સુખાવતીવ્યૂહ, વિસ્તરમાતૃકા · શ્લોક 19-vs_30

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 19:
તસ્યાં ખલુ પુનરાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ યે સત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજનિષ્યન્તે, સર્વે તે એવંરૂપેણ વર્ણેન બલેન સ્થામ્ના આરોહપરિણાહેન આધિપત્યેન પુણ્યસંચયેન અતિષ્ણભિર્વસ્ત્રાભરણોદ્યાનવિમાનકૂટાગારપરિભોગૈરેવંરૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શપરિભોગૈઃ એવંરૂપૈશ્ચ સર્વૈરપિ ભોગપરિભોગૈઃ સમન્વાગતાઃ, તદ્યથાપિ નામ દેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ । ન ખલુ પુનરાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ સત્ત્વા ઔદારિકયૂષફાણિતાકારાહારમાહરન્તિ । અપિ તુ ખલુ પુનર્યથારૂપમેવાહરમાકાઙ્ક્ષન્તિ, તથારૂપમાહૃતમેવ સંજાનન્તિ, પ્રીણિતકાયાશ્ચ ભવન્તિ પ્રીણિતમાનાઃ । ન તેષાં ભૂયઃ કાયે પ્રક્ષેપઃ કરણીયઃ । તે પ્રીણિતકાયાસ્તથારૂપાણિ ગન્ધજાતાન્યાકાઙ્ક્ષન્તિ - ઈદ્દશૈરેવ ગન્ધજાતૈર્દિવ્યૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વમેવ નિર્ધૂપિતં ભવતિ । તત્ર યસ્તં ગન્ધમાઘ્રાતુકામો ભવતિ, તસ્ય સર્વશો ગન્ધર્વરાજ્ઞો વાસના ન સમુદાચરતિ । એવં યે યથારૂપાણિ ગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાતૂર્યાણ્યાકાઙ્ક્ષન્તિ, તેષાં તથારૂપૈશ્ચ તૈઃ સર્વં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં પરિસ્ફુટં ભવતિ । ચીવરાણ્યાકાઙ્ક્ષન્તિ નાનાવર્ણાન્યનેકશતસહસ્રવર્ણાનિ, તેષાં તાદૃશૈરેવ ચીવરરત્નૈઃ સર્વં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં પરિસ્ફુટં ભવતિ,પ્રાવૃતમેવ ચાત્માનં સંજાનન્તિ । તે યથારૂપાણ્યાભરણાન્યાકાઙ્ક્ષન્તિ, તદ્યથા - શીર્ષાભરણાનિ વા કર્ણાભરણાનિ વા ગ્રીવાભરણાનિ વા હસ્તપાદાભરણાનિ વા યદિદં મુકુટાનિ કુણ્ડલાનિ કટકકેયૂરાણિ વત્સહારા રૂચકહારા કર્ણિકા મુદ્રિકાઃ સ્વર્ણસૂત્રાણિ મેખલાઃ સ્વર્ણસૂતાણિ જાલાનિ મુક્તાજાલાનિ સર્વરત્નજાલાનિ સ્વર્ણરત્નકિઙ્કિણીજાલાનિ, તથારૂપૈરાભરણૈરનેકરત્નશતસહસ્રપ્રત્યુપ્તૈઃ સ્ફુટં ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 239 ) તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યન્તિ યદિદમાભરણવૃક્ષાવસક્તૈઃ । તૈશ્ચાભરણૈરલંકૃતમાત્માનં સંજાનન્તિ । તે યાદૃશં વિમાનમાકાઙ્ક્ષન્તિ યદ્વર્ણલિઙ્ગસંસ્થાનં યાવદારોહપરિણાહં નાનારત્નમયનિર્યૂહશતસહસ્રસમલંકૃતં નાનાદિવ્યપુષ્પસંસ્તીર્ણં ચિત્રોપધાનવિન્યસ્તપર્યઙ્કમ્, તાદૃશમેવ વિમાનં તેષાં પુરતઃ પ્રાદુર્ભવતિ । તેષુ મનોનિર્વૃત્તેષુ વિમાનેષુ સપ્તસપ્તાસ્પરસહસ્રપરિવૃતાઃ પુરસ્કૃતા વિહરન્તિ ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 20:
ન ચ તત્ર લોકધાતૌ દેવાનાં વા મનુષ્યાણાં વા નાનાત્વમસ્તિ અન્યત્ર સંવૃતિવ્યવહારેણ દેવમનુષ્યાવિતિ સંખ્યાં ગચ્છન્તિ । તદ્યથા આનન્દ રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ પુરતો મનુષ્યહીનો મનુષ્યપ્રેતકો ન ભાસતે ન તપતે ન વિરોચતે, ન ચ ભવતિ વિશારદો ન પ્રભાશ્વરઃ, એવમેવ દેવાનાં પરનિર્મિતવશવર્તિનાં પુરતઃ શક્રો દેવાનામિન્દ્રો ન ભાસતે ન તપતે ન વિરોચતે યદિદમુદ્યાનવિમાનવસ્ત્રાભરણૈરાધિપત્યેન ઋદ્ધ્યા વા પ્રાતિહાર્યેણ વા ઐશ્વર્યેણ વા આનન્દ, સ ખલુ ધર્માભિસમયેન ધર્મપરિભોગેણ વા । તત્ર આનન્દ યથા દેવાઃ પરિનિર્મિતવશવર્તિનઃ, એવં સુખાવત્યાં લોકધાતૌ મનુષ્યા દ્રષ્ટવ્યાઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 21:
તસ્યાં ખલુ પુનરાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ પૂર્વાહ્ણકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે સમન્તાચ્ચતુર્દિશમાકુલાઃ સમાકુલા વાયવો વાન્તિ । તેષાં રત્નવૃક્ષાણાં ચિત્રાન્ દર્શનીયાન્ નાનાવર્ણાનનેકવૃન્તાન્ નાનાસુરભિદિવ્યગન્ધપરિવાસિતાન્ ક્ષોભયન્તિ સંક્ષોભયન્તિ ઈરયન્તિ સમીરયન્તિ યતો બહૂનિ પુષ્પશતાનિ તસ્યાં રત્નમય્યાં મહાપૃથિવ્યાં પ્રપતન્તિ મનોજ્ઞગન્ધાનિ દર્શનીયાનિ । તૈશ્ચ પુષ્પૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સમન્તાત્સપ્તપૌરુષં સંસ્કૃતરૂપં ભવતિ । તદ્યથાપિ નામ પુરુષઃ કુશલઃ પૃથિવ્યાં પુષ્પસંસ્તરં સંસ્તૃણુયાત્, ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં સમં રચયેત્સુચિત્રં દર્શનીયમ્, એવમેવ તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં તૈઃ પુષ્પૈર્નાનાગન્ધવર્ણૈઃ સમન્તાત્સપ્તપૌરુષં સ્ફુટં ભવતિ । તાનિ ચ પુષ્પજાતાનિ મૃદૂનિ કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શાનિ ઔપમ્યમાત્રેણ, યાનિ નિક્ષિપ્તે પાદે ચતુરઙ્ગુલમવનમન્તિ, ઉત્ક્ષિપ્તે પાદે ચતુરઙ્ગુલમેવોન્નમન્તિ । નિર્ગતે પુનઃ પૂર્વાહ્ણકાલસમયે તાનિ પુષ્પાણિ નિરવશેષમન્તર્ધીયન્તે । અથે તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં વિવિક્તં રમ્યં શુભં ભવત્યપરિક્લિષ્ટૈઃ પૂર્વપુષ્પૈઃ । તતઃ પુનરપિ સમન્તાચ્ચતુર્દિશં વાયવો વાન્તિ, યે પૂર્વવદભિનવાનિ પુષ્પાણ્યભિપ્રકિરન્તિ । યથા પૂર્વાહ્ણે, એવં મધ્યાહ્નકાલસમયે સંધ્યાયાં રાત્ર્યાઃ પ્રથમે યામે મધ્યમે યામે પશ્ચિમે યામે । તૈશ્ચ વાતૈર્વાયદ્ભિર્નાનાગન્ધપરિવાસિતૈસ્તે સત્ત્વાઃ સ્પૃષ્ટાઃ સન્તઃ એવં સુખસમર્પિતા ભવન્તિ તદ્યથાપિ નામ નિરોધસમાપન્નો ભિક્ષુઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 22:
તસ્મિશ્ચાનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વશો ઽગ્નિસૂર્યચન્દ્રગ્રહનક્ષત્રતારારૂપાણાં તમોન્ધકારસ્ય નામધેયપ્રજ્ઞપ્રપ્તિરપિ નાસ્તિ । સર્વશો રાત્રિંદિવં પ્રજ્ઞપ્તિરપિ નાસ્તિ અન્યત્ર તથાગતવ્યવહારાત્, સર્વશશ્ચારામપરિગ્રહસંજ્ઞા નાસ્તિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 23:
તસ્યાં ખલુ પુનરાનન્દ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ કાલે દિવ્યગન્ધોદકમેઘા અભિપ્રવર્ષયન્તિ દિવ્યાનિ સર્વવર્ણિકાનિ કુસુમાનિ, દિવ્યાનિ સપ્તરત્નાનિ, દિવ્યં ચન્દનચૂર્ણમ્, દિવ્યાશ્છત્રધ્વજપતાકા અભિપ્રવર્ષયન્તિ । દિવ્યાનિ સર્વવર્ણિકાનિ કુસુમાનિ, દિવ્યાનિ ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 240 ) વિતાનાનિ ધ્રિયન્તે, દિવ્યાનિ ચ્છત્રરત્નાનિ સર્વાભરણાન્યાકાશે ધ્રિયન્તે, દિવ્યાનિ વાદ્યાનિ પ્રવાદ્યન્તે, દિવ્યાશ્ચાપ્સરસો નૃત્યન્તિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 24:
તસ્મિન્ ખલુ પુનરાનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રે યે સત્ત્વા ઉપપન્ના ઉત્પદ્યન્તે ઉત્પસ્યન્તે, સર્વે તે નિયતાઃ સમ્યક્ત્વે યાવન્નિર્વાણમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? નાસ્તિ તત્ર દ્વયો રાશ્યોર્વ્યવસ્થાનં પ્રજ્ઞપ્તિર્વા યદિદમનિયતસ્ય વા મિથ્યાત્વનિયતસ્ય વા । તદનેનાપ્યાનન્દ પર્યાયેણ સા લોકધાતુઃ સુખાવતીત્યુચ્યતે સંક્ષિપ્તેન, ન પુનર્વિસ્તરેણ । કલ્પો ઽપ્યાનન્દ પરિક્ષીયેત સુખાવત્યાં લોકધાતૌ સુખકારણેષુ પરિકીર્ત્યમાનેષુ, ન ચ તેષાં સુખકારણાનાં શક્યં પર્યન્તમધિગન્તુમ્

