શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3

ય એકો જાલવાન્ ઈશત ઈશનીભિઃ સર્વાંલ્ લોકાન્ ઈશત ઈશનીભિઃ
ય એવૈક ઉદ્ભવે સમ્ભવે ચ ય એતદ્ વિદુર્ અમૃતાસ્ તે ભવન્તિ ॥

એકો હિ રુદ્રો ન દ્વિતીયાય તસ્થુર્ ય ઇમાંલ્ લોકાન્ ઈશત ઈશનીભિઃ
પ્રત્યઙ્ જનાંસ્ તિષ્ઠતિ સઞ્ચુકોચાન્ત-કાલે સંસૃજ્ય વિશ્વા ભુવનાનિ ગોપાઃ ॥

વિશ્વતશ્ ચક્ષુર્ ઉત વિશ્વતો-મુખો વિશ્વતો-બાહુર્ ઉત વિશ્વતસ્-પાત્
સં[*6] બાહુભ્યાં ધમતિ સમ્પતત્રૈર્ દ્યાવ્-આભૂમી જનયન્ દેવ એકઃ [*7] ॥

યો દેવાનાં પ્રભવશ્ ચોદ્ભવશ્ ચ વિશ્વાધિપો રુદ્રો મહર્ષિઃ
હિરણ્યગર્ભં જનયામાસ પૂર્વં સ નો બુદ્ધ્યા શુભયા સંયુનક્તુ ॥

યા તે રુદ્ર શિવા તનૂર્ અઘોરાપાપ-કાશિની
તયા નસ્ તનુવા શન્તમયા ગિરિશન્તાભિચાકશીહિ [*8] ॥

યાભિષું ગિરિશન્ત હસ્તે બિભર્ષ્ય્ અસ્તવે
શિવાં ગિરિત્ર તાં કુરુ મા હિંસીઃ પુરુષં જગત્ [*9] ॥

તતઃ પરં બ્રહ્મ પરં બૃહન્તં યથાનિકાયં સર્વ-ભૂતેષુ ગૂઢમ્
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારમ્ ઈશં તં જ્ઞાત્વામૃતા ભવન્તિ ॥

વેદાહમ્ એતં પુરુષં મહાન્તમ્ આદિત્ય-વર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્
તમ્ એવ વિદિત્વાતિમૃત્યુમ્ એતિ નાન્યઃ પન્થા વિદ્યતે ઽયનાય [*10] ॥

યસ્માત્ પરં નાપરમ્ અસ્તિ કિંચિદ્ યસ્માન્ નાણીયો ન જ્યાયો ઽસ્તિ કશ્ચિત્
વૃક્ષ ઇવ સ્તબ્ધો દિવિ તિષ્ઠત્ય્ એકસ્ તેનેદં પૂર્ણં પુરુષેણ સર્વમ્ ॥

તતો યદ્ ઉત્તરતરં તદ્ અરૂપમ્ અનામયમ્
ય એતદ્ વિદુર્ અમૃતાસ્તે ભવન્તિ અથેતરે દુઃખમ્ એવાપિ યન્તિ ॥

સર્વાનન-શિરો-ગ્રીવઃ સર્વ-ભૂત-ગુહાશયઃ
સર્વ-વ્યાપી સ ભગવાંસ્ તસ્માત્ સર્વ-ગતઃ શિવઃ ॥

મહાન્ પ્રભુર્ વૈ પુરુષઃ સત્ત્વસ્યૈષ પ્રવર્તકઃ
સુનિર્મલામ્ ઇમાં પ્રાપ્તિમ્ ઈશાનો જ્યોતિર્ અવ્યયઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠ-માત્રઃ પુરુષો ઽન્તરાત્મા સદા જનાનાં હૃદયે સન્નિવિષ્ટઃ
હૃદા મનીષો[*11] મનસાભિકૢપ્તો ય એતદ્ વિદુર્ અમૃતાસ્ તે ભવન્તિ ॥

સહસ્ર-શીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્ર-પાત્
સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વા [અ]ત્યતિષ્ઠદ્ દશાઙ્ગુલમ્ ॥

પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ ભૂતં યચ્ ચ ભવ્યમ્
ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદ્ અન્નેનાતિરોહતિ [*12] ॥

સર્વતઃ પાણિ-પાદં તત્ સર્વતો ઽક્ષિ-શિરો-મુખમ્
સર્વતઃ શ્રુતિમલ્ લોકે સર્વમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠતિ ॥

સર્વેન્દ્રિય-ગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિય-વિવર્જિતમ્
સર્વસ્ય પ્રભુમ્ ઈશાનં સર્વસ્ય શરણં બૃહત્[*13] ॥

નવ-દ્વારે પુરે દેહી હંસો લેલાયતે બહિઃ
વશી સર્વસ્ય લોકસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥

અપાણિ-પાદો જવનો ગ્રહીતા પશ્યત્ય્ અચક્ષુઃ સ શૃણોત્ય્ અકર્ણઃ
સ વેત્તિ વેદ્યં ન ચ તસ્યાસ્તિ વેત્તા તમ્ આહુર્ અગ્ર્યં પુરુષં મહાન્તમ્ ॥

અણોર્ અણીયાન્ મહતો મહીયાન્ આત્મા ગુહાયાં નિહિતો ઽસ્ય જન્તોઃ
તમ્ અક્રતુઃ પશ્યતિ વીત-શોકો ધાતુઃ પ્રસાદાન્ મહિમાનમ્ ઈશમ્ [*14] ॥

વેદાહમ્ એતમ્ અજરં પુરાણં સર્વાત્માનં સર્વ-ગતં વિભુત્વાત્
જન્મ-નિરોધં પ્રવદન્તિ યસ્ય બ્રહ્મ-વાદિનો હિ પ્રવદન્તિ નિત્યમ્ ॥