સ્વપ્નવાસવદત્ત · અધ્યાય 1

રેfએરેન્ચે સ્ય્સ્તેમ્:
ભ્સ્વ્_(અચ્ત્).(વેર્સે):(પ્રોસે । સેન્તેન્ચે)
{...} = સ્તગે દિરેચ્તિઓન્સ્
*{...}* = સ્પેઅકેર્સ્
[...] = સન્સ્ક્રિત્ છય
****************************** અચ્ત્ 1 ******************************
સ્વપ્નવાસવદત્તમ્
{નાન્દ્યન્તે તતઃ પ્રવિશતિ સૂત્રધારઃ (ભ્સ્વ્_0:1)}
*{સૂત્રધારઃ}* -
ઉદયનવેન્દુસવર્ણાવાસવદત્તાબલૌ બલસ્ય ત્વામ્ &
પદ્માવતીર્ણપૂર્ણૌ વસન્તકમ્રૌ ભુજૌ પાતામ્

એવમ્ આર્યમિશ્રાન્ વિજ્ઞાપયામિ (ભ્સ્વ્_1.1:1)
અયે કિન્ નુ ખલુ મયિ વિજ્ઞાપનવ્યગ્રે શબ્દ ઇવ શ્રૂયતે (ભ્સ્વ્_1.1:2)
અઙ્ગ પશ્યામિ (ભ્સ્વ્_1.1:3)
{નેપથ્યે} ઉસ્સરહ ઉસ્સરહ અય્યા ઉસ્સરહ (ભ્સ્વ્_1.1:4)
[ઉત્સરતોત્સરતાર્યાઃ ઉત્સરત । ]
*{સૂત્રધારઃ}* - ભવતુ વિજ્ઞાતમ્ (ભ્સ્વ્_1.1:5)
ભૃત્યૈર્ મગધરાજસ્ય સ્નિગ્ધૈઃ કન્યાનુગામિભિઃ &
ધૃષ્ઠમ્ ઉત્સાર્યતે સર્વસ્ તપોવનગતો જનઃ

{નિષ્ક્રાન્તઃ (ભ્સ્વ્_1.2:1)}
સ્થાપના ।
{પ્રવિશ્ય}
*{ભટૌ}* - ઉસ્સરહ ઉસ્સરહ અય્યા ઉસ્સરહ (ભ્સ્વ્_1.2:2)
[ઉત્સરતોત્સરતાર્યાઃ ઉત્સરત । ]
{તતઃ પ્રવિશતિ પરિવ્રાજકવેષો યૌગન્ધરાયણ આવન્તિકાવેષધારિણી વાસવદત્તા ચ (ભ્સ્વ્_1.2:3)}
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{કર્ણં દત્ત્વા} કથમ્ ઇહાપ્ય્ ઉત્સાર્યતે (ભ્સ્વ્_1.2:4)
કુતઃ
ધીરસ્યાશ્રમસંશ્રિતસ્ય વસતસ્ તુષ્ટસ્ય વન્યૈઃ ફલૈર્ માનાર્હસ્ય જનસ્ય વલ્કલવતસ્ ત્રાસઃ સમુત્પાદ્યતે &
ઉત્સિક્તો વિનયાદ્ અપેતપુરુષો ભાગ્યૈશ્ ચલૈર્ વિસ્મિતઃ કો ઽયં ભો નિભૃતં તપોવનમ્ ઇદં ગ્રામીકરોત્ય્ આજ્ઞયા

*{વાસવદત્તા}* - અય્ય કો એસો ઉસ્સારેદિ (ભ્સ્વ્_1.3:1)
[આર્ય ક એષ ઉત્સારયતિ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ભવતિ યો ધર્માદ્ આત્માનમ્ ઉત્સારયતિ (ભ્સ્વ્_1.3:2)
*{વાસવદત્તા}* - અય્ય ણ હિ એવ્વં વત્તુકામા અહં વિ ણામ ઉસ્સારૈદવ્વા હોમિ ત્તિ (ભ્સ્વ્_1.3:3)
[આર્ય ન હ્ય્ એવં વક્તુકામા અહમ્ અપિ નામોત્સારયિતવ્યા ભવામીતિ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ભવતિ એવમ્ અનિર્જ્ઞાતાનિ દૈવતાન્ય્ અવધૂયન્તે (ભ્સ્વ્_1.3:4)
*{વાસવદત્તા}* - અય્ય તહ પરિસ્સમો પરિખેદં ણ ઉપ્પાદેદિ જહ અઅં પરિભવો (ભ્સ્વ્_1.3:5)
[આર્ય તથા પરિશ્રમઃ પરિખેદં નોત્પાદયતિ યથાયં પરિભવઃ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ભુક્તોજ્ઝિત એષ વિષયો ઽત્રભવત્યા (ભ્સ્વ્_1.3:6)
નાત્ર ચિન્તા કાર્યા (ભ્સ્વ્_1.3:7)
કુતઃ
પૂર્વં ત્વયાપ્ય્ અભિમતં ગતમ્ એવમ્ આસીચ્ છ્લાઘ્યં ગમિષ્યસિ પુનર્ વિજયેન ભર્તુઃ &
કાલક્રમેણ જગતઃ પરિવર્તમાના ચક્રારપઙ્ક્તિર્ ઇવ ગચ્છતિ ભાગ્યપઙ્ક્તિઃ

