સુખાવતીવ્યૂહ, વિસ્તરમાતૃકા · શ્લોક vs_13-18

સચિ મિ ઉપગતસ્ય બોધિમણ્ડં દશદિશિ પ્રવ્રજિ નામધેયુ ક્ષિપ્રમ્ ।
પૃથુ બહવ અનન્ત બુદ્ધક્ષેત્રા માહ સિયા બલપ્રાપ્તુ લોકનાથઃ

સચિ ખુ અહુ રમેય કામભોગાં સ્મૃતિમતિયા ગતિયા વિહીનુ સન્તઃ ।
અતુલ શિવ સમેયમાન બોધિં માહ સિયા બલપ્રાપ્તુ શાસ્ત્ર લોકે

વિપુલપ્રભ અતુલ્યનન્ત નાથ દિશિ વિદિશિ સ્ફુરિ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રા ।
રાગ પ્રશમિ સર્વદોષમોહાં નરકગતિસ્મિ પ્રશામિ ધૂમકેતુમ્

જનિય સુરુચિરં વિશાલનેત્રં વિધુનિય સર્વનરાણ અન્ધકારમ્ ।
અપનિય સુ ન અક્ષણાનશેષાં ઉપનયિ સ્વર્ગગતાનનન્તતેજાં

ન તપતિ નભ ચન્દ્રસૂર્યઆભા મણિગણ અગ્નિપ્રભા ન દેવતાનામ્ ।
અભિભવતિ નરેન્દ્ર આભ સર્વાં પુરિમચરિં પરિશુદ્ધ આચરિત્વા

પુરુષવરુ નિધાન દુઃખિતાનાં દિશિ વિદિશાસુ ન અસ્તિ એવરૂપઃ ।
કુશલશતસહસ્રસર્વપૂર્ણ પર્ષગરો નદિ બુદ્ધસિંહનાદમ્

પુરિમજિન સ્વયંભુ સત્કરિત્વા વ્રતતપકોટિ ચરિત્વ અપ્રમેયામ્ ।
પ્રવરવરસમે ઽસ્મિ જ્ઞાનસ્કન્ધ પ્રણિધિબલપ્રતિપૂર્ણ સત્ત્વસારો

યથ ભગવ અસઙ્ગજ્ઞાનદર્શી ત્રિવિધ પ્રજાનતિ સંસ્કૃતે નરેન્દ્રઃ ।
અહમપિ સિય તુલ્યદક્ષિણીયો વિદુપ્રવરો નરનાયકો નરાણામ્

સચિ મિ અયુ નરેન્દ્ર એવરૂપા પ્રણિધિ સમૃધ્યતિ બોધિ પ્રાપુણિત્વા ।
ચલતુ અય સહસ્રલોકધાતુ કુસુમપ્રવર્ષણ ભાતુ દેવસંઘાં

પ્રચલિત વસુધા પ્રવર્ષિ પુષ્પાઃ તૂર્યશતા ગગને ઽથ સંપ્રણેદુઃ ।
દિવ્યરુચિરચન્દનસ્ય ચૂર્ણા અવકિરિ ચૈવ ભવિષ્ય લોકિ બુદ્ધઃ

ઇતિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 10:
એવંરૂપયા આનન્દ પ્રણિધાનસંપદા સ ધર્માકરો ભિક્ષુર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સમન્વાગતો ઽભૂત્ । એવંરૂપયા ચાનન્દ પ્રણિધાનસંપદા અલ્પકા બોધિસત્ત્વાઃ સમન્વાગતાઃ । અલ્પકાનાં ચૈવંરૂપાણાં પ્રણિધીનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ પરીત્તાનામ્ । ન પુનઃ સર્વશો નાસ્તિ । સ ખલુ પુનરાનન્દ ધર્માકરો ભિક્ષુસ્તસ્ય ભગવતો લોકેશ્વરરાજસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ સદેવકસ્ય લોકસ્ય સમારકસ્ય સબ્રહ્મકસ્ય સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ સદેવમાનુષાસુરાયાઃ પુરત ઇમાનેવંરૂપાન્ પ્રણિધાનવિશેષાન્નિર્દિશ્ય યથાભૂતપ્રતિજ્ઞાપ્રતિપત્તિપ્રતિષ્ઠિતો ઽભૂત્ । સ ઇમામેવંરૂપાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિં બુદ્ધક્ષેત્રમાહાત્મ્યં બુદ્ધક્ષેત્રોદારતાં સમુદાનયન્ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્ અપ્રમેયાસંખ્યેયાચિન્ત્યાતુલ્યામાપ્યાપરિમાણાનભિલાપ્યાનિ વર્ષકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ન જાતુ કામવ્યાપાદવિહિંસાવિતર્કાન્ વિતર્કિતવાન્,ન જાતુ કામવ્યાપાદવિહિંસાસંજ્ઞામુત્પાદિતવાન્, ન જાતુ રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યસંજ્ઞામુત્પાદિતવાન્ । સ દહરમનોહર એવ સુરતો ઽભૂત્સુખસંવાસો ઽધિવાસનજાતીયઃ સુભગઃ સુપોષો ઽલ્પેચ્છઃ સંતુષ્ટઃ પ્રવિવિક્તો ઽદુષ્ટો ઽમૂઢો ઽશઙ્કો ઽજિહ્મો ઽશઠો ઽમાયાવી સુખિલોમઃ પ્રિયાલાપો નિત્યાભિયુક્તઃ શુક્લધર્મપર્યેષ્ટૌ સુનિક્ષિપ્તધુરઃ સર્વસત્ત્વાનામર્થાય મહાપ્રણિધાનં સમુદાનિતવાન્ બુદ્ધધર્મસંઘાચાર્યોપાધ્યાયકલ્યાણમિત્રસગૌરવો નિત્યસંનદ્ધો બોધિસત્ત્વચર્યાયામાર્જવો માર્દવો ઽકુહકો ઽનિલપકો ગુણવાન્ પૂર્વંગમઃ સર્વકુશલધર્મસમાદાપનતાયૈ શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતાનભિસંસ્કારાનુત્પાદવિહારૈર્નિર્માનઃ સ્વારક્ષિતવાક્યશ્ચાભૂત્ । બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્ સ યદ્વાક્કર્મોત્સૃષ્ટમાત્મપરોભયવ્યાપાદાય સંવર્તતે, તથાવિધં ત્યક્ત્વા યદ્વાક્કર્મ સ્વપરોભયહિતસુખસંવર્તકં તદેવાભિપ્રયુક્તવાન્ । એવં ચ સમ્પ્રજાનો ઽભૂત્ યદ્ગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીષ્વવતરન્ન જાતુ રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યધર્મેષ્વનુનીતો ઽભૂદપ્રતિહતઃ । સ બોધિસત્ત્વચર્યાયાં ચરન્ સ્વયં ચ દાનપારમિતાયામચરત્ પરાંશ્ચ તત્રૈવ સમાદાપિતવાન્, સ્વયં ચ શીલક્ષાન્તિવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞાપારમિતાસ્વચરત્, પરાંશ્ચ તત્રૈવ સમાદાપિતવાન્ । તથારૂપાણિ ચ કુશલમૂલાનિ સમુદાનીતવાન્,યૈઃ સમન્વાગતો યત્રયત્રોપપદ્યતે, તત્ર તત્ર અસ્યાનેકાનિ નિધાનકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ધરણ્યાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ । તેન બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતા તાવદપ્રમેયાસંખ્યેયાનિ સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ, યેષાં ન