સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.9

અથાતો વાતાભિષ્યન્દપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

પુરાણસર્પિષા સ્નિગ્ધૌ સ્યન્દાધીમન્થપીડિતૌ।
સ્વેદયિત્વા યથાન્યાયં સિરામોક્ષેણ યોજયેત્॥

સંપાદયેદ્બસ્તિભિસ્તુ સમ્યક્ સ્નેહવિરેચિતૌ।
તર્પણૈઃ પુટપાકૈશ્ચ ધૂમૈરાશ્ચ્યોતનૈસ્તથા॥

નસ્યસ્નેહપરીષેકૈઃ શિરોબસ્તિભિરેવ ચ।
વાતઘ્નનૂપજલજમાંસામ્લક્વાથસેચનૈઃ॥

સ્નેહૈશ્ચતુર્ભિરુષ્ણૈશ્ચ તત્પીતામ્બરધારણૈઃ।
પયોભિર્વેસવારૈશ્ચ સાલ્વણૈઃ પાયસૈસ્તથા॥

ભિષક્ સંપાદયેદેતાવુપનાહૈશ્ચ પૂજિતૈઃ।
ગ્રામ્યાનૂપૌદકરસૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ ફલરસાન્વિતૈઃ॥

સુસંસ્કૃતૈઃ પયોભિશ્ચ તયોરાહાર ઇષ્યતે।
તથા ચોપરિ ભક્તસ્ય સર્પિઃપાનં(પાને) પ્રશસ્યતે॥

ત્રિફલાક્વાથસંસિદ્ધં કેવલં જીર્ણમેવ વા।
સિદ્ધં વાતહરૈઃ ક્ષીરં પ્રથમેન ગણેન વા॥

સ્નેહાસ્તૈલાદ્વિના સિદ્ધા વાતઘ્નૈસ્તર્પણે હિતાઃ।
સ્નૈહિકઃ પુટપાકશ્ચ ધૂમો નસ્યં ચ તદ્વિધમ્॥

નસ્યાદિષુ સ્થિરાક્ષીરમધુરૈસ્તૈલમિષ્યતે।
એરણ્ડપલ્લવે મૂલે ત્વચિ વાઆજં પયઃ શૃતમ્॥

કણ્ટકાર્યાશ્ચ મૂલેષુ સુખોષ્ણં સેચને હિતમ્।
સૈન્ધવોદીચ્યયષ્ટ્યાહ્વપિપ્પલીભિઃ શૃતં પયઃ॥

હિતમર્ધોદકં સેકે તથાઆશ્ચ્યોતનમેવ ચ।
હ્રીબેરવક્રમઞ્જિષ્ઠોદુમ્બરત્વક્ષુ સાધિતમ્॥

સામ્ભશ્છાગં પયો વાપિ શૂલાશ્ચ્યોતનમુત્તમમ્।
મધુકં રજનીં પથ્યાં દેવદારું ચ પેષયેત્॥

આજેન પયસા શ્રેષ્ઠમભિષ્યન્દે તદઞ્જનમ્।
ગૈરિકં સૈન્ધવં કૃષ્ણાં નાગરં ચ યથોત્તરમ્॥

દ્વિગુણં પિષ્ટમદ્ભિસ્તુ ગુટિકાઞ્જનમિષ્યતે।
સ્નેહાઞ્જનં હિતં ચાત્ર વક્ષ્યતે તદ્યથાવિધિ॥

રોગો યશ્ચાન્યતોવાતો યશ્ચ મારુતપર્યયઃ।
અનેનૈવ વિધાનેન ભિષક્ તાવપિ સાધયેત્॥

પૂર્વભક્તં હિતં સર્પિઃ ક્ષીરં વાપ્યથ ભોજને।
વૃક્ષાદન્યાં કપિત્થે ચ પઞ્ચમૂલે મહત્યપિ॥

સક્ષીરં કર્કટરસે સિદ્ધં ચાત્ર ઘૃતં પિબેત્।
સિદ્ધં વા હિતમત્રાહુઃ પત્તૂરાર્તગલાગ્નિકૈઃ॥

સક્ષીરં મેષશૃઙ્ગ્યા વા સર્પિર્વીરતરેણ વા।
સૈન્ધવં દારુ શુણ્ઠી ચ માતુલુઙ્ગરસો ઘૃતમ્॥

સ્તન્યોદકાભ્યાં કર્તવ્યં શુષ્કપાકે તદઞ્જનમ્।
પૂજિતં સર્પિષશ્ચાત્ર પાનમક્ષ્ણોશ્ચ તર્પણમ્॥

ઘૃતેન જીવનીયેન નસ્યં તૈલેન ચાણુના।
પરિષેકે હિતં ચાત્ર પયઃ શીતં સસૈન્ધવમ્॥

રજનીદારુસિદ્ધં વા સૈન્ધવેન સમાયુતમ્।
સર્પિર્યુતં સ્તન્યઘૃષ્ટમઞ્જનં વા મહૌષધમ્॥

વસા વાઆનૂપજલજા સૈન્ધવેન સમાયુતા।
નાગરોન્મિશ્રિતા કિઞ્ચિચ્છુષ્કપાકે તદઞ્જનમ્॥

પવનપ્રભવા રોગા યે કેચિદ્દૃષ્ટિનાશનાઃ।
બીજેનાનેન મતિમાન્ તેષુ કર્મ પ્રયોજયેત્॥