*{ભટૌ}* - ઉસ્સરહ અય્યા ઉસ્સરહ (ભ્સ્વ્_1.4:1)
[ઉત્સરતાર્યાઃ ઉત્સરત । ]
{તતઃ પ્રવિશતિ કાઞ્ચુકીયઃ (ભ્સ્વ્_1.4:2)}
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - સમ્ભષક ન ખલુ ન ખલૂત્સારણા કાર્યા (ભ્સ્વ્_1.4:3)
પશ્ય
પરિહરતુ ભવાન્ નૃપાપવાદં ન પરુષમ્ આશ્રમવાસિષુ પ્રયોજ્યમ્ &
નગરપરિભવાન્ વિમોક્તુમ્ એતે વનમ્ અભિગમ્ય મનસ્વિનો વસન્તિ

*{ઉભૌ}* - અય્ય તહ (ભ્સ્વ્_1.5:1)
[આર્ય તથા । ]
{નિષ્ક્રાન્તૌ (ભ્સ્વ્_1.5:2)}
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - હન્ત સવિજ્ઞાનમ્ અસ્ય દર્શનમ્ (ભ્સ્વ્_1.5:3)
વત્સે ઉપસર્પાવસ્ તાવદ્ એનમ્ (ભ્સ્વ્_1.5:4)
*{વાસવદત્તા}* - અય્ય તહ (ભ્સ્વ્_1.5:5)
[આર્ય તથા । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{ઉપસૃત્ય} ભોઃ કિઙ્કૃતેયમ્ ઉત્સારણા (ભ્સ્વ્_1.5:6)
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભોસ્ તપસ્વિન્ (ભ્સ્વ્_1.5:7)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{આત્મગતમ્} તપસ્વિન્ન્ ઇતિ ગુણવાન્ ખલ્વ્ અયમ્ આલાપઃ (ભ્સ્વ્_1.5:8)
અપરિચયાત્ તુ ન શ્લિષ્યતે મે મનસિ (ભ્સ્વ્_1.5:9)
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભોઃ શ્રૂયતામ્ (ભ્સ્વ્_1.5:10)
એષા ખલુ ગુરુભિર્ અભિહિતનામધેયસ્યાસ્માકં મહારાજદર્શકસ્ય ભગિની પદ્માવતી નામ (ભ્સ્વ્_1.5:11)
સૈષા નો મહારાજમાતરં મહાદેવીમ્ આશ્રમસ્થામ્ અભિગમ્યાનુજ્ઞાતા તત્રભવત્યા રાજગૃહમ્ એવ યાસ્યતિ (ભ્સ્વ્_1.5:12)
તદ્ અદ્યાસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે વાસો ઽભિપ્રેતો ઽસ્યાઃ (ભ્સ્વ્_1.5:13)
તદ્ ભવન્તઃ
તીર્થોદકાનિ સમિધઃ કુસુમાનિ દર્ભાન્ સ્વૈરં વનાદ્ ઉપનયન્તુ તપોધનાનિ &
ધર્મપ્રિયા નૃપસુતા ન હિ ધર્મપીડામ્ ઇચ્છેત્ તપસ્વિષુ કુલવ્રતમ્ એતદ્ અસ્યાઃ

*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{સ્વગતમ્} એવમ્ (ભ્સ્વ્_1.6:1)
એષા સા મગધરાજપુત્રી પદ્માવતી નામ યા પુષ્પકભદ્રાદિભિર્ આદેશિકૈર્ આદિષ્ટા સ્વામિનો દેવી ભવિષ્યતીતિ (ભ્સ્વ્_1.6:2)
તતઃ
પ્રદ્વેષો બહુમાનો વા સઙ્કલ્પાદ્ ઉપજાયતે &
ભર્તૃદારાભિલાષિત્વાદ્ અસ્યાં મે મહતી સ્વતા