સુકરં વાક્કર્મણા પર્યન્તમધિગન્તુમ્ । તાવદપ્રમેયાસંખ્યેયા બુદ્ધા ભગવન્તઃ સત્કૃતા ગુરુકૃતા માનિતાઃ પૂજિતાશ્ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સર્વસુખોપધાનસ્પર્શવિહારૈઃ પ્રતિપાદિતાઃ । યાવન્તઃ સત્ત્વાઃ શ્રેષ્ઠિગૃહપત્યમાત્યક્ષત્રિયબ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, તેષાં ન સુકરો વાક્કર્મનિર્દેશેન પર્યન્તો ઽધિગન્તુમ્ । એવં જામ્બૂદ્વીપેશ્વરાશ્ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાશ્ચક્રવર્તિત્વે લોકપાલત્વે શક્રત્વે સુયામત્વે ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 233 ) સુતુષિતત્વે સુનિર્મિતત્વે સુવશવર્તિત્વે દેવરાજત્વે મહાબ્રહ્મત્વે ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । તાવદપ્રમેયાસંખ્યેયા બુદ્ધા ભગવન્તઃ સત્કૃતા ગુરુકૃતા માનિતાઃ પૂજિતાશ્ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સર્વસુખોપધાનસ્પર્શવિહારૈઃ પ્રતિપાદિતાઃ । યાવન્તઃ સત્ત્વાઃ શ્રેષ્ઠિગૃહપત્યમાત્યક્ષત્રિયબ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, તેષાં ન સુકરો વાક્કર્મનિર્દેશેન પર્યન્તો ઽધિગન્તુમ્ । એવં જામ્બૂદ્વીપેશ્વરાશ્ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાશ્ચક્રવર્તિત્વે લોકપાલત્વે શક્રત્વે સુયામત્વે સુતુષિતત્વે સુનિર્મિતત્વે વશવર્તિત્વે દેવરાજત્વે મહાબ્રહ્મત્વે ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । તાવદપ્રમેયાસંખ્યેયા બુદ્ધા ભગવન્તઃ સત્કૃતા ગુરુકૃતા માનિતાઃ પૂજિતા ધર્મચક્રપ્રવર્તનાર્થં ચાધીષ્ટાઃ,યેષાં ન સુકરો વાક્કર્મનિર્દેશેન પર્યન્તો ઽધિગન્તુમ્ । સ એવંરૂપં કુશલં સમુદાનયત્,યદસ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાચિન્ત્યાતુલ્યામાપ્યાપરિમાણાનભિલાપ્યાનિ કલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ સુરભિર્દિવ્યાતિક્રાન્તચન્દનગન્ધો મુખાત્પ્રવાતિ સ્મ । સર્વરોમકૂપેભ્ય ઉત્પલગન્ધો વાતિ સ્મ । સર્વલોકાભિરૂપશ્ચાભૂત્પ્રાસાદિકો દર્શનીયઃ પરમશુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ લક્ષણવ્યઞ્જનસમલંકૃતેનાત્મભાવેન । તસ્ય સર્વરત્નાલકારાઃ સર્વવસ્ત્રચીવરાભિનિર્હારાઃ સર્વપુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચ્છત્રધ્વજપતાકાભિનિર્હારાઃ સર્વવાદ્યસંગીત્યભિનિર્હારાશ્ચ સર્વરોમકૂપેભ્યઃ પાણિતલાભ્યાં ચ નિશ્ચરન્તિ સ્મ । સર્વાન્નપાનખાદ્યભોજ્યલેહ્યરસાભિનિર્હારાઃ સર્વોપભોગપરિભોગાભિનિર્હારાશ્ચ પાણિતલાભ્યાં પ્રસ્યન્દન્તઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ સ્મ । ઇતિ હિ સર્વપરિષ્કારવશિતાપ્રાપ્તઃ સ આનન્દ ધર્માકરો ભિક્ષુરભૂત્ પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 11:
એવમુક્તે આયુષ્માનાનન્દો ભગવન્તમેતદવોચત્ - કિં પુનર્ભગવન્ સ ધર્માકરો ભિક્ષુર્બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યાતીતઃ પરિનિર્વૃતઃ, ઉતાહો ઽનભિસંબુદ્ધઃ અથ પ્રત્યુત્પન્નો ઽભિસંબુદ્ધ એતર્હિ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ ધર્મં ચ દેશયતિ? ભગવાનાહ - ન, ખલુ પુનરાનન્દ સ તથાગતો ઽતીતો ન અનાગતઃ । અપિ ત્વેવ સ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ એતર્હિં તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ ધર્મં ચ દેશયતિ પશ્ચિમાયાં દિશિ ઇતો કોટીનિયુતશતસહસ્રતમે ચ બુદ્ધક્ષેત્રે સુખાવત્યાં લોકધાતાવમિતાભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽપરિમાણૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ઽનન્તૈઃ શ્રાવકૈરનન્તયા બુદ્ધક્ષેત્રસંપદા સમન્વાગતઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 12:
અમિતા ચાસ્ય પ્રભા યસ્ય ન સુકરં પ્રમાણપર્યન્તમધિગન્તુમ્ - ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રશતાનિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતાનિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ સ્ફરિત્વા તિષ્ઠતીતિ । અપિ તુ ખલુ પુનરાનન્દ સંક્ષિપ્તેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ તયા તસ્ય ભગવતો ઽમિતાભસ્ય પ્રભયા સદા સ્ફુટાનિ । એવં દક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાસ્વધ ઊર્ધ્વં દિગ્વિદિક્ષુ ચ એકૈકસ્યાં દિશિ સમન્તાદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનિ યાવદ્બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 234 ) તસ્ય ભગવતો ઽમિતાભસ્ય પ્રભયા સદા પરિસ્ફુટાનિ સ્થાપયિત્વા બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પૂર્વપ્રણિધાનાધિષ્ઠાનેન યે વ્યામપ્રભયા એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચદશવિંશતિત્રિંશચ્ચત્વારિંશત્પઞ્ચાશદ્યોજનપ્રભયા યોજનશતપ્રભયા યોજનસહસ્રપ્રભયા યોજનશતસહસ્રપ્રભયા યાવદનેકયોજનકોટીનિયુતશતસહસ્રપ્રભયા વા લોકં સ્ફરિત્વા તિષ્ઠન્તિ । નાસ્ત્યાનન્દ ઉપમોપન્યાસો યેન શક્યં તસ્યામિતાભસ્ય તથાગતસ્ય પ્રભાયાઃ પ્રમાણમુદ્ગ્રહીતુમ્ । તદનેનાનન્દ પર્યાયેણ સ તથાગતો ઽમિતાભ ઇત્યુચ્યતે, અમિતપ્રભો ઽમિતપ્રભાસો ઽસમાપ્તપ્રભો ઽસંગતપ્રભઃ પ્રભાશિખોત્સૃષ્ટપ્રભઃ સદિવ્યમણિપ્રભો ઽપ્રતિહતરશ્મિરાગપ્રભો રાજનીયપ્રભઃ પ્રેમણીયપ્રભઃ પ્રમોદનીયપ્રભઃ સંગમનીયપ્રભ ઉપોષણીયપ્રભો નિબન્ધનીયપ્રભો ઽતિવીર્યપ્રભો ઽતુલ્યપ્રભો ઽભિભૂયનરેન્દ્રામૂન્નયેન્દ્રપ્રભઃ(?) શ્રાન્તસંચયેન્દુસૂર્યજિહ્મીકરણપ્રભો ઽભિભૂય લોકપાલશક્રબ્રહ્મશુદ્ધાવાસમહેશ્વરસર્વદેવજિહ્મીકરણપ્રભ ઇત્યુચ્યતે । સા ચ આર્યપ્રભા વિમલા વિપુલા કાયસુખસંજનની ચિત્તૌદ્વિલ્યકરણી દેવાસુરનાગયક્ષગન્ધર્વગરુડમહોરગકિન્નરમનુષ્યામનુષ્યાણાં પ્રીતિપ્રામોદ્યસુખકરણી કુશલાશયાનાં સત્ત્વાનાં કલ્યકુશલમિમિણેવદ્વિપ્રામોદ્યકરણી(?) યે ઽન્યેષ્વપ્યનન્તાપર્યન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ । અનેન ચાનન્દ પર્યાયેણ તથાગતઃ પરિપૂર્ણં કલ્પં ભાષ્યેત્ તસ્યામિતાભસ્ય તથાગતસ્ય નામ કર્મોપાદાય પ્રભામારભ્ય, ન ચ શક્નોતિ ગુણપર્યન્તમધિગન્તું તસ્યાઃ પ્રભાયાઃ, તથાગતસ્ય વૈશારદ્યોપચ્છેદો ભવેત્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ઉભયમપ્યેતદાનન્દ અપ્રમેયમસંખ્યેયમચિન્ત્યાપર્યન્તં યદિદં તસ્ય ભગવતો ઽમિતાભસ્ય તથાગતસ્ય પ્રભાગુણવિભૂતિઃ, તથાગતસ્ય ચાનુત્તરં પ્રજ્ઞાપ્રતિભાનમ્

