સ્વયંભુપુરાણ · અધ્યાય 9

ઇતિ સ્વયમ્ભૂ ચૈત્યાશ્રમનામસાધનસુવૃષ્ટિચારણો નામાષ્ટમો ઽધ્યાયઃ ।
નવમ અધ્યાયઃ શ્રીમહાચાર્ય શાન્તિકરગુણસંસિદ્ધિમહાત્મ્યાનુભાવ પ્રકથનપ્રવર્તનો નામ
અથ મૈત્રેય આલોક્ય સમુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ ।
ભગવન્તં તમાનમ્ય પ્રાર્થયચ્ચૈવમાદરાત્

કદા શાન્તિકરં નામ તસ્યાભવત્ કથં પુનઃ ।
તદ્ધેતું શ્રોતુમિચ્છામિ સમુપાદેષ્ટુમર્હતિ

ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન મૈત્રેયેણ સ સર્વવિત્ ।
ભગવાસ્તં મહાસત્ત્વં સમ્પશ્યન્નેવમાદિશત્

શૃણુ મૈત્રેય વક્ષ્યામિ શાન્તશ્રિયાં મહદ્ગુણં ।
સદ્ધર્મ્મસાધનોત્સાહં ભદ્રશ્રીસદ્ગુર્ણાર્થદં

યો ઽસૌ રાજા મહાસત્ત્વઃ સધર્મ્મગુણલાલસઃ ।
ત્યક્ત્વા કામસુખં રાજ્યં તીર્થયાત્રામુપાચરત્

સ સર્વેષ્વપિ તીર્થેષુ સ્નાત્વા દાનં વિધાય ચ ।
ત્રિસમાધિસમાચારઃ સંચર પોષધં વ્રતં

એવં સર્વેષુ પીઠેષુ ભ્રમન્ સદ્ધર્મ્મમાનસઃ ।
યોગચર્યાવ્રતં ધૃત્વા પ્રચચાર સમાહિતઃ

પુણ્યક્ષેત્રેષુ સર્વેષુ ભ્રમન્નૈવમિહાગતાઃ ।
દૃષ્ટ્વૈમં મણ્ડલં રમ્યે વિસ્મિતં સમુપાયયૌ

અત્રૈમં દૂરતો દૃષ્ટ્વા ધર્મ્મધાતું જિનાલયં ।
મુદાષ્ટાઙ્ગૈઃ પ્રણત્વાશુઃ સંદ્રષ્ટું સમુપાયયૌ

સમેત્ય સંમહાસત્ત્વા જ્યોતીરૂપં જિનાલયં ।
ધર્મ્મધાતુમિમં દૃષ્ટ્વા પ્રણત્વા સમુપાશ્રયત્

તતઃ સમુદિતો રાજા નેપાલે ઽત્ર મનોરમે ।
સર્વત્રાપિ ચ સંદ્રષ્ટું પ્રચચાર વિલોકયન્

તેષુ સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાત્વા દત્વા યથેપ્સિતં ।
યથાવિધિ સમાધાય વ્રતં ચર સમાહિતઃ

તતોષ્ટૌ વીતરાગાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા સ સંપ્રમોદિતઃ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્ય સદાભજન્

તતશ્ચાસૌ મહાદેવી ખગાનનાં મહેશ્વરીં ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યાભજન્મુદા

તતો મઞ્જુશ્રિયશ્ચૈત્યં સમીક્ષ્ય સ પ્રમોદિતઃ ।
યથાવિધિ સમભ્યર્ચ્ય પ્રાભજત્ સમુપસ્થિતઃ

તતઃ શ્ચૈતત્મહત્પુણ્યૈઃ શાન્તિશ્રીશુભિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રવજ્યા સંવરં ધૃત્વા બ્રહ્મચારી બભૂવ સઃ

યત્તસ્ય સુપ્રશાન્તશ્રીશોભિતાનીન્દ્રિયાનિ ષટ્ ।
તં નનામ પ્રસિદ્ધં ચ શાન્તશ્રીરિત્યભૂદ્યતઃ

તતો ઽસૌ સત્મતિર્વિજ્ઞો બોધિસત્ત્વો જગદ્ધિતે ।
વજ્રચર્યાવ્રતં ગૃહય પ્રચચાર સમાહિતઃ