*{વાસવદત્તા}* -
{સ્વગતમ્} રાઅદારિઅ ત્તિ સુણિઅ ભૈણિઆસિણેહો વિ મે એત્થ સમ્પજ્જૈ (ભ્સ્વ્_1.7:1)
[રાજદારિકેતિ શ્રુત્વા ભગિનિકાસ્નેહો ઽપિ મે ઽત્ર સંપદ્યતે । ]
{તતઃ પ્રવિશતિ પદ્માવતી સપરિવારા ચેટી ચ (ભ્સ્વ્_1.7:2)}
*{ચેટી}* - એદુ એદુ ભટ્ટિદારિઆ (ભ્સ્વ્_1.7:3)
ઇદં અસ્સમપદં પવિસદુ (ભ્સ્વ્_1.7:4)
[એત્વ્ એતુ ભર્તૃદારિકા ઇદમ્ આશ્રમપદં પ્રવિશતુ । ]
{તતઃ પ્રવિશત્ય્ ઉપવિષ્ટા તાપસી (ભ્સ્વ્_1.7:5)}
*{તાપસી}* - સાઅદં રાઅદારિઆએ (ભ્સ્વ્_1.7:6)
[સ્વાગતં રાજદારિકાયાઃ । ]
*{વાસવદત્તા}* -
{સ્વગતમ્} ઇઅં સા રાઅદારિઆ (ભ્સ્વ્_1.7:7)
અભિજણાણુરૂવં ખુ સે રૂવં (ભ્સ્વ્_1.7:8)
[ઇયં સા રાજદારિકા । અભિજનાનુરૂપં ખલ્વ્ અસ્યા રૂપમ્ । ]
*{પદ્માવતી}* - અય્યે વન્દામિ (ભ્સ્વ્_1.7:9)
[આર્યે વન્દે । ]
*{તાપસી}* - ચિરં જીવ (ભ્સ્વ્_1.7:10)
પવિસ જાદે પવિસ (ભ્સ્વ્_1.7:11)
તવોવણાણિ ણામ અદિહિજણસ્સ સઅગેહં (ભ્સ્વ્_1.7:12)
[ચિરં જીવ । પ્રવિશ જાતે પ્રવિશ । તપોવનાનિ નામાતિથિજનસ્ય સ્વગેહમ્ । ]
*{પદ્માવતી}* - ભોદુ ભોદુ (ભ્સ્વ્_1.7:13)
અય્યે વિસ્સત્થહ્મિ (ભ્સ્વ્_1.7:14)
ઇમિણા બહુમાણવઅણેણ અણુગ્ગહિદ હ્મિ (ભ્સ્વ્_1.7:15)
[ભવતુ ભવતુ । આર્યે વિશ્વસ્તાસ્મિ । અનેન બહુમાનવચનેનાનુગૃહીતાસ્મિ । ]
*{વાસવદત્તા}* -
{સ્વગતમ્} ણ હિ રૂવં એવ્વ વાઆ વિ ખુ સે મહુરા (ભ્સ્વ્_1.7:16)
[ન હિ રૂપમ્ એવ વાગ્ અપિ ખલ્વ્ અસ્યા મધુરા । ]
*{તાપસી}* - ભદ્દે ઇમં દાવ ભદ્દમુહસ્સ ભૈણિઅં કોચ્ચિ રાઆ ણ વરેદિ (ભ્સ્વ્_1.7:17)
[ભદ્રે ઇમાં તાવદ્ ભદ્રમુખસ્ય ભગિનિકાં કશ્ચિદ્ રાજા ન વરયતિ । ]
*{ચેટી}* - અત્થિ રાઆ પજ્જોદો ણામ ઉજ્જૈણીએ (ભ્સ્વ્_1.7:18)
સો દારઅસ્સ કારણાદો દૂદસમ્પાદં કરેદિ (ભ્સ્વ્_1.7:19)
[અસ્તિ રાજા પ્રદ્યોતો નામોજ્જયિન્યાઃ । સ દારકસ્ય કારણાદ્ દૂતસમ્પાતં કરોતિ । ]
*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} ભોદુ ભોદુ (ભ્સ્વ્_1.7:20)
એસા અ અત્તણીઆ દાણિં સંવુત્તા (ભ્સ્વ્_1.7:21)
[ભવતુ ભવતુ । એષા ચાત્મીયેદાનીં સંવૃત્તા । ]
*{તાપસી}* - અર્હા ખુ ઇઅં આઇદી ઇમસ્સ બહુમાણસ્સ (ભ્સ્વ્_1.7:22)
ઉભઆણિ રાઔળાણિ મહત્તરાણિ ત્તિ સુણીઅદિ (ભ્સ્વ્_1.7:23)
[અર્હા ખલ્વ્ ઇયમ્ આકૃતિર્ અસ્ય બહુમાનસ્ય । ઉભે રાજકુલે મહત્તરે ઇતિ શ્રૂયતે । ]
*{પદ્માવતી}* - અય્ય કિં દિટ્ઠો મુણિજણો અત્તાણં અણુગ્ગહીદું (ભ્સ્વ્_1.7:24)
અભિપ્પેદપ્પદાણેણ તવસ્સિજણો ઉવણિમન્તીઅદુ દાવ કો કિં એત્થ ઇચ્છદિ ત્તિ (ભ્સ્વ્_1.7:25)
[આર્ય કિં દૃષ્ટો મુનિજન આત્માનમ્ અનુગ્રહીતુમ્ । અભિપ્રેતપ્રદાનેન તપસ્વિજન ઉપનિમન્ત્ર્યતાં તાવત્ કઃ કિમ્ અત્રેચ્છતીતિ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - યદ્ અભિપ્રેતં ભવત્યા (ભ્સ્વ્_1.7:26)
ભો ભો આશ્રમવાસિનસ્ તપસ્વિનઃ (ભ્સ્વ્_1.7:27)
શૃણ્વન્તુ શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ (ભ્સ્વ્_1.7:28)
ઇહાત્રભવતી મગધરાજપુત્રી અનેન વિસ્રમ્ભેણોત્પાદિતવિસ્રમ્ભા ધર્માર્થમ્ અર્થેનોપનિમન્ત્રયતે (ભ્સ્વ્_1.7:29)
કસ્યાર્થઃ કલશેન કો મૃગયતે વાસો યથાનિશ્ચિતં દીક્ષાં પારિતવાન્ કિમ્ ઇચ્છતિ પુનર્ દેયં ગુરોર્ યદ્ ભવેત્ &
આત્માનુગ્રહમ્ ઇચ્છતીહ નૃપજા ધર્માભિરામપ્રિયા યદ્ યસ્યાસ્તિ સમીપ્સિતં વદતુ તત્ કસ્યાદ્ય કિં દીયતામ્

