સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 1.28
અથાતો વિપરીતાવિપરીતવ્રણવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ॥
ફલાગ્નિજલવૃષ્ટીનાં પુષ્પધૂમામ્બુદા યથા ।
ખ્યાપયન્તિ ભવિષ્યત્વં તથા રિષ્ટાનિ પઞ્ચતામ્ ॥
તાનિ સૌક્ષ્મ્યાત્ પ્રમાદાદ્વા તથૈવાશુ વ્યતિક્રમાત્ ।
ગૃહ્યન્તે નોદ્ગતાન્યજ્ઞૈર્મુમૂર્ષોર્ન ત્વસંભવાત્ ॥
ધ્રુવં તુ મરણં રિષ્ટે બ્રાહ્મણૈસ્તત્ કિલામલૈઃ ।
રસાયનતપોજપ્યતત્પરૈર્વા નિવાર્યતે ॥
નક્ષત્રપીડા બહુધા યથા કાલં વિપચ્યતે ।
તથૈવારિષ્ટપાકં ચ બ્રુવતે બહવો જનાઃ ॥
અસિદ્ધિમાપ્નુયાલ્લોકે પ્રતિકુર્વન્ ગતાયુષઃ ।
અતોઽરિષ્ટનિ યત્નેન લક્ષયેત્ કુશલો ભિષક્ ॥
ગન્ધવર્ણરસાદીનાં વિશેષાણાં સ્વભાવતઃ ।
વૈકૃતં યત્ તદાચષ્ટે વ્રણિનઃ પક્વલક્ષણમ્ ॥
કટુસ્તીક્ષ્ણશ્ચ વિસ્રશ્ચ ગન્ધસ્તુ પવનાદિભિઃ ।
લોહગન્ધિસ્તુ રક્તેન વ્યામિશ્રઃ સાન્નિપાતિકઃ ॥
લાજાતસીતૈલસમાઃ કિંચિદ્વિસ્રાશ્ચ ગન્ધતઃ ।
જ્ઞેયાઃ પ્રકૃતિગન્ધાઃ સ્યુઃ રતોઽન્યદ્ગન્ધવૈકૃતમ્ ॥
મધ્યાગુર્વાજ્યસુમનઃપદ્મચન્દનચમ્પકૈઃ ।
સગન્ધા દિવ્યગન્ધાશ્ચ મુમૂર્ષૂણાં વ્રણાઃ સ્મૃતાઃ ॥
શ્વવાજિમૂષિકધ્વાઙ્ક્ષપૂતિવલ્લૂરમત્કુણૈઃ ।
સગન્ધાઃ પઙ્કગન્ધાશ્ચ ભૂમિગન્ધાશ્ચ ગર્હિતાઃ ॥
ધ્યામકુઙ્કુમકઙ્કુષ્ઠસવર્ણાઃ પિત્તકોપતઃ ।
ન દહ્યન્તે ન ચૂષ્યન્તે ભિષક્ તાન્ પરિવર્જયેત્ ॥
કણ્ડૂમન્તઃ સ્થિરાઃ શ્વેતાઃ સ્નિગ્ધાઃ કફનિમિત્તતઃ ।
દૂયન્તે વાપિ દહ્યન્તે ભિષક્ તાન્ પરિવર્જયેત્ ॥
કૃષ્ણાસ્તુ યે તનુસ્રાવા વાતજા મર્મતાપિનઃ ।
સ્વલ્પામપિ ન કુર્વન્તિ રુજં તાન્ પરિવર્જયેત્ ॥
ક્ષ્વેડન્તિ ઘુર્ઘુરાયન્તે જ્વલન્તીવ ચ યે વ્રણાઃ ।
ત્વઙ્નાંસસ્થાશ્ચ પવનં સશબ્દં વિસૃજન્તિ યે ॥
યે ચ મર્મસ્વસંભૂતા ભવન્ત્યત્યર્થવેદનાઃ ।
દહ્યન્તે ચાન્તરત્યર્થં બહિઃ શીતાશ્ચ યે વ્રણાઃ ॥
દહ્યન્તે બહિરત્યર્થં ભવન્ત્યન્તશ્ચ શીતલાઃ ।
શક્તિધ્વજરથા કુન્તવાજિવારણગોવૃષાઃ ॥
યેષુ ચાપ્યવભાસેરન્ પ્રાસાદાકૃતયસ્તથા ।
ચૂર્ણાવકીર્ણા ઇવ યે ભાન્તિ વા ન ચ ચૂર્ણિતાઃ ॥
પ્રાણમાંસક્ષયશ્વાસકાસારોચકપીડિતાઃ ।
પ્રવૃદ્ધપૂયરુધિરા વ્રણા યેષાં ચ મર્મસુ ॥
ક્રિયાભિઃ સમ્યગારબ્ધા ન સિધ્યન્તિ ચ યે વ્રણાઃ ।
વર્જયેત્તાન્ ભિષક્ પ્રાજ્ઞઃ સંરક્ષન્નાત્મનો યશઃ ॥
મૂળ પાઠ: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0