સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.27

અથાતો નવગ્રહાકૃતિવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

બાલગ્રહાણાં વિજ્ઞાનં સાધનં ચાપ્યનન્તરમ્।
ઉત્પત્તિં કારણં ચૈવ સુશ્રુતૈકમનાઃ શૃણુ॥

સ્કન્દગ્રહસ્તુ પ્રથમઃ સ્કન્દાપસ્માર એવ ચ।
શકુની રેવતી ચૈવ પૂતના ચાન્ધપૂતના॥

પૂતના શીતનામા ચ તથૈવ મુખમણ્ડિકા।
નવમો નૈગમેષશ્ચ યઃ પિતૃગ્રહસંજ્ઞિતઃ॥

ધાત્રીમાત્રોઃ પ્રાક્પ્રદિષ્ટાપચારાચ્છૌચભ્રષ્ટાન્મઙ્ગલાચારહીનાન્।
ત્રસ્તાન્ હૃષ્ટાંતર્જિતાન્ તાડિતાન્ વા પૂજાહેતોર્હિંસ્યુરેતે કુમારાન્॥

ઐશ્વર્યસ્થાસ્તે ન શક્યા વિશન્તો દેહં દ્રષ્ટું માનુષૈર્વિશ્વરૂપાઃ।
આપ્તં વાક્યં તત્સમીક્ષ્યાભિધાસ્યે લિઙ્ગાન્યેષાં યાનિ દેહે ભવન્તિ॥

શૂનાક્ષઃ ક્ષતજસગન્ધિકઃ સ્તનદ્વિડ્ વક્રાસ્યો હતચલિતૈકપક્ષ્મનેત્રઃ।
ઉદ્વિગ્રઃ સુલુલિતચક્ષુરલ્પરોદી સ્કન્દાર્તો ભવતિ ચ ગાઢમુષ્ટિવર્ચાઃ॥

નિઃસંજ્ઞો ભવતિ પુનર્ભવેત્સસંજ્ઞઃ સંરબ્ધઃ કરચરણૈશ્ચ નૃત્યતીવ।
વિણ્મૂત્રે સૃજતિ વિનદ્ય જૃમ્ભમાણઃ ફેનં ચ પ્રસૃજતિ તત્સખાભિપન્નઃ॥

સ્રસ્તાઙ્ગો ભયચકિતો વિહઙ્ગગન્ધિઃ સંસ્રાવિવ્રણપરિપીડિતઃ સમન્તાત્।
સ્ફોટૈશ્ચ પ્રચિતતનુઃ સદાહપાકૈર્વિજ્ઞેયો ભવતિ શિશુઃ ક્ષતઃ શકુન્યા॥

રક્તાસ્યો હરિતમલોઽતિપાણ્ડુદેહઃ શ્યાવો વા જ્વરમુખપાકવેદનાતઃ।
રેવત્યા વિયથિતતનુશ્ચ કર્ણનાસં મૃદ્ગાતિ ધ્રુવમભિપીડિતઃ કુમારઃ॥

સ્રસ્તાઙ્ગઃ સ્વપિતિ સુખં દિવા ન રાત્રૌ વિડ્ ભિન્નં સૃજતિ ચ કાકતુલ્યગન્ધિઃ।
છર્દ્યાઆર્તો હૃષિતતનૂરુહઃ કુમારસ્તૃષ્ણાલુર્ભવતિ ચ પૂતનાગૃહીતઃ॥

યો દ્વેષ્ટિ સ્તનમતિસારકાસહિક્કાચ્છર્દીભિર્જ્વરસહિતાભિરર્દ્યમાનઃ।
દુર્વર્ણઃ સતતમધઃશયોઽમ્લગન્ધિસ્તં બ્રૂયુર્ભિષજ ઇહાન્ધપૂતનાર્તમ્॥

ઉદ્વિગ્રો ભૃશમતિવેપતે પ્રરુદ્યાત્ સંલીનઃ સ્સ્વપિતિ ચ યસ્ય ચાન્ત્રકૂજઃ।
વિસ્રાઙ્ગો ભૃશમતિસાર્યતે ચ યસ્તં જાનીયાદ્ભિષગિહ શીતપૂતનાર્તમ્॥

મ્લાનાઙ્ગઃ સુરુચિરપાણિપાદવક્ત્રો બહ્વાશી કલુષસિરાવૃતોદરો યઃ।
સોદ્વેગો ભવતિ ચ મૂત્રતુલ્યગન્ધિઃ સ જ્ઞેયઃ શિશુરિહ વક્ત્રમણ્ડિકાર્તઃ॥

યઃ ફેનં વમતિ વિનમ્યતે ચ મધ્યે સોદ્વેગં વિલપતિ ચોર્ધ્વમીક્ષમાણઃ।
જ્વર્યેત પ્રતતમથો વસાસગન્ધિર્નિઃસંજ્ઞો ભવતિ હિ નૈગમેષજુષ્ટઃ॥

પ્રસ્તબ્ધો યઃ સ્તનદ્વેષી મુહ્યતે ચાવિશન્મુહુઃ।
તં બાલમચિરાદ્ધન્તિ ગ્રહઃ સંપૂર્ણલક્ષણઃ॥

વિપરીતમતઃ સાધ્યં ચિકિત્સેદચિરાર્દિતમ્।
ગૃહે પુરાણહવિષાભ્યજ્ય બાલં શુચૌ શુચિઃ॥

સર્ષપાન્ પ્રકિરેત્તેષાં તૈલૈર્દીપં ચ કારયેત્।
સદા સન્નિહિતં ચાપિ જુહુયાદ્ધવ્યવાહનમ્॥

સર્વગન્ધૌષધીબીજૈર્ગન્ધમાલ્યૈરલઙ્કૃતમ્।
અગ્ન્યે કૃત્તિકાભ્યશ્ચ સ્વાહા સ્વાહેતિ સંતતમ્॥

નમઃ સ્કન્દાય દેવાય ગ્રહાધિપતયે નમઃ।
શિરસા ત્વાભિવન્દેઽહં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મે બલિમ્।
નીરુજો નિર્વિકારશ્ચ શિશુર્મે જાયતાં દ્રુતમ્॥