Svacchandatantra · અધ્યાય 5

કલાદીક્ષા સુરેશાન કથિતા પરમેશ્વર
તત્ત્વદીક્ષા સમાસેન કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ॥

સમાસાત્ કથયિષ્યામિ ત્વત્પ્રિયાર્થં વરાનને
ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વમુખ્યાનિ યથા શોધ્યાનિ પાર્વતિ ॥

પૃથિવ્યાદિશિવાન્તાનિ સ્વવ્યાપ્ત્યાનુગુણૈઃ સહ
યથા શુદ્ધ્યાન્તિ દેવેશિ તથા તે કથયામ્યહમ્ ॥

વિદ્યારાજસ્ય યે વર્ણા નવસંખ્યોપલક્ષિતાઃ
વાચકાસ્તે ચ તત્ત્વાનાં કથયામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

ધરિત્ર્યાદિપ્રધાનાન્તમ્ ઊકારો વાચકઃ સ્મૃતઃ
પુરુષસ્ય યકારો વૈ રાગતત્ત્વાન્વિતસ્ય ચ ॥

નિયામિકાં વકારેણ વિદ્યાતત્ત્વસમન્વિતામ્
કાલં કલાં લકારેણ કલ્પયેત્તુ વરાનને ॥

માયાતત્ત્વં મકારેણ વિદ્યાતત્ત્વં ક્ષકારતઃ
રેફેણ ચૈશ્વરં તત્ત્વં હકારેણ સદાશિવઃ ॥

પ્રણવેન તથા શક્તિર્ ન્યસિતવ્યા વરાનને
વ્યાપિનીં સમનાં ચોર્ધ્વં તત્રૈવ તુ વિશોધયેત્ ॥

શોધયિત્વા ક્રમેણૈવ મૂલમન્ત્રેણ સુવ્રતે
યોજ્ય આત્મા પરે તત્ત્વે ઉન્મનાતીતસર્વગે ॥

નિરાભાસે પરે શાન્તે ઈશાને ચાવ્યયે ત્વજે
ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વમાખ્યાતં નવતત્ત્વં પ્રચક્ષ્મહે ॥

પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચૈવ નિયતિઃ કાલ એવ ચ
માયા વિદ્યા તથેશશ્ચ સદાશિવશિવૌ તથા ॥

શોધયિત્વા તુ વિધિવદ્ વ્યાપ્ત્યાત્માનં નિયોજયેત્
પઞ્ચતત્ત્વી યદા શોધ્યા વક્ત્રમન્ત્રાસ્તુ વાચકાઃ ॥

ધરિત્ર્યાદિ ખપર્યન્તં શોધયેત્ તત્ક્રમેણ તુ
કલાનાં યાવતી વ્યાપ્તિસ્ તત્ત્વાનાં તાવદેવ હિ ॥

ત્રિતત્ત્વમધુના વક્ષ્યે યથા શોધ્યં વરાનને
અકાર આત્મતત્ત્વસ્ય વાચકઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

માયાન્તં તદ્વિજાનીયાત્ વિદ્યાખ્યસ્યાપ્યુકારકઃ
સકલાવધિ તજ્જ્ઞેયં શિવસ્ય તુ મકારકઃ ॥

ખસ્વરઃ ખસ્વરૂપસ્ય શિવતત્ત્વસ્ય વાચકઃ
શોધયિત્વા ક્રમેણૈવ પરે તત્ત્વે નિયોજયેત્ ॥

તત્ત્વદીક્ષા સમાખ્યાતા ચતુર્ભેદવ્યવસ્થિતા
પરદીક્ષાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥

વિદ્યારાજે તુ યે વર્ણા નવસંખ્યોપલક્ષિતાઃ
પૃથગ્ભેદેન તેષાં તુ વિન્યાસં કથયામિ તે ॥

નવનાભં પુરં કૃત્વા નવપદ્મોપલક્ષિતમ્
નવહસ્તં લિખેદ્વેશ્મ અષ્ટપર્વાધિકં બુધઃ ॥

સપ્તભાગીકૃતં તત્તુ દક્ષિણોત્તરભાજિતમ્
ચતુરશ્રં વિભજ્યાદૌ મત્સ્યૈશ્ચૈવાત્ર ચિહ્નિતમ્ ॥

કોષ્ઠકૈકોનપઞ્ચાશત્ સૂત્રેણ તુ સમાલિખેત્
મધ્યમે કોષ્ઠકે સૂત્રં દ્વાત્રિંશાઙ્ગુલસમ્મિતમ્ ॥

સમાલિખ્ય મહાદેવિ ચતુર્ભાગવિભાજિતે
પ્રથમે કર્ણિકાં કુર્યાત્ કેસરાણિ દ્વિતીયકે ॥

તૃતીયે દલસન્ધીંશ્ચ દલાગ્રાણિ ચતુર્થકે
દિક્ષુ રેખાષ્ટકં દત્ત્વા પ્રતિદિક્ષુ તથૈવ ચ ॥

ભ્રામયેચ્ચતુરો વૃત્તાંશ્ ચતુરઙ્ગુલસમ્મિતાન્
દ્વાભ્યાં પ્રતિદિગ્રેખાભ્યાં મધ્યે સૂત્રં નિધાપ્ય તત્ ॥

સૂત્રાગ્રં તુ તતો ભ્રામ્યમ્ અર્ધચન્દ્રવિધાનતઃ
મધ્યસૂત્રં ચ દાતવ્યં કિઞ્જલ્કસ્થં વિપશ્ચિતા ॥

પૂર્વપત્રં પ્રસાધ્યવમ્ ઇતરાણ્યેવમેવ હિ
કેસરાણિ ચ સંલિખ્ય ચતુર્વિંશતિસંખ્યયા ॥

પત્રાગ્રતો ન્યસેલ્લેખાં વર્તુલાં તુ સુશોભનામ્
તસ્યાન્તં ચતુરશ્રં તુ કર્તવ્યં તત્પ્રમાણતઃ ॥

પૂર્વં બ્રહ્મ પ્રસાધ્યં તુ વિષુવત્સ્થેન હેલિના
પૂર્વપશ્ચાત્તતં સૂત્રં શઙ્કુના સાધયેત્ પ્રિયે ॥

દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન મધ્યે શઙ્કું પ્રરોપ્ય તમ્
પાર્શ્વેષુ ભ્રામયેદ્રેખાં ષોડશાઙ્ગુલસમ્મિતામ્ ॥

પૂર્વાહ્ને ગ્રાહયેચ્છાયામ્ અપરસ્થાં સુચિહ્નિતામ્
અપરસ્થેન સૂર્યેણ પ્રાક્છાયાં લાઞ્છયેત્ પ્રિયે ॥

ધ્રુવેણોત્તરદક્ષસ્થાં લાઞ્છયેત્તુ વરાનને
તતઃ સમાલિખેત્ પદ્મમ્ અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥

દિક્કોષ્ઠકાંશ્ચ સંગૃહ્ય અષ્ટસંખ્યોપલક્ષિતમ્
શેષા લોપ્યા વરારોહે એકાન્તરિતયોગતઃ ॥

પદ્માષ્ટકં તતો દિક્ષુ બાહ્યે દ્વારાણિ ચાલિખેત્
વીથ્યર્ધસમ્મિતાં દેવિ શોભાં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ॥

ઉપશોભાં ચ તન્માનાં કપોલાન્તં સમાલિખેત્
તથા કણ્ઠં ચ તન્માનં દ્વારમેતત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥

દ્વારાષ્ટકવિભાગેન નવનાભં પુરં સ્મૃતમ્
સ્નાત્વા તુ વિધિવદ્ દેવિ પ્રવિશેદ્ભવનં ગુરુઃ ॥

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સકલીકરણાદિકમ્
તતઃ સમ્પૂજયેદ્દેવં ભૈરવં પરમેશ્વરમ્ ॥

