સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 1

આબાહૂદ્ગત-મણ્ડલાગ્ર-રુચયઃ સંનદ્ધ-વક્ષઃ-સ્થલાઃ સોષ્માણો વ્રણિનો વિપક્ષ-હૃદય-પ્રોન્માથિનઃ કર્કશાઃ
ઉત્સૃષ્ટામ્બર-દૃષ્ટ-વિગ્રહ-ભરા યસ્ય સ્મરાગ્રેસરા મારા માર-વધૂ-સ્તનાશ્ ચ ન દધુઃ ક્ષોભં સ વો ઽવ્યાજ્ જિનઃ ॥

નમ્રાઃ પાદ-નખેષુ યસ્ય દશસુ બ્રહ્મેશ-કૃષ્ણાસ્ત્રય સ્તે દેવાઃ પ્રતિબિમ્બનાસ્ ત્રિદશતાં સુવ્યક્તમ્ આપેદિરે
સ ત્રૈલોક્ય-ગુરુઃ સુદુસ્તર-ભવાકૂપાર-પારઙ્ગતો માર-વ્યૂહ-જય-પ્રગલ્ભ-સુભટઃ શાસ્તા તવ સ્તાન્ મુદે ॥

કામ-ક્રોધૌ દ્વયમ્ અપિ યદિ પ્રત્યનીકં પ્રસિદ્ધં હત્વાનઙ્ગં કિમ્ ઇવ હિ રુષા સાધિતં ત્ર્ય્-અમ્બકેન
યસ્ તુ ક્ષાન્ત્યા શમયતિ શતં મન્મથાદીન-રાતીન્ કલ્યાણં વો દિશતુ સ મુનિ-ગ્રામણીર્ અર્ક-બન્ધુઃ ॥

શ્રેયાંસિ વઃ સ સુગતઃ કુરુતાદ્ અપાર સંસાર-સાગર-સમુત્તરણૈક-સેતુઃ
દુર્વાર-માર-પરિવાર-બલાવલેપ કલ્પાન્ત-સંતત-પયઃ-પ્રસરૈર્ અહાર્યઃ ॥

શાસ્તા સમસ્ત-ભુવનં ભગવાન્ અપાયાત્ પાયાદ્ અપાસ્ત-તિમિરો મિહિરોપમેયઃ
સંસાર-ભિત્તિ-ભિદુરો ભવ-કન્દ-કન્દુ કન્દર્પ-દર્પ-દલન-વ્યસની મુનીન્દ્રઃ ॥

કારુણ્યામૃત-કન્દલી-સુમનસઃ પ્રજ્ઞા-વધૂ-મૌક્તિક ગ્રીવાલંકરણ-શ્રિયઃ શમ-સરિત્-પૂરોચ્છલચ્-છીકરાઃ
તે મૌલૌ ભવતાં મિલન્તુ જગતી-રાજ્યાભિષેકોચિત સ્રગ્-ભેદા અભય-પ્રદાન-ચરણ-પ્રેઙ્ખન્-નખાગ્રાંશવઃ ॥

શીલામ્ભઃ-પરિષેક-શીતલ-દૃઢ-ધ્યાનાલવાલ-સ્ફુરદ્ દાન-સ્કન્ધ-મહોન્નતિઃ પૃથુતર-પ્રજ્ઞોલ્લસત્-પલ્લવઃ
દેયાત્ તુભ્યં અવાર્થ-વીર્ય-વિટપઃ ક્ષાન્તિ-પ્રસૂનોદ્ગમઃ સુચ્છાયઃ ષડ્-અભિજ્ઞ-કલ્પ-વિટપી-સંબોધ-બીજં ફલમ્ ॥

એકસ્યાપિ મનો-ભુવસ્ તદ્-અબલાપાઙ્ગૈર્ જગન્-નિર્જયે કામં નિહ્નુત-સર્વ-વિસ્મય-રસ-વ્યક્તિ-પ્રકારા વયમ્
યસ્ ત્વ્ એનં સબલં ચ જેતુમ્ અભિતસ્ તત્-કમ્પ-માત્રં ભ્રુવો ર્નારેભે સુગતસ્ તુ તદ્-ગુણ-કથા સ્તમ્ભાય નઃ કેવલમ્ ॥