*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - હન્ત દૃષ્ટ ઉપાયઃ (ભ્સ્વ્_1.8:1)
{પ્રકાશમ્} ભોઃ અહમ્ અર્થી (ભ્સ્વ્_1.8:2)
*{પદ્માવતી}* - દિટ્ઠિઆ સહળં મે તવોવણાભિગમણં (ભ્સ્વ્_1.8:3)
[દિષ્ટ્યા સફલં મે તપોવનાભિગમનમ્ । ]
*{તાપસી}* - સંતુટ્ઠતપસ્સિજણં ઇદં અસ્સમપદં (ભ્સ્વ્_1.8:4)
આઅન્તુએણ ઇમિણા હોદવ્વં (ભ્સ્વ્_1.8:5)
[સન્તુષ્ટતપસ્વિજનમ્ ઇદમ્ આશ્રમપદમ્ । આગન્તુકેનાનેન ભવિતવ્યમ્ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભોઃ કિં ક્રિયતામ્ (ભ્સ્વ્_1.8:6)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ઇયં મે સ્વસા (ભ્સ્વ્_1.8:7)
પ્રોષિતભર્તૃકામ્ ઇમામ્ ઇચ્છામ્ય્ અત્રભવત્યા કઙ્ચિત્ કાલં પરિપાલ્યમાનામ્ (ભ્સ્વ્_1.8:8)
કુતઃ
કાર્યં નૈવાર્થૈર્ નાપિ ભોગૈર્ ન વસ્ત્રૈર્ નાહં કાષાયં વૃત્તિહેતોઃ પ્રપન્નઃ &
ધીરા કન્યેયં દૃષ્ટધર્મપ્રચારા શક્તા ચારિત્રં રક્ષિતું મે ભગિન્યાઃ

*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} હં (ભ્સ્વ્_1.9:1)
ઇહ મં ણિક્ખિવિદુકામો અય્યયોગન્ધરાયણો (ભ્સ્વ્_1.9:2)
હોદુ અવિઆરિઅ કમં ણ કરિસ્સદિ (ભ્સ્વ્_1.9:3)
[હમ્ । ઇહ માં નિક્ષેપ્તુકામ આર્યયૌગન્ધરાયણઃ । ભવતુ । અવિચાર્ય ક્રમં ન કરિષ્યતિ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભવતિ મહતી ખલ્વ્ અસ્ય વ્યપાશ્રયણા (ભ્સ્વ્_1.9:4)
કથં પ્રતિજાનીમઃ (ભ્સ્વ્_1.9:5)
કુતઃ
સુખમ્ અર્થો ભવેદ્ દાતું સુખં પ્રાણાઃ સુખં તપઃ &
સુખમ્ અન્યદ્ ભવેત્ સર્વં દુઃખં ન્યાસસ્ય રક્ષણમ્