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 13:
તસ્ય ખલુ પુનરાનન્દ અમિતાભસ્ય તથાગતસ્યાપ્રમેયઃ શ્રાવકસંઘો યસ્ય ન સુકરં પ્રમાણમુદ્ગ્રહીતુમ્ - ઇયત્યઃ શ્રાવકકોટ્યઃ,ઇયન્તિ શ્રાવકકોટીશતાનિ, ઇયન્તિ શ્રાવકકોટીસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ શ્રાવકકોટીશતસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ કંકરાણિ, ઇયન્તિ બિમ્બરાણિ, ઇયન્તિ નયુતાનિ, ઇયન્ત્યયુતાનિ, ઇયન્ત્યક્ષોભ્યાણિ, ઇયન્તો વિવાહાઃ, ઇયન્તિ સ્રોતાંસિ, ઇયન્તિ ઓજાંસિ, ઇયન્ત્યપ્રમેયાણિ, ઇયન્ત્યસંખ્યેયાનિ, ઇયન્ત્યગણ્યાનિ, ઇયન્ત્યતુલ્યાનિ, ઇયન્ત્યચિન્ત્યાનીતિ । તદ્યથા આનન્દ ભિક્ષુર્મૌદ્ગલ્યાયન ઋદ્ધિવશિતાપ્રાપ્તઃ । સ આકાઙ્ક્ષન્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ યાવન્તિ તારારૂપાણિ તાનિ સર્વાણ્યેકરાત્રિદિને નગરેણ ગણયેત્, એવંરૂપાણાં ચ ઋદ્ધિમતાં કોટીનિયુતશતસહસ્રં ભવેત્, તે ચ વર્ષકોટીનિયુતશતસહસ્રમનન્યકર્મણા અમિતાભસ્ય તથાગતસ્ય પ્રથમશ્રાવકસંનિપાતં ગણયેયુઃ । એભિર્ગણયદ્ભિઃ શતતમો ઽપિ ભાગો ન ગણિતો ભવેત્, સહસ્રતમો ઽપિ શતસહસ્રતમો ઽપિ, યાવત્કલામપિ ઉપમામપિ ઉપનિસામપિ ન ગણિતો ભવેત્ । તદ્યથા આનન્દ મહાસમુદ્રાચ્ચતુરશીતિયોજનસહસ્રાણ્યાવેધેન તિર્યગપ્રમેયાત્ કશ્ચિદેવ પુરુષઃ શતધા ભિન્નયા બાલાગ્રકોટ્યા એકમુદકબિન્દુમભ્યુત્ક્ષિપેત્, તત્કિં મન્યસે આનન્દ કતમો ઽત્ર બહુતરઃ - યો વા શતધા ભિન્નયા બાલાગ્રકોટ્યાભ્યુત્ક્ષિપ્ત એક ઉદકબિન્દુઃ, યો વા મહાસમુદ્રે ઽપ્સકન્ધો ઽવશિસ્ટ ઇતિ? આનન્દ આહ - યોજનસહસ્રમપિ તાવદ્ભગવન્ મહાસમુદ્રસ્ય પરીત્તં ભવેત્ કિમઙ્ગ પુનઃ શતધા ભિન્નયા બાલાગ્રકોટ્યા ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 235 ) ઉત્ક્ષિપ્ત એક ઉદકબિન્દુઃ । ભગવાનાહ - તદ્યથા સ એકબિન્દુઃ, ઇયત્તમઃ સ પ્રથમસંનિપાતો ઽભૂત્ । તૈર્મૌદ્ગલ્યાયનસદૃશૈર્ભિક્ષુભિર્ગણયદ્ભિસ્તેન વર્ષકોટીનિયુતશતસહસ્રેણ ગણિતં ભવેત્, યથા મહાસમુદ્રે ઽપ્સ્કન્ધો ઽવશિષ્ટઃ । એવમગણિતં દ્રષ્ટવ્યમ્ । કઃ પુનર્વાદો દ્વિતીયતૃતીયાદીનાં શ્રાવકસંનિપાતાનામ્ । એવમનન્તાપર્યન્તસ્તસ્ય ભગવતઃ શ્રાવકસંઘો યો ઽપ્રમેયાસંખ્યેય ઇત્યેવ સંખ્યાં ગચ્છતિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 14:
અપરિમિતં ચ આનન્દ તસ્ય ભગવતો ઽમિતાભસ્ય તથાગતસ્યાયુઃપ્રમાણં યસ્ય ન સુકરં પ્રમાણમધિગન્તુમ્, ઇયન્તિ વા કલ્પશતાનિ, ઇયન્તિ વા કલ્પસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ વા કલ્પશતસહસ્રાઅણિ, ઇયત્યો વા કલ્પકોટ્યઃ, ઇયન્તિ વા કલ્પકોટીશતાનિ, ઇયન્તિ વા કલ્પકોટીસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ વા કલ્પકોટીશતસહસ્રાણિ, ઇયન્તિ વા કલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રાણીતિ । અથ તર્હિ આનન્દ અપરિમિતમેવ તસ્ય ભગવત્ આયુઃપ્રમાણમપર્યન્તમ્ । તેન સ તથાગતો ઽમિતાયુરિત્યુચ્યતે । યથા ચાનન્દ ઇહ લોકધાતૌ કલ્પગણનાપ્રજ્ઞપ્તિસંકેતઃ, તથા સાંપ્રતં દશ કલ્પાસ્તસ્ય ભગવતો ઽમિતાયુષસ્તથાગતસ્યોત્પન્નસ્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધસ્ય