તતશ્ચ શિલયાછાદ્ય ધર્મ્મધાતુંમિમં જિનં ।
ઇષ્ટિકાભિર્મહત્સ્તૂપં વિધાય સમગોપયત્

તતઃ પઞ્ચપુરેષ્વત્ર સ્થાપિતા પઞ્ચ દેવતાઃ ।
મઞ્જુશ્રીયામિદં ચૈત્યમનેન ચ મહત્કૃતં

એવં કૃત્વાત્ર કાર્યાણિ સર્વાણિ સ મહામતિઃ ।
બોધિસત્ત્વા મહાભિજ્ઞઃ પ્રચચાર જગદ્ધિતે

તતશ્ચાત્ર મહત્પાતં શમીકૃત્ય સમંતતઃ ।
ભદ્રશ્રીમઙ્ગલોત્સાહં ન શાન્તશ્રીઃસ્સદા વ્યધાત્

તતશ્ચાસૌ મહાભિજ્ઞો દુર્વૃષ્ટિ પરિવર્ત્તતે ।
નાગરાજાન્ સમારાધ્ય સુવૃષ્ટિ સમચારયત્

એવં સ ત્રિગુણાભિજ્ઞાં મહોત્પાત પ્રશાન્તિકૃત્ ।
શુભંકર સદા તેન શાન્તિકરે ઇતિ સ્મૃતઃ

ઈદૃગ્મન્ત્રી મહાભિજ્ઞો વજ્રાચાર્યા મહામતિઃ ।
સમૃદ્ધિસિદ્ધિસંપન્ના ન ભૂતા ન ભવિષ્યતિ

એવં વિધાય સર્વત્ર નિરુત્પાતં શુભોત્સવં ।
બોધિસત્ત્વ સ શાન્તશ્રીસ્ત્રૈલોક્યમહિતોભવત્

એવમસ્ય મહત્પુણ્યં ભદ્રશ્રીગુણસાધનં ।
વિજ્ઞાય શરણં ગત્વા સવિતવ્યં શુભાર્થિભિઃ

યદ્યસ્ય શરણં ગત્વા શ્રદ્ધયા સમુપાશ્રિતાઃ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય ભજેયુઃ સર્વદા મુદા

તે સર્વે વિમલત્માનો નિઃક્લેશા વિજિતેન્દ્રિયાઃ ।
ભદ્રશ્રીગુણસંપત્તિં સર્દ્ધિસિદ્ધિં સમાયયુઃ

યે ચ તસ્ય સદા સ્મૃત્વા ધ્યાત્વાપિ ચ સમાહિતાઃ ।
નામાપિ ચ સમુચ્ચાર્ય ભજેયુઃ શ્રદ્ધયા સદા

તે ઽપિ સર્વે વિકલ્માષાઃ પરિશુદ્ધત્રિમણ્ડલાઃ ।
તદ્ગુણશ્રીસમાપન્ના ભવેયુ બોધિચારિણઃ

ઇત્યેવં તત્મહત્પુણ્યં વિજ્ઞાય તદ્ગુણાર્થિનઃ ।
તસ્યૈવ શરણં ગત્વા ભજન્તુ તે સદા મુદા

ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ સર્વે ઽપિ તે સભાશ્રિતાઃ ।
લોકાસ્તથેતિ વિજ્ઞપ્ય પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ

એવમસૌ મહાસત્ત્વો ભદ્રશ્રીસદ્ગુણાર્થભૃત્ ॥
સર્વસત્ત્વહિતં કૃત્વા સંતસ્થે સુચિરં તથા

તતઃ કાલે ગતે રાજા વૃદ્ધોભિજીર્ણ્ણિતેન્દ્રિયઃ ।
નિઃક્લેશો વિરતાભાગો ધ્યાત્વૈવ સમચિન્તયત્

અહં વૃદ્ધોતિજીર્ણ્ણાઙ્ગઃ સ્થાસ્યામ્યેવં કિયાચ્ચરં ।
અવશ્યં દૈવયોગેણ યાસ્યામિ મરણં ધ્રુવં

તદત્રાહં સ્વપુત્રાય યૂને લોકાનુપાલને ।
સાભિષેકમિદં રાજ્યં દાતુમર્હામિ સામ્પ્રતં

ઇતિ ધ્યાત્વા સ ભૂપાલો નરેન્દ્રદેવમાત્મજં ।
અભિષિંચ્ય નૃપં કૃત્વા બોધયન્નેવમંન્વશાત્

રાજન્ પુત્ર સમાધાય ધર્મનીત્યા સમાચરન્ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંચરસ્વ સદા શુભે

