સુભાષિતરત્નકરણ્ડકથા · શ્લોક 101-120

બુદ્ધપ્રચોદનવચો ઽપિ મુનેર્ અશેષમ્ આરોચ્ય સાર્યયતિસંઘવિહારહેતોઃ ।
યજ્ જાગ્રતો ઽપિ ચરતઃ સ્વપતઃ સ્થિતસ્ય પુણ્યાભિવૃદ્ધિર્ ઉપરિપ્રભવાપ્રમાણા

પ્રજ્ઞાવજ્રપ્રહારપ્રવિદલિતકલિક્ષ્માધરસ્ય પ્રસાદાત્
સંઘસ્યોદ્દિશ્ય સર્વોપકરણસુભગં યો વિહારં કરોતિ ।
પ્રાસાદે વૈજયન્તે પ્રવરમણિમયે સ્તમ્ભભિત્તૌ પ્રિયાભિઃ
સાર્ધં સર્વર્તુરમ્યે ચિરમ્ અભિરમતે દેવલોકે સ એવ

શ્રીમદ્વિતાનવરપઙ્કજચિત્રવસ્ત્રં નીલાદિસંસ્થગિતભિત્તિગૃહં પ્રધાનમ્ ।
દત્ત્વા ગણાય ગુણિને પ્રવરાય શાક્રં પ્રાસાદરત્નમ્ અધિગચ્છતિ વૈજયન્તમ્

॥ ઇતિ વિહારકથા ॥
xx. શયનાસનદાનકથા
પર્યઙ્કવિષ્ટરસમાસ્તૃતતૂલિકાસુ સીમન્તિનીઘનપયોધરપીડિતાઙ્ગાઃ ।
સંશેરતે ક્ષિતિભુજો નિશિ યૈઃ પ્રદત્તં શય્યાસનં શમિતદોષગણોત્તમાય

દિવ્યસ્ત્રીચારિકાણાં કલરવકલિતે ચિત્રવસ્ત્રાવૃતાયામ્
શય્યાયાં રત્નમય્યાં સુરભિપરિમલામોદવત્યાં મહત્યામ્ ।
કાન્તાબાહૂપધાનશ્ ચિરં અમરપુરે નિર્ભયસ્ તત્ર શેતે
યત્ તચ્ છય્યાસનાનાં ફલમ્ ઇદમ્ ઉદિતં ભિક્ષુસંઘાય દાનાત્

કર્પૂરચન્દનવરાગુરુલિપ્તગાત્રા દિવ્યાઙ્ગનાસ્તનયુગાન્તરવર્તિદેહાઃ ।
નિત્યં સ્વપન્તિ વરવસ્ત્રસુતૂલિકાયાં સ્તૂપાય ચાત્ર શયનાસનદાનતસ્ તત્

॥ ઇતિ શયનાસનદાનકથા ॥
xxઇ. ક્ષેત્રકથા
યદ્ દ્વીપાંશ્ ચતુરો વિજિત્ય રભસાદ્ યાતો મઘોનઃ પુરં
માન્ધાતા ત્રિદશાધિપાચ્ ચ મુદિતો લેભે યદ્ અર્ધાસનમ્ ।
સપ્તાહં ચ હિરણ્યવૃષ્ટિર્ અતુલાયાતાસ્ય યન્ મન્દિરે
તત્ પાત્રપ્રતિપાદિતસ્ય મહતો દાનસ્ય ચિત્રં ફલમ્

તચ્ ચ પાત્રં ચતુર્ધા તુ ગતિદુઃખાદિભેદતઃ ।
પૃથક્ પૃથક્ ફલં તસ્માદ્ વિશિષ્ટં જાયતે નૃણામ્

વૃત્તાનનાઃ કુવલયેન્દુસમાનવર્ણા મર્ત્યાઃ સદા વિમલદૃષ્ટિવિશાલવક્ષાઃ ।
દાનાન્ મનુષ્યગતિકેષુ સમાપ્નુવન્તિ રમ્યાણિ યાનશયનાસનભોજનાનિ

ગ્લાનેષુ યન્ નરવરાઃ પ્રદિશન્તિ દાનં દીનેષુ દુર્બલધનેષુ કૃપાન્વિતા યે ।
લક્ષ્મીં હિ તે સમધિગમ્ય નરેન્દ્રતુલ્યાઃ ક્રીડન્તિ નિત્યમુદિતાઃ સહ પુત્રભૃત્યૈઃ