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 15:
તસ્ય ખલુ પુનરાનન્દ ભગવતો ઽમિતાભસ્ય સુખાવતી નામ લોકધાતુરૃદ્ધા ચ સ્ફીતા ચ ક્ષેમા ચ સુભિક્ષા ચ રમણીયા ચ બહુદેવમનુષ્યાકીર્ણા ચ । તત્ર ખલ્વાનન્દ લોકધાતૌ ન નિરયાઃ સન્તિ ન તિર્યગ્યોનિર્ન પ્રેતવિષયો નાસુરાઃ કાયા નાક્ષણોપપત્તયઃ । ન ચ તાનિ રત્નાનિ લોકે પ્રચરન્તિ યાનિ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ વિદ્યન્તે

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 16:
સા ખલ્વાનન્દ સુખાવતી લોકધાતુઃ સુરભિનાનાગન્ધસમીરિતા નાનાપુષ્પફલસમૃદ્ધા રત્નવૃક્ષસમલંકૃતા તથાગતાભિનિર્મિતમનોજ્ઞસ્વરનાનાદ્વિજસંઘનિષેવિતા । તે ચાનન્દ રત્નવૃક્ષા નાનાવર્ણા અનેકવર્ણા અનેકશતસહસ્રવર્ણાઃ । સન્તિ તત્ર રત્નવૃક્ષાઃ સુવર્ણવર્ણાઃ સુવર્ણમયાઃ । સન્તિ રૂપ્યવર્ણા રૂપ્યમયાઃ । સન્તિ વૈડૂર્યવર્ણા વૈડૂર્યમયાઃ । સન્તિ સ્ફટિકવર્ણાઃ સ્ફટિકમયાઃ । સન્તિ મુસારગલ્વવર્ણા મુસારગલ્વમયાઃ । સન્તિ લોહિતમુક્તાવર્ણા લોહિતમુક્તામયાઃ । સન્ત્યશ્મગર્ભવર્ણા અશ્મગર્ભમયાઃ । સન્તિ કેચિદ્ દ્વયો રત્નયોઃ સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય ચ । સન્તિ ત્રયાણાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય ચ । સન્તિ ચતુર્ણાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય ચ । સન્તિ પઞ્ચાનાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય ચ । સન્તિ ષણ્ણાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતમુક્તાયાશ્ચ । સન્તિ સપ્તાનાં રત્નાનાં સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય મુસારગલ્વસ્ય લોહિતમુક્તાયા અશ્મગર્ભસ્ય ચ સપ્તમસ્ય । તત્રાનન્દ સુવર્ણમયાનાં વૃક્ષાણાં સુવર્ણમયાનિ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ રૂપ્યમયાણિ । રૂપ્યમયાણાં વૃક્ષાણાં રૂપ્યમયાન્યેવ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ વૈડૂર્યમયાણિ । વૈડૂર્યમયાણાં વૃક્ષાણાં વૈડૂર્યમયાણિ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ સ્ફટિકમયાનિ । સ્ફટિકમયાનાં વૃક્ષાણાં સ્ફટિકમયાન્યેવ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 236 ) ફલાનિ ચ મુસારગલ્વમયાનિ । મુસારગલ્વમયાનાં વૃક્ષાણાં મુસારગલ્વમયાન્યેવ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ ચ લોહિતમુક્તામયાનિ । લોહિતમુક્તામયાનાં વૃક્ષાણાં લોહિતમુક્તામયાન્યેવ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ ચાશ્મગર્ભમયાણિ । અશ્મગર્ભમયાણાં વૃક્ષાણામશ્મગર્ભમયાણ્યેવ મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પાણિ, ફલાનિ ચ સુવર્ણમયાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં સુવર્ણમયાનિ મૂલાનિ, રૂપ્યમયાઃ સ્કન્ધાઃ, વૈડૂર્યમયા વિટપાઃ, સ્ફટિકમયાઃ શાખાઃ, મુસારગલ્વમયાનિ પત્રાણિ, લોહિતમુક્તામયાનિ પુષ્પાણિ, અશ્મગર્ભમયાણિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં રૂપ્યમયાણિ મૂલાનિ, વૈડૂર્યમયાઃ સ્કન્ધાઃ, સ્ફટિકમયા વિટપાઃ, મુસારગલ્વમયાઃ શાખાઃ, લોહિતમુક્તામયાનિ પત્રાણિ, અશ્મગર્ભમયાણિ પુષ્પાણિ, સુવર્ણમયાનિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં વૈડૂર્યમયાણિ મૂલાનિ, સ્ફટિકમયાઃ સ્કન્ધાઃ, મુસારગલ્વમયા વિટપાઃ, લોહિતમુક્તામયાઃ શાખાઃ, અશ્મગર્ભમયાણિ પત્રાણિ, સુવર્ણમયાનિ પુષ્પાણિ, રૂપ્યમયાણિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં સ્ફટિકમયાનિ મૂલાનિ, મુસારગલ્વમયાઃ સ્કન્ધાઃ, લોહિતમુક્તામયા વિટપાઃ, અશ્મગર્ભમયાઃ શાખાઃ, સુવર્ણમયાનિ પત્રાણિ, રૂપ્યમયાણિ પુષ્પાણિ, વૈડૂર્યમયાણિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં મુસારગલ્વમયાનિ મૂલાનિ, લોહિતમુક્તામયાઃ સ્કન્ધાઃ, અશ્મગર્ભમયા વિટપાઃ, સુવર્ણમયાઃ શાખાઃ, રૂપ્યમયાણિ પત્રાણિ, વૈડૂર્યમયાણિ પુષ્પાણિ, સ્ફટિકમયાનિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં લોહિતમુક્તામયાનિ મૂલાનિ, અશ્મગર્ભમયાઃ સ્કન્ધાઃ, સુવર્ણમયા વિટપાઃ, રૂપ્યમયાઃ શાખાઃ, વૈડૂર્યમયાણિ પત્રાણિ, સ્ફટિકમયાનિ પુષ્પાણિ, મુસારગલ્વમયાણિ ફલાનિકેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણામશ્મગર્ભમયાણિ મૂલાનિ, સુવર્ણમયાઃ સ્કન્ધાઃ, રૂપ્યમયા વિટપાઃ, વૈડૂર્યમયાઃ શાખાઃ, સ્ફટિકમયાનિ પત્રાણિ, મુસારગલ્વમયાનિ પુષ્પાણિ, લોહિતમુક્તામયાનિ ફલાનિ । કેષાંચિદાનન્દ વૃક્ષાણાં સપ્તરત્નમયાનિ મૂલાનિ, સપ્તરત્નમયાઃ સ્કન્ધાઃ, સપ્તરત્નમયા વિટપાઃ, સપ્તરત્નમયાઃ શાખાઃ, સપ્તરત્નમયાનિ પત્રાણિ, સપ્તરત્નમયાનિ પુષ્પાણિ, સપ્તરત્નમયાનિ ફલાનિ । સર્વેષાં ચાનન્દ તેષાં વૃક્ષાણાં મૂલસ્કન્ધવિટપશાખાપત્રપુષ્પફલાનિ સુખસંસ્પર્શાનિ સુગન્ધીનિ । વાતેન પ્રેરિતેન ચ તેષાં વલ્ગુમનોજ્ઞઘોષો નિશ્ચરત્યસેચનકો ઽપ્રતિકૂલઃ શ્રવણાય । એવંરૂપૈરાનન્દ સપ્તરત્નમયૈર્વૃક્ષૈઃ સંતતં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સમન્તાચ્ચ કદલીસ્કન્ધૈઃ સપ્તરત્નમયૈ રત્નતાલપઙ્ક્તિભિશ્ચાનુપરિક્ષિપ્તં સર્વતશ્ચ હેમજાલપ્રતિચ્છન્નં સમન્તશ્ચ સર્વરત્નમયૈઃ પદ્મૈઃ સંછન્નમ્ । સન્તિ તત્ર પદ્માન્યર્ધયોજનપ્રમાણાનિ, સન્તિ યોજનપ્રમાણાનિ, સન્તિ દ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચયોજનપ્રમાણાનિ, સન્તિ યાવદ્દશયોજનપ્રમાણાનિ । સર્વતશ્ચ રત્નપદ્માત્ષટ્ત્રિંશદ્રશ્મિકોટીશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ । સર્વતશ્ચ રશ્મિમુખાત્ષટ્ત્રિંશદ્બુદ્ધકોટીશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ સુવર્ણમયવર્ણૈઃ કાયૈર્દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણધરૈઃ, યાનિ પૂર્વસ્યાં દિશ્યપ્રમેયાસંખ્યેયાસુ લોકધાતુષુ ગત્વા સત્ત્વેભ્યો ધર્મં દેશયન્તિ । એવં દક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાસુ દિક્ષુ અધ ઊર્ધ્વમનુવિદિક્ષુ ગતાવરણે લોકે ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાંલ્લોકધાતૂન્ ગતિં ગત્ત્વા સત્ત્વેભ્યો ધર્મં દેશયન્તિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 17:
તસ્મિન્ ખલુ પુનરાનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વશઃ કાલપર્વતા ન સન્તિ સર્વતો રત્નપર્વતાઃ સર્વશઃ સુમેરવઃ પર્વતરાજાઃ સર્વશશ્ચક્રવાલા મહાચક્રવાલાઃ પર્વતરાજાઃ । સમન્તાચ્ચ તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સમં રમણીયં પાણિતલજાતં નાનાવિધરત્નમણિચિતભૂમિભાગમ્ । એવમુક્તે આયુષ્માનાનન્દો ભગવન્તમેતદવોચત્ - યે ચ પુનસ્તે ભગવંશ્ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાઃ સુમેરુપાર્શ્વનિવાસિનસ્ત્રાયસ્ત્રિંશા વા સુમેરુમૂર્ધ્નિ નિવાસિનઃ, તે કુત્ર પ્રતિષ્ઠિતાઃ? ભગવાનાહ - તત્કિં મન્યસે આનન્દ યે તે ઇહ સુમેરોઃ પર્વતરાજસ્યોપરિ યામા દેવાસ્તુષિતા વા નિર્માણરતયો વા પરનિર્મિતવશવર્તિનો વા બ્રહ્મકાયિકા વા બ્રહ્મપુરોહિતા વા મહાબ્રહ્માણો વ યાવદકનિષ્ઠા વા, કુત્ર તે પ્રતિષ્ઠિતા ઇતિ । આનન્દ આહ - અચિન્ત્યો ભગવન્ કર્મણાં વિપાકઃ કર્માભિસંસ્કારઃ । ભગવાનાહ - લબ્ધસ્ત્વયાનન્દ ઇહાચિન્ત્યઃ કર્મણાં વિપાકઃ કર્માભિસંસ્કારો ન બુદ્ધાનાં ભગવતામચિન્ત્યં બુદ્ધાધિષ્ઠાનં કૃતપુણ્યાનાં ચ સત્ત્વાનામવરોપિતકુશલમૂલાનામ્ । તવાચિન્ત્યા પુણ્યા વિભૂતિઃ । આનન્દ આહ - ન મે ઽત્ર ભગવન્ કાચિત્કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્વા વિચિકિત્સા વા । અપિ તુ ખલ્વહમનાગતાનાં સત્ત્વાનાં કાઙ્ક્ષાવિમતિવિચિકિત્સાનિર્ઘાતાય તથાગતમેતદર્થં પરિપૃચ્છામિ । ભગવાનાહ - સાધુ સાધ્વાનન્દ,એવં તે કરણીયમ્