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 25:
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
સર્વે ઽપિ સત્ત્વાઃ સુખિતા ભવેયુર્વિશુદ્ધજ્ઞાનાઃ પરમાર્થકોવિદાઃ ।
તે કલ્પકોટીમથ વાપિ ચોત્તરિં સુખાવતીવર્ણ પ્રકાશયેયુઃ

ક્ષયે કલ્પકોટી વજ્રે સુરાશ્ચ સુખાવતીયે ન ચ વર્ણસારુઃ ।
ક્ષયં ન ગચ્છેત્પ્રતિભા ચ તેષાં પ્રકાશયન્તાન તુ વર્ણ નાનાં

યે લોકધાતૂ પરમાણુસાદૃશાંશ્છિદ્યેય ભિદ્યેય રજશ્ચ કુર્યાત્ ।
અતો બહૂ ઉત્તરિ લોકધાતુ પૂરેત દાનં રતનાહિ દદ્યાત્

નૈતા કલાપિ ઉપમાપિ તસ્ય પુણ્યસ્ય ભોન્તી પૃથુલોકધાતવઃ ।
યે લોકધાતૂય સુખાવતીયે શ્રુત્વૈવ નામં ભવતીહ પુણ્યમ્

તતો બહૂ પુણ્ય ભવેત તેષાં યે શ્રદ્ધતે જિનવચનં સપ્રજ્ઞાઃ ।
શ્રદ્ધા હિ મૂલં જગતસ્ય પ્રાપ્તયે તસ્માદ્ધિ શ્રુત્વા વિચિતિં વિનોદયેત્

