શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2

યુઞ્જાનઃ પ્રથમં મનસ્ તત્ત્વાય સવિતા ધિયઃ
અગ્નેર્ જ્યોતિર્ નિચાય્ય પૃથિવ્યા અધ્યાભરત્ [*1] ॥

યુક્તેન મનસા વયં દેવસ્ય સવિતુઃ સવે
સુવર્ગેયાય શક્ત્યા [*2] ... ॥

યુક્ત્વાય મનસા દેવાન્ સુવર્યતો ધિયા દિવમ્
બૃહજ્ જ્યોતિઃ કરિષ્યતઃ સવિતા પ્રસુવાતિ તાન્ [*3] ॥

યુઞ્જતે મન ઉત યુઞ્જતે ધિયો વિપ્રા વિપ્રસ્ય બૃહતો વિપશ્ચિતઃ
વિ હોત્રા દધે વયુનાવિદ્ એક ઇન્મહી દેવસ્ય સવિતુઃ પરિષ્ટુતિઃ [*4] ॥

યુજે વાં બ્રહ્મ પૂર્વ્યં નમોભિર્ વિશ્લોક એતુ પથ્ય્ એવ સૂરેઃ
શૃણ્વન્તુ વિશ્વે અમૃતસ્ય પુત્રા આ યે ધામાનિ દિવ્યાનિ તસ્થુઃ [*5] ॥

અગ્નિર્ યત્રાભિમથ્યતે વાયુર્ યત્રાધિરુધ્યતે
સોમો યત્રાતિરિચ્યતે તત્ર સઞ્જાયતે મનઃ ॥

સવિત્રા પ્રસવેન જુષેત બ્રહ્મ પૂર્વ્યમ્
યત્ર યોનિં કૃણવસે ન હિ તે પૂર્વમ્ અક્ષિપત્ ॥

ત્રિર્ ઉન્નતં સ્થાપ્ય સમં શરીરં હૃદીન્દ્રિયાણિ મનસા સન્નિવેશ્ય
બ્રહ્મોડુપેન પ્રતરેત વિદ્વાન્ સ્રોતાંસિ સર્વાણિ ભયાવહાનિ ॥

પ્રાણાન્ પ્રપીડ્યેહ સંયુક્ત-ચેષ્ટઃ ક્ષીણે પ્રાણે નાસિકયોચ્છ્વસીત
દુષ્ટાશ્વ-યુક્તમ્ ઇવ વાહમ્ એનં વિદ્વાન્ મનો ધારયેતાપ્રમત્તઃ ॥

સમે શુચૌ શર્કરા-વહ્નિ-બાલુકા વિવર્જિતે શબ્દ-જલાશ્રયાદિભિઃ
મનો ઽનુકૂલે ન તુ ચક્ષુ-પીડને ગુહા-નિવાતાશ્રયણે પ્રયોજયેત્ ॥

નીહાર-ધૂમાર્કાનિલાનલાનાં ખદ્યોત-વિદ્યુત્-સ્ફટિક-શશીનામ્
એતાનિ રૂપાણિ પુરઃ-સરાણિ બ્રહ્મણ્ય્ અભિવ્યક્તિ-કરાણિ યોગે ॥

પૃથિવ્ય્-અપ્-તેજો ઽનિલ-ખે સમુત્થિતે પઞ્ચાત્મકે યોગ-ગુણે પ્રવૃત્તે
ન તસ્ય રોગો ન જરા ન મૃત્યુઃ પ્રાપ્તસ્ય યોગાગ્નિ-મયં શરીરમ્ ॥

લઘુત્વમ્ આરોગ્યમ્ અલોલુપત્વં વર્ણ-પ્રસાદં સ્વર-સૌષ્ઠવં ચ
ગન્ધઃ શુભો મૂત્ર-પુરીષમ્ અલ્પં યોગ-પ્રવૃત્તિં પ્રથમાં વદન્તિ ॥

યથૈવ બિમ્બં મૃદયોપલિપ્તં તેજો-મયં ભ્રાજતે તત્ સુધાન્તમ્
તદ્ વાત્મ-તત્ત્વં પ્રસમીક્ષ્ય દેહી એકઃ કૃતાર્થો ભવતે વીત-શોકઃ ॥

યદ્ આત્મ-તત્ત્વેન તુ બ્રહ્મ-તત્ત્વં દીપોપમેનેહ યુક્તઃ પ્રપશ્યેત્
અજં ધ્રુવં સર્વ-તત્ત્વૈર્ વિશુદ્ધં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વ-પાશૈઃ ॥

એષ હ દેવઃ પ્રદિશો ઽનુ સર્વાઃ પૂર્વો હ જાતઃ સ ઉ ગર્ભે અન્તઃ
સ એવ જાતઃ સ જનિષ્યમાણઃ પ્રત્યઙ્ જનાંસ્ તિષ્ઠતિ સર્વતો-મુખઃ ॥

યો દેવો અગ્નૌ યો ઽપ્સુ યો વિશ્વં ભુવનમ્ આવિવેશ
ય ઓષધીષુ યો વનસ્પતિષુ તસ્મૈ દેવાય નમો નમઃ ॥