અદ્યારભ્યાસિ સર્વેષાં લોકાનામધિપઃ પ્રભુઃ ।
સર્વધર્માનુશાસ્તા ચ સર્વસત્ત્વહિતાર્થભૃત્

તદત્ર સકલાન્ લોકાન્ ધર્મનીત્યાનુપાલયન્ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંચરંસ્વ સદા શુભે

ઇત્યનુશાસ્ય તન્પુત્રં પિતા સ ભવનિસ્પૃહઃ ।
સર્વપરિગ્રહાન્સ્ત્યક્ત્વા વનપ્રસ્થસમાશ્રયન્

તત્રસ્થાસૌ મહાભિજ્ઞઃ પરિશુદ્ધિત્રિમણ્ડલઃ ।
સમાધિનિહિતઃ સ્વાન્તઃ સસંચરે બહ્મસંબરં

તતઃ કાલે ગતે મૃત્યુસમયે સ સમાહિતઃ ।
ત્રિરત્નં સ સ્મરંસ્ત્યક્ત્વા દેહં યયૌ સુખાવતીં

તતઃ સ નૃપતી રાજા નરેન્દ્રદેવ ઇન્દ્રવત્ ।
સંબોધયન્ પ્રયત્નેન સર્વાન્ લોકાનપાલયત્

સો ઽપિ રાજા વિશુદ્ધાત્મા સદ્ધર્મ્મગુણલાલસઃ ।
શાન્તિકરં તમાચાર્ય સમેત્ય શરણં યયૌ

તત્ર સ સમુપાશ્રિત્ય શાસ્તુરાજ્ઞાં શિરોવહન્ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા પ્રાચરત્ સર્વદા શુભે

સદા સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાનં કૃત્વા યથાવિધિ ।
પિત્રેભ્યઃ પ્રદદૌ પિણ્ડંમર્થિભ્યો ઽપિ યથેપ્સિતં

તથાષ્ટૌ વીતરાગાંશ્ચ ક્ષત્રલોકાધિપામપિ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમાર્ચયત્ સ પર્વસુઃ

તથા ચ શ્રીમહાદેવીં ખગાનનાં યથાવિધિ ।
સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્ય મહોત્સાહૈર્મુદાભજત્

તથા મઞ્જુશ્રીયશ્ચૈત્યે પૃચ્છાગ્રેસ્મિન્નુપાશ્રયત્ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યાભજત્ સદા

તથા વાયુપુરે વાયુદેવતાઃ સગણા અપિ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યાભજત્ સદા

તથા વહ્નિપુરે વહ્નિદેવતાઃ સગણા અપિ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યાભજત્ સદા

તથા નાગપુરે નાગદેવતાઃ સગણા અપિ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યાભજત્ સદા

તથા વસુપુરે દેવીં વસુધારાં સમણ્ડલામ્ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યા સદાભજત્

તથા શાન્તિપુરે શ્રીમત્સમ્બરં સગણં જિનં ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય સમભ્યર્ચ્યા સદાભજત્

તથા તસ્ય ધર્મધાતોઃ સ નરેન્દ્રઃ સમુપાશ્રિતઃ ।
યથાવિધિ સમારાધ્ય પ્રાભજન્ સર્વદાર્ચયન્

એવં સ નૃપતી રાજા સદ્ધર્મગુણલાલસઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંપ્રાચરત્ સદા શુભે

એવં સ નૃપ એતેષુ તીર્થયાત્રાદિકર્મસુ ।
બોધયિત્વા પ્રયત્નેન સર્વાન્ લોકાન્ યયા જયત્

તથા સર્વે ઽપિ તે લોકા ધૃત્વા નૃપાનુશાસનં ।
એતેષુ તીર્થયાત્રાદિકર્મસુ સંપ્રચેરિરે

તથાષ્ટૌ વીતરાગાંશ્ચ દેવીં ખગાનનામપિ ।
પઞ્ચૈતા દેવતાશ્ચાપિ ચૈત્યં મઞ્જુશ્રિયો ઽપિ ચ

