાદિત્ય ઉદેતુ નઃ । શિવા નઃ શંતમા ભવ સુમૃડીકા સરસ્વતિ । મા તે વ્યોમ સંદૃશિ ૨ ઇડાયૈ વાસ્ત્વસિ વાસ્તુમદ્વાસ્તુમન્તો ભૂયાસ્મ મા વાસ્તોશ્છિત્સ્મ હ્યવાસ્તુઃ સ ભૂયાદ્યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૩ પ્રતિષ્ઠાઽસિ પ્રતિષ્ઠાવન્તો ભૂયાસ્મ મા પ્રતિષ્ઠાયાશ્છિત્સ્મ હ્યપ્રતિષ્ઠઃ સ ભૂયાદ્યોઽસ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૪ આ વાત વાહિ ભેષજં વિ વાત વાહિ યદ્ર પઃ । ત્વઁ હિ વિશ્વભેષજો દેવાનાં દૂત ઈયસે ૫ દ્વવિમૌ વાતૌ વાત આ સિન્ધોરા પરાવતઃ । (૧)
દક્ષં મે અન્ય આવાતુ પરાઽન્યો વાતુ યદ્ર પઃ ૬ યદદો વાત તે ગૃહેઽમૃતસ્ય નિધિર્હિતઃ । તતો નો દેહિ જીવસે તતો નો ધેહિ ભેષજમ્ । તતો નો મહ આ વહ ૭ વાત આ વાતુ ભેષજઁ શંભૂર્મયોભૂર્નો હૃદે । પ્ર ણ આયૂઁ ષિ તારિષત્ ૮ ઇન્દ્ર સ્ય ગૃહોઽસિ તં ત્વા પ્રપદ્યે સગુઃ સાશ્વઃ । સહ યન્મે અસ્તિ તેન ૯ ભૂઃ પ્રપદ્યે ભુવઃ પ્રપદ્યે સુવઃ પ્રપદ્યે ભૂર્ભુવઃ સુવઃ પ્રપદ્યે વાયું પ્રપદ્યેઽનાર્તાં દેવતાં પ્રપદ્યેઽશ્માનમાખણં પ્રપદ્યે પ્રજાપતેર્બ્રહ્મકોશં બ્રહ્મ પ્રપદ્ય ૐ પ્રપદ્યે ૧૦ અન્તરિક્ષં મ ઉર્વન્તરં બૃહદગ્નયઃ પર્વતાશ્ચ યયા વાતઃ સ્વસ્ત્યા સ્વસ્તિ માં તયા સ્વસ્ત્યા સ્વસ્તિ માનસાનિ ૧૧ પ્રાણાપાનૌ મૃત્યોર્મા પાતં પ્રાણાપાનૌ મા મા હાસિષ્ટમ્ ૧૨ મયિ મેધાં મયિ પ્રજાં મય્યગ્નિસ્તેજો દધાતુ મયિ મેધાં મયિ પ્રજાં મયીન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાતુ મયિ મેધાં મયિ પ્રજાં મયિ સૂર્યો ભ્રાજો દધાતુ ૧૩(૨)
દ્યુભિરક્તુભિઃ પરિ પાતમસ્માનરિષ્ટેભિરશ્વિના સૌભગેભિઃ । તન્નો મિત્રો વરુણો મામહન્તામદિતિઃ સિન્ધુઃ પૃથિવી ઉત દ્યૌઃ ૧૪ કયા નશ્ચિત્ર આભુવદૂતી સદાવૃધઃ સખા । કયા શચિષ્ઠયા વૃતા ૧૫ કસ્ત્વા સત્યો મદાનાં મઁ હિષ્ઠો મત્સદન્ધસઃ । દૃઢા ચિદારુજે વસુ ૧૬ અભી ષુ ણઃ સખીનામવિતા જરિતૃઋણામ્ । શતં ભવાસ્યૂતિભિઃ ૧૭ વયઃ સુપર્ણા ઉપસેદુરિન્દ્રં પ્રિયમેધા ઋષયો નાધમાનાઃ । અપ ધ્વાન્તમૂર્ણુહિ પૂર્ધિ ચક્ષુર્મુમુગ્ધ્યસ્માન્નિધયેવ બદ્ધાન્ ૧૮ (૩)
શં નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં યોરભિ સ્રવન્તુ નઃ ૧૯ ઈશાના વાર્યાણાં ક્ષયન્તીશ્ચર્ષણીનામ્ । અપો યાચામિ ભેષજમ્ ૨૦ સુમિત્રા ન આપ ઓષધયઃ સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુર્યો સ્માન્દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ ૨૧ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ૨૨ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ ૨૩ તસ્મા અરઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ ।(૪)