*{પદ્માવતી}* - અય્ય પઢમં ઉગ્ઘોસિઅ કો કિં ઇચ્છદિ ત્તિ અજુત્તં દાણિં વિઆરિદું (ભ્સ્વ્_1.10:1)
જં એસો ભણાદિ તં અણુચિટ્ઠદુ અય્યો (ભ્સ્વ્_1.10:2)
[આર્ય પ્રથમમ્ ઉદ્ઘોષ્ય કઃ કિમ્ ઇચ્છતીત્ય્ અયુક્તમ્ ઇદાનીં વિચારયિતુમ્ । યદ્ એષ ભણતિ તદ્ અનુતિષ્ઠત્વ્ આર્યઃ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - અનુરૂપમ્ એતદ્ ભવત્યાભિહિતમ્ (ભ્સ્વ્_1.10:3)
*{ચેટી}* - ચિરં જીવદુ ભટ્ટિદારિઆ એવં સચ્ચવાદિણી (ભ્સ્વ્_1.10:4)
[ચિરં જીવતુ ભર્તૃદારિકૈવં સત્યવાદિની । ]
*{તાપસી}* - ચિરં જીવદુ ભદ્દે (ભ્સ્વ્_1.10:5)
[ચિરં જીવતુ ભદ્રે । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભવતિ તથા (ભ્સ્વ્_1.10:6)
{ઉપગમ્ય (ભ્સ્વ્_1.10:7)}
ભો અભ્યુપગતમ્ અત્રભવતો ભગિન્યાઃ પરિપાલનમ્ અત્રભવત્યા (ભ્સ્વ્_1.10:8)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - અનુગૃહીતો ઽસ્મિ તત્રભવત્યા (ભ્સ્વ્_1.10:9)
વત્સે ઉપસર્પાત્રભવતીમ્ (ભ્સ્વ્_1.10:10)
*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} કા ગઈ (ભ્સ્વ્_1.10:11)
એસા ગચ્છામિ મન્દભાઆ (ભ્સ્વ્_1.10:12)
[કા ગતિઃ । એષા ગચ્છામિ મન્દભાગા । ]
*{પદ્માવતી}* - ભોદુ ભોદુ (ભ્સ્વ્_1.10:13)
અત્તણીઆ દાણિં સંવુત્તા (ભ્સ્વ્_1.10:14)
[ભવતુ ભવતુ । આત્મીયેદાનીં સંવૃત્તા । ]
*{તાપસી}* - જા ઈદિસી સે આઇદી ઇયં વિ રાઅદારિઅ ત્તિ તક્કેમિ (ભ્સ્વ્_1.10:15)
[યા ઈદૃશ્યસ્યા આકૃતિઃ ઇયમ્ અપિ રાજદારિકેતિ તર્કયામિ । ]
*{ચેટી}* - સુટ્ઠુ અય્યા ભણાદિ (ભ્સ્વ્_1.10:16)
અહં વિ અણુહૂદસુહત્તિ પેક્ખામિ (ભ્સ્વ્_1.10:17)
[સુષ્ઠુ આર્યા ભણતિ । અહમ્ અપ્ય્ અનુભૂતસુખેતિ પશ્યામિ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{આત્મગતમ્} હન્ત ભોઃ અર્ધમ્ અવસિતં ભારસ્ય (ભ્સ્વ્_1.10:18)
યથા મન્ત્રિભિઃ સહ સમર્થિતમ્ તથા પરિણમતિ (ભ્સ્વ્_1.10:19)
તતઃ પ્રતિષ્ઠિતે સ્વામિનિ તત્રભવતીમ્ ઉપનયતો મે ઇહાત્રભવતી મગધરાજપુત્રી વિશ્વાસસ્થાનં ભવિષ્યતિ (ભ્સ્વ્_1.10:20)
કુતઃ
પદ્માવતી નરપતેર્ મહિષી ભવિત્રી દૃષ્ટા વિપત્તિર્ અથ યૈઃ પ્રથમં પ્રદિષ્ટા &
તત્ પ્રત્યયાત્ કૃતમ્ ઇદં ન હિ સિદ્ધવાક્યાન્ય્ ઉત્ક્રમ્ય ગચ્છતિ વિધિઃ સુપરીક્ષિતાનિ

{તતઃ પ્રવિશતિ બ્રહ્મચારી (ભ્સ્વ્_1.11:1)}
*{બ્રહ્મચારી}* -
{ઊર્ધ્વમ્ અવલોક્ય (ભ્સ્વ્_1.11:2)}
સ્થિતો મધ્યાહ્નઃ (ભ્સ્વ્_1.11:3)
દૃઢમ્ અસ્મિ પરિશ્રાન્તઃ (ભ્સ્વ્_1.11:4)
અથ કસ્મિન્ પ્રદેશે વિશ્રમયિષ્યે (ભ્સ્વ્_1.11:5)
{પરિક્રમ્ય (ભ્સ્વ્_1.11:6)}
ભવતુ દૃષ્ટમ્ (ભ્સ્વ્_1.11:7)
અભિતસ્ તપોવનેન ભવિતવ્યમ્ (ભ્સ્વ્_1.11:8)
તથા હિ
વિસ્રબ્ધં હરિણાશ્ ચરન્ત્ય્ અચકિતા દેશાગતપ્રત્યયા વૃક્ષાઃ પુષ્પફલૈઃ સમૃદ્ધવિટપાઃ સર્વે દયારક્ષિતાઃ &
ભૂયિષ્ઠં કપિલાનિ ગોકુલધનાન્ય્ અક્ષેત્રવત્યો દિશો નિઃસન્દિગ્ધમ્ ઇદં તપોવનમ્ અયં ધૂમો હિ બહ્વાશ્રયઃ

