સુભાષિતરત્નકરણ્ડકથા · શ્લોક 21-40

॥ ઇતિ દુર્લભમાનુષ્યકથા ॥
ઇવ્. દાનકથા
અન્નપાનશયનાસનસંપદ્ રત્નમાલ્યવસનાભરણાનિ ।
કીર્તિર્ ઉત્તમગુણાશ્ ચ યુવત્યો દાનતઃ કથિતમ્ એતદ્ અશેસમ્

આજ્ઞાદીપ્તિર્ ભોગસંપત્ પ્રકૃષ્ટા રૂપૌદાર્યં વર્ણમાધુર્યમ્ ઓજઃ ।
વાક્સૌભાગ્યં કાન્તિર્ આરોગ્યમ્ આયુસ્ તત્ તદ્ દાનાદ્ ઇષ્ટમ્ ઇષ્ટં ફલં ચ

અશ્વાઃ ક્ષૌમાણિ નાગા બહુકુસુમસિતં ચામરં ચાતપત્રં
સૌધં સંગીતિગર્ભં મધુપટહરવાઃ પુષ્પમાલા યુવત્યઃ ।
ભોજ્યં રત્નાનિ હારાઃ પુરનગરમહીં કુઙ્કુમં દેવલોકઃ
સંબુદ્ધત્વં ચ બુદ્ધૈઃ કથિતમ્ ઇહ ફલં દાનકલ્પદ્રુમસ્ય

યન્ નીલોત્પલકોમલામલદલપ્રસ્પર્ધિનેત્રાઃ સ્ત્રિયશ્
ચઞ્ચન્મેખલચુમ્બિતોરુજઘના વિસ્રસ્તરક્તાંશુકાઃ ।
દાસ્યં યાન્તિ વિકમ્પિતસ્તનતટા વ્યાવલ્ગિતભ્રૂલતાસ્
તન્ માત્સર્યકપાટપાટનપટોર્ દાનસ્ય વિસ્ફૂર્જિતમ્

અશ્વૈશ્ ચામરભારનામિતશિરોરૂપૈઃ ખલીનોન્મુખૈર્
નાગૈર્ ભિન્નમદૈશ્ ચ યન્ નરવરા ગચ્છન્તિ છત્ત્રોચ્છ્રયૈઃ ।
ભૃત્યૈઃ સાભરણૈઃ કૃતાઞ્જલિપુટૈર્ અભ્યર્ચ્યમાનાઃ સદા
તદ્ દાનસ્ય ફલં વદન્તિ મુનયઃ પૂર્વાર્જિતસ્યેદૃશમ્

હારૈર્ વજ્રવિચિત્રહેમવલયૈર્ યત્ પાર્થિવા ભૂષિતાઃ
કેયૂરૈર્ મુકુટૈશ્ ચ રત્નખચિતૈઃ સિંહાસનસ્થાઃ સદા ।
મધ્યે ઽન્તઃપુરિકાજનસ્ય વિવિધૈઃ ક્રીડન્તિ વિક્રીડિતૈસ્
તદ્ દાનસ્ય ફલં વદન્તિ મુનયઃ શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્

પ્રાસાદે મણિરત્નહેમખચિતે છત્ત્રધ્વજાલંકૃતે
વીણાવલ્લરિવેણુગીતમુદિતે રત્નપ્રભોદ્ભાસિતે ।
યચ્ છક્રો રમતે શચીસહચરો યોષિત્સહસ્રાકુલે
તદ્ દાનસ્ય ફલં વદન્તિ મુનયઃ પૂર્વાર્જિતસ્યેદૃશમ્

દાતા પ્રિયત્વમ્ ઉપયાતિ જનસ્ય શશ્વત્ સંસેવ્યતે ચ બઃઉભિઃ સમુપેત્ય સદ્ભિઃ ।
કીર્તિશ્ ચ દિક્ષુ વિસરત્ય્ અમલં યશો ઽસ્ય તત્ તત્ પદં સમુપયાતિ વિશારદો ઽસૌ

ભેદાત્ કાયસ્ય દેવેષ્વ્ અવિકલવિવિધોત્તપ્તભોગાસ્પદેષુ
પ્રાપ્યોત્પત્તિં વિચિત્રસ્તબકકુસુમિતસ્ફીતકલ્પદ્રુમેષુ ।
ઉદ્યાનેષુ પ્રકામં સુચિરમ્ અતિસુખં નન્દનાદિષ્વ્ અખિન્નઃ
પ્રાપ્નોત્ય્ ઉત્કૃષ્ટરૂપામરયુવતિજનૈઃ સેવ્યમાનઃ પ્રદાનાત્

