સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0967-0986

હેમકાર સુધિયો નમોસ્તુ તે
દુસ્તરેષુ બહુશઃ પરીક્ષિતુમ્ ।
કાઞ્ચનાભરણમશ્મના સમં
યત્ત્વયૈતદધુરોપ્યતે તુલામ્ ॥

વૃત્તે એવ સ ઘટોન્ધકૂપ યસ્-
ત્વત્પ્રસાદમપનેતુમક્ષમઃ ।
મુદ્રિતં ત્વધમચેષ્ટિતં ત્વયા
તન્મુખામ્બુકણિકાઃ પ્રતીચ્છતા ॥

શતપદી સતિ પાદશતે ક્ષમા
યદિ ન ગોષ્પદમપ્યતિવર્તિતુમ્ ।
કિમિયતા દ્વિપદસ્ય હનૂમતો
જલધિવિક્રમણે વિવદામહે ॥

ન ગુરુવંશપરિગ્રહશૌણ્ડતા
ન ચ મહાગુણસંગ્રહણાદરઃ ।
ફલવિધાનકથાપિ ન માર્ગણે
કિમિહ લુબ્ધકબાલ ગૃહેધુના ॥

તૃણમણેર્મનુજસ્ય ચ તદ્વતઃ
કિમુભયોર્વિપુલાશયતોચ્યતે ।
તનુ તૃણાગ્રલવાવયવૈર્યયોર્-
અવસિતે ગ્રહણ પ્રતિપાદને ॥

ભ્રાતઃ સુવર્ણમયરૂપકતારચિત્રા-
લંકારયત્નઘટનાસુ સુવર્ણકાર ।
દૂરીકુરુ શ્રમમિહાદ્ય સુવર્ણપાત્રે
દુર્વર્ણયોજયિતુરસ્તિ મહાર્ઘલાભઃ ॥

તનુતૃણાગ્રધૃતેન હૃતશ્ચિરં
ક ઇહ યેન ન મૌક્તિકશઙ્કયા ।
સ જલબિન્દુરતો વિપરીતદૃગ્-
જગદિદં વયમત્ર સચેતનાઃ ॥

રે દન્દશૂક તદયુક્તમપીશ્વરસ્ત્વાં
વાલ્લભ્યતો નયતિ નૂપુરધામ સત્યમ્ ।
આવર્જિતાલિકુલસત્કૃતિમૂર્છિતાનિ
કિં શિઞ્જિતાનિ ભવતઃ ક્ષમ એષ કર્તુમ્ ॥

સુવર્ણકાર શ્રવણોચિતાનિ
વસ્તૂનિ વિક્રેતુમિહાગતોસિ ।
અદ્યાપિ નાશ્રાવિ યદત્ર પલ્લ્યાં
પલ્લીપતિર્નૂનમવિદ્ધકર્ણઃ ॥

તાનુન્નતાન્ક્ષિતિભૃતો નનુ રૂપયામઃ
પક્ષક્ષયવ્યતિકરે મથિતં તદોજઃ ।
યુક્તં કિમૌર્વશિખિનઃ પરિકોપિતસ્ય
તેજસ્વિનોપ્યુદધિનિર્મથનં વિસોઢુમ્ ॥

ચિત્રં કિયદ્યદયમમ્બુધિરમ્બુદૌઘ-
સિન્ધુપ્રવાહપરિપૂર્ણતયા મહીયાન્ ।
ત્વં ત્વર્થિનામુપકરોષિ યદલ્પકૂપ
નિષ્પીડ્ય કુક્ષિકુહરં હિ મહત્ત્વમેતત્ ॥

ધિગ્વાડવં દહનમર્થિતયા વિપક્ષ-
મભ્યેતિ યઃ સ્વજઠરપ્રતિપૂરણાય ।
ધિગ્વારિરાશિમપિ યસ્તુ તથાવિધસ્ય
શત્રોર્જલૈરપિ ન પૂરયભિલાષમ્ ॥

શાવાન્કુલાયકગતાન્પરિપાતુકામા
નદ્યાઃ પ્રગૃહ્ય લઘુ પક્ષપુટેન તોયમ્ ।
દાવાનલં કિલ સિષેચ મુહુઃ કોપોતી
સ્નિગ્ધો જનો ન ખલુ ચિન્તયતે સ્વપીડામ્ ॥

કાકઃ સ્વભાવચપલઃ પરિશુદ્ધવૃત્તિર્-
લબ્ધ્વા બલિં સ્વજનમાહ્વયતે પરાંશ્ચ ।
ચર્માસ્થિમાંસવતિ હસ્તિકલેવરેપિ
શ્વા દ્વેષ્ટિ હન્તિ ચ પરાન્કૃપણસ્વભાવઃ ॥

આદાયિ વારિ યત એવ જહાતિ ભૂયસ્-
તત્રૈવ યઃ સ જલદઃ પ્રથમો જડાનામ્ ।
વાન્તં પ્રતીપ્સતિ તદેવ તદેવ યસ્તુ
સ્ત્રોતઃ પતિઃ સ નિરપત્રપસાર્થવાહઃ ॥

બુધ્યામહે ન બહુધાપિ વિકલ્પમાનાઃ
કૈર્નામભિર્વ્યપદિશામ મહામતીંસ્તાન્ ।
યેષામશેષભુવનાભરણસ્ય હેમ્નસ્-
તત્ત્વં વિવેક્તુમુપલાઃ પરમં પ્રમાણમ્ ॥

ન મ્લાનિતાન્યખિલધામવતાં મુખાનિ
નાસ્તં તમો ન ચ કૃતો ભુવનોપકારઃ ।
સૂર્યાત્મજોહમિતિ કેન ગુણેન લોકાન્-
પ્રત્યાપયિષ્યસિ શને શપથં વિના ત્વમ્ ॥

સંરક્ષિતું કૃષિમકારિ કૃષીવલેન
પશ્યાત્મનઃ પ્રતિકૃતિસ્તૃણપૂરુષોયમ્ ।
સ્તબ્ધસ્ય નિષ્ક્રિયતયાસ્તભિયોસ્ય નૂન-
મત્સ્યન્તિ ગોમૃગગનાઃ પુનરેવ સસ્યમ્ ॥

કસ્યાનિમેષવિતતે નયને દિવૌકો-
લોકાદૃતે જગતિ તે અપિ વૈ ગૃહીત્વા ।
પિણ્ડે પ્રસારિતમુખેન તિમે કિમેતદ્-
દૃષ્ટં ન બાલિશ વિશદ્બડિશં ત્વયાન્તઃ ॥

આ જન્મનઃ કુશલમણ્વપિ તે કુજન્મન્-
પાંસો ત્વયા યદિ કૃતં વદ તત્ત્વમેતત્ ।
ઉત્થાપિતોસ્યનલસારથિના યદર્થં
દુષ્ટેન તત્કુરુ કલઙ્કય વિશ્વમેતત્ ॥