સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.8

અથાતશ્ચિકિત્સિતપ્રવિભાગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ (સુશ્રુતાય)॥

ષટ્સપ્તતિર્યેઽભિહિતા વ્યાધયો નામલક્ષણૈઃ।
ચિકિત્સિતમિદં તેષાં સમાસવ્યાસતઃ શૃણુ॥

છેદ્યાસ્તેષુ દશૈકશ્ચ નવ લેખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ।
ભેદ્યાઃ પઞ્ચ વિકારાઃ સ્યુર્વ્યધ્યાઃ પઞ્ચદશૈવ તુ॥

દ્વાદશાશસ્ત્રકૃત્યાશ્ચ યાપ્યાઃ સપ્ત ભવન્તિ હિ।
રોગા વર્જયિતવ્યાઃ સ્યુર્દશ પઞ્ચ ચ જાનતા।
અસાધ્યૌ વા ભવેતાં તુ યાપ્યૌ ચાગન્તુસંજ્ઞિતૌ॥

અર્શોઽન્વિતં ભવતિ વર્ત્મ તુ યત્તથાર્શઃ શુષ્કં તથાર્બુદમથો પિડકાઃ સિરાજાઃ।
જાલં સિરાજમપિ પઞ્ચવિધં તથાર્મ છેદ્યા ભવન્તિ સહ પર્વણિકામયેન॥

ઉત્સઙ્ગિની બહલકર્દમવર્ત્મની ચ શ્યાવં ચ યચ્ચ પઠિતં ત્વિહ બદ્ધવર્ત્મ।
ક્લિષ્ટં ચ પોથકિયુતં ખલુ યચ્ચ વર્ત્મ કુમ્ભીકિની ચ સહ શર્કરયા ચ લેખ્યાઃ॥

શ્લેષ્મોપનાહલગણૌ ચ બિસં ચ ભેદ્યા ગ્રન્થિશ્ચ યઃ કૃમિકૃતોઽઞ્જનનામિકા ચ।
આદૌ સિરા નિગદિતાસ્તુ યયોઃ પ્રયોગે પાકૌ ચ યૌ નયનયોઃ પવનોઽન્યતશ્ચ॥

પૂયાલસાનિલવિપર્યયમન્થસંજ્ઞાઃ સ્યન્દાસ્તુ યન્ત્યુપશમં હિ સિરાવ્યધેન।
શુષ્કાક્ષિપાકકફપિત્તવિદગ્ધદૃષ્ટિષ્વમ્લાખ્યશુક્રસહિતાર્જુનપિષ્ટકેષુ॥

અક્લિન્નવર્ત્મહુતભુગ્ધ્વજદર્શિશુક્તિપ્રક્લિન્નવર્ત્મસુ તથૈવ બલાસસંજ્ઞે।
આગન્તુનાઆમયયુગેન ચ દૂષિતાયાં દૃષ્ટૌ ન શસ્ત્રપતનં પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ॥

સંપશ્યતઃ ષડપિ યેઽભિહિતાસ્તુ કાચાસ્તે પક્ષ્મકોપસહિતાસ્તુ ભવન્તિ યાપ્યાઃ।
ચત્વાર એવ પવનપ્રભવાસ્ત્વસાધ્યા દ્વૌ પિત્તજૌ કફનિમિત્તજ એક એવ।
અષ્ટાર્ધકા રુધિરજાશ્ચ ગદાસ્ત્રિદોષાસ્તાવન્ત એવ ગદિતાવપિ બાહ્યજૌ દ્વૌ॥