સૂર્ય સિદ્ધાંત · અધ્યાય 14

બ્રાહ્મં દિવ્યં તથા પિત્ર્યં પ્રાજાપત્યં ગુરોસ્ તથા।
સૌરં ચ સાવનં ચાન્દ્રમ્ આર્ક્ષં માનાનિ વૈ નવ॥

ચતુર્ભિર્ વ્યવહારો +અત્ર સૌરચાન્દ્રાર્ક્ષસાવનૈહ્।
બાર્હસ્પત્યેન ષષ્ટ્યબ્દં જ્ઞેયં નાન્યૈસ્ તુ નિત્યશહ્॥

સૌરેણ દ્યુનિશોર્ માનં ષડશીતિમુખાનિ ચ।
અયનં વિષુવચ્ચૈવ સંક્રાન્તેહ્ પુણ્યકાલતા॥

તુલાદિ ષડશીત્યહ્નાં ષડશીતિમુખં ક્રમાત્।
તચ્ચતુષ્ટયમ્ એવ સ્યાદ્ દ્વિસ્વભાવેષુ રાશિષુ॥

ષડ્વિંશે ધનુષો ભાગે દ્વાવિંશે નિમિષસ્ય ચ।
મિથુનાષ્ટાદશે ભાગે કન્યાયાસ્ તુ ચતુર્દશ॥

તતહ્ શેષાણિ કન્યાયા યાન્ય્ અહાનિ તુ ષોડશ।
ક્રતુભિસ્ તાનિ તુલ્યાનિ પિતૄણાં દત્તમ્ અક્ષયમ્॥

ભચક્રનાભૌ વિષુવદ્દ્વિતયં સમસૂત્રગમ્।
અયનદ્વિતયં ચૈવ ચતસ્રહ્ પ્રથિતાસ્ તુ તાહ્॥

તદન્તરેષુ સંક્રાન્તિદ્વિતયં દ્વિતયં પુનહ્।
નૈરન્તર્યાત્ તુ સંક્રાન્તેર્ જ્ઞેયં વિષ્ણુપદીદ્વયમ્॥

ભાનોર્ મકરસઙ્ક્રાન્તેહ્ ષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્।
કર્ક્યાદેસ્ તુ તથૈવ સ્યાત્ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્॥

દ્વિરાશિનાથ ઋતવસ્ તતો +અપિ શિશિરાદયહ્।
મેષાદયો દ્વાદશૈતે માસાસ્ તૈર્ એવ વત્સરહ્॥

અર્કમાનકલાહ્ ષષ્ટ્યા ગુણિતા ભુક્તિભાજિતાહ્।
તદર્ધનાડ્યહ્ સઙ્ક્રાન્તેર્ અર્વાક્ પુણ્યં તથા પરે॥

અર્કાદ્ વિનિહ્સૃતહ્ પ્રાચીં યદ્ યાત્ય્ અહરહહ્ શશી।
તચ્ ચાન્દ્રમાનમ્ અંશૈસ્ તુ જ્ઞેયા દ્વાદશભિસ્ તિથિહ્॥

તિથિહ્ કરણમ્ ઉદ્વાહહ્ ક્ષૌરં સર્વક્રિયાસ્ તથા।
વ્રતોપવાસયાત્રાણાં ક્રિયા ચાન્દ્રેણ ગૃહ્યતે॥

ત્રિંશતા તિથિભિર્ માસશ્ ચાન્દ્રહ્ પિત્ર્યમ્ અહહ્ સ્મૃતમ્।
નિશા ચ માસપક્ષાન્તૌ તયોર્ મધ્યે વિભાગતહ્॥

ભચક્રભ્રમણં નિત્યં નાક્ષત્રં દિનમ્ ઉચ્યતે।
નક્ષત્રનામ્ના માસાસ્ તુ જ્ઞેયાહ્ પર્વાન્તયોગતહ્॥

કાર્તિક્યાદિષુ સંયોગે કૃત્તિકાદિ દ્વયં દ્વયમ્।
અન્ત્યોપાન્ત્યૌ પઞ્ચમશ્ ચ ત્રિધા માસત્રયં સ્મૃતમ્॥

વૈશાખાદિષુ કૃષ્ણે ચ યોગહ્ પઞ્ચદશે તિથૌ।
કાર્ત્તિકાદીનિ વર્ષાણિ ગુરોર્ અસ્તોદયાત્ તથા॥

ઉદયાદ્ ઉદયં ભાનોહ્ સાવનં તત્ પ્રકીર્તિતમ્।
સાવનાનિ સ્યુર્ *એતેન યજ્ઞકાલવિધિસ્ તુ તૈહ્॥(ડ્ એતન)

સૂતકાદિપરિચ્છેદો દિનમાસાબ્દપાસ્ તથા।
મધ્યમા ગ્રહભુક્તિસ્ તુ સાવનેનૈવ ગૃહ્યતે॥

સુરાસુરાણામ્ અન્યોન્યમ્ અહોરાત્રં વિપર્યયાત્।
યત્પ્રોક્તં તદ્ ભવેદ્ દિવ્યં ભાનોર્ ભગણપૂરણાત્॥

મન્વન્તરવ્યવસ્થા ચ પ્રાજાપત્યમ્ ઉદાહૃતમ્।
ન તત્ર દ્યુનિશોર્ ભેદો બ્રાહ્મં કલ્પહ્ પ્રકીર્તિતમ્॥

એતત્ તે પરમાખ્યાતં રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્।
બ્રહ્મૈતત્ પરમં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્॥

દિવ્યં ચાર્ક્ષં ગ્રહાણાં ચ દર્શિતં જ્ઞાનમ્ ઉત્તમમ્।
વિજ્ઞાયાર્કાદિલોકેષુ સ્થાનં પ્રાપ્નોતિ શાસ્વતમ્॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મયમ્ આમન્ત્ર્ય સમ્યક્ તેનાભિપૂજિતહ્।
દિવમ્ આચક્રમે +અર્કાંશહ્ પ્રવિવેશ સ્વમણ્ડલમ્॥

મયો +અથ દિવ્યં તજ્ઞાનં જ્ઞાત્વા સાક્ષાદ્ વિવસ્વતહ્।
કૃતકૃત્યમ્ ઇવાત્માનં મેને નિર્ધૂતકલ્મષમ્॥

જ્ઞાત્વા તમ્ ઋષયશ્ ચાથ સૂર્યલબ્ધવરં મયમ્।
પરિબબ્રુર્ ઉપેત્યાથો જ્ઞાનં પપ્રચ્છુર્ આદરાત્॥

સ તેભ્યહ્ પ્રદદૌ પ્રીતો ગ્રહાણાં ચરિતં મહત્।
અત્યદ્ભુતતમં લોકે રહસ્યં બ્રહ્મસમ્મિતમ્॥