યાવત્ પ્રવિશામિ (ભ્સ્વ્_1.12:1)
{પ્રવિશ્ય} અયે આશ્રમવિરુદ્ધઃ ખલ્વ્ એષ જનઃ (ભ્સ્વ્_1.12:2)
{અન્યતો વિલોક્ય} અથવા તપસ્વિજનો ઽપ્ય્ અત્ર (ભ્સ્વ્_1.12:3)
નિર્દોષમ્ ઉપસર્પણમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:4)
અયે સ્ત્રીજનઃ (ભ્સ્વ્_1.12:5)
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - સ્વૈરં સ્વૈરં પ્રવિશતુ ભવાન્ (ભ્સ્વ્_1.12:6)
સર્વજનસાધારણમ્ આશ્રમપદં નામ (ભ્સ્વ્_1.12:7)
*{વાસવદત્તા}* - હં (ભ્સ્વ્_1.12:8)
*{પદ્માવતી}* - અમ્મો પરપુરુસદંસણં પરિહરદિ અય્યા (ભ્સ્વ્_1.12:9)
ભોદુ સુપરિવાળણીઓ ખુ મણ્ણાસો (ભ્સ્વ્_1.12:10)
[અમ્મો પરપુરુષદર્શનં પરિહરત્ય્ આર્યા । ભવતુ સુપરિપાલનીયઃ ખલુ મન્ન્યાસઃ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ભોઃ પૂર્વં પ્રવિષ્ટાઃ સ્મઃ (ભ્સ્વ્_1.12:11)
પ્રતિગૃહ્યતામ્ અતિથિસત્કારઃ (ભ્સ્વ્_1.12:12)
*{બ્રહ્મચારી}* -
{આચમ્ય} ભવતુ ભવતુ (ભ્સ્વ્_1.12:13)
નિવૃત્તપરિશ્રમો ઽસ્મિ (ભ્સ્વ્_1.12:14)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ભોઃ કુત આગમ્યતે (ભ્સ્વ્_1.12:15)
ક્વ ગન્તવ્યમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:16)
ક્વાધિષ્ઠાનમ્ આર્યસ્ય (ભ્સ્વ્_1.12:17)
*{બ્રહ્મચારી}* - ભોઃ શ્રૂયતામ્ (ભ્સ્વ્_1.12:18)
રાજગૃહતો ઽસ્મિ (ભ્સ્વ્_1.12:19)
શ્રુતિવિશેષણાર્થં વત્સભૂમૌ લાવાણકં નામ ગ્રામસ્ તત્રોષિતવાન્ અસ્મિ (ભ્સ્વ્_1.12:20)
*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} હા ળાવાણઅં ણામ (ભ્સ્વ્_1.12:21)
ળાવાણઅસંકિત્તણેણ પુણો ણવીકિદો વિઅ મે સન્દાવો (ભ્સ્વ્_1.12:22)
[હા લાવાણકં નામ । લાવાણકસઙ્કીર્તનેન પુનર્ નવીકૃત ઇવ મે સન્તાપઃ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - અથ પરિસમાપ્તા વિદ્યા (ભ્સ્વ્_1.12:23)
*{બ્રહ્મચારી}* - ન ખલુ તાવત્ (ભ્સ્વ્_1.12:24)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - યદ્ય્ અનવસિતા વિદ્યા કિમ્ આગમનપ્રયોજનમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:25)
*{બ્રહ્મચારી}* - તત્ર ખલ્વ્ અતિદારુણં વ્યસનં સંવૃત્તમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:26)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - કથમ્ ઇવ (ભ્સ્વ્_1.12:27)
*{બ્રહ્મચારી}* - તત્રોદયનો નામ રાજા પ્રતિવસતિ (ભ્સ્વ્_1.12:28)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - શ્રૂયતે તત્રભવાન્ ઉદયનઃ (ભ્સ્વ્_1.12:29)
કિં સઃ (ભ્સ્વ્_1.12:30)
*{બ્રહ્મચારી}* - તસ્યાવન્તિરાજપુત્રી વાસવદત્તા નામ પત્ની દૃઢમ્ અભિપ્રેતા કિલ (ભ્સ્વ્_1.12:31)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - ભવિતવ્યમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:32)
તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:33)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતસ્ તસ્મિન્ મૃગયાનિષ્ક્રાન્તે રાજનિ ગ્રામદાહેન સા દગ્ધા (ભ્સ્વ્_1.12:34)
*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} અળિઅં અળિઅં ખુ એદં (ભ્સ્વ્_1.12:35)
જીવામિ મન્દભાઆ (ભ્સ્વ્_1.12:36)
[અલીકમ્ અલીકમ્ ખલુ એતત્ । જીવામિ મન્દભાગા । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:37)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતસ્ તામ્ અભ્યવપત્તુકામો યૌગન્ધરાયણો નામ સચિવસ્ તસ્મિન્ન્ એવાગ્નૌ પતિતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:38)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - સત્યં પતિત ઇતિ (ભ્સ્વ્_1.12:39)
તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:40)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતઃ પ્રતિનિવૃત્તો રાજા તદ્વૃત્તાન્તં શ્રુત્વા તયોર્ વિયોગજનિતસન્તાપસ્ તસ્મિન્ન્ એવાગ્નૌ પ્રાણાન્ પરિત્યક્તુકામો ઽમાત્યૈર્ મહતા યત્નેન વારિતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:41)
*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} જાણામિ જાણામિ અય્યૌત્તસ્સ મૈ સાણુક્કોસત્તણં (ભ્સ્વ્_1.12:42)
[જાનામિ જાનામ્ય્ આર્યપુત્રસ્ય મયિ સાનુક્રોશત્વમ્ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:43)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતસ્ તસ્યાઃ શરીરોપભુક્તાનિ દગ્ધશેષાણ્ય્ આભરણાનિ પરિષ્વજ્ય રાજા મોહમ્ ઉપગતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:44)
*{સર્વે}* - હા (ભ્સ્વ્_1.12:45)
*{વાસવદત્તા}* -
{સ્વગતમ્} સકામો દાણિં અય્યજોઅન્ધરાઅણો હોદુ (ભ્સ્વ્_1.12:46)
[સકામ ઇદાનીમ્ આર્યયૌગન્ધરાયણો ભવતુ । ]
*{ચેટી}* - ભટ્ટિદારિએ રોદિદિ ખુ ઇઅં અય્યા (ભ્સ્વ્_1.12:47)
[ભર્તૃદારિકે રોદિતિ ખલ્વ્ ઇયમ્ આર્યા । ]
*{પદ્માવતી}* - સાણુક્કોસાએ હોદવ્વં (ભ્સ્વ્_1.12:48)
[સાનુક્રોશયા ભવિતવ્યમ્ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - અથ કિમ્ અથ કિમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:49)
પ્રકૃત્યા સાનુક્રોશા મે ભગિની (ભ્સ્વ્_1.12:50)
તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:51)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતઃ શનૈઃ શનૈઃ પ્રતિલબ્ધસંજ્ઞઃ સંવૃત્તઃ (ભ્સ્વ્_1.12:52)
*{પદ્માવતી}* - દિટ્ઠિઆ ધરૈ (ભ્સ્વ્_1.12:53)
મોહં ગદો ત્તિ સુણિઅ સુણ્ણં વિઅ મે હિઅઅમ્ (ભ્સ્વ્_1.12:54)
[દિષ્ટ્યા ધ્રિયતે । મોહં ગત ઇતિ શ્રુત્વા શૂન્યમ્ ઇવ મે હૃદયમ્ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - તતસ્ તતઃ (ભ્સ્વ્_1.12:55)
*{બ્રહ્મચારી}* - તતઃ સ રાજા મહીતલપરિસર્પણપાંસુપાટલશરીરઃ સહસોત્થાય હા વાસવદત્તે હા અવન્તિરાજપુત્રિ હા પ્રિયે હા પ્રિયશિષ્યે ઇતિ કિમ્ અપિ બહુ પ્રલપિતવાન્ (ભ્સ્વ્_1.12:56)
કિં બહુના
નૈવેદાનીં તાડૃશાશ્ ચક્રવાકા નૈવાપ્ય્ અન્યે સ્ત્રીવિશેસૈર્ વિયુક્તાઃ &
ધન્યા સા સ્ત્રી યાં તથા વેત્તિ ભર્તા ભર્તૃસ્નેહાત્ સા હિ દગ્ધાપ્ય્ અદગ્ધા