દાનં નામ મહાનિધાનમ્ અનુગં ચૌરાદ્યસાધારણં
દાનં મત્સરલોભદોષરજસઃ પ્રક્ષાલણં ચેતસઃ ।
સંસારાધ્વપરિશ્રમાપનયનં દાનં સુખં વાહનં
દાનં નૈકસુખોપધાનસુમુખં સન્મિત્રમ્ આત્યન્તિકમ્

શ્રોણીસંગતમેખલાઃ કલગિરો લીલાચલૈકભ્રુવઃ
કર્ણાસન્નવિશાલચારુનયનાઃ કેશાન્તસક્તસ્રજઃ ।
યદ્ દાસ્યં સ્વયમ્ અઙ્ગનાઃ સુકૃતિનામ્ આયાન્તિ પીનોરવસ્
તન્ માહાત્મ્યમ્ ઉવાચ સંભૃતફલં દાનસ્ય શૌદ્ધોદનિઃ

પર્યસ્યત્સહકારભઙ્ગસુરભિ પ્રેઙ્ખન્નિમગ્નોત્પલં
શ્રીમત્કાઞ્ચનભાજને વિનિહુતં બન્ધૂકતામ્રં મધુ ।
કામિન્યા શપથોપનીતમ્ અસકૃદ્ યત્ પીયતે કામિના
હેતું તત્ર વદન્તિ શુદ્ધમતયો દાનં પરં શ્રેયસઃ

ઇતિ દાનગુણાન્ નિશમ્ય સૌમ્ય પ્રયતાત્મા કુરુ દાન એવ યત્નમ્ ।
ત્રિભવોગ્રમહાભયે નરાણાં ન હિ દાનાત્ પરમ્ અસ્તિ બન્ધુર્ અન્યઃ

॥ ઇતિ દાનકથા ॥
વ્. પુણ્યકથા
યદ્ દૃશ્યતે જગતિ ચારુતરં પ્રિયં વા રૂપં કુલં પ્રિયજનો વિભવાઃ સુખં વા ।
તત્ પુણ્યશિલ્પિકૃતમ્ એવ વદન્તિ સન્તઃ કલ્યાણકારિપુરુષસ્ય ન પુણ્યતુલ્યમ્

અત્યુચ્છ્રિતોન્નતસિતધ્વજપઙ્ક્તિચિત્રૈર્ નાગાશ્વપત્તિરથસંક્ષુભિતૈર્ બલૌઘૈઃ ।
ઉદ્ધૂતચામરવિરાજિતગાત્રશોભાઃ પુણ્યાધિકાઃ ક્ષિતિભુજો ભુવિ સંચરન્તિ

કૌશેયકાશિકદુકૂલવિચિત્રવસ્ત્રા મુક્તાવલીકનકરત્નવિભૂષિતાઙ્ગાઃ ।
યત્ કે ચિદ્ એવ પુરુષાઃ શ્રિયમ્ ઉદ્વહન્તિ પુણ્યસ્ય પૂર્વચરિતસ્ય કૃતજ્ઞતા સા

આયુઃ સુદીર્ઘં સુકુલે ચ જન્મ કાન્તં વપુર્ વ્યાધિભયં ન ચાસ્તિ ।
ધનં પ્રભૂતં પરિવારસંપદ્ ભવન્તિ પુણ્યસ્ય મહાવિપાકાઃ

યચ્ ચક્રવર્તી પ્રવરૈસ્ તુ રત્નૈઃ સહસ્રપુત્રૈશ્ ચ સમન્વિતો ઽપિ
સમુદ્રસીમાં બુભુજે ધરિત્રીં તત્ પુણ્યરત્નસ્ય ફલં વિશાલમ્

વિચિત્રપદ્માસનમધ્યસંસ્થિતઃ સુરાસુરેન્દ્રાદિનમસ્કૃતઃ સદા ।
યદ્ બ્રહ્મલોકં ત્વ્ અભિભૂય તેજસા બ્રહ્મા સદા ભાતિ તદ્ એવ પુણ્યતઃ

યદ્ દેવનાગાસુરસિદ્ધસંઘૈર્ ગન્ધર્વયક્ષોત્તમકિન્નરૈશ્ ચ ।
સંપૂજ્યતે દેવગુરુઃ સદૈવ તત્ પુણ્યરત્નસ્ય ફલં વિશાલમ્