શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5

દ્વે અક્ષરે બ્રહ્મ-પરે ત્વ્ અનન્તે વિદ્યાવિદ્યે નિહિતે યત્ર ગૂઢે
ક્ષરં ત્વ્ અવિદ્યા હ્ય્ અમૃતં તુ વિદ્યા વિદ્યાવિદ્યે ઈશતે યસ્ તુ સો ઽન્યઃ ॥

યો યોનિં યોનિમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો વિશ્વાનિ રૂપાણિ યોનીશ્ ચ સર્વાઃ
ઋષિં પ્રસૂતં કપિલં યસ્ તમ્ અગ્રે જ્ઞાનૈર્ બિભર્તિ જાયમાનં ચ પશ્યેત્ ॥

એકૈક-જાલં બહુધા વિકુર્વન્ન્ અસ્મિન્ ક્ષેત્રે સંહરત્ય્ એષ દેવઃ
ભૂયઃ સૃષ્ટ્વા પતયસ્ તથેશઃ સર્વાધિપત્યં કુરુતે મહાત્મા ॥

સર્વા દિશ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચ તિર્યક્ પ્રકાશયન્ ભ્રાજતે યદ્ વ્ અનડ્વાન્
એવં સ દેવો ભગવાન્ વરેણ્યો યોનિ-સ્વભાવાન્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકઃ ॥

યચ્ ચ સ્વભાવં પચતિ વિશ્વ-યોનિઃ પાચ્યાંશ્ ચ સર્વાન્ પરિણામયેદ્ યઃ
સર્વમ્ એતદ્ વિશ્વમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો ગુણાંશ્ ચ સર્વાન્ વિનિયોજયેદ્ યઃ ॥

તદ્ વેદ-ગુહ્યોપનિષત્સુ ગૂઢં તદ્ બ્રહ્મા વેદતે બ્રહ્મ-યોનિમ્
યે પૂર્વં દેવા ઋષયશ્ ચ તદ્ વિદુસ્ તે તન્-મયા અમૃતા વૈ બભૂવુઃ ॥

ગુણાન્વયો યઃ ફલ-કર્મ-કર્તા કૃતસ્ય તસ્યૈવ સ ચોપભોક્તા
સ વિશ્વ-રૂપસ્ ત્રિગુણસ્ ત્રિવર્ત્મા પ્રાણાધિપઃ સઞ્ચરતિ સ્વ-કર્મભિઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠ-માત્રો રવિ-તુલ્ય-રૂપઃ સઙ્કલ્પાહઙ્કાર-સમન્વિતો યઃ
બુદ્ધેર્ ગુણેનાત્મ-ગુણેન ચૈવ આરાગ્ર-માત્રો ઽપ્ય્ અપરો ઽપિ દૃષ્ટઃ ॥

બાલાગ્ર-શત-ભાગસ્ય શતધા કલ્પિતસ્ય ચ
ભાગો જીવઃ સ વિજ્ઞેયઃ સ ચાનન્ત્યાય કલ્પતે ॥

નૈવ સ્ત્રી ન પુમાન્ એષ ન ચૈવાયં નપુંસકઃ
યદ્ યચ્ છરીરમ્ આદત્તે તેન તેન સ યુજ્યતે ॥

સઙ્કલ્પન-સ્પર્શન-દૃષ્ટિ-મોહૈર્ ગ્રાસામ્બુ-વૃષ્ટ્યાત્મ-વિવૃદ્ધિ-જન્મ
કર્માનુગાન્ય્ અનુક્રમેણ દેહી સ્થાનેષુ રૂપાણ્ય્ અભિસમ્પ્રપદ્યતે ॥

સ્થૂલાનિ સૂક્ષ્માણિ બહૂનિ ચૈવ રૂપાણિ દેહી સ્વ-ગુણૈર્ વૃણોતિ
ક્રિયા-ગુણૈર્ આત્મ-ગુણૈશ્ ચ તેષાં સંયોગ-હેતુર્ અપરો ઽપિ દૃષ્ટઃ ॥

અનાદ્ય્-અનન્તં કલિલસ્ય મધ્યે વિશ્વસ્ય સ્રષ્ટારમ્ અનેક-રૂપમ્
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વ-પાશૈઃ ॥

ભાવ-ગ્રાહ્યમ્ અનીડાખ્યં ભાવાભાવ-કરં શિવમ્
કલા-સર્ગ-કરં દેવં યે વિદુસ્ તે જહુસ્ તનુમ્ ॥