પ્રણવેનાસનં દત્ત્વા શિવાન્તં વરવર્ણિનિ
મધ્યે સમ્પૂજયેદ્દેવં સ્વચ્છન્દં પરમેશ્વરમ્ ॥

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન અઙ્ગષટ્કસમન્વિતમ્
પત્રાષ્ટકે ન્યસેદ્વર્ણાન્ પૂર્વાદીશાંશ્તતઃ ક્રમાત્ ॥

સદાશિવં હકારેણેત્ય્ એવમાદિ વરાનને
પ્રકૃત્યન્તં વિજાનીયાન્ મધ્યે પીઠેશકલ્પના ॥

દિક્પદ્મકર્ણિકાસંસ્થાન્ અષ્ટૌ દેવાન્ પ્રપૂજયેત્
તત્સ્થાને ભૈરવઃ પૂજ્યઃ શેષા વર્ણૈર્યથાક્રમમ્ ॥

શોધયેચ્ચ પ્રકૃત્યાદિ શિવાન્તં સુરસુન્દરિ
ઈશાનદિશ આરભ્ય મધ્યપીઠં વિશોધયેત્ ॥

યોજયેત્તુ પરે તત્ત્વે શિવે પરમકારણે
એવં વર્ણાસ્તથા મન્ત્રાન્ ભુવનાનિ વિશોધયેત્ ॥

કાલાગ્ન્યાદિ શિવાન્તં તુ કલાવિધિ સમાશ્રયેત્
સમયાન્ શ્રાવયેત્પશ્ચાત્ તન્ત્રામ્નાયોત્થિતાન્ પ્રિયે ॥

ન નિન્દેદ્ભૈરવં દેવં શાસ્ત્રં વાન્યસમુદ્ભવમ્
સાંખ્યં યોગં પાઞ્ચરાત્રં વેદાંશ્ચૈવ ન નિન્દયેત્ ॥

યતઃ શિવોદ્ભવાઃ સર્વે હ્ય્ અપવર્ગફલપ્રદાઃ
સ્માર્તં ધર્મં ન નિન્દેત્તુ આચારપથદર્શકમ્ ॥

બ્રહ્માદિદેવતા યાશ્ચ માતરશ્ચુમ્બકો ગિરિઃ
વીરાશ્ચૈવ ભગિન્યશ્ચ ગાવો ભૂતગણાસ્તથા ॥

દેવદ્રવ્યં ન હિંસ્યાત્તુ સિદ્ધાન્તે યદ્વ્યવસ્થિતમ્
ગુરોરન્નં ન ભુઞ્જીત અદત્તં પરમેશ્વરિ ॥

મદ્યં માંસં તથા મત્સ્યાન્ અન્યાનિ ચ વરાનને
સાચારાશ્ચ નિરાચારાંલ્ લિઙ્ગિનો ન જુગુપ્સયેત્ ॥

ચરુકં પ્રાશયન્નિત્યં ગુરૂન્ સમ્પૂજયેત્ સદા
ઉપસ્કરાન્ મહાદેવિ પાદેન તુ ન સંસ્પૃશેત્ ॥

સંહિતાં ચિન્તયેન્નિત્યં ભક્તાનાં શ્રાવયેત્ સદા
આહ્નિકં ન વિલુમ્પેત્તુ સન્ધ્યાકર્મ વરાનને ॥

અદીક્ષિતાનાં પુરતો નોચ્ચરેચ્છાસ્ત્રપદ્ધતિમ્
ત્રિકાલં પૂજયેદ્દેવં જપધ્યાનરતઃ સદા ॥

સમયાન્ પાલયન્નિત્યમ્ ઉભયાર્થફલેપ્સયા
અતો વિજ્ઞાનદીક્ષાં તુ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

અધ્યાત્મગતિચારેણ કેવલેન વિશોધિકામ્
શિષ્યાત્માનં ગૃહીત્વા તમ્ આત્મપ્રાણે નિયોજયેત્ ॥

અભિમાનં તથોચ્ચાર્ય કુર્યાદ્વૈ પૂર્વવત્તદા
ઉદ્ઘાતૈશ્ચ તતો ઽધ્વાનં શિષ્યસ્ય તુ વિશોધયેત્ ॥