*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - અથ ભોઃ તં તુ પર્યવસ્થાપયિતું ન કશ્ચિદ્ યત્નવાન્ અમાત્યઃ (ભ્સ્વ્_1.13:1)
*{બ્રહ્મચારી}* - અસ્તિ રુમણ્વાન્ નામામાત્યો દૃઢં પ્રયત્નવાંસ્ તત્રભવન્તં પર્યવસ્થાપયિતુમ્ (ભ્સ્વ્_1.13:2)
સ હિ
અનાહારે તુલ્યઃ પ્રતતરુદિતક્ષામવદનઃ શરીરે સંસ્કારં નૃપતિસમદુઃખં પરિવહન્ &
દિવા વા રાત્રૌ વા પરિચરતિ યત્નૈર્ નરપતિં નૃપઃ પ્રાણાન્ સદ્યસ્ ત્યજતિ યદિ તસ્યાપ્ય્ ઉપરમઃ

*{વાસવદત્તા}* -
{આત્મગતમ્} દિટ્ઠિઆ સુણિક્ખિત્તો દાણીં અય્યૌત્તો (ભ્સ્વ્_1.14:1)
[દિષ્ટ્યા સુનિક્ષિપ્ત ઇદાનીમ્ આર્યપુત્રઃ । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* -
{આત્મગતમ્} અહો મહદ્ભારમ્ ઉદ્વહતિ રુમણ્વાન્ (ભ્સ્વ્_1.14:2)
કુતઃ
સવિશ્રમો હ્ય્ અયં ભારઃ પ્રસક્તસ્ તસ્ય તુ શ્રમઃ &
તસ્મિન્ સર્વમ્ અધીનં હિ યત્રાધીનો નરાધિપઃ

