સુવર્ણપ્રભાસસૂત્ર · અધ્યાય 6

ઇતિ શ્રીસુવર્ણપ્રભાસોત્તમસૂત્રેન્દ્રરાજે કમલાકરસર્વતથાગતસ્તવપરિવર્તો નામ પઞ્ચમઃ ॥
॥ શૂન્યતાપરિવર્તઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત ॥
અન્યેષુ સૂત્રેષુ અચિન્તિયેષુ અતિવિસ્તરં દેશિતશૂન્યધર્માઃ ।
તસ્માદિમે સૂત્રવરોત્તમે વઃ સંક્ષેપતો દેશિત શૂન્યધર્માઃ

સત્ત્વો ઽલ્પબુદ્ધિરવિજાનમાનો ન શક્ય જ્ઞાતું ખલુ સર્વધર્મા ।
પશ્યેહ સૂત્રેન્દ્રવરોત્તમેન સંક્ષેપતો દેશિત શૂન્યધર્માઃ

અન્યૈરુપાયૈર્નયહેતુભિશ્ચ સત્ત્વાન કારુણ્યવશોદયાર્થમ્ ।
પ્રકાશિતં સૂત્રવરેન્દ્રમેતં યથાભિજાનન્તિ હિ સર્વસત્ત્વાઃ

અયં ચ કાયો યથ શૂન્યગ્રામઃ ષડ્ગ્રામ ચોરોપમ ઇન્દ્રિયાણિ ।
તાન્યેકગ્રામે નિવસન્તિ સર્વે ન તે વિજાનન્તિ પરસ્પરેણ

ચક્ષુરિન્દ્રિયં રૂપમેતેષુ ધાવતિ શ્રોત્રેન્દ્રિયં શબ્દવિચારણેન ।
ઘ્રાણેન્દ્રિયં ગન્ધવિચિત્રહારિ જિહ્વન્દ્રિયં નિત્ય રસેષુ ધાવતિ

કાયેન્દ્રિયં સ્પર્શગતો ઽભિધાવતિ મનેન્દ્રિયં ધર્મવિચારણેન ।
ષડિન્દ્રિયાણીતિ પરસ્પરેણ સ્વકં સ્વકં વિષયમભિધાવતિ

ચિત્તં હિ માયોપમ ચઞ્ચલં ચ ષડિન્દ્રિયં વિષયવિચારણં ચ ।
યથા નરો ધાવતિ શૂન્યગ્રામે સંગ્રામ ચૌરેભિ સમાશ્રિતશ્ચ

ચિત્તં યથા ષડ્વિષયાશ્રિતં ચ પ્રજાનતે ઇન્દ્રિય ગોચરં ચ ।
રૂપં ચ શબ્દં ચ તથૈવ ગન્ધં રસં ચ સ્પર્શ તથ ધર્મગોચરમ્

ચિત્તં ચ સર્વત્ર ષડિન્દ્રિયેષુ શકુનિરિવ ચઞ્ચલં ઇન્દ્રિયસંપ્રવિષ્ટમ્ ।
યત્ર યત્રેન્દ્રિયસંશ્રિતં ચ ન ચેન્દ્રિયં કુર્વતુ જાનમાત્મકમ્

કાયશ્ચ નિશ્ચેષ્ટ નિર્વ્યાપારં ચ અસારકઃ પ્રત્યયસંભવશ્ચ ।
અભૂતવિકલ્પસમુત્થિતશ્ચ સ્થિતકર્મયન્ત્રં ઇવં શૂન્યગ્રામઃ

ક્ષિત્યમ્ભતેજો ઽનિલાનિ યથા ચૌરગ્રામાન્તઃ સ્થિત દેશદેશે ।
પરસ્પરેણૈવ સદા વિરુદ્ધા યથૈવ આશીવિષ એકવેશ્મનિ

ધાતૂરગાસ્તે ચ ચતુર્વિધાનિ દ્વે ઊર્ધ્વગામી દ્વય હેષ્ટગામી ।
દ્વયાદ્વયં દિશિ વિદિશાસુ સર્વં નશ્યન્તિ તા ધાતુભુજઙ્ગમાનિ

ક્ષિત્યુરગશ્ચ સલિલોરગશ્ચ ઇમૌ ચ હેષ્ટા ક્ષયતાં વ્રજેતે ।
તેજોરગશ્ચાનિલમારુતોરગ ઇમૌ હિ દ્વે ઊર્ધ્વગતૌ નભો ઽન્તે