તતઃ સમુચ્ચરંસ્તત્ત્વં પૃથિવ્યાદ્યં તુ સુવ્રતે
ભિન્નાભિન્નસ્વરૂપેણ એકૈકં તુ યથાક્રમમ્ ॥

સસ્વરં હ્યક્ષરોચ્ચારં દેવતાભિઃ સમન્વિતમ્
બિન્દુના શક્તિસંયોગાદ્ ઉદ્ઘાતઃ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ ॥

દેવતાત્રયનિર્મુક્તઃ ચતુર્થાન્તસમન્વિતઃ
ઉદ્ઘાતઃ સ તુ દેવેશિ દ્વિતીયઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

હંસાક્ષરસમુચ્ચારઃ સુદીર્ઘો બિન્દુસંયુતઃ
અર્ધચન્દ્રાન્નિરોધિન્યામ્ ઉદ્ઘાતસ્તુ તૃતીયકઃ ॥

ભિન્નોદ્ઘાતૌ યદા દેવિ નાદાન્તસ્તુ તદા ભવેત્
ઉદ્ઘાતઃ સ તુ દેવેશિ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

સ એવ ચાક્ષરોચ્ચારો વ્યાપિન્યન્તે વ્યવસ્થિતઃ
ઉદ્ઘાતઃ સ તુ દેવેશિ પઞ્ચમઃ પરિકીર્તિતઃ ॥

પઞ્ચોદ્ઘાતાંસ્તતો દત્ત્વા પૃથિવીં શોધયેદ્બુધઃ
અકારોકારમકારાન્તમ્ એવં શુદ્ધ્યતિ નાન્યથા ॥

શુદ્ધે ઽથ પાર્થિવે તત્ત્વે ચિન્તિતવ્યં તુ યોગિભિઃ
જલીભૂતં તદેવૈતદ્ આત્મના સહ યોગતઃ ॥

જલીભૂતે પુનર્મન્ત્રી તદેવ ચતુરુચ્ચરેત્
બિન્દ્વન્તં ધારણાયુક્તં શિષ્યાદાત્મનિ ચિન્તયેત્ ॥

શોધિતે તોયસંઘાતે તેજોભૂતં વિચિન્તયેત્
તેજોદ્ઘાતાસ્ત્રયસ્તેષુ નિરોધ્યન્તમવસ્થિતાઃ ॥

નાસ્તિ તેજસ્તતો વાયુર્ ઉદ્ઘાતદ્વયશોધિતઃ
આકાશે લીયમાનં તમ્ ઉદ્ઘાતેન તુ ચિન્તયેત્ ॥

નષ્ટે વાયૌ તતઃ શૂન્યમ્ ઉદ્ઘાતૈકેન યોજયેત્
વ્યાપિની સા તુ વિજ્ઞેયા પઞ્ચમાન્તે વ્યવસ્થિતા ॥

સમનાયાં તતો હ્યાત્મા તત્ત્વવ્યાપી સ ઉચ્યતે
આત્મવ્યાપી તતશ્ચોર્ધ્વં સર્વવ્યાપી તતઃ પુનઃ ॥

તત્ત્વાન્તસંસ્થિતો હ્યાત્મા ઉદ્ઘાતૈકેન યોગવિત્
યોજયેત્પરમે તત્ત્વે ઉન્મનાતીતસર્વગે ॥

યોજનાં તુ પરે તત્ત્વે શૃણુ દેવિ વદામ્યહમ્
મન્ત્રમુચ્ચારયેદ્દેવિ હ્રસ્વં દીર્ઘં પ્લુતં પરમ્ ॥

પરાપરવિભાગેન યાવત્તત્ત્વં પરં ગતમ્
ત્રિદેવં બિન્દુસંયુક્તમ્ અર્ધચન્દ્રં નિરોધિકામ્ ॥

નાદં ચ શક્તિસંયુક્તં વ્યાપિનીસમનોન્મનાઃ
ઉન્મના ચ પરશ્ચૈવ સર્વવ્યાપી શિવો ઽવ્યયઃ ॥