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 18:
તસ્યાં ખલ્વાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ નાનાપ્રકારા નદ્યઃ પ્રચરન્તિ । સન્તિ તત્ર મહાનદ્યો યોજનવિસ્તારાઃ । સન્તિ યાવદ્વિંશતિત્રિંશચ્ચત્વાંરિશત્પઞ્ચાશદ્યોજનવિસ્તારા યાવદ્દ્વાદશયોજનાવેધાઃ । સર્વાશ્ચ તા નદ્યઃ સુખવાહિન્યો નાનાસુરભિગન્ધવારિવાહિન્યો નાનારત્નલુલિતપુષ્પસંઘાતવાહિન્યો નાનામધુરસ્વરનિર્ઘોષાઃ । તાસાં ચાનન્દ કોટિશતસહસ્રાઙ્ગસંપ્રયુક્તસ્ય દિવ્યસંગીતિસમૂર્ચ્છિતસ્ય તૂર્યસ્ય કુશલૈઃ સંપ્રવાદિતસ્ય તાવન્મનોજ્ઞઘોષો નિશ્ચરતિ યથારૂપસ્તાસાં મહાનદીનાં નિર્ઘોષો નિશ્ચરતિ ગમ્ભીરો ઽજ્ઞેયો ઽવિજ્ઞેયો ઽનેલઃ કર્ણસુખો હૃદયંગમઃ પ્રેમણીયો વલ્ગુર્મનોજ્ઞો ઽસેચનકો ઽપ્રતિકૂલઃ શ્રવણાય, અનિત્યં શાન્તમનાત્મેતિ સુખશ્રવનીયો યસ્તેષાં સત્ત્વાનાં શ્રોત્રેન્દ્રિયાભાસમાગચ્છતિ । તાસાં ખલુ પુનરાનન્દ મહાનદીનામુભયતસ્તીરાણિ નાનાગન્ધરત્નવૃક્ષૈઃ સંતતાનિ, યેભ્યો નાનાશાખાપત્રપુષ્પમઞ્જર્યો ઽવલમ્બન્તે । તત્ર યે સત્ત્વાસ્તેષુ નદીતીરેષ્વાકાઙ્ક્ષન્તિ દિવ્યાભિરામરમણીયાં રતિક્રીડાં ચાનુભવિતુમ્, તેષાં તત્ર નદીષ્વવતીર્ણાનામાકાઙ્ક્ષતાં ગુલ્ફમાત્રં વારિ સંતિષ્ઠતે । આકાઙ્ક્ષતાં જાનુમાત્રં કટિમાત્રં કક્ષમાત્રમ્, આકાઙ્ક્ષતાં કર્ણમાત્રં વારિ સંતિષ્ઠતે, દિવ્યાશ્ચ રતયઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ । તત્ર યે સત્ત્વા આકાઙ્ક્ષન્તિ શીતં વારિ ભવત્વિતિ,તેષાં શીતં વારિ ભવતિ । ય આકાઙ્ક્ષન્યુષ્ણં ભવત્વિતિ, તેષામુષ્ણં ભવતિ । ય આકાઙ્ક્ષન્તિ શીતોષ્ણં ભવત્વિતિ,તેષાં શીતોષ્ણમેવ તદ્વારિ ભવત્યનુસુખમ્ । તાશ્ચ મહાનદ્યો દિવ્યતમાલપત્રાગરુકાલાનુસારિતગરોરગસારચન્દનવરગન્ધવાસિતવારિપરિપૂર્ણાઃ પ્રવહન્તિ દિવ્યોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસૌગન્ધિકાદિપુષ્પસંછન્ના હંસસારસક્રૌઞ્ચચક્રવાકકારણ્ડવશુકશારિકકોકિલકુણાલકલવિઙ્કમયૂરાદિમનોજ્ઞ - સ્વરાસ્તથાગતાભિનિર્મિતપક્ષિસંઘનિષેવિતપુલિના ધાર્તરાષ્ટ્રોપશોભિતાઃ સૂપતીર્થા વિકર્દમાઃ સુવર્ણવાલુકાસંકિર્ણાઃ । તત્ર યદા તે સત્ત્વા આકાઙ્ક્ષન્તિ કીદૃશા ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 238 ) અસ્માકમભિપ્રાયાઃ પરિપૂર્યન્તામિતિ, તદા તેષાં તાદૃશા એવાભિપ્રાયા પરિપૂર્યન્તે । યશ્ચાસાવાનન્દ તસ્ય વારિણો નિર્ઘોષઃ સ મનોજ્ઞો નિશ્ચરતિ, યેન સર્વાવત્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમભિજ્ઞાપ્યતે । યે ચ સત્ત્વા નદીતીરેષુ સ્થિતા આકાઙ્ક્ષન્તિ મા અસ્માકમયં શબ્દઃ શ્રોત્રેન્દ્રિયાવભાસમાગચ્છત્વિતિ, તેષાં ન દિવ્યસ્યાપિ શ્રોત્રેન્દ્રિયસ્યાવભાસમાગચ્છતિ । યશ્ચ યથારૂપં શબ્દમાકાઙ્ક્ષતિ શ્રોતુમ્, સ તથારૂપમેવ મનોજ્ઞં શબ્દં શૃણોતિ । તદ્યથા - બુદ્ધશબ્દં ધર્મશબ્દં સંઘશબ્દં પારમિતાશબ્દં ભૂમિશબ્દં બલશબ્દં વૈશારદ્યશબ્દમાવેણિકબુદ્ધધર્મશબ્દં પ્રતિસંવિચ્છબ્દં શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતાનભિસંસ્કારાજાતાનુત્પાદાભાવનિરોધશબ્દં શાન્તપ્રશાન્તોપશાન્તં મહામૈત્રીમહાકરૂણામહામુદિતામહોપેક્ષાશબ્દમનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્ત્યભિષેકભૂમિપ્રતિલમ્ભશબ્દમ્ । શ્રુત્વા ઉદારપ્રીતિપ્રામોદ્યં પ્રતિલભતે વિવેકસહગતં વિરાગસહગતં શાન્તસહગતં નિરોધસહગતં ધર્મસહગતં બોધિપરિનિષ્પત્તિકુશલમૂલસહગતં ચ । સર્વશશ્ચાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતાવકુશલશબ્દો નાસ્તિ, સર્વશો નીવરણશબ્દો નાસ્તિ, સર્વશો ઽપાયદુર્ગતિવિનિપાતશબ્દો નાસ્તિ, સર્વશો દુઃખશબ્દો નાસ્તિ । અદુઃખાસુખવેદનાશબ્દો ઽપિ તાવદાનન્દ તત્ર નાસ્તિ, કુતઃ પુનર્દુઃખશબ્દો ભવિષ્યતિ? તદનેન આનન્દ પર્યાયેણ સા લોકધાતુઃ સુખાવતીત્યુચ્યતે સંક્ષિપ્તેન, ન પુનર્વિસ્તરેણ કલ્પો ઽપ્યાનન્દ પરિક્ષયં ગચ્છેત્સુખાવત્યા લોકધાતોઃ સુખકારણેષુ પરિકીર્ત્યમાનેષુ, ન ત્વેવ શક્યં તેષાં સુખકારણાનાં પર્યન્તમધિગન્તુમ્