સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 4.21

અથાતઃ શૂકદોષચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

સંલિખ્ય સર્ષપીં સમ્યક્ કષાયૈરવચૂર્ણયેત્। કષાયેષ્વેવ તૈલં ચ કુર્વીત વ્રણરોપણમ્॥

અષ્ઠીલિકાં જલૌકોભિર્ગ્રાહયેચ્ચ પુનઃ પુનઃ। તથા ચાનુપશામ્યન્તીં કફગ્રન્થિવદુદ્ધરેત્॥

સ્વેદયેદ્ગ્રથિતં શશ્વન્નાડીસ્વેદેન બુદ્ધિમાન્। સુખોષ્ણૈરુપનાહૈશ્ચ સુસ્નિગ્ધૈરુપનાહયેત્॥

કુમ્ભીકાં પાકમાપન્નાં ભિન્દ્યાચ્છુદ્ધાં તુ રોપયેત્। તૈલેન ત્રિફલાલોધ્રતિન્દુકામ્રાતકેન તુ॥

ગ્રાહયિત્વા જલૌકોભિરલજીં સેચયેત્તતઃ। કષાયૈસ્તેષુ સિદ્ધં ચ તૈલં રોપણમિષ્યતે॥

બલાતૈલેન કોષ્ણેન મૃદિતં પરિષેચયેત્। ભધુરૈઃ સર્પિષા સ્નિગ્ધૈઃ સુખોષ્ણૈરુપનાહયેત્॥

સંમૂઢપિડકાં ક્ષિપ્રં જલૌકોભિરુપાચરેત્। ભિત્ત્વા પર્યાગતાં ચાપિ લેપયેત્ ક્ષૌદ્રસર્પિષા॥

અવમન્થે ગતે પાકં ભિન્ને તૈલં વિધીયતે। ધવાશ્વકર્ણપત્તઙ્ગસલ્લકીતિન્દુકીકૃતમ્॥

ક્રિયાં પુષ્કરિકાયાં તુ શીતાં સર્વાં પ્રયોજયેત્। જલૌકોભિર્હરેચ્ચાસૃક્ સર્પિષા ચાવસેચયેત્॥

સ્પર્શહાન્યાં હરેદ્રક્તં પ્રદિહ્યાન્મધુરૈરપિ। ક્ષીરેક્ષુરસર્પિર્ભિર્ સેચયેચ્ચ સુશીતલૈઃ॥

પિડકામુત્તમાખ્યાં ચ બડિશેનોદ્ધરેદ્ભિષક્। ઉદ્ધૃત્ય મધુસંયુક્તૈઃ કષાયૈરવચૂર્ણયેત્॥

રસક્રિયા વિધાતવ્યા લિખિતે શતપોનકે। પૃથક્પર્ણ્યાદિસિદ્ધં ચ દેયં તૈલમનન્તરમ્॥

ક્રિયાં કુર્યાદ્ભિષક્ પ્રાજ્ઞસ્ત્વક્પાકસ્ય વિસર્પવત્। રક્તવિદ્રધિવચ્ચાપિ ક્રિયા શોણિતજેઽર્બુદે॥

કષાયકલ્કસર્પીંષિ તૈલં ચૂર્ણં રસક્રિયામ્। શોધનં રોપણં ચૈવ વીક્ષ્ય વીક્ષ્યાવચારયેત્॥

હિતં ચ સર્પિષઃ પાનં પથ્યં ચાપિ ચિરેચનમ્। હિતઃ શોણિતમોક્ષશ્ચ યચ્ચાપિ લઘુ ભોજનમ્॥

અર્બુદં માંસપાકં ચ વિદ્રધિં તિલકાલકમ્। પ્રત્યાખ્યાય પ્રકુર્વીત ભિષક્ સમ્યક્ પ્રતિક્રિયામ્॥