ચન્દ્રાનનાઃ પ્રવરદેહવિશાલનેત્રા બાલાર્કતુલ્યવપુષઃ શુભકીર્તિયુક્તાઃ ।
રાજ્યં નરા વિગતશત્રુભયં લભન્તે સર્વં હિ તત્ સ્વગુરુમાતૃજનેષુ દાનાત્

યદ્ ગચ્છન્તિ ક્ષિતીશા હયરથકરિભિર્ વન્દ્યમાના જનૌઘૈશ્
છત્ત્રૈઃ સૌવર્ણદણ્ડૈઃ શશિકરસદૃશૈ રુદ્ધતીક્ષ્ણાર્કપાદઃ ।
રાજા યચ્ છક્રવર્તી વરનૃપતિશતૈર્ યાતિ સાર્ધં પૃથિવ્યાં
ક્ષેત્રે સમ્યક્ તદ્ એતત્ પ્રવરગુણફલં શોધિતે દાનબીજાત્

માન્ધાતા મુદ્ગદાનાત્ ક્ષિતિપતિર્ અભવત્ પાંશુદાનાદ્ અશોકો
રાજા વૈ કપ્ફિણાખ્યસ્ ત્રિદશપતિર્ અભૂત્ પઞ્ચસારપ્રદાનાત્ ।
ચિત્રાખ્યઃ ક્ષીરદાનાન્ મધુ પનસયુતં ક્ષીણદોષાય દત્ત્વા
પ્રાપ્તં વૈ ક્ષ્માપતિત્વં સુરપતિભવને સિંહનામ્નાધિપત્યમ્

દત્તં બહ્વ્ અપિ નૈવ તદ્ બહુફલં સત્પાત્રહીનં ધનં
ક્ષિપ્તં બલ્બજકણ્ટકાકુલતલે ક્ષેત્રે ક્ષિતે બીજવત્ ।
રાગદ્વેષતમોમલવ્યપગતે પાત્રે ગુણાલંકૃતે
દાનં સ્વલ્પમ્ અપિ પ્રયાતિ બહુતાં ન્યગ્રોધબીજં યથા

॥ ઇતિ ક્ષેત્રકથા ॥
xxઇઇ. વિચિત્રકથા
યો ધર્મરત્નં લિખતીહ નિત્યં શૃણોતિ તચ્ ચિન્તયતે સદૈવ ।
સંભાવનાં વા યદિ ચાત્ર કુર્યાજ્ જાતિસ્મરત્વં લભતે સ નિત્યમ્

યદ્ દેવલોકે વરકલ્પવૃક્ષાઃ સર્વાર્થસંસિદ્ધિકરા ભવન્તિ ।
દેવોત્તમાનાં સુખહેતુભૂતાસ્ તત્ ગોપ્રદાનસ્ય ફલં વિશાલમ્

યદ્ ગર્ભે પરિપુષ્ટિમ્ એતિ શુચિભિઃ પ્રોન્નીયમાનો રસૈર્
બાલ્યે યન્ મધુસર્પિષી ચ પિબતિ ક્ષીરં ચ કાલે પુનઃ ।
ભિન્નેન્દીવરકેસરદ્યુતિયુતં પાનં ચ યદ્ યૌવને
વૃદ્ધત્વે ચ યથેપ્સિતં વરરસં તદ્ ગોપ્રદાનોદ્ભવમ્

સિંહાસનં પ્રમુદિતો રુચિરં ગણાય ભક્ત્યા દદાતિ વિધિવત્ ખલુ યઃ સ દાતા । સિંહાસનાનિ લભતે પ્રવરાણ્ય્ અભેદ્યં વજ્રાસનં ચ સુરપન્નગસિદ્ધવન્દ્યમ્

સૌવર્ણપાત્રે સતતં નરેન્દ્રા યત્ ક્ષીરમ્ અશ્નન્તિ રસાદિયુક્તમ્ ।
લક્ષ્મીસમૃદ્ધાશ્ ચ નરીર્ લભન્તે પદ્માનનાસ્ તન્ મહિષીપ્રદાનાત્

યાનપ્રદાનેન સદાતુરાણાં સુદુર્બલાનાં વહનેન ચૈવ ।
સંમાનનાં વૈ કુરુતે ગુરૂણામ્ ઋદ્ધિં સમાપ્નોતિ નરસ્ તુ તેન