{પ્રકાશમ્} અથ ભોઃ પર્યવસ્થાપિત ઇદાનીં સ રાજા (ભ્સ્વ્_1.15:1)
*{બ્રહ્મચારી}* - તદ્ ઇદાનીં ન જાને (ભ્સ્વ્_1.15:2)
ઇહ તયા સહ હસિતમ્ ઇહ તયા સહ કથિતમ્ ઇહ તયા સહ પર્યુષિતમ્ ઇહ તયા સહ કુપિતમ્ ઇહ તયા સહ શયિતમ્ ઇત્ય્ એવં તં વિલપન્તં રાજાનમ્ અમાત્યૈર્ મહતા યત્નેન તસ્માદ્ ગ્રામાદ્ ગૃહીત્વાપક્રાન્તમ્ (ભ્સ્વ્_1.15:3)
તતો નિષ્ક્રાન્તે રાજનિ પ્રોષિતનક્ષત્રચન્દ્રમ્ ઇવ નભો ઽરમણીયઃ સંવૃત્તઃ સ ગ્રામઃ (ભ્સ્વ્_1.15:4)
તતો ઽહમ્ અપિ નિર્ગતો ઽસ્મિ (ભ્સ્વ્_1.15:5)
*{તાપસી}* - સો ખુ ગુણવન્તો ણામ રાઆ જો આઅન્તુએણ વિ ઇમિણા એવ્વં પસંસીઅદિ (ભ્સ્વ્_1.15:6)
[સ ખલુ ગુણવાન્ નામ રાજા ય આગન્તુકેનાપ્ય્ અનેનૈવં પ્રશસ્યતે । ]
*{ચેટી}* - ભટ્ટિદારિએ કિં ણુ ખુ અવરા ઇત્થિઆ તસ્સ હત્થં ગમિસ્સદિ (ભ્સ્વ્_1.15:7)
[ભર્તૃદારિકે કિન્ નુ ખલ્વ્ અપરા સ્ત્રી તસ્ય હસ્તં ગમિષ્યતિ । ]
*{પદ્માવતી}* -
{આત્મગતમ્} મમ હિઅએણ એવ્વ સહ મન્તિદં (ભ્સ્વ્_1.15:8)
[મમ હૃદયેનૈવ સહ મન્ત્રિતમ્ । ]
*{બ્રહ્મચારી}* - આપૃચ્છામિ ભવન્તૌ (ભ્સ્વ્_1.15:9)
ગચ્છામસ્ તાવત્ (ભ્સ્વ્_1.15:10)
*{ઉભૌ}* - ગમ્યતામ્ અર્થસિદ્ધયે (ભ્સ્વ્_1.15:11)
*{બ્રહ્મચારી}* - તથાસ્તુ (ભ્સ્વ્_1.15:12)
{નિષ્ક્રાન્તઃ (ભ્સ્વ્_1.15:13)}
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - સાધુ અહમ્ અપિ તત્રભવત્યાભ્યનુજ્ઞાતો ગન્તુમ્ ઇચ્છામિ (ભ્સ્વ્_1.15:14)
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - તત્રભવત્યાભ્યનુજ્ઞાતો ગન્તુમ્ ઇચ્છતિ કિલ (ભ્સ્વ્_1.15:15)
*{પદ્માવતી}* - અય્યસ્સ ભૈણિઆ અય્યેણ વિના ઉક્કણ્ઠિસ્સિદિ (ભ્સ્વ્_1.15:16)
[આર્યસ્ય ભગિનિકાર્યેણ વિનોત્કણ્ઠિષ્યતે । ]
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - સાધુજનહસ્તગતૈષા નોત્કણ્ઠિષ્યતિ (ભ્સ્વ્_1.15:17)
{કાઞ્ચુકીયમ્ અવલોક્ય} ગચ્છામસ્ તાવત્ (ભ્સ્વ્_1.15:18)
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - ગચ્છતુ ભવાન્ (ભ્સ્વ્_1.15:19)
પુનર્દર્શનાય (ભ્સ્વ્_1.15:20)
*{યૌગન્ધરાયણઃ}* - તથાસ્તુ (ભ્સ્વ્_1.15:21)
{નિષ્ક્રાન્તઃ (ભ્સ્વ્_1.15:22)}
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - સમય ઇદાનીમ્ અભ્યન્તરં પ્રવેષ્ટુમ્ (ભ્સ્વ્_1.15:23)
*{પદ્માવતી}* - અય્યે વન્દામિ (ભ્સ્વ્_1.15:24)
[આર્યે વન્દે । ]
*{તાપસી}* - જાદે તવ સદિસં ભત્તારં ળભેહિ (ભ્સ્વ્_1.15:25)
[જાતે તવ સદૃશં ભર્તારં લભસ્વ । ]
*{વાસવદત્તા}* - અય્યે વન્દામિ દાવ અહં (ભ્સ્વ્_1.15:26)
[આર્યે વન્દે તાવદ્ અહમ્ । ]
*{તાપસી}* - તુવં પિ ઐરેણ ભત્તારં સમાસાદેહિ (ભ્સ્વ્_1.15:27)
[ત્વમ્ અપ્ય્ અચિરેણ ભર્તારં સમાસાદય । ]
*{વાસવદત્તા}* - અણુગ્ગહીદ હ્મિ (ભ્સ્વ્_1.15:28)
[અનુગૃહીતાસ્મિ । ]
*{કાઞ્ચુકીયઃ}* - તદ્ આગમ્યતામ્ (ભ્સ્વ્_1.15:29)
ઇત ઇતો ભવતિ (ભ્સ્વ્_1.15:30)
સમ્પ્રતિ હિ
ખગા વાસોપેતાઃ સલિલમ્ અવગાઢો મુનિજનઃ પ્રદીપ્તો ઽગ્નિર્ ભાતિ પ્રવિચરતિ ધૂમો મુનિવનમ્ &
પરિભ્રષ્ટો દૂરાદ્ રવિર્ અપિ ચ સંક્ષિપ્તકિરણો રથં વ્યાવર્ત્યાસૌ પ્રવિશતિ શનૈર્ અસ્તશિખરમ્