શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 6

સ્વભાવમ્ એકે કવયો વદન્તિ કાલં તથાન્યે પરિમુહ્યમાનાઃ
દેવસ્યૈષ મહિમા તુ લોકે યેનેદં ભ્રામ્યતે બ્રહ્મ-ચક્રમ્ ॥

યેનાવૃતં નિત્યમ્ ઇદં હિ સર્વં જ્ઞઃ કાલ-કાલો ગુણી સર્વ-વિદ્ યઃ
તેનેશિતં કર્મ વિવર્તતે હ પૃથિવ્ય્-અપ્-તેજો ઽનિલ-ખાનિ ચિન્ત્યમ્ ॥

તત્ કર્મ કૃત્વા વિનિવર્ત્ય ભૂયસ્ તત્ત્વસ્ય તત્ત્વેન સમેત્ય યોગમ્
એકેન દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્ અષ્ટભિર્ વા કાલેન ચૈવાત્મ-ગુણૈશ્ ચ સૂક્ષ્મૈઃ ॥

આરભ્ય કર્માણિ ગુણાન્વિતાનિ ભાવાંશ્ ચ સર્વાન્ વિનિયોજયેદ્ યઃ
તેષામ્ અભાવે કૃત-કર્મ-નાશઃ કર્મ-ક્ષયે યાતિ સ તત્ત્વતો ઽન્યઃ ॥

આદિઃ સ સંયોગ-નિમિત્ત-હેતુઃ પરસ્ ત્રિકાલાદ્ અકલો ઽપિ દૃષ્ટઃ
તં વિશ્વ-રૂપં ભવ-ભૂતમ્ ઈડ્યં દેવં સ્વ-ચિત્ત-સ્થમ્ ઉપાસ્ય પૂર્વમ્ ॥

સ વૃક્ષ-કાલાકૃતિભિઃ પરો ઽન્યો યસ્માત્ પ્રપઞ્ચઃ પરિવર્તતે ઽયમ્
ધર્માવહં પાપ-નુદં ભગેશં જ્ઞાત્વાત્મ-સ્થમ્ અમૃતં વિશ્વ-ધામ ॥

તમ્ ઈશ્વરાણાં પરમં મહેશ્વરં તં દેવતાનાં પરમં ચ દૈવતમ્
પતિં પતીનાં પરમં પરસ્તાદ્ વિદામ દેવં ભુવનેશમ્ ઈડ્યમ્ ॥

ન તસ્ય કાર્યં કરણં ચ વિદ્યતે ન તત્-સમશ્ ચાભ્યધિકશ્ ચ દૃશ્યતે
પરાસ્ય શક્તિર્ વિવિધૈવ શ્રૂયતે સ્વાભાવિકી જ્ઞાન-બલ-ક્રિયા ચ ॥

ન તસ્ય કશ્ચિત્ પતિર્ અસ્તિ લોકે ન ચેશિતા નૈવ ચ તસ્ય લિઙ્ગમ્
સ કારણં કરણાધિપાધિપો ન ચાસ્ય કશ્ચિજ્ જનિતા ન ચાધિપઃ ॥

યસ્ તન્તુ-નાભ ઇવ તન્તુભિઃ પ્રધાનજૈઃ સ્વભાવતઃ
દેવ એકઃ સ્વમ્ આવૃણોતિ સ નો દધાતુ બ્રહ્માપ્યયમ્ ॥

એકો દેવઃ સર્વ-ભૂતેષુ ગૂઢઃ સર્વ-વ્યાપી સર્વ-ભૂતાન્તરાત્મા
કર્માધ્યક્ષઃ સર્વ-ભૂતાધિવાસઃ સાક્ષી ચેતા કેવલો નિર્ગુણશ્ ચ ॥

એકો વશી નિષ્ક્રિયાણાં બહૂનામ્ એકં બીજં બહુધા યઃ કરોતિ
તમ્ આત્મ-સ્થં યે ઽનુપશ્યન્તિ ધીરાસ્ તેષાં સુખં શાશ્વતં નેતરેષામ્ ॥

નિત્યો નિત્યાનાં ચેતનશ્ ચેતનાનામ્ એકો બહૂનાં યો વિદધાતિ કામાન્
તત્ કારણં સાઙ્ખ્ય-યોગાધિગમ્યં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વ-પાશૈઃ ॥

ન તત્ર સૂર્યો ભાતિ ન ચન્દ્ર-તારકં નેમા વિદ્યુતો ભાન્તિ કુતો ઽયમ્ અગ્નિઃ
તમ્ એવ ભાન્તમ્ અનુભાતિ સર્વં તસ્ય ભાસા સર્વમ્ ઇદં વિભાતિ ॥

એકો હંસો ભુવનસ્યાસ્ય મધ્યે સ એવાગ્નિઃ સલિલે સંનિવિષ્ટઃ
તમ્ એવ વિદિત્વાતિમૃત્યુમ્ એતિ નાન્યઃ પન્થા વિદ્યતે ઽયનાય ॥

સ વિશ્વ-કૃદ્ વિશ્વ-વિદ્ આત્મ-યોનિર્ જ્ઞઃ કાલ-કાલો ગુણી સર્વ-વિદ્ યઃ
પ્રધાન-ક્ષેત્ર-જ્ઞ-પતિર્ ગુણેશઃ સંસાર-મોક્ષ-સ્થિતિ-બન્ધ-હેતુઃ ॥

સ તન્-મયો હ્ય્ અમૃત ઈશ-સંસ્થો જ્ઞઃ સર્વગો ભુવનસ્યાસ્ય ગોપ્તા
ય ઈશે ઽસ્ય જગતો નિત્યમ્ એવ નાન્યો હેતુર્ વિદ્યત ઈશનાય ॥

યો બ્રહ્માણં વિદધાતિ પૂર્વં યો વૈ વેદાંશ્ ચ પ્રહિણોતિ તસ્મૈ
તં હ દેવં આત્મ-બુદ્ધિ-પ્રકાશં મુમુક્ષુર્ વૈ શરણમ્ અહં પ્રપદ્યે ॥

નિષ્કલં નિષ્ક્રિયં શાન્તં નિરવદ્યં નિરઞ્જનમ્
અમૃતસ્ય પરં સેતું દગ્ધેન્દનમ્ ઇવાનલમ્ ॥

યદા ચર્મવદ્ આકાશં વેષ્ટયિષ્યન્તિ માનવાઃ
તદા દેવમ્ અવિજ્ઞાય દુઃખસ્યાન્તો ભવિષ્યતિ ॥

તપઃ-પ્રભાવાદ્ દેવ-પ્રસાદાચ્ ચ બ્રહ્મ હ શ્વેતાશ્વતરો ઽથ વિદ્વાન્
અત્યાશ્રમિભ્યઃ પરમં પવિત્રં પ્રોવાચ સમ્યગ્-ઋષિ-સઙ્ઘ-જુષ્ટમ્ ॥

વેદાન્તે પરમં ગુહ્યં પુરા-કલ્પે પ્રચોદિતમ્
નાપ્રશાન્તાય દાતવ્યં નાપુત્રાયાશિષ્યાય વા પુનઃ ॥

યસ્ય દેવે પરા ભક્તિઃ યથા દેવે તથા ગુરૌ
તસ્યૈતે કથિતા હ્ય્ અર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ ॥