પ્રત્યેકાનન્ત-જાતિ-પ્રતિવપુર્ અમિતાવૃત્તિજન્મારિજૈર્ નો ભોક્તૃ-વ્રાતોજ્ઝિહીર્ષા-ફલ-નિલય-મહા-પૌરુષસ્યાપિ શાસ્તુઃ
કે ઽપ્ય્ ઉત્કર્ષં સ્તુવન્તિ સ્મરમ્ અપિ જયતસ્ તદ્ વદામઃ કિમ્ અસ્મિન્ યો ભસ્માસીત્ કટાક્ષ-જ્વલન-કણિકયા દ્રાગ્ ઉમા-કામુકસ્ય ॥

પાયાદ્ વઃ સમયઃ સ માર-જયિનો બન્ધ્યાયિતાસ્ત્રોત્કરઃ ક્રોધાદ્ યત્ર તદ્-ઉત્તમાઙ્ગ-કવલોન્મીલન્-મહા-વિક્રમઃ
આસીદ્ અદ્ભુત-મૌલિર્ અત્ર-મિલિતાં વ્યાત્તાનન-ચ્છાયિકામ્ આલોક્યાત્મન એવ માર-સુમટઃ પર્યસ્ત-ધૈર્યોદયઃ ॥

ખેલા-ચઞ્ચલ-સંચરન્-નિજ-પદ-પ્રેઙ્ખોલ-લીલા-મિલત્ સદ્યઃ-સાન્દ્ર-પરાગ-રાગ-રચિતાપૂર્વ-પ્રસૂન-શ્રિયઃ
આશ્લિષ્યન્-મધુ-લમ્પટાલિ-નિવહસ્યોચ્ચૈર્ મિથશ્ ચુમ્બનૈર્ વ્યાકોષઃ કુસુમાઞ્જલિર્ દિશતુ વઃ શ્રેયો નિજાયાર્પિતઃ ॥

દરોન્મુક્તારક્ત-સ્ફુરદ્-અધર-વીથી-ક્રમ-વમન્ મયૂખાન્તર્-મૂર્ચ્છદ્-દ્યુતિ-દશનમ્ ઉદ્દેશ-વશિનઃ
સુખં તદ્ વઃ શાસ્તુર્ દિશતુ શિવમ્ અજ્ઞાન-રજની વ્યવચ્છેદોદ્ગચ્છન્ મહિમ-ઘન-સંધ્યાતપ ઇવ ॥

કન્દર્પાદ્ અપિ સુન્દરાકૃતિર્ ઇતિ પ્રૌઢોત્સલદ્-રાગયા વૃદ્ધત્વં વર-યોષિતો ઽનયદ્ ઇતિ ત્રાસાકુલ-સ્વાન્તયા
મારસ્યાપિ શરૈર્ અભેદ્ય-હૃદ્ ઇતિ શ્રદ્ધાભર-પ્રહ્વયા પાયાદ્ વઃ સ્ફુટ-બાષ્પ-કમ્પ-પુલકં રત્યા જિનો વન્દિતઃ ॥

પાદામ્ભોજ-સમીપ-સન્નિપતિત-સ્વર્ણાથ-દેહ-સ્ફુરન્ નેત્ર-સ્તોમતયા પરિસ્ફુટ-મિલન્-નીલાબ્જ-પૂજા-વિધિઃ
વન્દારુત્રિદશૌધરત્રમુકુટોત્સર્પત્-પ્રભા-પલ્લવ પ્રત્યુન્મીલદ્-અપૂર્વ-ચીવર-પટઃ શાક્યો મુનિઃ પાતુ વઃ ॥

ક એકસ્ ત્વં પુષ્પાયુધ મમ સમાધિ-વ્યયવિધૌ સુપર્વાણઃ સર્વે યદિ કુસુમ-શસ્ત્રાસ્ તદ્ અપિ કિમ્
ઇતીવૈનાન્ નૂનં ય ઇહ સુમનો ઽસ્ત્રત્વમ્ અનયત્ સ વઃ શાસ્તા શસ્ત્રં દિશતુ દશ-દિઙ્-માર-વિજયી ॥