શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 4

ય એકો ઽવર્ણો બહુધા શક્તિ-યોગાદ્ વરણાન્ અનેકાન્ નિહિતાર્થો દધાતિ
વિ ચૈતિ ચાન્તે વિશ્વમ્ આદૌ સ દેવઃ સ નો બુદ્ધ્યા શુભયા સંયુનક્તુ ॥

તદ્ એવાગ્નિસ્ તદ્ આદિત્યસ્ તદ્ વાયુસ્ તદ્ ઉ ચન્દ્રમાઃ
તદ્ એવ શુક્રં તદ્ બ્રહ્મ તદ્ આપસ્ તત્ પ્રજાપતિઃ [*15] ॥

ત્વં સ્ત્રી પુમાન્ અસિ ત્વં કુમાર ઉત વા કુમારી
ત્વં જીર્ણો દણ્ડેન વઞ્ચસિ ત્વં જાતો ભવસિ વિશ્વતો-મુખઃ [*16] ॥

નીલઃ પતઙ્ગો હરિતો લોહિતાક્ષસ્ તડિદ્-ગર્ભ ઋતવઃ સમુદ્રાઃ
અનાદિમત્ ત્વં વિભુત્વેન વર્તસે યતો જાતાનિ ભુવનાનિ વિશ્વા ॥

અજામ્ એકાં લોહિત-શુક્લ-કૃષ્ણાં બહ્વીઃ પ્રજાઃ સૃજમાનાં સ-રૂપાઃ
અજો હ્ય્ એકો જુષમાણો ઽનુશેતે જહાત્ય્ એનાં ભુક્ત-ભોગામ્ અજો ઽન્યઃ ॥

દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં વૃક્ષં પરિષસ્વજાતે
તયોર્ અન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વ્ અત્ત્ય્ અનશ્નન્ન્ અન્યો અભિચાકશીતિ [*17] ॥

સમાને વૃક્ષે પુરુષો નિમગ્નો ઽનીશયા શોચતિ મુહ્યમાનઃ
જુષ્ટં યદા પશ્યત્ય્ અન્યમ્ ઈશમ્ અસ્ય મહિમાનમ્ ઇતિ વીત-શોકઃ ॥

ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્ યસ્મિન્ દેવા અધિ વિશ્વે નિષેદુઃ
યસ્ તં ન વેદ કિમ્ ઋચા કરિષ્યતિ ય ઇત્ તદ્ વિદુસ્ ત ઇમે સમાસતે [*18] ॥

છન્દાંસિ યજ્ઞાઃ ક્રતવો વ્રતાનિ ભૂતં ભવ્યં યચ્ ચ વેદા વદન્તિ
અસ્માન્ માયી સૃજતે વિશ્વમ્ એતત્ તસ્મિંશ્ ચાન્યો માયયા સન્નિરુદ્ધઃ ॥

માયાં તુ પ્રકૃતિં વિદ્યાન્ માયિનં ચ મહેશ્વરમ્
તસ્યાવયવ-ભૂતૈસ્ તુ વ્યાપ્તં સર્વમ્ ઇદં જગત્ ॥

યો યોનિં યોનિમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો યસ્મિન્ન્ ઇદમ્ સં ચ વિચૈતિ સર્વમ્
તમ્ ઈશાનં વરદં દેવમ્ ઈડ્યં નિચાય્યેમાં શાન્તિમ્ અત્યન્તમ્ એતિ ॥

યો દેવાનાં પ્રભવશ્ ચોદ્ભવશ્ ચ વિશ્વાધિપો રુદ્રો મહર્ષિઃ
હિરણ્યગર્ભં પશ્યત જાયમાનં સ નો બુદ્ધ્યા શુભયા સંયુનક્તુ ॥

યો દેવાનામ્ અધિપો યસ્મિન્ લોકા અધિશ્રિતાઃ
ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥

સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મં કલિલસ્ય મધ્યે વિશ્વસ્ય સ્રષ્ટારમ્ અનેક-રૂપમ્
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા શિવં શાન્તિમ્ અત્યન્તમ્ એતિ [*19] ॥

સ એવ કાલે ભુવનસ્ય ગોપ્તા વિશ્વાધિપઃ સર્વ-ભૂતેષુ ગૂઢઃ
યસ્મિન્ યુક્તા બ્રહ્મર્ષયો દેવતાશ્ ચ તમ્ એવં જ્ઞાત્વા મૃત્યુ-પાશાંશ્ છિનત્તિ ॥

ઘૃતાત્ પરં મણ્ડમ્ ઇવાતિસૂક્ષ્મં જ્ઞાત્વા શિવં સર્વ-ભૂતેષુ ગૂઢમ્
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વ-પાશૈઃ ॥

એષ દેવો વિશ્વ-કર્મા મહાત્મા સદા જનાનાં હૃદયે સંનિવિષ્ટઃ
હૃદા મનીષા મનસાભિકૢપ્તો ય એતદ્ વિદુર્ અમૃતાસ્ તે ભવન્તિ ॥

યદાતમસ્ તન્ ન દિવા ન રાત્રિર્ ન સન્ ન ચાસચ્ છિવ એવ કેવલઃ
તદ્ અક્ષરં તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં પ્રજ્ઞા ચ તસ્માત્ પ્રસૃતા પુરાણી ॥

નૈનમ્ ઊર્ધ્વં ન તિર્યઞ્ચં ન મધ્યે ન પરિજગ્રભત્
ન તસ્ય પ્રતિમા અસ્તિ યસ્ય નામ મહદ્ યશઃ ॥

ન સંદૃશે તિષ્ઠતિ રૂપમ્ અસ્ય ન ચક્ષુષા પશ્યતિ કશ્ચનૈનમ્
હૃદા હૃદિ-સ્થં મનસા ય એનમ્ એવં વિદુર્ અમૃતાસ્તે ભવન્તિ ॥

અજાત ઇત્ય્ એવં કશ્ચિદ્ ભીરુઃ પ્રપદ્યતે
રુદ્ર યત્ તે દક્ષિણં મુખં તેન માં પાહિ નિત્યમ્ ॥

મા નસ્ તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા ન અશ્વેષુ રીરિષઃ
વીરાન્ મા નો રુદ્ર ભામિતો વધીર્ હવિષ્મન્તઃ સદામિત્ ત્વા હવામહે [*20] ॥