ચિત્તં ચ વિજ્ઞાનમધ્યસ્થિતં ચ ગત્વા યથા પૂર્વકૃતેન કર્માણા ।
દેવે મનુષ્યએષુ ચ ત્રિષ્વપાયા યથાકૃતં પૂર્વભવે પ્રવર્ત્ત્યા

શ્લેષ્માનિલપિત્તક્ષયાન્તપ્રાપ્તઃ કાયઃ શકૃન્મૂત્રપરીષપૂર્ણઃ ।
નિરાભિરામઃ કૃમિક્ષુદ્રપૂર્ણઃ ક્ષિપ્તઃ શ્મશાને યથ કાષ્ઠભૂતઃ

પશ્યાહિ ત્વં દેવત એભિ એવં કત્યત્ર સત્ત્વસ્તથ પુદ્ગલો વા ।
શૂન્યા હિ એતે ખલુ સર્વધર્મા અવિદ્યતઃ પ્રત્યયસંભવાશ્ચ

એતે મહાભૂત અભૂત સર્વાશ્ચ યસ્માન્મહાભૂતપ્રકૃત્યભાવા ।
તસ્માચ્ચ ભૂતા હિ અસંભવાશ્ચ અવિદ્યમાના ન કદાચિ વિદ્યતે

અવિદ્યતઃ પ્રત્યયસંભવાશ્ચ અવિદ્યમાનૈવ અવિદ્યવાચઃ ।
તસ્માન્મયા ઉક્ત અવિદ્ય એષા સંસ્કારવિજ્ઞાન સનામરૂપમ્

ષડાયતનસ્પર્શ તથૈવ વેદના તૃષ્ણા ઉપાદાન તથા ભવશ્ચ ।
જાતિજરામરણશોક ઉપદ્રવાણાં દુઃખાનિ સંસ્કાર અચિન્તિયાનિ

સંસારચક્રે ચ યથા સ્થિતાનિ અભૂત સંભૂત અસંભવાશ્ચ ।
અયોનિશશ્ચિત્તવિચારણં તથા દૃષ્ટીગતં છેત્સ્યથ આત્મનૈવ

જ્ઞાનાસિના છિન્દથ ક્લેશજાલં સ્કન્ધાલયં પશ્યથ શૂન્યભૂતમ્ ।
સ્પર્શેથ તં બોધિગુણં હ્યુદારં વિવર્ત ચ મે અમૃતપુરસ્ય દ્વારમ્

સંદર્શિ તં અમૃતપુરસ્ય ભાજનં પ્રવેક્ષ્ય તં અમૃતપુરાલયં શુભમ્ ।
તર્પિષ્ય હ અમૃતતરસેન આત્મનાં પરાહતા મે વરધર્મભેરીઃ

આપૂરિતો મે વરધર્મશઙ્ખઃ પ્રજ્વાલિતા મે વરધર્મ ઉલ્કા ।
સુવર્ષિતં મે વરધર્મવર્ષં પરાજિતા મે પરક્લેશશત્રવઃ

ઉચ્છ્રેપિતં મે વરધર્મધ્વજં પ્રતારિતા મે ભવસત્ત્વસમુદ્રાઃ ।
પિધિતાનિ મે ઽપાયપથાનિ ત્રીણિ ક્લેશાગ્નિદાહં શમયિત્વ પ્રાણિનામ્

યસ્માદ્ધિ પૂર્વમહમનેકકલ્પાન્ અચિન્તિયા પૂજિત્વ નાયકા હિ ।
ચરિત્વ બોધાય દૃઢવ્રતેન સદ્ધર્મકાયં પરિવેષમાણઃ

હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ પરિત્યજિત્વા ધનં હિરણ્યં મણિમુક્તભૂષણમ્ ।
નયનોત્તમાઙ્ગં પ્રિયદારપુત્રં સુવર્ણવૈડૂર્યવિચિત્રરત્નાનિ

છિન્દિત્વા ત્રિસાહસ્રાયાં સર્વવૃક્ષવનસ્પતીમ્ ।
સર્વં ચ ચૂર્ણયિત્વા તત્ કુર્યાત્ સૂક્ષ્મરજોપમમ્

ચૂર્ણરાશિં કરિત્વા તુ યાવદાકાશગોચરમ્ ।
અશકદ્ભભાગભિન્નાય ધરણીરજઃસમાનિ વા

સર્વસત્ત્વા અનેકે હિ જ્ઞાનવત તથૈવ ચ ।
સર્વં ગણયિતું શક્યં ન તુ જ્ઞાતં જિનસ્ય ચ

એકક્ષણપ્રવૃત્તં તુ યજ્જ્ઞાનં ચ મહામુનેઃ ।
અનેકકલ્પકોટીષુ ન શક્યં ગણયિતું ક્વચિત્