આપો જનયથા ચ નઃ ૨૪ પૃથિવી શાન્તા સાગ્નિના શાન્તા સા મે શાન્તા શુચઁ શમયતુ ૨૫ અન્તરિક્ષઁ શાન્તં તદ્વાયુના શાન્તં તન્મે શાન્તઁ શુચઁ શમયતુ ૨૬ દ્યૌઃ શાન્તા સાદિત્યેન શાન્તા સા મે શાન્તા શુચઁ શમયતુ ૨૭ પૃથિવી શાન્તિરન્તરિક્ષઁ શાન્તિર્દ્યૌઃ શાન્તિર્દિશઃ શાન્તિરવાન્તરદિશાઃ શાન્તિરગ્નિઃ શાન્તિર્વાયુઃ શાન્તિરાદિત્યઃ શાન્તિશ્ચન્દ્ર માઃ શાન્તિર્નક્ષત્રાણિ શાન્તિરાપઃ શાન્તિરોષધયઃ શાન્તિર્વનસ્પતયઃ શાન્તિર્ગૌઃ શાન્તિરજા શાન્તિરશ્વઃ શાન્તિઃ પુરુષઃ શાન્તિર્બ્રહ્મ શાન્તિર્બ્રાહ્મણઃ શાન્તિઃ શાન્તિરેવ શાન્તિઃ શાન્તિર્મે અસ્તુ શાન્તિઃ ૨૮ તયાહઁ શાન્ત્યા સર્વશાન્ત્યા મહ્યં દ્વિપદે ચતુષ્પદે ચ શાન્તિઙ્ કરોમિ શાન્તિર્મે અસ્તુ શાન્તિઃ ૨૯ એહ શ્રીશ્ચ હ્રીશ્ચ ધૃતિશ્ચ તપો મેધા પ્રતિષ્ઠા શ્રદ્ધા સત્યાં ધર્મશ્ચૈતાનિ મોત્તિષ્ઠન્તમનૂત્તિષ્ઠન્તુ મા માઁ શ્રીશ્ચ હ્રીશ્ચ ધૃતિશ્ચ તપો મેધા પ્રતિષ્ઠા શ્રદ્ધા સત્યં ધર્મશ્ચૈતાનિ મા મા હાસિષુઃ ૩૦ ઉદાયુષા સ્વાયુષોદોષધીનાઁ રસેનોત્પર્જન્યસ્ય શુષ્મેણોદસ્થામમૃતાઁ અનુ ૩૧ તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્ । પશ્યેમ શરદઃ શતં જીવેમ શરદઃ શતં નન્દામ શરદઃ શતં મોદામ શરદઃ શતં ભવામ શરદઃ શતં શૃણવામ શરદઃ શતં પ્ર બ્રવામ શરદઃ શતં અજીતાઃ સ્યામ શરદઃ શતં જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશે ૩૨ ય ઉદગાન્મહતોઽર્ણવાદ્વિભ્રાજમાનઃ સરિરસ્ય મધ્યાત્સ મા વૃષભો લોહિતાક્ષઃ સૂર્યો વિપશ્ચિન્મનસા પુનાતુ ૩૩ બ્રહ્મણઃ શ્ચોતન્યસિ બ્રહ્મણ આણી સ્થો બ્રહ્મણ આવપનમસિ ધારિતેયં પૃથિવી બ્રહ્મણા મહી ધારિતમેનેન મહદન્તરિક્ષં દિઓવં દાધાર પૃથિવીઁ સદેવાં યદહં વેદ તદહં ધારયાણિ મા મદ્વેદોઽધિ વિ સ્રસત્ ૩૪ મેધામનીષે માવિશતાઁ સમીચી ભૂતસ્ય ભવ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ સર્વમાયુરયાણિ સર્વમાયુરયાણિ ૩૫ આભિર્ગીર્ભિર્યદતો ન ઊનમાપ્યાયય હરિવો વર્ધમાનઃ । યદા સ્તોતૃભ્યો મહિ ગોત્રા રુજાસિ ભૂયિષ્ઠભાજો અધ તે સ્યામ ૩૬ બ્રહ્મ પ્રાવાદિષ્મ તન્નો મા હાસીત્ । ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ૩૭ પરાવતો દધાતુ બદ્ધાઞ્ જિન્વથ દૃશે સપ્ત ચ (૫)