જગદીશં જગન્નાથં ધર્મધાતું જિનાલયં ।
યથાવિધિ સમભ્યર્ચ્ય પ્રાભજન્ત સદા મુદા

એતદ્ધર્માનુભાવેન સર્વદાત્ર સુમઙ્ગલં ।
નિરુત્પાતં મહોત્સાહં પ્રાવર્ત્તત સમન્તતઃ

એવં સ નૃપતી રાજા નરેન્દ્ર દેવ આત્મનઃ ।
બોધિચર્યાઃ વ્રતં ધૃત્વા સંપ્રચર જગદ્ધિતે

પરાનપિ તથા સર્વાન્ લોકાન્ યત્નેન બોધયન્ ।
બોધિમાર્ગે સમાયુજ્ય પ્રાચારયજ્જગદ્ધિતે

એવં સ ઇન્દ્રવદ્ રાજ બોધિસત્ત્વા જગત્પ્રભુઃ ।
સર્વસત્ત્વહિતં કૃત્વા તસ્થૌ ચિરં શુભે રમન્

તતઃ શ્રીમાન્ સ આચાર્યઃ શાન્તિકરો મહર્દ્ધિકઃ ।
કૃતકૃત્યઃ પ્રવૃદ્ધો ઽપિ નિર્વાતું નાભિવાંછતિ

સર્વસત્ત્વહિતાકાંક્ષી શાન્તિપુરાગ્રતાધસિ ।
ધ્યાનાગારે મહોદ્દારે યાજનૈક પ્રમાણિકે

આરોપ્ય શ્રીમહોજ્વાલે ચિન્તામણિ મહાધ્વજં ।
સ પ્રાજ્ઞઃ સ મહાસત્ત્વો બોધિસત્ત્વા જિનાત્મજઃ

સમાધિધારણીવિદ્યાયોગધ્યાનસમાહિતઃ ।
સમ્બોધિપ્રણિધિં ધૃત્વા તસ્થૌ નિશ્ચરમાનસઃ

યદા સદ્ધર્મ્મહીણે ઽત્ર લોકપંચ કષાયિતે ।
તદોત્થાય સમાધેઃ સ સદ્ધર્મ્મ દેશયિષ્યતિ

યદા યદાત્ર સત્મિત્રઃ શાસ્ત્રા વિદ્યાધિપા ન હિ ।
તદા તદા ન સન્મિત્રઃ શાસ્ત્રાવિદ્યાધિપોભવન્

સર્વાન્લોકાન્ પ્રયત્નેન નિવાર્ય પાપમાર્ગતઃ ।
બોધિમાર્ગે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચારયિષ્યતિ સદ્ધર્મે

એવં ધ્યાત્વા સ આચાર્યઃ શાન્તિકરઃ સમાધિભૃત્ ।
સર્વસત્ત્વહિતાર્થેન તસ્થૌ યોગસમાહિતઃ

એવં સ ત્રિગુણાચાર્યઃ સર્વસત્ત્વહિતાર્થભૃત્ ।
બોધિસત્ત્વમહાભિજ્ઞ તિષ્ઠ તત્ર જગદ્ધિત

યે તસ્ય શરણં ગત્વા સ્મૃત્વા ધ્યાત્વા સમાદરાત્ ।
નામાપિ ચ સમુચ્ચાર્યં ભજન્તિ શ્રદ્ધયા સદા

તે ઽપિ સર્વે મહાભિજ્ઞા બોધિસત્ત્વા વિચક્ષણાઃ ।
ભદ્રશ્રીગુણસંપન્ના ભવિષ્યન્તિ સદા ભવે

તતસ્તે વિમલાત્માનશ્ચતુર્બ્રહ્મવિહારિણઃ ।
બોધિચર્યાવ્રતં ધૃત્વા ચરિષ્યન્તિ જગદ્ધિતે

તતસ્તે બોધિસંભારં પૂરયિત્વા યથાક્રમં ।
અર્હન્તો બોધિમાસાદ્ય પ્રાપ્સ્યન્તિ સૌગતં પદં

યે ચ તદ્ગુણમાહાત્મ્યં શૃણ્વન્તિ શ્રદ્ધયા મુદા ।
તે ઽપિ તદ્ગુણ સંપત્તિ સંસિદ્ધિં સમવાપ્નુયુઃ

ઇતિ વિજ્ઞાય વાઞ્છન્તિ યસ્તસ્ય ગુણસંપદ ।
તે સદ્ગુણમાહાત્મ્યં શ્રોતુમર્હતિ સાદરં

ઇત્યાદિષ્ટં મુણીન્દ્રેન શ્રુત્વા સર્વસભાશ્રિતાઃ ।
લોકાસ્તથેતિ સંશ્રુત્ય પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