જ્ઞાત્વા સર્વમશેષેણ વિધિમેષાં યથાક્રમમ્
તદા તુ યોજયેન્મન્ત્રી અન્યથા નૈવ યોજયેત્ ॥

બિન્દુસ્થં ત્રિતયં શબ્દે ચતુર્થો બિન્દુરેવ હિ
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા રુદ્રઃ ત્રિમાણં વર્ણ ઉચ્યતે ॥

ઈશ્વરો બિન્દુદેવસ્તુ કણ્ઠે શબ્દઃ પ્રવર્તતે
તત્ર શબ્દઃ ક્રિયાન્તસ્થઃ ક્રિયાશક્તિરિતિ સ્મૃતા ॥

સ શબ્દસ્તાલુકે દેવિ ઈરિતઃ સમ્પ્રવર્તતે
તસ્ય કિંચિદ્ગતઃ શબ્દો નાસિકાન્તે પ્રવર્તતે ॥

જ્ઞાનશક્તિસ્તુવિજ્ઞેયા યત્નતઃ પરમેશ્વરિ
મૂર્ધસ્થાનગતઃ શબ્દો લલાટાન્તમવસ્થિતઃ ॥

વર્ણઃ શબ્દગતઃ તેષામ્ ઉદ્ઘાતઃ સ તુ કીર્તિતઃ
તત્રસ્થા વિનિવર્તન્તે શિવજ્ઞાનવિવર્જિતાઃ ॥

પઞ્ચધાવસ્થિતો બિન્દુર્ અર્ધચન્દ્રો નિરોધિકા
તસ્યાતીતો ભવેન્નાદઃ અવિચ્છિન્નસ્ત્વસૌ ભવેત્ ॥

ઈષત્પ્રસારિતે વક્ત્રે દેવદેવઃ સદાશિવઃ
ચતુર્વિધો ભવેચ્છબ્દો યઃ સુવેગવહઃ સ્મૃતઃ ॥

પઞ્ચમો ન વહેચ્છબ્દઃ ઊર્ધ્વગામિન્યસૌ સ્મૃતા
તસ્યાતીતા ભવેચ્છક્તિઃ પઞ્ચધા તુ વ્યવસ્થિતા ॥

સ્પર્શસ્તત્ર ભવેદ્દેવિ આત્મવિત્તત્ર પૂર્વવત્
વ્યાપિની પરતશ્ચૈવ પઞ્ચધા તુ વ્યવસ્થિતા ॥

વાલાગ્રમાશ્રિતં સ્પર્શં કદાચિદ્વેત્તિ વા ન વા
વ્યાપિની સા સમુદ્દિષ્ટા ન જ્ઞાનં પરમેશ્વરિ ॥

તસ્યાપિ સમનાતીતા મનસ્તત્ર ન કારયેત્
ઉન્મનાપદમારોહન્ શુદ્ધાત્મા તુ તતો ભવેત્ ॥

શિષ્યાત્માનં ગુરુવર ઉન્મન્યન્તે નિયોજયેત્
તત્ર યુક્તઃ પરે શાન્તે મહાશાન્તિમવાપ્નુયાત્ ॥

ગુરુપારમ્પરાયાતઃ સમ્પ્રદાયઃ પ્રકાશિતઃ
યોજને તુ પરે તત્ત્વે ઉપાયઃ કથિતસ્તવ ॥

એવં જ્ઞાત્વા વરારોહે સર્વકર્માણિ કારયેત્
તત્ત્વાધ્વાનં કલાધ્વાનં ભુવનાધ્વાનમેવ ચ ॥

વર્ણમન્ત્રપદાધ્વાનં કૃત્વૈવં શુદ્ધ્યતિ પ્રિયે
એષા વૈ ધારણાદીક્ષા કર્તવ્યા યોગિનાત્ર તુ ॥

મન્ત્રસિદ્ધેન વા દેવિ કૃતા વૈ સુકૃતા ભવેત્ ॥