સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 1.43

અથાતો વમનદ્રવ્યવિકલ્પવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ॥

વમનદ્રવ્યાણાં ફલાદીનાં મદનફલાનિ શ્રેષ્ઠતમાનિ ભવન્તિ । અથ મદનપુષ્પાણામાતપપરિશુષ્કાણાં ચૂર્ણપ્રકુઞ્ચં પ્રત્યક્પુષ્પાસદાપુષ્પીનિમ્બકષાયાણામન્યતમેનાલોડ્ય મધુસૈન્ધવયુક્તાં પુષ્પચૂર્ણમાત્રાં પાયયિત્વા વામયેત્ । મદનશલાટુચૂર્ણાન્યેવં વા બકુલરમ્યકોપયુક્તાનિ મધુલવણયુક્તાન્યભિપ્રતપ્તાનિ મદનશલાટુચૂર્ણસિદ્ધાં વા તિલતણ્ડુલયવાગૂમ્ । નિર્વૃત્તાનાં વા નાતિહરિતપાણ્ડૂનાં કુશમૂઢાવબદ્ધમૃદ્ગોમયપ્રલિપ્તાનાં યવતુષમુદ્ગમાષશાલ્યાદિધાન્યરાશાવષ્ટરાત્રોષિતક્લિન્નભિન્નાનાં ફલાનાં ફલપિપ્પલીરુદ્ધૃત્યાતપે શોષયેત્ તાસાં દધિમધુપલલવિમૃદિતપરિશુષ્કાણાં સુભાજનસ્થાનામન્તર્નખમુષ્ટિમુષ્ણે યષ્ટીમધુકકષાયે કોવિદારાદીનામન્યતમે વા કષાયે પ્રમૃદ્ય રાત્રિપર્યુષિતં મધુસૈન્ધવયુક્તમાશીર્ભિરભિમન્ત્રિતમુદઙ્નુખઃ પ્રાઙ્નુખમાતુરં પાયયેદનેન મન્ત્રેણાભિમન્ત્ર્ય ---

જીમૂતકકુસુમચૂર્ણં પૂર્વવદેવ ક્ષીરેણ નિર્વૃત્તેષુ ક્ષીરયવાગૂં રોમશેષુ સન્તાનિકાં અરોમશેષુ દધ્યુત્તરં હરિતપાણ્ડુષુ દધિ તત્કષાયસંસૃષ્ટાં વા સુરાં કફારોચકકાસશ્વાસપાણ્ડુરોગયક્ષ્મસુ પર્યાગતેષુ મદનફલમજ્જવદુપયોગઃ ॥

તદ્વદેવ કુટજફલવિધાનમ્ ॥

કૃતવેધનાનામપ્યેષ એવ કલ્પઃ ॥

ઇક્ષ્વાકુકુસુમચૂર્ણં વા પૂર્વવત્ એવં ક્ષીરેણ કાસશ્વાસચ્છર્દિકફરોગેષૂપયોગઃ ॥

ધામાર્ગવસ્યાપિ મદનફલમજ્જવદુપયોગો વિશેષતસ્તુ ગરગુલ્મોદરકાસશ્વાસશ્લેષ્મામયેષુ વાયૌ ચ કફસ્થાનગતે ॥

કૃતવેધનફલપિપ્પલીનાં વમનદ્રવ્યકષાયપરિપીતાનાં બહુશશ્ચૂર્ણમુત્પલાદિષુ દત્તમાઘ્રાતં વામયતિ તત્ત્વનવબદ્ધદોષેષુ યવાગૂમાકણ્ઠાત્પીતવત્સુ ચ વિદધ્યાત્ । વમનવિરેચનશિરોવિરેચનદ્રવ્યાણ્યેવં વા પ્રધાનતમાનિ ભવન્તિ ॥

ભવતશ્ચાત્ર ।

વમનદ્રવ્યયોગાણાં દિગિયં સંપ્રકીર્તિતા ।

તાં વિભજ્ય યથાવ્યાધિ કાલશક્તિવિનિશ્ચયાત્ ॥

કષાયૈઃ સ્વરસૈઃ કલ્કૈશ્ચૂર્ણૈરપિ ચ બુદ્ધિમાન્ ।

પેયલેહ્યાદ્યભોજ્યેષુ વમનાન્યુપકલ્પયેત્ ॥