ઇતિ ॥
એવમપ્રમેયગુણવર્ણા આનન્દ સુખાવતી લોકધાતુઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 26:
તસ્ય ખલુ પુનરાનન્દ ભગવતો ઽમિતાભસ્ય તથાગતસ્ય દશસુ દિક્ષુ એકૈકસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમા બુદ્ધા ભગવન્તો નામધેયં ( સુખ્વ્, વૈદ્ય 241 ) પરિકીર્તયન્તે, વર્ણં ભાષન્તે, યશઃ પ્રકાશયન્તિ, ગુણમુદીરયન્તિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યે કેચિત્સત્ત્વાસ્તસ્ય ભગવતો ઽમિતાભસ્ય નામધેયં શૃણ્વન્તિ, શ્રુત્વા ચાન્તશ એકચિત્તોત્પાદમપ્યધ્યાશયેન પ્રસાદસહગતેન ચિત્તમુત્પાદયન્તિ,તે સર્વે ઽવૈવર્તિકતાયાં સન્ત્યનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 27:
યે ચાનન્દ કેચિત્સત્ત્વાસ્તં તથાગતં પુનઃ સત્કારમનસિકરિષ્યન્તિ, બહ્વપરિમિતં કુશલમૂલમવરોપયિષ્યન્તિ બોધયે ચિત્તં પરિણામ્ય, તત્ર ચ લોકધાતાવુપપત્તયે પ્રણિધાસ્યન્તિ, તેષાં સો ઽમિતાભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો મરણકાલસમયે પ્રત્યુપસ્થિતે ઽનેકભિક્ષુગણપરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સ્થાસ્યતિ । તતસ્તે તં ભગવન્તં દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નચિત્તાશ્ચ્યુતાઃ સન્તસ્તત્રૈવ સુખાવત્યાં લોકધાતાવુપપત્સ્યન્તે । યશ્ચ આનન્દ આકાઙ્ક્ષેત કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા કિમિત્યહં દૃષ્ટ એવ ધર્મે તમમિતાભં તથાગતં પશ્યેયમિતિ, તેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય અધ્યાશયાતિશયતયા સંતત્યા તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ચિત્તં સંપ્રેષ્ય ઉપપત્તયે કુશલમૂલાનિ ચ પરિણામયિતવ્યાનિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 28:
યે પુનસ્તં તથાગતં ન ભૂયો મનસિકરિષ્યન્તિ, ન ચ બહ્વપરિમિતં કુશલમૂલમભીક્ષ્ણમવરોપયિષ્યન્તિ, તેષાં તાદૃશેનૈવ સો ઽમિતાભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વર્ણસંસ્થાનારોહપરિણાહેન ભિક્ષુસંઘપરિવારેણ ચ તાદૃશ એવ બુદ્ધિનિર્મિતો મરણકાલસમયે પુરતઃ સ્થાસ્યતિ । તે તેનૈવ તથાગતદર્શનપ્રસાદાલમ્બનેન સમાધિના અપ્રમુષિતયા સ્મૃત્યા ચ્યુતાસ્તત્રૈવ બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રત્યાજનિષ્યન્તિ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 29:
યે પુનરાનન્દ સત્ત્વાસ્તં તથાગતં દશચિત્તોત્પાદાત્સમનુસ્મરિષ્યન્તિ, સ્પૃહાં ચ તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉત્પાદયિષ્યન્તિ, ગમ્ભીરેષુ ચ ધર્મેષુ ભાષ્યમાણેષુ તુષ્ટિં પ્રતિલપ્સ્યન્તે, ન વિપત્સ્યન્તે,ન વિષાદમાપત્સ્યન્તે,ન સંસદનમાપત્સ્યન્તે, અન્તશ એકચિત્તોત્પાદેનાપિ તં તથાગતં મનસિકરિષ્યન્તિ, સ્પૃહાં ચોત્પાદયિષ્યન્તિ તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે, તે ઽપિ સ્વપ્નાન્તરગતા અમિતાભં તથાગતં દ્રક્ષ્યન્તિ, સુખાવત્યાં લોકધાતાવુપપત્સ્યન્તે, અવૈવર્તિકાશ્ચ ભવિષ્યન્ત્યનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 30:
ઇમં ખલ્વાનન્દ અર્થવશં સંપશ્ય તથાગતા દશસુ દિક્ષુ અપ્રમેયાસંખ્યેયાસુ લોકધાતુષુ તસ્યામિતાભસ્ય તથાગતસ્ય નામઘેયં પરિકીર્તયન્તો વર્ણં ઘોષયન્તઃ સંપ્રશંસામભ્યુદીરયન્તિ । તસ્મિન્ ખલુ પુનરાનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રે દશભ્યો દિગ્ભ્ય એકૈકસ્યાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમા બોધિસત્ત્વાસ્તમમિતાભં તથાગતમુપસંક્રમન્તિ દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય પરિપ્રશ્નીકરણાય, તં ચ બોધિસત્ત્વગણં તાંશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણાલંકારવ્યૂહસંપદ્વિશેષાન્ દ્રષ્ટુમ્

સ્તર્ત્ સુખ્વ્ 31:
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમમેવાર્થં ભૂયસ્યા માત્રયા પરિદીપયન્નિમા ગાથા અભાષત -
યથૈવ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમા બુદ્ધાન ક્ષેત્રા અમિતાયુનાયકમ્

બહુપુષ્પપૂટી ગૃહીત્વ તે નાનાવર્ણં સુરભી મનોરમાં ।
ઓકિરન્તિ નરનાયકોત્તમં અમિતાયું નરદેવપૂજિતમ્

તથ દક્ષિણપશ્ચિમોત્તરાસુ બુદ્ધાન ક્ષેત્રા દશતાસુ યાત્તકાઃ ।
યતો યતો આગમિ બુદ્ધ વન્દિતું સબોધિસત્ત્વા અમિતાયુનાયકમ્